Yuhanna İncili

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Yeni Ahit'in Bölümleri
2. Korintliler, MS 175-225
İnciller
Matta - Markos - Luka - Yuhanna
İşler
Elçilerin İşleri
Pavlus'un mektupları

Romalılar · 1. Korintliler
2. Korintliler · Galatyalılar
Efesliler · Filipililer
Koloseliler · 1. Selanikliler
2. Selanikliler · 1. Timoteos
2. Timoteos · Titus
Filimon· İbraniler

Diğer mektuplar

Yakub · 1. Petrus
2. Petrus · 1. Yuhanna
2. Yuhanna · 3. Yuhanna
Yahuda

Apokalips
Vahiy Kitabı

Yuhanna İncili, Yeni Ahit'in ilk dört bölümünü meydan getiren kanonik incillerden sonuncusudur. Kelime anlamı olarak "sevgili" veya "sevilen" demektir. Balıkçılık yaparak geçinen, "Evanjelist Yuhanna" olarak da bilinen havari Yuhanna tarafından M.S. 90'lı yıllarda yazıldığı tahmin edilmektedir. Vaftizci Yahya'nın dini faaliyetlerinden, İsa'nın göğe yükselişine kadar olan zaman aralığını kapsar.

Yuhanna İncili, İsa'nın kilisesinin oluşumunu anlatır. Cennetteki krallığından insanlığa yol göstermeye devam edeceği vurgulanır. Bu anlamda, diğer inciller gibi belirli bir kesimi değil, tüm insanlığı hedeflediği düşünülebilir. "Dünya" kelimesi birçok yerde tekrarlanır. Diğer İncillerde vurgulanan İsa'nın insani veya dünyevi faaliyetlerinden ziyade doktrinlerine geniş yer ayırır. Bu açıdan bakıldığında Yuhanna incili gerek tasvir gerekse teolojik olarak Sinoptik İncillerden bağımsız ve farklıdır.

Yuhanna İncili, 27 kitaptan oluşan Yeni Ahit'in en felsefi, mistik ve sembolik bölümüdür, bazı araştırmacılarca Hint ve Yunan gizem kültlerinden etkilendiği iddia edilir.

İsa'nın tanrısallığına ve özüne vurgu yapılır, İsa'nın başlangıçtaki "logos" olduğu söylenir.

İncilin yapısı ve bölümleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Diğer İncillerin aksine Yuhanna İncili bir açılış konuşması (1:1-18) ile başlar.

Yuhanna İncili iki temel bölümden oluşur. İlk bölüm 12:37; "Gözleri önünde bunca doğaüstü belirti gerçekleştirdiği halde O’na iman etmediler." ile kapatılır. Birinci bölüm İsa'nın halkın önünde açık bir biçimde yaptığı mucizelerini içerirken, ikinci bölüm havarileri önünde konuşmalar yapan bir İsa'yı, onun dirilişi ve acılarını konu edinir.

Yuhanna İncili'nin son bölümü olan 21. bölüm esasen asıl metne sonradan eklenen bir ekten ibarettir. Bunun birinci sebebi bu bölümde havari Petrus üzerine verilen ağırlığın incilin diğer bölümlerinde söz konusu olmamasıdır. Bunun dışında 21. bölümün 20. bölüme dikkat edilmeden yazıldığı ve bu bölümde daha çok incilin yazılış sebebini ve yazarını açıklama kaygısının olduğu söylenebilir.

Buna göre incili temel olarak şu şekilde bölümlendirmek mümkündür: Giriş bölümü (1:1-18) Birinci ana bölüm (1:19 - 12:50) İkinci ana bölüm (13:1 - 20:31) ve ek olduğu düşünülen son bölüm (21)[1]

Giriş bölümü[değiştir | kaynağı değiştir]

Yuhanna 1:1-18[değiştir | kaynağı değiştir]

İlk bölüm dünyanın başlangıcından ve onun yaratılışından bahseden ilahimsi bir öndeyiş ile başlar. Bu bölümde dünyaya gelen ışığın dünyayı aydınlatışından bahsedilir. Giriş bölümü dilin kullanımı bakımından da birinci ana bölümden ayrılır. Ancak giriş bölümünde kullanılan ışık, dünya, karanlık, yaşam, dünya gibi kavramlar bu bölümü takip eden birinci bölümdeki hikayeler ile anlam kazanacaklardır. Bu bağlamda giriş bölümü birinci bölümde verilecek olan hikayelerin nasıl yorumlanması gerektiği yönünde bir anahtar sunmaktadır.[1]

Yuhanna İncili'nin giriş bölümü Tevrat'ın giriş bölümü ile de benzerlikler taşır. Tora "Başlangıçta Tanrı göğü ve yeri yarattı." diye başlarken, Yuhanna İncili "Başlangıçta Söz vardı. Söz Tanrı’yla birlikteydi ve Söz Tanrı’ydı." diye başlamaktadır.

Birinci ana bölüm[değiştir | kaynağı değiştir]

Yuhanna 1:19 - 12:50[değiştir | kaynağı değiştir]

İncilin ilk bölümünde yazar İsa'nın Celile, Samiriye, Yahudiye ve Kudüs'te yaptıklarını aktarır. Bu bölüm için belirleyici olan gerçekleştirilen 7 mucizenin aktarıldığı metinlerdir. Yazar bu mucizeleri "işaret" olarak adlandırmayı tercih etmiştir. Bunun dışında bu bölümde İsa'nın yaptığı tematik konuşmalar (Örneğin çoban hakkında 10:1-18.26-30), bazı karakterlerle gerçekleştirdiği kapsamlı konuşmalar (örneğin ferisi Nikodim ile; 3:1-12 ya da Samiriyeli kadın ile kuyu başında; 4:1-42) ve Yahudiler ile yaptığı tartışmalar (7:14-36) yer alır.

Birinci ana bölüm Vaftizci Yahya ve onun İsa'ya karşı olan düşünceleri ile başlar (1:19-28) Bu bölümde diğer İncillerde olduğu gibi İsa'nın Ürdün nehrinde Vaftizci Yahya ile karşılaşması ve onun tarafından vaftiz edilmesi anlatılır. Birinci ana bölüm Lazarus'un diriltilmesi (11:1-45), İsa'yı öldürme tasarısı (11:46-57) ve İsa'nın Kudüs'e girişi (12:12-19) ile sonlanır.

Genel olarak birinci ana bölümün Sinoptik İncillerle uyumlu olduğu söylenebilir. Yuhanna İncilinde aktarıldığına göre İsa çarmıha gerilmeden önce 3 defa Kudüs'te kalmaktadır. İncilin yazarı için Kudüs sadece İsa'nın yargılandığı ve çarmıha gerildiği şehir değil, onun mucizelerinin de sahne olduğu (5:1-15; 9:1-7) bir şehir olarak tasvir edilmektedir.

Evanjelist bu incilde insanların İsa'ya inanmaya nasıl başladıklarını gösteren bir yapıyı tercih ediyor. "İnanmak" kelimesi sadece bu bölümde 20 kez kullanılmakta ki bu diğer İncillerde karşımıza çıkan sayıdan fazladır. İlk önce Havariler, daha sonra Kudüs'teki birçok Yahudi, Samiriye'deki yabancı kadın, iyileştirilen kör ve hatta bir çok Yahudi önderi bile (12:42) İsa'ya inanmaya başlıyor. Bunun yanında İsa'ya yönelik artan nefret İsa'yı öldürme tasarısı ile sonuçlanıyor. Bunun üzerine İsa "Yahudiler arasında açıkça dolaşmaz oluyor" (11:54) ve onun halkın önünde gerçekleştirdiği mucizeler sona eriyor.[1]

İkinci ana bölüm[değiştir | kaynağı değiştir]

Yuhanna 13:1 - 17:26[değiştir | kaynağı değiştir]

İkinci ana bölüm "İsa'nın bu dünyadan ayrılıp Baba’ya gideceği saatin geldiğini" (13:1) bildiren bir not ile başlar. Birinci ana bölümde İsa bir çok kez saatinin henüz gelmediğini (bkz. 2:4; 7:30; 8:20) aktarmıştır. İsa'nın havarileri önünde gerçekleştirdiği konuşmalar incilin aktardığına göre Hamursuz Bayramı'ndan önce yapılmaktadır. Bu bölümde İsa sadece havarileri ile birliktedir.

Son akşam yemeği Yuhanna İncili'nde direkt olarak yer almasa da, ona dair mesajlar (6:51-58) birinci ana bölümde aktarılır. Evanjelist son akşam yemeği yerine İsa'nın öğrencilerinin ayaklarını yıkaması (13:1-20) konusunu tercih etmiştir. Bu bölümü İsa'ya yapılacak olan ihanetin diğer İncillerden farklı olarak Yahuda'nın ismen verildiği bölüm (13:21-30) izler. Bu sahnede İsa'nın sevdiği bir havariden ilk kez bahsedilir. Sevilen havariye Yuhanna İncil'inde farklı yerlerde de karşılaşmak mümkündür.

İsa'nın çilesinin konu edindiği bölüme Petrus'un inkârı (13:36-38) ile giriş yapılır. Birinci ana bölümün sonunda yer alan İsa'yı öldürme tasarısı, İsa'nın Beytanya'da meshedilmesi ve İsa'nın Kudüse girişi (11:46-12:19) Sinoptik İnciller'de yer alan İsa'nın çilesinin aktarıldığı metine ait konu başlıklarıdır. Hatta Yuhanna İncili'nin başında yer alan İsa'nın satıcıları tapınaktan kovması (2:12-22) da buna dahil edilebilir. Dolayısıyla İsa'nın çilesinin aktarıldığı metnin 11:46 ile başladığını söylemek doğru olacaktır. 14,15,16 ve 17'deki veda konuşmalarının asıl metne sonradan ilave oldukları söylenebilir.

Bu konuşmalarda İsa havarilerine, dolayısıyla Evanjelist de okuyucuya hitap eder, uyarır ve güç verir. Bölümün anahtar kelimesi ölmek anlamına gelen "hypagein" (ὑπάγειν)dir. Bu kelime bütün bölümü İsa'nın çarmıha giden yolunu anlatan bir bölüm olarak karakterize etmektedir. Bunun dışında İncil'de İsa Baba'ya gideceğini (14:1-31; 16:16-33) ve geri döneceğini (14:13) bildirir. Kendisine ve dolayısıyla da Tanrı'ya olan inanışın altını çizer. (14:10-12). Ayrıca kutsal ruhun geri geleceğinin ve söylediklerini insanlara hatırlatacağının (14:26) sözünü verir.

Yuhanna İncili'nin aktardığı ve İsa ile Havarileri arasındaki ilişkiyi anlamak adına belirleyici olan örneklerden biri asma benzetmesidir. (15:1-8) 17. bölümde ise İsa'nın havarileri için Baba'ya ettiği dua aktarılır.[1]

Yuhanna 18:1 - 20:31 - İsa'nın Tutkusu[değiştir | kaynağı değiştir]

İsa'nın çarmıha giden yolda uğradığı yerler Sinoptik İnciller'in aktardıkları ile çelişmez. İlk önce havarileri ile bir bahçeye gider (18:1), Yahuda'nın ihaneti sonrası Romalı askerler tarafından tutuklanır. Petrus İsa'nın tutuklanmasına karşı koymak istese de İsa bunun önüne geçer. (18:2-11). Daha sonra başkâhin Hanan'ın evine getirilen İsa burada sorguya çekilir. Sorgu sırasında İsa'yı takip ederek gelen Petrus İsa'yı 3 kere inkar eder. (18:12-27) Daha sonra bağlanıp Pilatus'a getirilen İsa, Pilatus tarafından da sorgulanır. Pilatus, İsa hakkında hüküm vermeden önce Kudüs'te Hamursuz Bayramı'nda uygulanan bir gelenek gereği Yahudilere İsa ile hırsız Barabbas arasında hangisinin özgür kalmasını istedikleri konusunda bir seçim yapma fırsatı sunar. Yahudilerin isteği üzerine Barabbas serbest bırakılır ve İsa'nın çarmıha gerilmesi hükmü verilir. (18:39 ve devamı; 19:6). Daha sonra İsa Romalı askerlerce kırbaçlanır ve "Yahudilerin Kralı" diye dikenlerden yapılmış bir taç takılarak alay edilir. (19:1-3). Pilatus, İsa'yı halkın önüne getirip ecce homo "işte o adam" der.

Çarmıha gerildiği yer olan Golgata'ya kadar haçı sırtında taşıyan İsa burada 2 kişiyle birlikte çarmıha gerilir. Annesi Meryem, teyzesi, Mecdelli Meryem, sevilen havari ve Klopas'ın karısı incilin aktardığına göre orada bulunmaktadır. İsa'nın ölümünden sonra Aramatyalı Yusuf, Pilatus'dan izin alıp İsa'nın bedenini mezara koyar. (19:38-42) Yirminci bölümde boş mezar Mecdelli Meryem tarafından keşfedilir. Mecdelli Meryem havarilere mezarın boş olduğunu haber verir. Petrus ve sevilen havari mezara doğru koşmaya başlarlar. Burada Petrus ve sevilen havari arasında bir rekabet göze çarpar. İsa'nın dirilişini henüz anlamamalarına karşın sevilen havari iman eder. Mezara koşarak ilk önce gelen havari de yine bu havaridir. Daha sonra Mecdelli Meryem mezarda beklerken İsa ona görünür. Meryem İsa'yı gördüğünü havarilere bildirir.

1. Bölüm
  • Başlangıçta Söz vardı (Giriş bölümü)
  • Yahya peygamberin ortaya çıkışı
  • Tanrı Kuzusu
  • İsa'nın ilk öğrencileri
2. Bölüm
  • İsa'nın ilk mucizesi
  • İsa satıcıları tapınaktan kovuyor
3. Bölüm
  • İsa ile Nikodim
  • Yahya'nın tanıklığı
4. Bölüm
  • İsa ile Samiriyeli kadın
  • Bir memurun oğlu iyileştiriliyor
5. Bölüm
  • Havuzdaki kötürüm iyileştiriliyor
  • Yaşam veren İsa
  • İsa'ya tanıklık
6. Bölüm
  • İsa beş bin kişiyi doyuruyor
  • İsa su üstünde yürüyor
  • Yaşam ekmeği
  • Birçok kişi İsa'yı terk ediyor
7. Bölüm
  • İsa Kudüs'e gidiyor
  • İsa, Mesih midir?
  • Yahudi önderlerin imansızlığı
8. Bölüm
  • Zinada yakalanan kadın
  • Geçerli tanıklık
  • İbrahim'in çocukları, İblis'in çocukları
  • İsa'nın yüceliği
9. Bölüm
  • Kör bir adam iyileştiriliyor
  • Ferisilerin soruşturması
  • Ruhsal körlük
10. Bölüm
  • İyi çoban
  • İsa'ya karşı tepkiler büyüyor
11. Bölüm
  • Lazarus'un ölümü
  • Marta ile Meryem'in yası
  • İsa, Lazarus'u diriltiyor
  • İsa'yı öldürme tasarısı
12. Bölüm
  • İsa Beytanya'da
  • İsa'nın Kudüs'e girişi
  • İsa öleceğini önceden bildiriyor
  • Halkın inadı
13. Bölüm
  • Alçakgönüllülük örneği
  • İsa'ya ihanet
  • Birbirinizi sevin
  • Petrus, İsa'yı inkâr edecek
14. Bölüm
  • İsa - Tanrı'ya giden yol
  • Kutsal Ruh vaadi
15. Bölüm
  • Asma ile çubuklar
  • Dünyanın nefreti
16. Bölüm
  • Kutsal Ruh'un işleyişi
  • Kederiniz sevince dönüşecek
17. Bölüm
  • İsa dua ediyor
18. Bölüm
  • İsa tutuklanıyor
  • Petrus'un ilk inkârı
  • Başkâhinin soruşturması
  • Petrus'un ikinci ve üçüncü inkârı
  • İsa, vali Pilatus'un önünde
19. Bölüm
  • İsa ölüme mahkûm ediliyor
  • İsa çarmıha geriliyor
  • Nasıralı İsa - Yahudilerin Kralı.
  • İsa'nın ölümü
  • İsa'nın gömülmesi
20. Bölüm
  • İsa'nın dirilişi
  • İsa, Mecdelli Meryem'e görünüyor
  • İsa öğrencilerine görünüyor
  • İsa Tomas'a görünüyor
21. Bölüm
  • İsa göl kenarında
  • İsa ile Petrus

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Kutsal Kitap: Eski ve Yeni Antlaşma (Tevrat, Zebur, İncil). Eski Antlaşma 2001, 2009 Kitab-ı Mukaddes Şirketi; Yeni Antlaşma ©1987, 1994, 2001, 2009 Yeni Yaşam Yayınları.
  1. ^ a b c d Karl Wilhelm Niebuhr, Grundinformation Neues Testament, 2003.