Avrupa E-yolları

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Avrupa E-yolları: batıda Portekiz'den doğuda Kazakistan'a; kuzeyde İsveç'ten güneyde Turkiye ve Yunanistan Akdeniz kıyılarına kadar uzanan karayolu ağı

Avrupa E-yolları (İngilizce: International E-road network; Fransızca: Routeeuropéenne; Almanca:Europastraße; İtalyanca: Strade europee) Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu tarafından geliştirilmiş olan, Avrupa'da bulunan ana karayollarını numaralandırma sistemidir. Avrupa ana karayollarına dahil olan, çok defa ülkelerarası sınırları da geçen bu yollar E 01'den başlıyarak artar şekilde numaralandırılmıştır. Bu numaralama sistemi ilk defa 1975de uygulanmış ve 1993de sistemde büyük bir revizyon yapılmıştır. Bu numaralama Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu'na üye olan tüm ülkeleri kapsadığı için, Avrupa E-yolları ağına bağlı Kafkas ülkeleri (Azerbaycan, Gürcistan ve Ermenistan) ve bazı Orta Asya ülkeleri (Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan ve Türkmenistan) ana karayolları da Avrupa E-yolu numaralandırma sistemine dahildirler.

Sisteme dahil birçok ülkede hem ulusal karayolu numarası ve hem de Avrupa E-yolu numarası yollar üzerinde bulunan tabelalarda gösterilmektedir. Bazı ülkeler (İsveç ve Belçika) sadece Avrupa E-yolları numaraları kullanmakta ve E-yolları ağına dahil yollar için değişik ulusal karayolu numaralama sistemi kullanmamaktadır. İrlanda Cumhuriyeti'nde yollarda genellikle sadece ulusal numaralama sistemi numaraları verilmektedir; ama 2007den itibaren yenilenen Avrupa E-yolları ağına dahil yollarda hem ulusal hem de Avrupa E-yolu numaraları gösterilmektedir. Birleşik Krallık içinde Avrupa E-yolu numaraları resmen kabul edilmemiştir ve bu ülkede hiçbir yol Avrupa-E yolu numarasını göstermemektedir.

Dünyanın diğer kıtalarında da benzer ülkelerarası karayolları ağı geliştirme sistemleri bulunmaktadır: örneğin Amerika kıtası için Panamerikan Karayolu, Afrika kıtası için Trans-Afrika Ana Karayolu Ağı ve Asya ana karayollar projesi.

Numaralama sistemi[değiştir | kaynağı değiştir]

Avrupa E-yolu gösteren tabela. Bu E 40'ı göstermektedir.
Frankfurt Uluslararası Havameydanı yakınlarında E 42 ile E 451 kavşağı

Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu (UNICE) tarafından Avrupa E-yolları için sınıflandırma ve numaralama şu prensiplere göre hazırlanmıştır[1]:

  1. Referanslı yollar ve referanslılar arası yollar ana ağ sistemi karayolları olup A-sınıfı E-yolları olarak adlandırılmaktadır. İkinci derecede branş, bağlayıcı ve birleştirici yollara B-Sınıfı Avrupa E-yolları adı verilmiştir.
  2. Genel olarak ikili sayılı numara verilen A-Sınıfı Avrupa E-yolları numaralaması için şu prensipler uygulanmıştır:
    • Kuzey-Güney referanslı yollar: Bunlara numara 5 ile biten ikili numara verilmiştir; (örneğin E95). Bu tip yollara verilen numaralar batıdan doğuya doğru artmaktadır; (örneğin E95 E5'e kıyasla daha doğudadır.)
    • Batı-Doğu referanslı yollar: Bunlara numara 0 ile biten ikili numara verilmiştir; (örneğin E70). Bu tip yollara verilen numaralar kuzeyden güneye doğru artmaktadır; (örneğin E80 E70'e kıyasla daha güneydedir.)
    • Kuzey-Güney referanslılar arası yollar: Bunlara tek ikili numara verilmiştir ve bu tek ikili numara, arası birleştirilen kuzey-güney referanslı yolların numaraları arasındadır. Örneğin tek ikili numaralı E87 kuzey-güney referanslı E85 ile E95 yollarının arasını birleştirir. Bu tip yollara verilen numaralar batıdan doğuya doğru artmaktadır.
    • Batı-Doğu referanslılar arası yollar: Bunlara çift ikili numara verilmiştir ve bu çift ikili numara, arası birleştirilen batı-doğu referanslı yolların numaraları arasındadır. Örneğin çift ikili numaralı E84 batı-doğu referanslı E80 ile E90 yollarının arasını birleştirir. Bu tip yollara verilen numaralar kuzeyden güneye doğru artmaktadır.
    • E 99 yolunun doğusunda bulunan kuzey-güney A-sınıfı yollara, 101'den 129'a kadar olabilen, tek olan üçlü numara verilmiştir. Paragraf 2de verilen diğer kurallar bu yolların numaralanmasında uygulanmıştır.
  1. Genel olarak üç sayılı numara verilen B-Sınıfı Avrupa E-yolları numaralaması için uygulanan prensipler şunlardır:
    • B-Sınıfı Avrupa E-yollarına verilen üçlü sayıdan birincisi kuzeyindeki en yakın referanslı yolun ilk sayısı, ikincisi batısındaki en yakın referanslı yolun numarasının ilk sayısı ve üçüncü ise bir seri numarası olur.
    • E 101 doğusunda bulunan B-sınıfı yollara 0'la başlayan ve 001'den 099'a kadar üçlü numara verilmiştir.

İstinalar[değiştir | kaynağı değiştir]

Avrupa E-yolları numaralama sistemi 1975de kurulduğu zaman yukarıdaki prensiplere çok sıkıca uyulmuştu. Fakat 1992de büyük bir değişiklik yapılınca bazı istisnaların bulunabileceği prensibi kabul edilmiştir. Buna baş neden Avrupa E-yol numaralarının uygulanmasının ülkelere fazla maliyet yaratmasının istenmemesindendir. Şu anda istisnalar şunlardır:

  1. E 47 ve E 55 olarak değiştirilmesi gerekirken sırasıyla İsveç ve Norveç'te 1992'den önceki numaraları olan E 6 ve E 4 numaralarını değiştirmeden tutmalarına izin verilmiştir. Bu iki ülke içinde sadece E-yolu numarası kullanılmaktadır ve ana yolların ulusal numaraları bulunmamaktadır, Bu nedenle E-numarası değiştirme karayolu sisteminin tabelalarının hemen hepsinin değiştirilmesini gerektirmekte ve değiştirme maliyeti çok yüksek olmaktadır. İsveç ve Norveç dışında Danimarka'dan itibaren E 47 ve E 55 numaraları kullanılmaktadır.
  2. Estonya'dan Polonya gidiş yolu olan E 67;
  3. Finlandiya'da E 63 ve E 8;
  4. İspanya ile Portekiz'de E 80

numaralanmasında ortaya çıkmıştır.

Sıralama için notlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Aşağıda verilen listelerde:

  • Bir tire ('-'), ismi verilen iki şehir/konum arasındaki karayolu bağlantısını gösterir.
  • Üç nokta ('…') iki şehir/konum arasında ya deniz veya diğer su yüzeyinin bulunduğunu belirtir. Bu işaretlerle gösterme bu iki şehir/konum arasında bir feribot işletildiğini göstermez ve deniz/su üzerinde hiçbir bağlantı olmaması da olasıdır. Genel olarak uluslarası feribot bağlantıları özel şirketler tarafından herhangi bir devletin desteğini sağlamadan veya herhangi bir devlet ile anlaşma olmadan işletilmektedir. Bu nedenle feribot işletilmesi veya kaldırılması özel şirket inisiyatifine kalmıştır.

A-sınıfı Avrupa E-yolları[değiştir | kaynağı değiştir]

Belçika'da E-yolları ağı
Bulgaristan'da E-yolları ağı
Finlandiya'da E-yolları ağı
Azerbaycan, Gürcistan ve Ermenistan'da E-yolları ağı
Almanya'da E-yolları ağı
Hollanda'da E-yolları ağı
Polonya'da E-yolları ağı
Romanya'da E-yolları ağı
Birleşik Krallık ve İrlanda Cumhuriyeti'nde E-yolları ağı
Ukrayna'da E-yolları ve diğer karayollar ağı
Belarus'da E-yolları ağı
Türkiye'de E-yolları ağı

Kuzey-Güney referanslı yollar[değiştir | kaynağı değiştir]

Batı-Doğu referanslı yollar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kuzey-Güney referanslılar arası yollar[değiştir | kaynağı değiştir]

Doğu-Batı referanslılar arası yollar[değiştir | kaynağı değiştir]

E99 doğusunda olan kuzey-güney E-yolları[değiştir | kaynağı değiştir]

B-sınıfı Avrupa E-yolları[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]