Yehova

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Yahveh sayfasından yönlendirildi)

Yehova (İbranice: יְהֹוה, YHVH) İbranice Kutsal Yazılarda (Eski Ahit) geçen Tanrı'nın ismidir. İbranice metinde (Biblia Hebraica Stuttgartensia) 6.828 kez geçer.[1] Bu ifade genelde Tetragrammaton (sözcük anlamıyla, “Dört harfli”) olarak adlandırılır. Birçok dilbilimcilere göre tanrısal isim „Yehova“ yerine „Yahve“ telaffuz edilmeli.

Tanrı'nın ismi: kökü ve anlamı[değiştir | kaynağı değiştir]

Kutsal Kitabın tanıklığı[değiştir | kaynağı değiştir]

Kökü[değiştir | kaynağı değiştir]

Kutsal Kitaba göre YHVH bir kabile tanrısı değildi tüm evrenin yaratıcısıdır.

„O zaman Abram, Sodom kralına şu karşılığı verdi: “Yeri göğü Yaratan Yüceler Yücesi Tanrı Yehova’nın önünde el kaldırıp ant ederim ki, ...“ (Başlangıç 14:22)

Bazı ayette YHVH „İbrahim'in Tanrısı, „İbrahim'in, İshak'ın ve Yakup'un Tanrısı“ ve „İsrail'in Tanrısı“ adlandırıldığı halde tüm insanların tanrısıdır.

“Bütün insanların Tanrısı Yehova Benim. Benim için olanaksız bir şey var mı?“ (Yeremya 32:27)

İnsanlar bu ismi Tanrı'ya vermediler. Tanrı onu kendisine verdi.

„Ve yine Musa’ya şunları söyledi: “İsrailoğullarına de ki, ‘Beni size atalarınızın Tanrısı; İbrahim’in Tanrısı, İshak’ın Tanrısı, Yakup’un Tanrısı Yehova gönderdi.’ Devirler boyu ismim budur ve nesiller boyu bu isimle anılacağım.“ (Çıkış 3:15)

Anlamı[değiştir | kaynağı değiştir]

Kutsal Kitap'ta bu isim ilk olarak Başlangıç 2:4'te geçer. Adem ve Havva hakkındaki rapora göre Havva Tanrı'nın ismini kullandı (Başlangıç 4:1).

Musa yanıp bitmeyen çalıda bulunduğunda Tanrı'nın sözcüsü olan bir melek (Çıkış 3:2, 4) Tanrısal ismin anlamını açıkladı:

„Bunun üzerine Tanrı, Musa’ya “NE OLMAYI İSTERSEM BEN O OLURUM” (אֶֽהְיֶ֖ה אֲשֶׁ֣ר אֶֽהְיֶ֑ה ['eyéh 'aşér 'eyéh]) dedi. Sonra şunu ekledi: “İsrailoğullarına şöyle diyeceksin: ‘Beni size, “BEN O OLURUM” (אֶֽהְיֶ֑ה )gönderdi.’” Ve yine Musa’ya şunları söyledi: “İsrailoğullarına de ki, ‘Beni size atalarınızın Tanrısı; İbrahim’in Tanrısı, İshak’ın Tanrısı, Yakup’un Tanrısı Yehova (יְהוָ֞ה) gönderdi.’ Devirler boyu ismim budur ve nesiller boyu bu isimle anılacağım.“ (Çıkış 3:14, 15)

Ayet 14'te geçen 'eyéh 'aşér 'eyéh „Ben olmak istediğimi olacağım“ (S. R. Hirsch, 1920) anlamına gelir. 'ehyéh İbranice fiil hayáh'tan (olduğunu kanıtlamak) türemektedir [2] ve sadece Tanrı'nın var olmasını kastetmez fakat başkalarına ilişkin olmak istediğini vurgular. [3]

Başka dilbilimcilere göre 'eyéh 'aşér 'eyéh „Var olanı oluşturur“ anlamına da gelebilir.[4]

Bazı Kutsal Kitap tercümanları bu İbranice şeklin şu basit çevirisini tercih ettiler: „Ben Ben'im“[5], „Ben Olanım“.[6]

Tanrı’nın ayet 15'te geçen ismi İbranice הוה (havah, “olmak”) fiilinden gelir. Bazı bilginlere göre Yehova ismi bu fiilin ettirgen halidir ve bitmemiş bir eylemi gösterir. Buna dayanarak Tanrı’nın ismi, “O Olmasını Sağlar” anlamına gelir. Bu isim Yehova’nın süregiden eylemlerle Kendisini, vaatlerini yerine getiren, amaçlarını her zaman gerçekleştiren Biri durumuna getirdiğini gösterir.

Dinbilimcilerin teorileri[değiştir | kaynağı değiştir]

Kökü[değiştir | kaynağı değiştir]

YHVH, Midyan halkının ya da Kenilerin dağ tanrısı olduğu düşünülür. Bu görüş için Musa'nın Mısır'dan kaçınca Midyan diyarına gelip ve Horeb dağında (Çıkış 3:1) Tanrı'yla buluştuğu kanıt olarak öne sürülür. Musa'nın kayınpederi Yetro İsrail halkının kurtuluşunu kutlamak amacıyla büyük bir ziyafet yaptı (Çıkış 18:1-12). Karl Budde İsrail o zaman Midyan halkının dinine geçip Midyan'ın dağ tanrısını da kabul ettiğini iddia etti.[7]

Anlamı[değiştir | kaynağı değiştir]

YHVH nasıl bir tanrı olup isminin hangi kökten geldiğine dair birçok teori var:

• Godfrey Rolles Driver (1928) Tanrı'nın isminin İsrail halkının Mısır'dan kurtuldukten sonra söyledikleri ilahide (Çıkış 15:2) geçen „Yah!“ bağırışına dayandığını var saydı.[8]

• Bernardus Dirks Eerdmans (1942) Tanrı'nın ismi yıldırım ve gök gürültüsünün sesinin (Ja-Hu) yansılaması olarak gördü.[9] Böylece YHVH bir gök görültüsü tanrısı olduğunu sandı.

• Sigmund Mowinkel Tanrısal ismin Ja Hu (O!, o) bağırışından geldiğini ileri sürer.[10]

Bu teorilerin eleştirisi[değiştir | kaynağı değiştir]

1. Çıkış 15:1, 2 „O zaman Musa ve İsrailoğulları Yehova’ya şu ilahiyi söylediler:

“Yehova’ya ilahi söyleyeyim, çünkü yüceldikçe yüceldi. Atı da binicisini de denize attı. Yah (יְה [Yah]) gücüm, kuvvetim, çünkü O beni kurtarır. O benim Tanrım, O’na övgüler sunacağım; babamın Tanrısı, O’nu yücelteceğim.“

Yah, bir bağırış değil Yehova (Yahve) isminin kısaltılmış şeklidir. İbranice anlambilime göre kısaltılmış şekil bir ismin uzun halinden türer. Birçok İbranice ad Tanrı'nın isminin kısaltılmış şekli içerir: Yeşu (İbr.: Jeschúaʽ / Jehōschúaʽ = Yehova kurtuluştur), İşaya (İbr.: Yeşayahu = kurtuluş Yehova'dan), Yoyakim (İbr.: Jehōjaqím = Yehova doğrultur) ve İsa (Yun.: Iēsoús; İbr. Jeschúaʽ ya da Jehōschúaʽ = Yehova kurtuluştur).

Tanrısal ismin kısaltılmış şekli „Halleluya“ (hallelu-Jáh) sözcüğünde bulunur ve „Yah'a hamd edin“ anlamına gelir.

2. Çıkış 18:9-12 „Yetro, Yehova’nın İsrailoğulları için yaptığı iyiliklere ve onları Mısır’ın elinden kurtarmasına çok sevindi. “Sizi Mısır’ın elinden, Firavunun elinden kurtaran Yehova’ya şükürler olsun! Halkını Mısır’ın elinden O kurtardı” dedi. “Şimdi anlıyorum ki, Yehova tüm tanrılardan büyüktür. Mısırlılar size küstahça davrandığında olanlar bunu açıkça gösteriyor.” Sonra Musa’nın kayınbabası Yetro, Tanrı için, yakılan sunu ve kurbanlar getirdi. Harun ve İsrailoğullarının tüm ihtiyarları gelip Tanrı’nın önünde Musa’nın kayınbabası Yetro ile ekmek yediler.“

Karl Budde'nin görüşünü eleştiren dinbilimciler, Çıkış 18:12 İsrailli olmayan birinin İsrail'in tanrısına yöneldiğini gösteren bir kayıt olduğuna kanaat getirir.[11]

Tanrı'nın ismi: telaffuzunun unutulması[değiştir | kaynağı değiştir]

İbrani alfabesi[değiştir | kaynağı değiştir]

İbranice sağdan sola okunan bir lisandır. İbrani alfabesi sadece 22 sessiz harften oluşup sesli harfler tanımaz. Bir okuyucu bilgisine dayanarak sesli harfleri aralara kendisi koymalıydı.

M.S. ilk binyılın ikinci yarısında Masoretler (İbranice: baʽalḗ hammaßßōráh [Geleneğin Ustaları]) adlandırılan yazıcılar ses ve vurgu işaretlerinden oluşan bir sistem kurdu. Daha önceleri telaffuz, nesilden nesle sözlü gelenekle aktarıldı. Böylece Masoretlerin kullandıkları bu sistem, sesli harflerin okunması ve telaffuzu için yazılı bir yardım sağlamış oldu.

Bu ses ve vurgu işaretleri kullanılmadan önce İbranice elyazmalarında Tanrı'nın ismi şu dört sessiz harflerle yazıldı: יהוה (YHVH). Masoretler işaret sistemini icat etmeden önce Yahudiler Tanrı'nın ismini dile getirmemeye başladılar ve zamanla onun telaffuzu unutuldu.   Dinbilimciler tanrısal ismin telâffuzu iki sebepten dolayı unutulduğunu düşünür.

Sebepler[değiştir | kaynağı değiştir]

Tanrısal ismin telâffuzunun unutulmasıyla ilgili iki sebep gösterilir:[12]

• Bazılarının görüşüne göre Yahudilerin din liderleri Tanrı'nın ismi kutsal olduğu için günahkâr insanlardan dile getirilmemesi gerektiğini ileri sürdüler. Bu bağlantıda On Emrin üçüncüsüne işaret edildi: „Tanrın Yehova’nın (יהוה [YHVH]) adını boş yere ağza almayacaksın.“ (Çıkış 20:7)

Bu emir ise Tanrı'nın isminin hiç ağza alınmaması gerektiğini söylemez. İbranice metinde bu ismin yaklaşık 7.000 kere geçmesi onun onurlu şekilde kullanma sakıncası olmadığını gösterir.

• İkinci bir görüşe göre Yahudiler yabancıların Tanrı'nın ismini bilip kötüye kullanmalarını önlemek istedider.

Bu görüş Kutsal Kitap'tan desteklenmez. İşaya peygamber (aşağıyukarı M.Ö. 730) şunu yazdı: „Ve o gün “Yehova’ya şükredin!” diyeceksiniz, “O’na adıyla yakarın. Halklara O’nun işlerini bildirin. İsminin yüceliğini duyurun.“ (İşaya 12:4)

Tanrı'nın isminin kullanılmamasının başlangıcı[değiştir | kaynağı değiştir]

Tarihçilerin iki tahmini var:

• Birkaç dinbilgini Yahudilerin Babil'deki sürgünde (M.Ö. 607—537) bulundukları zaman Tanrı'nın ismini kullanmamaya başladığını düşünürler. Bu görüş İbranice Kutsal Yazıların sürgünden sonraki yazarlarının tanrısal ismi az kullandığına dayanır. Diğer taraftan bu iddiayı eleştirenler Ester kitabından harıç diğer yazarlar (Ezra, Nehemya, Haggay, Zekeriya ve Malaki) Tanrı'nın ismine büyük önem verdiklerine gösterir.

• Birçok tarihsel eserde M.Ö. 300 yıllarında tanrısal ismin artık telâffuz edilmediği tahmin edilir. Bu tahmin, Tanrı'nın isminin İbranice Kutsal Yazıların Septuagint (M.Ö. 280'de İbranice metnin Yunanca çevirisi) tercümesinde geçmediğinin düşünülmesinden ileri gelmektedir. M.S. 4. ve 5. yüzyılındaki Septuagint metinleri (örneğin Kodeks Sinaiticus) tanrısal ismin yerinde Yunanca Kýrios (Rab) ya da Theós (Tanrı) unvanlarını içerir.

1939'da Mısır'da Septuagint tercümesinden bir fragman (Papirüs Fouad 266) bulundu. Bu papirüs M.Ö. 1. yüzyıla tarihlendirilir ve Yunanca metinde Tanrı'nın ismini 4 İbranice harflerle içerir. Sonraki Septuagint fragmanlarında da Tanrı'nın ismi geçer.

Klasik İbrani alfabesine ait karakterlerle Tetragrammaton (יהוה), hem İbranice metinde hem de Yunanca Septuagint çevirisinde kullanılmıştır.

Tanrı'nın ismi telâffuz edilmediğine dair İlk tarihsel kanıt M.S. 1. yüzyılındandır. Bir kâhinler ailesinden gelen Yahudi tarihçi Flavius Josephus Musa nasıl peygamber olarak seçildiğini anlatırken şunu ekledi:

„Tanrı ona hiç bir insana bildirilmeyen ismini ilan etti. Bu ismi talâffuz etmemem gerekir.“[13]

Hahamların öğreti ve geleneklerinin koleksiyonu olan Mişna Yahudilerin M.S. 70'ten önceki durumu anlatır. Her yılki kefaret günüyle ilgili Joma 6:2'de şöyle yazılıdır: „Dış avlusunda bulunan kâhinler ve halk başkâhinin açık bir şekilde Yahve ismini kullandığını duyunca eğilip yere kapandılar ve yüzü yerdeyken seslediler: „Hükümdarlığının haşmetli ismi sonsuza dek hamdolsun.“[14]

Kâhinin gündelik hayır duasıyla ilgili Sota 7:6 şunu yazar: „Tapınakta ismi yazılı olduğu gibi dile getirirler fakat kırsal bölgede dolaylı ifade ile.“[15]

Mişna'nın birinci kısmında şu emir kayıtlıdır: „Herkes komşusuna [Tanrı'nın] ismi ile selam versin.“ Sonra Boas'ın örneği (Rut 2:4) geçer.[16]

Yeruşalim'in M.S. 70'teki yıkılışından önce Tanrı'nın isminin ağza alınmamasının ilk izleri görülür. Bu gelenek ilk olarak kâhinler arasında başladı. O zaman birçok Yahudi dini lider, putperest Yunan felsefesi tarafından kuvvetle etkilendi. Örneğin, İskenderiye’li Yahudi filozof Philo, ünlü Yunan felsefecisi Platon’un Tanrısal ilham altında olduğunu ve ayrıca Tanrı’nın varlığının kavranılamaz ve dolayısıyla isimlendirilemez olduğunu öğretmişti.

Tanrı'nın ismi: doğru telâffuz[değiştir | kaynağı değiştir]

Genel olarak iki telâffuz şekli kabul edilir: Yahve ve Yehova

En geç M.S. 100'den beri Tanrı'nın ismi Yahudilikte artık ağza alınmadı. İskenderiyeli Klemens (aşağıyukarı M.S. 150-215) tanrısal ismi I-a-u-e (᾿Ιαουέ) olarak tanıdı.[17] [18] [19]

Yahve için sebepler[değiştir | kaynağı değiştir]

Masoretler, İbranice sessiz harflerin metninin okunmasını kolaylaştırmak için M.S. 700-1000 yıllarında ses ve vurgu işaretlerinden oluşan bir sistem kurdular. O zaman yazıcılar Tanrı'nın isminin telâffuz edilmesini önlemek amacıyla Tetragrammaton'u (יְהֹוה) Adonay (אֲדֹנָי [Rab; haşmet çoğulu]) unvanının sesli harflerinin noktalarıyla yazdığı kabul edilir.[20] Böylece bir okuyucu Tanrı'nın isminin yerine Adonay söylenmesi gerektiğini anladı.

Dilbilimcilere göre bu şekilde „Yehova“ şekli meydana geldi.

Yehova için sebepler[değiştir | kaynağı değiştir]

Pugio Fidei, 1278
Meşa Taşı (M.Ö. 840)

Tanrı’nın isminin kısaltılmış şeklini içeren birkaç özel isminin örnekleri YHVH'nin teâffuzunu açıklayabilir.

Profesör Buchanan (Wesley Theological Seminary, Washington), İbranice Kutsal Kitapta Yohnathan veya Yehohnathan olarak görülen Yonatan’ın, “Yaho veya Yahovah verdi” anlamına geldiğini söylüyor. İbranice’de peygamber İlya’nın adı Eliyah veya Eliyahu olarak geçer. Profesör Buchanan’a göre bu isim “Tanrım Yahoo’dur,” veya Yahoovah’tır” anlamına gelir. Benzer şekilde Yehoşafat’ın İbranicesi, “Yaho hükmetti” anlamına gelen Yehohşafat’tır.

YHVH'nin “Yahve” olarak iki heceli söylenişi, 'o' sesli harfinin Tanrı’nın isminde yer almasına izin vermez. Fakat ortadaki 'o', tıpkı Yonatan ve Yehonatan’da olduğu gibi, Kutsal Kitapta hem orijinal hem de kısaltılmış haliyle geçen ve içinde Tanrısal adın bulunduğu başka birçok isimde de yer almaktadır. Böylece, Tanrısal isimle ilgili olarak Profesör Buchanan şunu açıklıyor: “Uzun 'o' veya alçak tondaki 'o' seslisi hiçbir durumda atlanmıyor. Kelime kimi zaman ‘Ya’ olarak kısaltılırdı; fakat hiçbir zaman ‘Yahveh’ olarak değil. . . . . Tetragrammaton tek heceli olarak söylendiğinde ‘Yah’ veya ‘Yo’ oluyordu. Üç heceli söylendiğinde ‘Yahovah’ ya da ‘Yahoovah’ oluyordu. Eğer iki heceli olarak kısaltılırsa ‘Yaho’ olurdu.”[21]

Bu yorumlar, 19. yüzyıl İbranice uzmanı Gesenius’un da yazdığı şu sözleriyle uyum içindedir: “[Tanrı’nın isminin] gerçek söylenişinin יְהוָֹה [Ye-ho-vah] olduğunu söyleyenlerin savunmaları tamamen dayanaksız değildir. Bu yolla, birçok özel ismin başında kısaltma şeklinde יְהוֹ [Ye-ho] ve יוֹ [Yo] hecelerinin bulunması daha tatmin edici bir şekilde açıklanabilir.”[22]

Bununla birlikte, Everett Fox kitabının tercümesinin önsözünde şuna dikkat çekti: “[Tanrı’nın] İbranice adının ‘doğru’ söylenişini yeniden bulmaya yönelik eski ve yeni girişimler başarılı olmadı; sonuçta kimi zaman duyduğumuz ‘Yehova’ ya da uzmanların benimsediği ‘Yahve’ şekillerinden herhangi birinin doğruluğu kanıtlanamaz.”[23]

„Iehovah“ adı içeren ilk yazı Dominiken rahip olan Raymundus Martinus'un Latince Pugio Fidei adversus Mauros et Judaeos (1278) eseridir.

Birçok teolog bu yazı Kutsal Kitap çevirilerinde ve başka eserde kabul ettiler. Aralarında Petrus Galatinus (1518), William Tyndale (1530) ve İmmanuel Tremellius (1580) bulunur.

Tanrı'nın ismi: Kutsal Kitap'ın dışındaki kullanım[değiştir | kaynağı değiştir]

Gümüş rulosu KH2
Lakiş mektuplarının bir fragmanı

1. Meşa Taşı

Paris’teki Louvre Müzesinde bulunan Moab Taşı (M.Ö. 840) üzerinde Moab Kralı Meşa’nın övünme dolu sözlerini içeren bir yazıt yer almaktadır. Tanrısı Kemoş’un yardımıyla İsrail’in birçok şehirlerini aldığını gururlanarak anlatıyor. Kral Meşa şunu yazdı: „Orada YHVH'nin aletlerini alıp Kemoş'un önüne getirdim.“[24][25]

2. Bir mezar yazıtı

1961'de Yeruşalim'in yakınlığında bir mezar olarak kullanılan bir mağaranın duvarlarında M.Ö. 8. yüzyılından olan yazıtlar bulundu. Bir yazıt şöyle oluyor: „YHVH tüm yerin tanrısıdır.“[26]

3. Gümüş ruloları

Ketef Hinnom'da M.Ö. 7. yüzyılından olan iki gümüş levhaları bulundu. Büyük ihtimalle muska olarak taşındı. Bu levhalar birkaç yerde tanrısal ismi gösteriyorlar.[27]

4. Lakış Mektupları

1935-1938 arasında Lakiş kalıntılarında bulunan 8 çömlek parçaları M.Ö. 7. yüzyıldandır. Bu çömlek parçalarının yedisinde 11 defa YHVH geçer. Şu selam ile başlarlar: „YHVH efendime şimdiki zamanda şağlık versin.“[28]

5. Arad'daki çömlek parçaları

1966'da Arad'da (güney İsrail) M.Ö. 7. yüzyılından olan çömlek parçaları bulundu. Bir parça Elyaşip adlı olan bir adama gönderilen bir mektuptur. „Efendim Elyaşip'e. YHVH senin barışını arasın“ sözleriyle başlayıp „YHVH'nin evinde kalsın“ sözleriye bitti.[29]

6. Negev bulguları

1975 ve 1976 yıllarında Negev'de çalışan arkeologlar alçı duvarlarında, büyük küp ve taş kaplarında İbraniçe ve Fenikice yazıtlar buldular. Bu yazıtlar İbranice harflarla yazılmış olan Tanrı'nın ismini YHVH içeriyorlardı.[30]

7. Kilise binalarında

Reformasyon zamanından beri çok kilise binalarının içinde ve dışında Jehova ya da Iehova yazıtları bulunur.[31]

Yehova ismini içeren yazıtlar
Kilise Yer Ülke
Sør-Fron Norveç
Martin kilisesi Olten İsviçre
Chiesa di S. Lorenzo Formio İtalya
Chiesa dei frati in Gardino Bergamo İtalya
Chiesa Catt. Roma İtalya
Manastır kilisesi Bordesholm Almanya
Fehmarn Almanya
Slovenji Gradec Slovenya
Podčetrtek Slovenya

8. Protestanların ilahi kitaplarında

Tanrı'nın ismi Protestanların ilahi kitaplarında bulunur.[32]

9. Bestekâr ve yazarların eserlerinde

Meşhur bestekârlar ve yazarlar „Yehova“ ismini eserlerinde kullandılar: Georg Friedrich Händel'in oratoryolarında[33], Giuseppe Verdi'nın Nabucco operasında ve Franz Schubert'in bir şarkısında.[34] Ayrıca Heinrich Heine'nin Belsazer baladında Yehova adı geçer.[35] Fransız yazar Victor Hugo 30'dan fazla eserlerinde Tanrı'nın ismini kullandı. O ve Lamartine Yehova başlığıyla şiirler yazdı.

10. Paralarda

Son birkaç yüzyılda Tanrı’nın isminin İbranice ve Latincesi bini aşkın tür sikke, madalyon, jeton ve markanın (para yerine kullanılan madeni pulların) üzerinde bulunuyordu.

İsviçre’de yıllarca basılan altın sikkelerin üzerinde “Yehova Tanrı Yüceltilsin” anlamına gelen şu Latince sözler yer alır: “Benedictus Sit Iehova Deus”.

Tanrı’nın ismini taşıyan bir sikke, İsveç’te yaklaşık 1568’de, İskoçya’da ise 1591 yılı civarında basıldı. 1600 yılı dolaylarında İsveç Kralı IX. Karl, sikkeler üzerine Tanrı’nın ismini bastırdı. Bu isim Ihehova, Iehova ve Iehovah gibi çeşitli şekillerde yazılmıştı. Kral, bir altın sikke yaptırdı.

1588 ile 1648 yılları arasında Danimarka ve Norveç kralı olan IV. Christian döneminde Yehova isminin bulunduğu 60’tan fazla sikke çeşidi vardı. 17. yüzyılın ortalarında bu tür sikkeler, Polonya ve İsviçre’de de yapılıyordu. Ayrıca Almanya da bunlardan yapmaya başladı.

Avrupa’da 1618 ve 1648 yılları arasında meydana gelen ve din savaşı olarak başlayan Otuz Yıl Savaşları sırasında, bu tür sikkelerin sayısında hızlı bir artış oldu. 1631’deki Breitenfeld Çarpışması’nda kazandığı zaferin ardından İsveç Kralı II. Gustaf Adolf, üzerinde Tetragrammaton bulunan sikkeler bastırdı. Basım işi Erfurt, Fürth, Mainz ve Würzburg gibi kentlerde yapıldı. Aynı dönemde İsveç’in müttefiki olan prenslikler de, üzerinde Tanrı’nın ismi bulunan sikkeler bastırmaya başladı.[36]

Tanrı'nın ismi: değişik dinlerde[değiştir | kaynağı değiştir]

Yahudilik[değiştir | kaynağı değiştir]

Yahudilikte üstte anlatıldığı gibi "Her şeyi yaratan O'dur" ve Tanrı'nın ismidir. Ancak yüzyıllardan beri kullanılmaz. YHVH isminin telâffuzunu önlemek amacıyla Adonai (Rab / efendi [haşmet çoğulu]) ve HaSchem („o İsim“) gibi yedek kavramlar kullanılır.

Hristiyanlık[değiştir | kaynağı değiştir]

Hristiyanlıkta üstte anlatıldığı gibi kiliselerde ve başka yerlerde Tanrı'nın ismi geçiyor fakat Kutsal Kitabın tercümelerinde genellikle geçmez.

İslamiyet[değiştir | kaynağı değiştir]

Kur'an'da -bir sure hariç- her sure „Rahmân ve rahîm olan Allah'ın adıyla“ başladığı halde özel bir ad anılmaz. İslami gelenekte Tanrı'nın 99 isme sahip olduğu söylenir fakat bu adlar aslında „rahmân“ ve „rahîm“ gibi niteliklerdir. ALLAH ismi Tanrı’nın özel ismi olarak kabul edilir.

Kur'an „yanında kitap bilgisi olan bir zat“tan bahseder (Neml (27.) Sûresi: 40). Kim söz konusu olduğuna dair farklı yorum var. Celâleyn Tefsiri olarak bilinen bir tefsir kitabında bu ayetle ilgili olarak şunlar geçer: „Berekyanın oğlu Asaf adil bir adamdı. Allah'ın en büyük ismini biliyordu ve ne zaman bu isimle yakarsa cevap alırdı.“

İslam Ansiklopedisi Asaf hakkında şunu yazar: „İslâmî kaynaklarda Âsaf b. Berahyâ Hz. Süleyman’ın teyzesinin oğlu, çok güvendiği bir kişi, sıddîk, hatta Hz. Süleyman’ın kâtibi ve veziri olarak gösterilmekte, ism-i a‘zamı bildiği, duasının kabul edildiği, keramet sahibi olduğu nakledilmektedir.“ [37]

Kutsal Kitabın İbranice Yazıları da Berekya oğlu Asaf'tan bahseder (1. Tarihler 15:17). Asaf 73. Mezmur'da şöyle der: „Fakat benim için en doğrusu Tanrı’ya yaklaşmak. Ulu Rab Yehova’ya (YHVH) sığındım, O’nun bütün işlerini bildireceğim.“ (Mezmur 73:28) Asaf en büyük isim olarak Yehova adını kullandı.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Wilhelm Gesenius (Hrsg.): Hebräisches und Aramäisches Handwörterbuch über das Alte Testament. Zweite Teillieferung. 18. Auflage. Springer, 1995, ISBN 3-540-58048-4, S. 446.
  2. ^ Dr. J. H. Hertz: Pentateuch und Haftaroth
  3. ^ Watch Tower Bible and Tract Society: New World Translation of the Holy Scriptures-With References, s. 90
  4. ^ "Yahweh." Encyclopædia Britannica Online. 10 Dec. 2009
  5. ^ Kutsal Kitap, Kitabı Mukaddes Şirketi, 2001, ISBN: 975-462-046-6
  6. ^ Kitabı Mukaddes, 2004, ISBN: 975-462-011-3
  7. ^ Karl Budde: Die Religion des Volkes Israel bis zur Verbannung. J. Ricker, 1900, S. 17–19
  8. ^ Godfrey Rolles Driver: The original form of the name „Yahweh“: evidence and conclusions. In: Zeitschrift für Alttestamentliche Wissenschaft (ZAW) 46/1928, S. 7–25
  9. ^ Bernardus Dirks Eerdmans: The Name Jahu. In: Pieter Arie Hendrik De Boer (Hrsg.): Oudtestamentische Studiën. Brill Archive, Leiden 1954, S. 22–29
  10. ^ Sigmund Mowinckel: The Name of the God of Moses. Hebrew Union College Annual (HUCA) 32/1961, S. 121–133; zitiert nach George Wesley Buchanan: The Consequences of the Covenant. Brill, Leiden 1970, S. 317, Fn. 1
  11. ^ Volker Haarmann: JHWH-Verehrer der Völker: Die Hinwendung von Nichtisraeliten zum Gott Israels in alttestamentlichen Überlieferungen. Theologischer Verlag, Zürich 2008, S. 78–81
  12. ^ "Yahweh." Encyclopædia Britannica Online. 10 Dec. 2009
  13. ^ Jüdische Altertümer, übersetzt von H. Clementz, 2. Buch, Kap. 12, Abs. 4, S. 121
  14. ^ Die Mischna, Joma, J. Meinhold, 1913, S. 61
  15. ^ Die Mischna, Soṭa, H. Bietenhard, 1956, S. 117
  16. ^ Die Mischna, Berakot, O. Holtzmann, 1912, 9:5, S. 97
  17. ^ Clemens von Alexandria: Stromata V, vi, 34, 5
  18. ^ Robert Eisler: ʼIησους Βασιλεύς ού Βασιλεύσας (Iesous Basileus ou Basileusas). Die messianische Unabhängigkeitsbewegung vom Auftreten Johannes des Täufers bis zum Untergang Jakobs des Gerechten, Bd. I. (Religionswissenschaftliche Bibliothek 9). C. Winter, Heidelberg 1929, S. 154
  19. ^ Pierre Nautin: ᾿Ιαώ et ᾿Ιαωέ. In: Gérard Nahon (Hrsg.): Hommage à Georges Vajda. Études d'histoire et de pensée juives. Peeters, Louvain 1980, S. 73–78.
  20. ^ H. W. F. Gesenius, Gesenius es Hebrew-Chaldee Lexicon to the Old Testament, (Grand Rapids, Michigan: Baker Book House, 1979 [1847]), S. 337
  21. ^ George Buchanan: Biblical Archaeology Review.
  22. ^ Gesenius: Hebrew and Chaldee Lexicon to the Old Testament Scriptures’
  23. ^ Everett Fox The Five Books of Moses
  24. ^ Christian Molke: Der Text der Mescha-Stele und die biblische Geschichtsschreibung. Peter Lang, Frankfurt am Main 2006, ISBN 3-631-55807-4; Othmar Keel, Max Küchler, Christoph Uehlinger: Orte und Landschaften der Bibel. Ein Handbuch und Studien-Reiseführer zum Heiligen Land, Band 4,1. Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 2007, ISBN 3-525-50177-3, S. 212
  25. ^ K. Galling, Textbuch zur Geschichte Israels, 1979, S. 52, 53
  26. ^ Israel Exploration Journal (Jg. 13, Nr. 2)
  27. ^  Gabriel Barkay, Andrew G. Vaughn, Marilyn J. Lundberg und Bruce Zuckerman: The Amulets from Ketef Hinnom: A New Edition and Evaluation. Bulletin of the American Schools of Oriental Research 334, 2004: 41–71
  28. ^ Dirk Schwiderski: Handbuch des nordwestsemitischen Briefformulars: Ein Beitrag Zur Echtheitsfrage der aramäischen Briefe des Esrabuches. Walter de Gruyter, Berlin 2000, ISBN 3-11-016851-0, S. 46, S. 64
  29. ^ Israel Exploration Journal (Jg. 16, Nr. 1)
  30. ^ Biblical Archaeology Review, März/April 1983, S. 18
  31. ^ Robert J. Wilkinson: Tetragrammaton: Western Christians and the Hebrew Name of God: From the Beginnings to the Seventeenth Century. Brill, Leiden 2015, S. 381
  32. ^ Eduard Emil Koch: Geschichte des Kirchenlieds und Kirchengesangs der Christlichen, Insbesondere der Deutschen Evangelischen Kirche, Vol. 5: Erster Haupttheil, die Dichter und Sänger. (1876) Nachdruck, Forgotten Books, 2018, ISBN 0-365-96177-9, S. 46
  33. ^  Albert Scheibler: Georg Friedrich Händel: Oratorienführer. Edition Köln, 1993, ISBN 3-928010-04-2, Stichwortverzeichnis
  34. ^ Andrea Lindmayr: Franz Schubert – Das fragmentarische Werk, Franz Steiner, Wiesbaden, 2003, S. 151 f.
  35. ^ Günter Hartung: Juden und deutsche Literatur. Leipziger Universitätsverlag, Leipzig 2006, ISBN 3-86583-020-X, S. 120
  36. ^ http://www.hans-peter-marquardt.net/
  37. ^ https://islamansiklopedisi.org.tr/asaf-b-berahya

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]