İçeriğe atla

Rusya Devlet Kütüphanesi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Rusya Devlet Kütüphanesi
Российская государственная библиотека
Kütüphanenin ana binası. Cephesinde kurumun Sovyet dönemindeki adı olan “V. İ. Lenin SSCB Devlet Kütüphanesi” yazısı bulunmaktadır.
Harita
ÜlkeRusya
TürUlusal kütüphane
Kuruluş1 Temmuz 1862
KonumVozdvijenka Caddesi 3/5, Moskova
Koordinatlar55°45′07″K 37°36′35″D / 55.75194°K 37.60972°D / 55.75194; 37.60972
Şubeleri3
Koleksiyon
Toplanan öğelerKitaplar, süreli yayınlar, gazeteler, dergiler, el yazmaları, haritalar, notalar, ses kayıtları, tezler, patentler ve dijital belgeler
Boyut50 milyondan fazla eser (2026)[1]
Koleksiyon kriteriRusya'da yayımlanan yayınlar, yurt dışında yayımlanan Rusça yayınlar ve Rusya hakkındaki yabancı dilde yayınlar
Legal depozitVar (1922'den beri)
Erişim ve kullanım
Erişim gereklilikleriEn az 14 yaşında olmak ve geçerli bir kimlik belgesi sunmak
Diğer bilgiler
MüdürVadim Duda
Websitersl.ru

Rusya Devlet Kütüphanesi (Rusça: Российская государственная библиотека, Rossiyskaya gosudarstvennaya biblioteka), Moskova'da bulunan ve Rusya'nın üç ulusal kütüphanesinden biri olan federal kütüphanedir.[2] Rusya'nın ve Avrupa'nın en büyük kütüphanesi olan kurum, dünyanın en büyük kütüphanelerinden biridir.[3][4]

Kütüphanenin koleksiyonunda 367 dilde 50 milyondan fazla eser bulunmaktadır. Koleksiyon, 6. yüzyıldan günümüze kadar uzanan kitapları, el yazmalarını, süreli yayınları, gazeteleri, haritaları, notaları, ses kayıtlarını, tezleri ve çeşitli dijital belgeleri kapsamaktadır. Koleksiyona her yıl yaklaşık 300.000 yeni belge eklenmektedir. Yaklaşık üç milyon eser, el yazmaları, arşiv belgeleri ve kültürel miras niteliğindeki kitaplardan oluşan özel değere sahip belgeler olarak sınıflandırılmıştır.[1]

Kurum, 1862'de açılan Moskova Halk Müzesi ve Rumyantsev Müzesi'nin kütüphanesine dayanmaktadır. 1924'te Vladimir Lenin'in adı verilen kütüphane, 1925-1992 yılları arasında V. İ. Lenin SSCB Devlet Kütüphanesi adıyla faaliyet gösterdi. Günümüzde de halk arasında “Leninka” adıyla anılmaktadır. Kurum bugünkü adını 1992'de aldı.[5]

Tarihçe

[değiştir | kaynağı değiştir]

Rumyantsev Kütüphanesi

[değiştir | kaynağı değiştir]
Kütüphanenin eski binası olan Paşkov Evi

Kütüphanenin temelini Rus devlet adamı ve koleksiyoncu Kont Nikolay Rumyantsev'in kişisel kütüphanesi ile tarihî koleksiyonu oluşturdu. Rumyantsev'in 1826'daki ölümünde koleksiyonunda yaklaşık 28.000-29.000 kitap bulunuyordu.[6] Kitapların yanı sıra el yazmaları, madeni paralar, etnografik eserler ve tarihî belgeler içeren koleksiyon Rus halkına bağışlandı ve Sankt-Peterburg'dan Moskova'ya taşındı.

Moskova Halk Müzesi ve Rumyantsev Müzesi, 1 Temmuz 1862'de Moskova'nın ilk ücretsiz halk kütüphanesiyle birlikte açıldı. Koleksiyonlar, 1784-1787 yılları arasında inşa edilen Paşkov Evi'nde sergilenmeye başlandı.[7] Müzenin girişine Rumyantsev'in bağışını anmak amacıyla “Aydınlanmanın yararına” anlamındaki bir yazı yerleştirildi.[8]

Koleksiyon sonraki yıllarda bağışlar ve satın almalarla genişledi. 1899'da yaklaşık 500.000 cilde ulaşan kütüphane, 20. yüzyılın başlarında bir milyon cildi aştı. Paşkov Evi'nin yetersiz kalması üzerine binanın yakınına yeni bölümler inşa edildi.

Lenin Kütüphanesi

[değiştir | kaynağı değiştir]
Ana bina ve önündeki Fyodor Dostoyevski anıtı

Ekim Devrimi'nin ardından kamulaştırılan özel ve kurumsal koleksiyonların eklenmesiyle kütüphanenin varlığı önemli ölçüde büyüdü. Rumyantsev Müzesi 1925'te dağıtıldı; resim ve arkeolojik eserlerin büyük bölümü Puşkin Müzesi başta olmak üzere başka kurumlara devredildi. Kütüphane bölümü ise V. İ. Lenin SSCB Devlet Kütüphanesi adıyla bağımsız bir kurum hâline getirildi.[5]

Yeni kütüphane kompleksinin tasarlanması amacıyla Aralık 1927'de bir mimari yarışma düzenlendi. Yarışmanın ardından Vladimir Şçuko ve Vladimir Gelfreih'in hazırladığı proje seçildi ve daha sonra önemli ölçüde değiştirildi. İnşaat 1930'da başladı. Modernleştirilmiş neoklasik özelliklere sahip ana yapının ilk bölümü 1941'de tamamlandı. Yaklaşık 250 kişilik yeni okuma salonu 1945'te açıldı; kompleksin diğer bölümlerinin yapımı 1960'a kadar sürdü.[9]

1922-1991 yılları arasında Sovyetler Birliği'nde yayımlanan basılı eserlerin zorunlu nüshaları kütüphaneye gönderildi. Kütüphane bilimsel araştırma, ulusal bibliyografya, kütüphaneler arası ödünç verme ve uluslararası yayın değişimi alanlarında Sovyetler Birliği'nin başlıca merkezlerinden biri hâline geldi. Zorunlu nüsha uygulaması Sovyetler Birliği'nin dağılmasından sonra Rusya mevzuatı kapsamında sürdürüldü.[10]

Ana binanın 1968'de kapasitesine ulaşması üzerine Himki'de yeni bir depo kompleksinin yapımına başlandı. Gazeteler, bilimsel yayınlar ve daha az kullanılan kitaplar için tasarlanan kompleksin ilk bölümü 1975'te tamamlandı. Günümüzde kütüphanenin yaklaşık 11 milyon eseri Himki'deki depolarda, yaklaşık 25 milyon eseri ise ana binadaki 19 katlı merkezî depoda tutulmaktadır.[11]

Rusya Devlet Kütüphanesi

[değiştir | kaynağı değiştir]

Kurum, Boris Yeltsin'in kararıyla 1992'de Rusya Devlet Kütüphanesi adını aldı. Kütüphanenin ulusal görev ve yetkileri 1994'te kabul edilen Kütüphanecilik Hakkında Federal Yasa ile düzenlendi.[12] Kurum, Rusya Kültür Bakanlığına bağlı federal bir kütüphane, zorunlu nüsha merkezi, araştırma kuruluşu ve ulusal bibliyografya merkezi olarak faaliyet göstermektedir.

Paşkov Evi'ndeki kapsamlı restorasyon 2007'de tamamlandı. Yapı, el yazmaları ve müzik koleksiyonlarının yanı sıra sergi ve araştırma alanlarına ev sahipliği yapmaya başladı.[13]

Rusya Kitap Odasının görevlerinin kütüphaneye aktarılmasına yönelik çalışmalar 2021'de başladı. Kitap Odası Ekim 2022'de Rusya Devlet Kütüphanesinin bünyesine katıldı. Böylece zorunlu nüshaların kaydı, Rusya'daki yayınlara ilişkin istatistiklerin hazırlanması ve ISBN ile ISMN işlemleri kütüphanenin görevleri arasına girdi.[14]

Binalar

[değiştir | kaynağı değiştir]
On dokuz katlı merkezî kitap deposu
Kütüphanenin en büyük salonu olan 3 numaralı okuma salonu

Rusya Devlet Kütüphanesi farklı dönemlerde inşa edilmiş birden fazla binada faaliyet göstermektedir. Başlıca yapıları ana bina, Paşkov Evi, Doğu Edebiyatı Merkezi ve Himki kompleksidir. Kütüphanede toplam 34 okuma salonu ve 1.600'den fazla okuyucu yeri bulunmaktadır.[15]

Ana bina, Vozdvijenka ve Mohovaya caddeleri çevresinde yer almaktadır. Kompleks; okuma salonlarını, yönetim bölümlerini, sergi alanlarını ve 19 katlı merkezî kitap deposunu içerir. Depodaki rafların toplam uzunluğu yaklaşık 300 kilometredir.[16]

Paşkov Evi, kütüphanenin en eski yapısıdır. Doğu Edebiyatı Merkezi, Asya ve Afrika dillerindeki yayınların bulunduğu özel koleksiyonlara ayrılmıştır. Himki kompleksi ise yabancı süreli yayınların, Avrupa dillerindeki eserlerin ve eski Sovyet cumhuriyetlerinin ulusal dillerinde yayımlanan belgelerin bir bölümünü barındırmaktadır.[16]

Koleksiyonlar

[değiştir | kaynağı değiştir]

Kütüphanenin koleksiyonları 6. yüzyıldan günümüze kadar uzanan 50 milyondan fazla eserden oluşmaktadır. Belgeler 367 farklı dilde hazırlanmıştır.[1] Koleksiyondaki başlıca belge türleri şunlardır:

  • kitaplar ve broşürler;
  • bilimsel dergiler, gazeteler ve diğer süreli yayınlar;
  • el yazmaları ve kişisel arşivler;
  • tezler ve tez özetleri;
  • haritalar, atlaslar ve kartografik belgeler;
  • notalar, ses ve müzik kayıtları;
  • gravürler, çizimler ve görsel malzemeler;
  • patentler ve teknik belgeler;
  • Birleşmiş Milletler ile diğer uluslararası kuruluşların yayınları;
  • elektronik yayınlar ve dijitalleştirilmiş belgeler.

Koleksiyon, Rumyantsev'in kişisel kitaplığının yanı sıra soylu ailelerin, bilim insanlarının, yazarların ve sanatçıların arşivlerini içermektedir. Önemli eserler arasında 1092 tarihli Arhangelsk İncili, 14. yüzyıldan kalma Korkunç İvan Mezmurları, İvan Fyodorov tarafından 1564'te basılan Apostol ile Nicolaus Copernicus, Isaac Newton ve Charles Darwin'in bazı eserlerinin ilk baskıları bulunmaktadır.[17]

Kütüphaneye Rusya'da yayımlanan basılı ve elektronik eserlerin zorunlu nüshaları gönderilmektedir. Koleksiyonlar ayrıca bağışlar, vasiyetler, satın almalar ve uluslararası yayın değişimi yoluyla genişletilmektedir.[1]

Elektronik kütüphane

[değiştir | kaynağı değiştir]

Elektronik Kütüphane Bölümü 1990'ların ortalarında oluşturuldu. Dijital Tez Kütüphanesi ise 2003'te kullanıma açıldı. Tez ve tez özetlerinin bulunduğu bölümde bir milyondan fazla belge yer almaktadır.[18]

Kütüphanenin koleksiyonlarından 3,3 milyondan fazla belge dijital biçimde kullanıma sunulmuştur. Elektronik kütüphanede 11. yüzyıldan günümüze kadar uzanan yaklaşık 1,7 milyon başlık bulunmaktadır. Telif hakkı kısıtlaması bulunmayan eserlerin bir bölümü internet üzerinden erişilebilirken kısıtlı belgelerin tamamına kütüphanenin okuma salonlarından ulaşılabilmektedir.[19]

Dijitalleştirme çalışmaları kapsamında Arhangelsk İncili, eski Rus gazeteleri, haritalar, afişler, el yazmaları ve tarihî müzik yayınları elektronik ortama aktarılmıştır. Kütüphane bu alanda Kongre Kütüphanesi, Avrupa Birliği kurumları ve UNESCO Dünya Belleği Programı ile ortak projeler yürütmüştür.[20]

Araştırma ve yayıncılık

[değiştir | kaynağı değiştir]

Rusya Devlet Kütüphanesi, kütüphanecilik, bibliyografya, kitap bilimi, belge koruma ve dijitalleştirme alanlarında araştırma yapan bilimsel bir kurumdur.[21]

Kurum tarafından 1952'den beri yayımlanan kütüphanecilik dergisi 1993'te Bibliotekovedenie adını aldı.[22] Kültür araştırmalarına yönelik Observatory of Culture dergisi 2004'te yayın hayatına başladı. Kütüphanenin 1998'de kurulan Paşkov Dom Yayınevi ise bilimsel araştırmalar, kataloglar, bibliyografyalar ve koleksiyonlara ilişkin çalışmalar yayımlamaktadır.[23]

Galeri

[değiştir | kaynağı değiştir]

Ayrıca bakınız

[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça

[değiştir | kaynağı değiştir]
  1. 1 2 3 4 "Collections and Catalogues" (İngilizce). Rusya Devlet Kütüphanesi. 31 Ağustos 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Ağustos 2026.
  2. ↑ "Libraries in Russian Federation" (İngilizce). Uluslararası Kütüphane Dernekleri ve Kurumları Federasyonu. 1 Ekim 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Ağustos 2026.
  3. ↑ "160 лет на благое просвещение" (Rusça). Rusya Devlet Kütüphanesi. 31 Ağustos 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Ağustos 2026.
  4. ↑ "Руководство" (Rusça). Rusya Devlet Kütüphanesi. 31 Ağustos 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Ağustos 2026.
  5. 1 2 "Russian State Library" (İngilizce). Rusya Devlet Kütüphanesi. 28 Eylül 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Ağustos 2026.
  6. ↑ FitzLyon, Kyril; Zinovieff, Kyril; Hughes, Jenny (2003). The Companion Guide to St Petersburg (İngilizce). Companion Guides. s. 309. ISBN 978-1-900639-40-8.
  7. ↑ "Russian State Library" (İngilizce). Rusya Ulusal Bilim ve Teknoloji Halk Kütüphanesi. 13 Mart 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Ağustos 2026.
  8. ↑ "Ленинке — 160! «На благое просвещение»" (Rusça). Rusya Devlet Kütüphanesi. 31 Ağustos 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Ağustos 2026.
  9. ↑ A. G. Rappaport (1 Ocak 2006). "Библиотека Ленина" (Rusça). Archi.ru. 31 Ağustos 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Ağustos 2026.
  10. ↑ N. A. Saharov (7 Aralık 2018). "Legal Deposit System in Russia: Stages of Development and Contemporary State" (İngilizce). Bibliotekovedenie. doi:10.25281/0869-608X-2018-67-5-487-499. Erişim tarihi: 31 Ağustos 2026.
  11. ↑ "The Secrets of Nineteen Levels" (İngilizce). Rusya Devlet Kütüphanesi. 27 Şubat 2026. 31 Ağustos 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Ağustos 2026.
  12. ↑ "Федеральный закон «О библиотечном деле»" (PDF) (Rusça). Rusya Devlet Kütüphanesi. 31 Mart 2022 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Ağustos 2026.
  13. ↑ Kishkovsky, Sophia (8 Mayıs 2008). "A Treasure Is Restored, With Culture Its Bounty". The New York Times (İngilizce). 5 Kasım 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Ağustos 2026.
  14. ↑ "ISBN и ISMN: нормативы, правила, отчётность" (Rusça). Rusya Devlet Kütüphanesi. 31 Ağustos 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Ağustos 2026.
  15. ↑ "Визит в библиотеку" (Rusça). Rusya Devlet Kütüphanesi. 31 Ağustos 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Ağustos 2026.
  16. 1 2 "The Secrets of Nineteen Levels" (İngilizce). Rusya Devlet Kütüphanesi. 27 Şubat 2026. 31 Ağustos 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Ağustos 2026.
  17. ↑ Horecky, Paul L. (1959). Libraries and Bibliographic Centers in the Soviet Union. Slavic and East European Series (İngilizce). 16. Indiana University Publications. s. 85.
  18. ↑ "Electronic Library RSL" (İngilizce). Rusya Devlet Kütüphanesi. 31 Ağustos 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Ağustos 2026.
  19. ↑ "Electronic Library" (İngilizce). Rusya Devlet Kütüphanesi. 1 Eylül 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Ağustos 2026.
  20. ↑ "About this Collection: Meeting of Frontiers" (İngilizce). Kongre Kütüphanesi. 9 Mart 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Ağustos 2026.
  21. ↑ A. Samarin ve I. Tikunova (2019). "Scientific Work of the Russian State Library: Its Subjects and Presentation of Results" (İngilizce). Scientific and Technical Libraries. doi:10.33186/1027-3689-2019-8-5-19. 8 Nisan 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Ağustos 2026.
  22. ↑ "История журнала" (Rusça). Bibliotekovedenie. 25 Ocak 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Ağustos 2026.
  23. ↑ "Journals and Magazines" (İngilizce). Rusya Devlet Kütüphanesi. 31 Ağustos 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Ağustos 2026.

Dış bağlantılar

[değiştir | kaynağı değiştir]
Wikimedia Commons'ta Rusya Devlet Kütüphanesi ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.
"https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Rusya_Devlet_Kütüphanesi&oldid=38051692" sayfasından alınmıştır