İbranice

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
İbranice
עִבְרִית
Temple Scroll.png
Kumran'da keşfedilen Ölü Deniz Parşömenlerinin en uzunlarından biri olan Tapınak Parşömeninin bir bölümü
Bölge Orta Doğu
Etnik köken Yahudiler
Konuşan sayısı 9.000.000+  (1998)[1]
Dil aileleri
Erken formlar:
Kutsal İbranice
  • İbranice
Yazı sistemi İbrani alfabesi
Resmî durumu
Resmî dil  İsrail
Onaylanmış azınlık dili  Polonya
Dil kodları
ISO 639-1 he
ISO 639-2 heb
ISO 639-3 heb
Davud'un Yıldızı baz alınarak tasarlanmış İbrani harfleri

İbranice (עִבְרִית‎, romanize: Bu ses hakkındaIvrit , İbranice telaffuz: [ivˈʁit] veya [ʕivˈɾit]) veya yaygın olmayan ismiyle İbranca,[2] Afro-Asyatik dil grubunun Kuzeybatı sınıfındaki, Kenan dilleri koluna bağlı ve İsrailoğulları'na özgü olan Semitik bir dil. 2013 istatistik verilerine göre Modern İbranice, dünya çapında 9 milyondan fazla kişi tarafından konuşulmaktadır.[3] Geçmişsel olarak bu dil, Tanah'da "İbranice" adıyla anılmasa da, Yahudilerin ve atalarının ulusal dili olarak kabul edilir.[a] Paleo-İbranice'nin ilk yazılı örnekleri 10. yüzyıldan kalmaktadır.[4] Orta ve Doğu Avrupa'da yaşamış Aşkenazi Yahudileri'nin, Roma sürgünüyle Yahudiye'den çıktıkları zamanlardan beri unutmaması nedeniyle günümüzde hâlâ konuşulan tek Kenan dili olma özelliğine sahiptir.[5][6]

İsrail'in resmî dili olmakla beraber İsrail dışında yaşayan Yahudi azınlıklar tarafından da konuşulur. İbranice, 22 harflik İbrani Alfabesi ile sağdan sola doğru yazılır. İsrail ve ABD başta olmak üzere Avustralya, Kanada, Almanya, Filistin, Panama ve Birleşik Krallık'ta konuşulur.[7] Bunun dışında Batı Şeria'da Yahudi olmayan bir azınlık ve dünyanın birçok yerindeki Yahudi azınlıklarca da yerel dilin yanında Ladino, Yidiş veya Aramice ile beraber dini dil olarak konuşulur.

Sınıflandırma[değiştir | kaynağı değiştir]

İbranice, Afroasya dillerinin Sami koluna bağlıdır. Bu aile içerisinde Arami ve Kenan dilleri Kuzeybatı Sami dillerini oluşturur. Kenan dilleri, İbranice, Fenikece ve Ugaritçeyi kapsamaktadır. Glottolog, Modern İbranice, Eski İbranice (Edomca, Kusal İbranice, Ammonca ve Moavca) ile Sâmirî İbranicesini "İbrani" (Hebrewic) grubunda sınıflandırır.[8]

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

Avraham Ben-Yosef'e göre İbranice, MÖ 1200'den MÖ 586'ya kara olan süre içerisinde şekillendi ve ilk İsrail ile Yehuda Krallıklarında konuşuldu.[9] Akademisyenler, bölgedeki baskın uluslararası dilin Eski Aramice olduğu ve Babil sürgününden sonraki eski zamanlarda İbranicenin ne kadar konuşulan bir yerel dil olduğunu hâlâ tartışmaktadırlar. İbranice, Geç Antik Çağ'da konuşulan 'konuşma dili' niteliğinde yok olmuş denilecek kadar az konuşuluyordu; ancak 19. yüzyılın sonlarında tekrar konuşulan bir dil olarak yeniden canlanıncaya kadar İbranice, bir edebi dil ve Yahudiliğin litürjik dili olarak kullanılmaya devam etti.[10][11]

19. yüzyıl sonunda İbranice, Siyonizm (Yahudi milliyetçiliği) ile birlikte modern İbranice olarak tekrar ayağa kaldırılmış ve zamanın Yahudilerince Yidiş, Arapça, Rusça gibi dillerin yerine konuşulmaya başlanmıştır. Özellikle Elyezer Ben Yehuda’nın kişisel çabalarıyla tekrar bir konuşma dili haline getirilmiştir. Ben Yehuda’nın oğlu Itamar Ben Avi (doğumu Ben-Tziyon Ben Yehuda) anadili modern İbranice olan ilk kişidir.

Modern İbranice, 1921 yılında Birleşik Krallık yönetimindeki Filistin'de ve 1948 yılında kurulan İsrail Devleti'nde (Arapça ile birlikte) resmî dil olarak ilan edilmiştir. 19 Temmuz 2018'de İsrail Parlamentosunda yapılan oylamayla Arapça, İsrail'in resmî dilleri arasından çıkarılmış ve İbranice, İsrail'in tek resmî dili olmuştur.[kaynak belirtilmeli]

Dilbilgisi[değiştir | kaynağı değiştir]

Sami dillerinin hemen hepsinde görüldüğü gibi İbranicede kelimeler üç ünsüz harften oluşan fiillerden türetilir. Fiil kökünün asıl anlamı bu üç ünsüz harf tarafından belirlenir. Bu kökün başına veya sonuna bir takım ünsüz harfler eklenerek isimler türetilir.

İbranicede bileşik fiillere pek rastlanmaz, fiillerde zaman (geçmişte olması, şimdi olması) yerine yapılan işin bitirilmiş ya da bitirilmemiş olması ön plandadır. (Perfectum – Imperfectum)

İbranicede isim çekimleri kaybolmuş olup bunun yerine את edatıyla accusativus (-i hali), -ב ön ekiyle locativus (-de hali), -ל ön ekiyle dativus (-e hali), מן edatı ya da -מ ön ekiyle ablativus (-den hali), שׁל edatıyla ya da –שׁ ön ekiyle de genitivus (-in –un –nin –nun) yapılır.

İsimlerde erkek ve dişi olmak üzere iki tür bulunmaktadır. İsmin tekil, çoğul ve ikil çoğul (dual) olmak üzere üç biçimi bulunur. Eller, ayaklar, gözler, kulaklar, bacaklar gibi çift olan ya da iki nesneden oluşmuş çoğullar ikil çoğul son eki (–aim) ile, ikiden fazla çokluklar ise çoğul son eki (erkek için –im, dişi için –ot) ile yapılır.

İsimlerde olduğu gibi sıfatlarda da erkek ve dişi olmak üzere iki tür bulunur ve bunlar ismin cinsine göre kullanılır. Sayı sıfatlarının da erkek ve dişi biçimleri bulunur.

Metin örneği[değiştir | kaynağı değiştir]

בעברית נכתבו רוב ספרי התנ"ך, כל המשנה, רוב הספרים החיצוניים ורוב המגילות הגנוזות. המקרא נכתב בעברית מקראית, ואילו המשנה נכתבה בניב הקרוי לשון חז"ל. בתקופה מסוימת בימי בית שני או קצת לאחריו (החוקרים חלוקים בשאלה זו) פסקו רוב היהודים מלהשתמש בעברית כבשפת דיבור. מאות שנים לאחר בית שני כאשר חדלו היהודים להשתמש בעברית כבר נכתבו התלמודים בארמית . עם זאת ישנן עדויות שאף במאה ה-8 לספירה שפת הדיבור בטבריה שם פעלו בעלי המסורה הייתה עברית.

גם כשהשפה העברית לא שימשה שפת דיבור, עדיין שימשה לאורך הדורות, במה שמכונה תקופת הביניים שלית, כשפת הכתב העיקרית של היהודים, בעיקר בעניינים הלכתיים: כתיבת פרוטוקולים של בתי דין, קובצי הלכות, פרשנות לכתבי קודש ועוד. גם כתיבת מכתבים וחוזים בין גברים יהודים נעשתה לעתים קרובות בעברית. ספרות הלכתית לנשים בקהילות אשכנזיות נכתבה ביידיש (למשל ספר ההלכות "צאינה וראינה"), כיוון שהנשים, בניגוד לגברים, לא למדו עברית. חיבורים יהודיים בעלי אופי חילוני או לא-הלכתי נכתבו בשפות יהודיות או בשפות זרות, לדוגמה: הרמב"ם כתב את ספרו "משנה תורה" בעברית, על אף שספרו הפילוסופי המפורסם "מורה נבוכים" שיועד למשכילי זמנו נכתב בערבית יהודית. עם זאת, "מורה נבוכים", כמו ספרים אחרים בנושאים חילוניים, תורגמו לעברית כשהיה בהם עניין לקהילות יהודיות דוברות שפות אחרות. אחת המשפחות היהודיות המפורסמות שעסקו בתרגום מערבית-יהודית לעברית בימי הביניים היא משפחת אבן תיבון

[12]

İbranice-Asurca-Arapça karşılatırması[değiştir | kaynağı değiştir]

İbranice Asurca Arapça Türkçe
Bayit Bayt Beyt Ev
Barak Barqa Berk Yıldırım
Lo La La Hayır
Şemeş Şımşa Şems Güneş
Zman Zman Zaman Zaman
Şaa Şaa Saa Saat
Anahnu Akhnan Nahnu Biz
nahar nahar nahar nehir
adam insan adam
satan iblis şeytan
malakh malak melek
Şalom Şlama Salam Selam

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Notlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Tanah'ta (Yahudi Kutsal Kitabı) bu dile Yehudit "Yahuda dili" veya Səpaṯ Kəna'an "Kenan dili" denmiştir.[4] Daha sonra Josephus ve Yuhanna İncili gibi Helenistik yapıtlar, İbranice terimini hem İbranice hem de Aramice'ye atıfta bulunmak için kullandılar.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Wikisource-logo.svg
Vikikaynak'ta
İbranice
kaynaklar bulunmaktadır.
  1. ^ http://www.ethnologue.com/language/heb
  2. ^ http://www.milliyet.com.tr/dil-konusunda-yaya-kaldik/ilber-ortayli/pazar/yazardetay/26.09.2010/1293641/default.htm
  3. ^ Gur, Nachman; Haredim, Behadrey. "'Kometz Aleph – Au': How many Hebrew speakers are there in the world?". 4 Kasım 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Kasım 2013. 
  4. ^ a b Sáenz-Badillos, Angel (1993) [1988]. A History of the Hebrew Language. Elwolde, John tarafından çevrildi. Cambridge University Press. ISBN 9780521556347. 
  5. ^ Grenoble, Leonore A.; Whaley, Lindsay J. (2005). Saving Languages: An Introduction to Language Revitalization. Birleşik Krallık: Cambridge University Press. s. 63. ISBN 978-0521016520. Erişim tarihi: 28 Mart 2017. Hebrew is cited by Paulston et al. (1993:276) as 'the only true example of language revival.' 
  6. ^ Fesperman, Dan (26 Nisan 1998). "Once 'dead' language brings Israel to life Hebrew: After 1,700 years, a revived language becomes a common thread knitting together a nation of immigrants with little in common except religion". The Baltimore Sun. Sun Foreign Staff. Erişim tarihi: 28 Mart 2017. 
  7. ^ Ethonolgue'da İbranice
  8. ^ "Glottolog 4.3 - Modern Hebrew". glottolog.org. Erişim tarihi: 23 Ekim 2020. 
  9. ^ אברהם בן יוסף ,מבוא לתולדות הלשון העברית (Avraham ben-Yosef, Introduction to the History of the Hebrew Language), page 38, אור-עם, Tel-Aviv, 1981.
  10. ^ Share, David L. (2017). "Learning to Read Hebrew". Verhoeven, Ludo; Perfetti, Charles (Edl.). Learning to Read Across Languages and Writing Systems. Cambridge: Cambridge University Press. s. 156. ISBN 9781107095885. Erişim tarihi: 1 Kasım 2017. 
  11. ^ Fellman, Jack (1973). The Revival of a Classical Tongue: Eliezer Ben Yehuda and the Modern Hebrew Language. Lahey: Mouton. s. 12. ISBN 9789027924957. Erişim tarihi: 1 Kasım 2017. 
  12. ^ İbranice wiki'den "İbranice" maddesinden alıntıdır