Manchester

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Koordinatlar: 53°28′N, 2°14′W

Manchester
—  Şehir  —
Manchester görüntüleri montaji
Manchester görüntüleri montaji
Takma ad: Cottonopolis,
Warehouse City
Madchester
Slogan: "Concilio Et Labore" "Bilgelik ve gayret ile"
Manchester'ın İngiltere'deki konumu
Manchester'ın İngiltere'deki konumu
Koordinatlar: 53°28′K 2°14′B / 53.467°K 2.233°B / 53.467; -2.233
Devlet Birleşik Krallık Birleşik Krallık
Ülke İngiltere İngiltere
Bölge Kuzey-Batı İngiltere
Torensel kontluk Greater Manchester
Tek-seviyeli metropoliten bolge Manchester Şehri
Kuruluş 1. yüzyıl
Kasaba statüsü 1301
Şehir statüsü 1853
Yönetim
 - Tür Belediye Başkanı ve Manchester City ((Metropoliten Borough)) Konseyi
 - Belediye Başkanı Naeem ul Hassan
 - Milletvekilleri Paul Goggins (İP)
Sir Gerald Kaufman (İP)
John Leech (Lib Dem)
Tony Lloyd (İP)
Graham Stringer (İP)
Rakım 78 m (256 ft)
Nüfus (2011 Nüfus Sayımı)
 - Kent 511 852
 - Yoğunluk 4.422/km² (11.452,9/sq mi)
 - Şehir 2,240,230
Zaman dilimi GMT (+0)
Alan kodu 0161
İnternet sitesi: www.manchester.gov.uk

Manchester (telaffuzu /ˈmæntʃɛstər/ (Speaker Icon.svg dinle)) Birleşik Krallık], İngiltere ülkesinin Kuzey-Batı bölgesinde bulunan şehir statüsünde bir yerleşkedir ve daha geniş bir coğrafi şehirleşme alanının ana merkezidir. 514,417 lik nüfusuyla ülkenin en kalabalık 6. Şehri konumundadır. Yerel idare bakımından "Manchester City" adlı metropoliten bölgenin yerel idare merkezidir. Kuzey-Batı İngiltere bölgesinin Liverpool ile birlikte merkezi olduğu kabul edilmiştir. 1974-1986 döneminde iki seviyeli Greater Manchester Metropoliten Kontluğu'nun birinci seviyesinin kontluk idaresi Manchester'de bulunmaktaydı; birinci seviye kontluk idaresi lağvedildiğinde geride kalan ve ortak olarak idare edilen görev ve yetkiler için kurulan kurumların merkezi Manchester'de bulunmaktadır. Bazi Manchester yerlileri kendilerini Mancunian olarak tanımlamaktadır. Bunun nedeni Manchester tarihinde Roma 'lı Mamucium'a a dayanmaktadır.

Manchester 18. Yüzyılda dünyanın sanayileşmiş ilk ülkesi haline gelmiştir. 1761 yılında Bridgewater Kanalı'nın kurulması Manchester'ı 1853 yılında kasaba seviyesinden büyük şehir seviyesine yükseltmiştir. 1877 yılında Manchester Belediye Binası ve 1894 yılında döneminde dünyanın en geniş gemi kanalı olan Manchester Ship Canal kuruldu. Bununla beraber açılan Manchester Limanı şehirden denize dökülmektedir. 1995 yılında patlatılan bomba özellikle şehir merkezinin yenilenmesine yol açtı.

Şehir Mimarlık , Kültür , Müzik Sahnesi , Medya , Bilimsel Çalışmalar , Mühendislik , Spor Kulüpleri ve Sosyal Etkinlikler gibi şeylerde başarıları ile tanınmaktadır. Manchester bilimsel bakımdan çok ileridedir. Atomun parçalandığı ilk yerdir ve dünyadaki ilk demiryolu burada kurulmuştur. Ayrıca Birleşik Krallık 'ta Kapitalizm ve Komünizm 'in başlatıldığı yerdir. Karl Marx ve Friedrich Engels Komünist Beyannamesi adlı kitaplarını ingilizce konuşan ülkeler arasında en tarihî olan Chetham Kütüphanesi 'nde yazmışlardır.

Bugün Manchester Birleşik Krallık 'ta en gelişmiş 3. Ekonomisiyle bir Beta Dünya şehri konumundadır. Ayrıca Londra ve Edinburgh 'ten sonra yabancılar tarafından en çok ziyaret edilen 3. Yerdir.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Etimoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

"Manchester" isminin aslı bu mevkide "Antik Roma" döneminde bulunan Romalı kalesinin ve etrafındaki yerleşkenin ismi olan "Mamucium"'dan gelmiştir.

Birçok tarihçiye göre "Mamucium" ismi ise eski İngiltere'de yerleşik olan "Kelt" kabilelerinin konuştuğu "Kelt Dili"'nde "meme-şekilli-tepe" kelimelrinden geldiği bildirilmektedir ve bu Kalt dili isme Latince "ordu kampı" veye "kaleler" anlamında "castra" kelimesini eklenmesi ile ortaya çıkmıştır. [1]

"Mamucium" isminin aslı için altermatif bir açıklama da mevcuttur. Eski "Britonik" dilinde "mamma"(=anne) bu Romalı kalesi ve yerleşkesinin hemen dibinden geçen "Medlock Suyu"'nun nehir tanrıçasına atıf etmektedir. Bu yerleşke "Medlock'un Momma tanrıçasının kalesi" olarak isimlendirilmiştir..[2]

19. Yüzyıl başına kadar[değiştir | kaynağı değiştir]

Günümüzde "Kuzey İngiltere" olarak anılan arazilerde çoğunlukla "Brigantes" adli bir Kelt asıllı kabile yaşamaktaydı. Bu kabilenin günümüzde Manchester Katedrali'nin üzerinde yapılı olduğu bir kumtaşı kayalardan oluşan tepe üzerinde ve İrwell Nehrinin karşı yakasında bir müstahkem mevkileri bulunmaktaydı, [3] Brigantes'lerin yerleşik olduklar topraklar günümüzde Salford ve "Stretford"'un üzerinde bulunduğu, gayet mümbit düşük rakımlı ovalardı. Birinci yüzyılda Britanya adasının antik Romalılar tarafından fethedilmesi sırasında Romalı General Agricola 79 yılında Kuzey İngiltere'de Romalıların kurdukları şehirler olan "Deva Victrix" (günümüzde Chester) ve "Eboracüm" (günümüzde York)'u savunmak için yaptırdığı kaleler arasında (günümüzdeki Manchester'deki) "Mamucium" adlı kale de bulunmaktaydı[3] O tarihten itibaren sonradan hızla gelişen bu kale etrafındaki yerleşke devamlı olarak yaşanan bir mevki olarak günümüzdeki Manchester şehrinin merkezini ve kentin nüvesini teşkil etmiştir. [4] Günümüzde Manchester "Castlefield" mevkinde bu antik Romalı kalesinin stabilize edilmiş temelleri halkın görmesi için açık hava müzesine çevrilmiştir.

Antik Romalıların idaresi, lejyonlarin Britanya adasından cekilmeleri ile Manchester'de olasılıkla 3. yüzyılda sona erdi. Kale etrafındaki Romalı sivil yerleşke "Vicus"'un 3. yüzyılın ortalarında boşaltıldığı ve belki küçük bir askeri garznizonu içinde barındiaran kalenin ise 3. yüzyıl sonları ve ile 4. yüzyıl başlarında bırakıldığı belirtilmektedir. [5]

1066'da İngiltere'nin Normanlar tarafından fethi'ne gelene kadar yerleşkenin merkez mevkii eski Romalı kalesi ve etrafindan İrwell Nehri ile "Irk Suyu"'nun kavuşma noktasına geçmişti. [6] Normanların kuzeyde Sakson ve Viking asıllı yaşayanları bastırmak için yaptıkları Kuzey Seferi (1069)'nde kullandıkları yakıp yıkma taktiği ile yağmalama dolayısıyla yerleşke ve civarının ıssız, viran bir araziye dönüştürüldüğü bildirilmektedir. [7][8]

Yaklaşık 1650'de Manchester'in haritası

Büyük toprak sahibi bir lord olan Thomas de la Warre 1421'de eski Manchester köy kilise cemaati için yanında bir kesişler koleji evi de ihtiva eden bir kilise yaptırdı. Günümüzde kilise Manchester Katedrali'ne dönüştürülmüştür ve kolej evi de "Cheetham Müzik Okulu" ve "Cheetham Kütüphanesi" olarak kullanılmaktadır. [6][9]1653'de yeniden açılan Cheetham Kütüphanesi günümüzde hala halka açık olmaya devam etmektedir ve Birleşik Krallık'ta bulunan en eski halka açık referans ve halka parasız kitap kiralayan kamu kütüphanesidir. [10]

1282 tarihli bir belgede Manchester bir "pazar şehri" olarak belirlenmektedir. [11]14. yüzyıl civarlarında Manchester'e çok sayıda Flandra'dan kaçan Protestan kumaş dokuyucularının göçmen olarak gelip bu kasabada yerleştikleri bildirilmektedir. Bazı kaynaklar bunların kurdukları küçük kumaş imalat atölyelerinin Manchester ve bölgesinin tekstil imalatçısı olmasına yol açtığını belirmektedirler.[12]Bundan sonra Manchester'in önemli bir yünlü ve keten kumaş imalat ve ticaret merkezi olduğu bilinmektedir. Yaklaşık 1540'li yıllardaa bu imalat ve ticaret kasabası daha genişleyip (o zaman tarihçisi John Leland'ın sözleri ile) "Tüm Lancashire Kontluğu içinde en güzel, an iyi binaları olan, en hızlı ve en büyük nüfuslu kasaba olmuştur."[6]Leland'ın Manchester'inden günümüze kalan en önemli binalar Manchester Katedrali ve Cheetham binalaridir.[7]

Manchester ve Salford haritasi, 1801

İngiliz İç Savaşı döneminde Manchester çok koyu parlementocular tarafını tutmaktaydı. Oliver Cromwell bu kasabanın sırf kendisini temsil edecek nir Parlamento Üyesi seçme isteğini önce kabul etti ama sonra bu kararından çaydı. Kasaba için Parlemento uyesi olarak secilen Charles Worsley bu seçimlik görevde bir yıl kaldı. Sonra bir askeri görev olan Lancashire, Cheshire ve Staffordshire kontlukları için askeri idareci olaraK "Tuğgeneral" rütbesi ile ASkeri Vali oldu. Bu iç savaş döneminde "askeri idarecilerin yönetimi" adı verilen bir aşamada idaresi altındaki kontluk alanlarını çok sıkı olarak idare etti. Kendisi çok sıkı Puritan Hristiyan inanclara sahipti ve bu inanclara bağlı olan kuralları çok sıkı olarak uyguladı. Böylece idare ettiği bölgedeki tüm birahaneleri kapattırdı ve Noel yortusunun eğlencelerle kutlanmasini yasak etti. Charles Worsley iç savaş 1660'da bitmeden önce 1656 öldü. [13]

1600'dan hemen sonra İngiltere'nin geleneksel olarak yünden giysiler giyme alışkanlığı değişti ve halk arasında büyük miktarda pamuklu bezlerden yapılmış giysiler giymek moda oldu. [6] Önce bu elbiseler pamuk/keten karşımı elyaftan dokunmuş bezden yapılmakta idi ama sonra sırf pamuktan yapılmış bezden elbise gıyıkmeye başlandı. Bu tip bezin dokunması çoğunlukla Manchester'de yapılmaktaydı. Pamukluya talebin artması Manchesterli dokumacıların çok büyük miktarda ham pamuk talep etmelerine yol açtı ve dolayai pamuk İngiltere'nin ham pamuk ithalatı birden artış gösterdi. Fakat Manchester kara içinde kalmaktaydı ve pamuk ve pamuk dokumak için gereken enerji gayet etkinsiz kara yolu taşımacılığı ile Manchester'e getirilmmesi gerekmekteydi. Manchester'den akan İrwell Nehri ve Merşey Nehri mavnalarla yük nakline elverişli olacak şekilde derinleştirilerek Liverpool limanındaki doklardan Manchester'e şu uüzerinde getirilen pamuk nakliyat zorluğunu bir parça kolaylaştırıldı. Worsley'deki kömür maden ocaklarından çıkartılan kömürün de Manchester içindeki fabrikalara naklermek için 1761'de Bridgewater Kanalı açıldı . Bu kanal 1776'da Runcorn'a kadar uzunan Merşey halıcine bağlanmak üzere Runcorn'a kadar uzaltıldı. Böylece mavnalar arasında ki rekabet ve daha çok yük taşıyabilecek mavnaların inşası ile Manchester fabrikalarına kömürün maliyeti ve ham pamuğun doklardan fabrikalara nakil maliyetleri yarıya indirildi.[6][9]

Manchester etrafında bulunan yakın şehir ve kasabalarda üretilen pamuklu tekstil mallarının efektif olarak pazar yeri olma durumuns geçti. 1729'da Manchester'de "ham maddeler borsası" açıldı [7]. Kentin ticaretinin gelişmes için de kentt büyük emtia ambar binalari yapıldı.[7]

1780'de o zamna kadar küçük atelyelerde veya su kenarında bulunup su gücü kullanılan fabrikalarda üretilen pamuklu bez imalatı için kömürle istim gücü kullanan gayet makineleşmiş olarak pamuklu bez imalatı yapmak uzere ilk büyük bir fabrika Richard Arkwright tarafından kuruldu. .[7][9]

Sanayi Devrimi[değiştir | kaynağı değiştir]

1820 civarında Manchester Ancoats'da Mc Connel Co. Pamuklu Bez Fabrikaları

Manchester'in tarihi genel olarak Sanayi Devrimi döneminde tekstil imalat sanayiinin tarihi ile birbirie bağlıdır. Pamuk ipliği eğirmek için sanayinin imalatının gayet büyük bir çoğunluğu Büyük Manchester, güney Lancashire ve kuzey Cheshire bölgelerinde bulunan kasaba ve kentlerde yerleşik bulunmaktaydı. Manchester belli bir dönem için pamuk işlemenin en etkin üretim merkezi idi. [14]Hemen sonra Manchester pamuklu malların alınıp satılması ticaretinin yerleşmiş olduğu en büyük dünya pazar yeri haline gelmişti. [6][15]Kraliçe Victoria döneminde bu nedenlerle Manchester'e takma isim olarak "cottonopolis" veye "Ambarlar Kenti" verilmiştir. .[14] Avustralya, Yeni Zelanda ve Güney Afrika'da "mamchester" sözuğu hala pamukludan yapılma havlu, çarşaf, yastık yüzü vb. eviși maddeleri için kullanılmaktadır, [16]

Sanayi Devrimi Manchester'de büyük bir değişikliğe neden oldu ve Manchester'in nüfusunun hızla artmasına bir neden sağladı. 19. yüzyıl başlarında İskoçya'dan, Galler Ülkesi'nden, İrlanda'dan ve Ingiltere iülkesinin diğer bölge ve şehirlerinden Manchester'de işçi olarak çalışmak niyetile büyük bir insan akımı başladı. Bu nedenle Manchester "çok şaşırtıcı bir hızla" genişlemeye başladı. Bu "sanayi devrimi" hiç planlanmamış ve planlanmayan bir süreçle şehirsel gelişme ortaya çıkarttı."Timelines.tv Urban Slums". Timelines.tv. http://www.timelines.tv/index.php?t=0&e=12#. </ref>[17][18] Manchester'de bu dönem çok geniş alanlarda sanayiler de gelişti. 1835'de "Manchester hiçbir karşılaştırılabilir şehir bulunmadan dünyada birinci ve en büyük sanayi şehri olmuştu."[15] Makina sanayi firmaları önceleri pamuklu sanayi için makinalar imalat etmeye başladılar ama çok geçmeden genel sanayiler için de makinalar imal edip sstmaya başladılar. Benzer şekilde kimya endüstrisi önce pamuklu sanayı için beyazlatıcı ve boya verici kimyasal maddeler üretmeye başladilar; ama gelişnce diğer sanayi alanları için de kimyasal maddeler üretmeye başladılar. Ticaret geliştikçe onun yan destek kolu[ları olarak (bankacılık, sigortacılık gibi) finansal hizmet sektör ve firmaları da gelişti.

Ressam Thomas Pether'in Manchester'e doğru from Kersal Moor'dan manzara, yaklaşık 1820. Sanayi Devrimi'nin daha başlamadan hemen önce ufak bir kasaba olan Manchester kırsal görünüşlü idi.
Manchester Kersal Moor'dan , ressam William Wyld 1857. Manchester sanayi devrimi dolayısıyla büyük sayıda fabrika bacalarıyla dolu.


Ticaret ve çok büyük bir şehirsel nufusu beslemek için büyük bir nakliyat ve fiziksel dağıtım enfrastruktur sekterlerinin geliştirilsini gerektirdi. Manchester bu nedenle dünyada ilk demiryolunun, deniz limanından kara içinde bulunan bir mevkiye giden şehirlerarsı Liverpool-Mancheter Demiryolu'nun son terminalı oldu. Değişik nakliyat şekilleri arasında ortaya çıkan rekabet nakliyat maliyetlerinin düşük kalmasına yardımcı oldu..[6]1878'de Britanya "Genel Posta Offisi (GPO)" idaresi Manchester'de yerleşik bulunan bir firma için ilk telefon sistemini kurup işletmeye başladı, Bu British Telecom adlı günümüzde özel telefon şirket olan şirketin sanki ecdadıdır. [19]

1894'de İrwell Nehri ve Merşey Nehri'nin daha önce kanalize edilen kısımlarain kullanarak Salford'dan gelgitli Mersey halıcinde biluna Eastham Dokları'na kadar ulaşan 58 km uzunlikta Manchester Gemi Kanalı tamamlandı ve Manchester'in kenarında bulunan Salford Quaysde liman rıhtımları yapilip bu limana Manchester Limani ismi verildi. Bu kanalı kullanan okyanuslarda gidebilen yük gemileri Manchester Limanı'na doğrudan doğruya gidip orada yük yükleyip yük indirebilir oldular. Bu kanalın bir sahilinde Manchester şehri sınırlarının hemen dışında "Trafford Park" adli büyük bir sanayi parkı kuruldu, Bu sanayi parkında kurulan, pamuklu dokuma makinaları da imal eden, makina sanayi firmalari dünyanın dört bir yanına makinalar ihraç etmeye başladılar.

Manchester "Kapitalizm"'in merkezi oldu. Bu sisteminin istediği serbest ticaret ve devlet müdahalesi olmadan özel sektör frmalarain tamaen serbestce hareket etmeklerini ön gören ideolojik fikirlere "Manchester Kapitalizm ekolü" adı verilmeye başladı. 1938'dan itibarem İngiltere'ye getirilen zahire ve mısırın serbest olarak, gümrüğe ve ithalat yasaklanmalarina tabi olmadan ve İngiliz nakliye gemileriyle nakliye edilme kısıtlamasına bağlı olmadan ülkeye getirilmesini isteyenlerin kurmuş oldukları "Anti-Corn Law League (Zahire Kanunu Aleyhtarları Ligi)" bu doktrinden kaynaklanmaktaydı."Corn Laws (Zahire Kanunları)" adında İngiltere'de zahire tarımına ve yükesk soylu toprak sahiplerina yüksek sübvasiyonlar vermeyi sağlayan bu kanunun kaldırılmsası bu ligin hedefi olmuştu. Bu ligin dayandığı doktriner perensipler "Manchester Kapitalizm Ekolü" tarafından sağlanmaktaydı.

Bu dönemde gelişen işçi sınıfı büyük eziyetlere katlanmakta idi ve Manchester bu sınıfa mensupların yaptıkları protestolar olan "ekmek ve emek" karışıklıklarins da merkez oldu. Şehirde bulunan emekçiler ve hiç imtiyazları olmayan sınıflar biraz daha fazla siyasi güç kazanmak için şehir merkezini bir toplantı ve gösteri yürüyüş yeri gibi kullanmaya başladılar. Manchester'in merkezinde bulunan St. Peters meydanında 15 Ağustao 1819'da yapılan böyle toplantılardan birinde, imtiyazlı idareci sınıflarının toplayop meydana sevk ettiikleri atlı sakerler protesto eden emekçilere kılıçları ile hücuma geçip 15 ölü ve çok sayıda yaralıyı arkalarında buraktılar. "Peterloo Katliamı" adı verilen bu olay Britanya emekçi sınıfı için önemli bir simge-olay oldu.

1818'da işçilerin gösteri yürüyüşüne karşı Peterloo Katliamı sonucunda 14 kişinin öldürulp birkaç yüz kişinin yaralanması.

Manchester Marksizm ideolojisinin gelişmesi ve solcu politikalar için tarihte önemli bir yer almaktadır. Bilimsel sosyalizmin babalarından sayılan Friedrich Engels en etkili olan "1844'de IIngıltere'de Emekçi Sınıfın Durumu" ana eserini Manchester içinde yaşayıp incelemelr yaptıktan sonra bu şehirde yaşıyan işçi sınıfının çektiği büyük yaşam zahmetlerini ifşa edip açıklamak için yazmıştır.,[20] Karl Marx Manchester'i ziyarete geldiği zaman Engels'le Cheetham Kütüphanesi'nde buluşmuşlardır. İkisinin bu kütüphanede bir pencere yanında birlikte oturdukları tahta banket günümüzde bile aynı yerde bulunmaktadır. Marx'ın o sıralarda okumakta olduğu iktisat kitabı günümüzde bu kütüphanede görülebilir. 2-6 Haziran 1868'de Birleşik Krallık'da tek işçi sendikaları federasyonu olarak kurulan "TUC Trades Union Congress (İşçi Sendikaları Kongresi)" ilk birleşik toplantısıni Manchester'de David Sokağı'ndan bulunan "Mekanistler Enstitüsü"nde yapmıştır. Britanya politikasında iki büyük partiden biri olan "İşçi Partisi ve 19. yüzyil sonu ile 20. yüzyıl sonunda Büyük Britanya'da kadınlara oyu verme hakkı verilmesi için kurulan radikal kadınlar hakları savunucuları "Süfrajet Hareketi"'nin doğum yeri Manchester olmuştur. [21]

Bu dönemde Manchester, bir sürü yeni şeyin ortaya çıkabilceği şehir olarak görülmeye başlamnmiştu. Yeni sanayi üretim usuller; yeni doktriner düşünce şekilleri; yeni sosyal grup veya sınıflar, yeni dinsel mezhepler, yeni formalarda emek ve işçi organizasyonu, yeni sekilde dagitim ve kooperatif tipte perakende satis birimleri hep Mancheter'de baslayip Ingiltere'ye yayilmeye nasladı. Örneğin yeni doktirner düşünce şekli serbest dış ticaret ve özel sektöre hiç kısıntısız hareket etme serbestisi verilmesi ideolojisi, yani "laissez faire (nırakın yapsınlar)"; adı ile ve "Manchester Kapitalizm Ekolü" adında lanse edilmeye başlandı. Şehir yabancı ülkelerden ve Britanya'nın diğer bölgelerinden eğitimli kişileri bu yenilikleri gelip görmeleri çekici olmaya baslayip onların şehri ziyaret etmelerine yol açtı. O dönemde popular olan bir söz günümüze kadar yetişmiştir. Bu söz: "Manchester bugün ne yaparsa, dünyanın geri kalan kısimları onları yarın yapacaklardır".[22]
Osborne, George (7 Mart 2007). "Osborne: Our vision to make Manchester the creative capital of Europe" ((İngilizce)). Conservatıve Party Websitesi. Conservatıve Party. http://archive.is/9H8B. </ref> Manchester'in en iyi altın cağ dönemi muhtemelen 19. yüzyılın son çeyreği olmuştu. Gunumuzde Manchester'de bulunan bitçok mujtesem mimarili kamusal yapı; örneğin Manhester Sejur Sarayı, Manchester Kutupojhnesi, Manchester Müzesi vb. o dönemden kalmadır. Şehirde o dönemde kozmopolit bir atmosfer bulunmakta idi ve bu çok coşkun bir kültür kayatı yaratmıştı. Bu kültürel helişmeye Manchester'de kalsik muzik çalmak icin Halle Orkestrası'nın kurulup gelişmesi iyi bir örnektir. Bu dönemde yerel idarenin kuruluşu da değişiklik gördü. 1892'de İngiltere uklkesinde idari kontluk konseyleri kuruldü. Manchester'deki "bürough" unvanli belediye "kontluk borough" şeklini alıp yerel meclise ve yerel ıdarecilere daha fazla otonomi kazandırıldı,

1910'da Oxford Road, Manchester,. Ressam:Pierre Adolphe Valette

Sanayi Devrimi Manchester'e zenginler ve zenginlikler getirmekle beraber, kentte yaşıyan nüfusu büyük bir kısmına zaruret, sefalet ve fakirlik getirdi. Modern İngiliz tarihçisi Simon Schama Manchester'deki bu durumu.[23]

Manchester dünyada yeni bir çeşit şehir idi. En iyi ve en kötü yaşanım ve yaşamada ifrat ve tefrit son ucuna kadar korkulacak şekilde bu şehirde bulunmaktaydı. Şehre gelenler sanayi bolgesi olan varoşlarındaki fabrika bacalarından çıkan kara dumanlar ile karşılanmaktaydılar. Şehre ziyarete gelen bir Amerikan misafir Manchester'in en fena mevkilerine götürüldüğü zaman baskıya alınmış, aldatılmış, ezilmiş, yerlerde yatıp, kana bulanmış parçalar halinde insanları ve insan ruhlarını gördüğünü ifade etmiştir.

Manchester'de bulunan pamuklu iplik ve pamuklu bez fabrikaları sayısı en yüksek olarak 1853'de 108'e yetişti. Bundan sonra fabrika sayısı azalmaya başladı. 1850'li yıllarda Bolton'da kurulu bulunan pamuklu iplik iğme fabrikalari sayısı Manchester'dekileri geçti ve Manchester dünyanın pamuk ipliği başkenti olma niteliğini kaybetti. 1880'de ise Oldham pamuklu iplik iğme fabrikaları sayısı Manchester'dekileri aştı. Fakat bu imalat alanında Manchester'in düşüşü sırasında, Manchester içinde bulunduğu bölgenin finansal merkezi olma yolunda ilerlemekte idi. Manchester'de pamuklu imalatı yine de devam etti. 1913'de Manchester dünya pamuklu imalatının %65'ine üretmekte idi. I. Dünya Savaşı çıkması ve devamı ile dunya piyasalarının kapanması, o zaman kadar pamuklu üretiminin ve pamuklu ihracatınin Manchester'de cok yiuksek yüksek seviyelerde olmasi dolyisiyla, kentin iktisadi durumuna çok aksi tesir yaptı. Dünyanın diğer devlet ve bölgelerinde pamuklu üretmek için fabrikaler kuruldu. Bu fabrikalar imalata geçmek için gereksindikleri makinaları yine Manchester tekstil makineleri imalat sektöründen temin ettiler. Bu savastan cok gecmedeb sonra Birlesik Krallığı'n Büyük Depresyon adı verilen büyük mali ve iktisadi buhrans suruklenisi Manchester'e büyük ziyanlar verdirdi. Bu buhranla sanki o zamana kadar gizli o0lan ekonomik bünyesel değisiklikler gereksinmesi cok açığa çıktı ve eski sanayiler, bu arada tekstil sanayi, dünya imalat sanayi alanında eski önemlerini kaybettiler.

II. Dünya Savaşı'nda Alman Hava Akınları[değiştir | kaynağı değiştir]

II. Dünya Savaşı sırasında Birleşik Krallık arazilerinde ülkenin savaş sanayine katkıda bulunan endüstrilerin başında Manchester'de yerleşik sanayiler gelmekte idi. Örneğin şehirdeki Gorton'daki fabrikasında "Bayer-Peacock and Co" demiryolu lokomotifleri imal etmeyi bırakıp bomba üretimine geçmiş ve bu alanda başta gelen üretici olmuştu. Chorlton-upon-Medlock'da bulunan "Dünlop" firması kauçuk ve oto ve kamyon lastiği ürettiği gibi Birleşik Krallık'daki şehirleri hava hucumlarından korumak için kullanılan baraj balonlarını üretmekte idi. Şehrin henen sınırınd bulunan büyük bir endüstri parkı olan Trafford Park'da "Metropolitan-Vickers" firması "Avro Manchester" ve "Avro-Lancaster" bombardıman uçakları üretimi yapmakta idi ve "Ford" firması bu uçaklar ve avcı uçaklarında kullanılan "Rolls-Royce Merlin" uçak motorlarını imal etmekte idi. Bunun için Mancheste Nazi Almanya'nin Lüfwaffe hava gücü için gayet büyük bir öneme haiz büyük bir hava bombardımanı hedefi idi.

Lüffwafe Heinkel He 111] ve Dornier 17 bombardıman uçaklarını kullanarak savaşın hemen başından itibaren Manchester'e hava bombardiman hücumları yapmaya başladı ve bu hücumlarda sadece sanayi hedefleri değil siviller de bu bombardımanların başlamsından itibaren (o zaman için kullanılmayan bir terim olmakla beraber) "kollaterel zayiat" gördüler. Bu hava bombardıman akınlarından önemlilerinden biri 22-23 Aralık ile 25-24 Aralık 1940'da iki geceda yapılan ve Hristiyan kutsal günü olan (25 Aralık'ta) Noel'e yakınlığı dolayısıyla "Manchester Noel Blitz" olarak adlandırılan oldu. Bu bombardıman akınında toplam olarak Nazi Luftwaffe hava gücü Manchester üzerine 47-67 ton kadar toplam ağırlıkta yüksek tahripli patlayıcı bomba ve yaklaşık 37.000 tane yangın bombası yağdırdı. Manchester şehrinin merkezindeki tarihi binalar yerle bir oldu. Bu arada 365 tane ticaret/sanayi ambarı; 200 tane büyük iş yeri ve 150 tane diğer tipte iş yeri tahrip edildi. 276'da sivil şahıs oldu. 30.000 tane ikematgah zayiat gördü. [24]Manchester Katedrali ilk Alman bombardıman hücumlarının birinde büyük tahribat gördü. Katedralin tamir edilip restore edilmesi 20 yıl kadar aldı. [25]


II. Dünya Savaşı'ndan sonra[değiştir | kaynağı değiştir]

II. Dünya Savaşı sona erdikten sonra Britanya bir pamuklu üreten ve uluslararası pamuk ve pamuklu ticaretinde önemli rol oynayan bir ülke olmaktan tamamen ayrıldı. Manchester'de bulunan "Pamuk Borsası" 1968'de kapatıldı. Borsa binasının bir kısmı bir tiyatro salonu ve diğer kısmı ise alışveriş merkezi olarak geliştirildi.[6]

1968'e kadar Manchester Limanı büyümeye devam etti. 1968'de Manchester Limanı İngiltere'nin üçüncü büyük limanı olmuştu ve 3.000 kişiden daha fazla liman işçisi istihdam etmekteydi. [26]

Fakat yük gemilerinin hacmi büyümeye başladı. Manchester Gemi Kanalı'nın yeni tip büyük yük gemileri, özellikle tankerler, büyük kuru yük gemileri ve "konteyner" taşıyan gemileri için kullanılması imkansız olmaya başladı. İngiltere'de Manchester Gemi Kanalı'nın genişletmek için ne imkan ne de istek vardı. Bu yeni tip gemilerle, özellikle konteynerler ile deniz yükü taşımacılığı gittikçe gemi ile yük taşımacılığında ön plana geçmeye başladı. Manchester limanına gelen ve bu limandan giden deniz yükü gittikçe azaldı. Buna bir neden de İngiltere'deki ağır sanayi üretiminin 1960'lu yıllardan beri hızlanan bir düşüş göstermesi idi. 1979'da iktidara gelen Muhafazakar Parti Margaret Thatcher hükümetinin uyguladığı iktisadi politika da ağır sanayi üretimine daha da sıkı gem vurdu. Bu tip sanayinin bir gelişmiş ülke bünyesine hiç uygun olmayan sekilde gayet küçülmesine neden oldu. 1961-1983 döneminde Manchester'de bulunan imalat sanayinde çalışan 150,000 kadar işçinin işi sona erdi. 1982'de Manchester Limanı kapatıldı ve Manchester Gemi Kanalı'nda yük gemilerinin seyrüseferi sona erdi..[27]

Manchester, şehir yenileştirme uğraşlarına 1980'li yılların sonlarında başladı. Bu yenileştirme projeleri arasında "Metrolin": şehir toplu taşıma sistemine yeniden tramvay hatları ekleme; Bridgewater Konser Salonu: eski konser salonu yerine yeni büyük ve modern bir konser solunu yapımı; Manchester Evening News Arena: kapalı spor salonu ve pop müziği konserleri için salon ve Salford'da bulunan liman rıhtımlarının yeni maksatlarla kullanılması projeleri sayılabilir. Kent uluslarasrası prestij kazanıp isim yapmak için bu dönemde iki dafa Olimpiyat oyunlarını organize etmek için aday olmayı da denemiştir.

Manchester şehri İrlanda'ya yakınlığı dolayısı ile İrlanda'nın bağımsızlığını isteyen "İrlanda Cumhuriyetçileri" tarafından 19. yüzyıldan itibaren sabotaj hücumlarına hedef olmuştu. 1876'da "İrlanda Dinsel Şehitleri" tarafından yapılan sabotajlar; 1920'de merkezde yangın çıkartma hücumlari; 1939'de bir seri bomba patlatılması, 1992'de iki bomba patlatılmasi bu sabotajlara örnektirler.

Fakat en büyük bombalı sabotaj ' Geçici İrlanda Cumhuriyet Ordusu teşkilatı tarafından 15 Haziran 19896 Cumartesi günü Manchester'in ana çarşı sokakaları olan "Corporation Sokağı" ile "Market Sokağı" kavşağında bulunan "Arndale Alış Veriş Merkezi" içinde patlatıdı. Bu sabotaj bombası 1,500 kg patlayıcı madde ihtiva etmekte idi. İngiltere'de barış zamanı en büyük patlamayı ortaya çıkarttı. Bu patlamadan hiçbir insan zayiyatı olmadı ama 200 kişi yaralandı. Fakat insanlar tarfından ortaya çıkartılan felaket=erden en yükse maliyetlisi olduğu sonradan anlaşıldı. Patlamadan yakındaki binalar gayet büyük hasara uğradı ve 1-1.5 km bile uzakta olan binaların camları kırıldı. Bu patalamanın maliyetinin £50 milyon olarak ilk tahmin yapılmıştı ama aynı zamanda bu tahminin gayet düşük olduğu ve gerecek mali=yetin tahminlerin birkaç kat olacağı bildirilmişti. Sonunda sigorta şirketlerinin hasar için ödemiş olduğu tüm meblağın £400 milyonu aştığı Bildirildi. Hasar gören birçok küçük dükkan ve iş yeri bu patalamnin ortaya çıkardığı zararı hiç karşılayamadılar ve işlerine son verdiler.[28]

Manchester'de Exchage Meydanı'nda kurulmuş olan "BBC Büyük Ekranı" ve göbü ekranda gösterilen FIFA Dünya Kupası futbol maçı

Bu patlamadan sonra Manchester'in merkezinde büyük yeni inşaat projelerine başlanarak şehir merkezini yenileştirme projesine girişldi. . Yapılan büyük yatırımlar ve 2002 İngiliz Milletler Topluluğu Spor Oyunları'nın sağladığı mali fırsatlar kullanılarak Manchester'in merkezi gayet geniş kapsamlı yeniden kurulmadan yepyeni olarak ortaya çıktı. [29] Kurula Manchester Arndale Alisveris Merkezi Birlesik Krallik icinde en buyuk sehir icinde bulunan AVM (mall) oldu.[30]

21. yüzyıl başlamasından itibaren Manchester, kentin yenileşmesine büyük gayretler sarfetmiştir. Günümüzde Manchester'in 1960'li yıllarada yapılmış olan birçok bölge ve semtlerindeki binalar ya modernize edilmişler ya da ylkilip yerlerine gayet büyük miktarda çelik kullanılan ve camla kaplı binalar yapılmıştır. Eski çok katlı büyük pamuklu fabrikalari modern apartımanlara dönüştürülmüştür. Örneğin "Hulme" semti çok geniş yenileştirme ve yeniden gelişme programilarına tabi tutulup milyonlarca sterlin para harcanarak "lofthouse" apartımanları ile dolmuştur. 2006'da şehirde 169-metre ve 47 kat yükseklikte Beatham Tower adlı bir gökdelen yapılıp bitirilmiştir. Bu bina Birleşik Krallık'ta Londra dışında en yüksek bina olup bitirildiği zaman Avrupa'da özel ikematgah olmak üzere kullanılan en yüksek bina olmuştu.[31]

Coğrafi konum[değiştir | kaynağı değiştir]

Manchester'in sınırlarını, içinde şehirleşmiş arazileri ve ulaşım hatlarını gösteren harita

Manchester kentinin enlem ve boylamı K 53°28′ ve B 2°14" dir. Kent İngiltere merkezi ve Birleşik Krallık başkenti olan Londra'nin kuzeybatısında bulunup Londra'ya en kısa karayolu ile 257 km uzaklıktadır. Manchester'in yakınında bulunna yörel şehirler, kentler ve kasabalar ve Manchester'e yönleri şu göstergede verilmiştir:

Manchester, ortası düz ve düşük, kenarları yüksek, büyük bir kase şekilde olan bir arazide konumlanmıştır. Kuzeyinde ve doğusunda pek fazla yüksek olmayan Pennine Dağları bulunur ve bu sıradağlar kuzey İngiltere'nin belkemiğini teşkil edip güneye doğru Cheshire ovasına kadar inerler. Kent ve şehir merkezi, İrwell Nehri'nin doğu sahilinde, Medlock Suyu ve Irk Suyu'nun birbirine kavuştuğu mevki yakınında konumludur. Kentin rakımı nisbeten düşük olup 35 m ile 42 m arasında değişir. Manchester'in güneyinde Merşey Nehri geçmektedir. Kentin merkezinin çoğunluğu, özellikle merkezin güney yakası, gayet düz arazidedir. Böylece merkezdeki çok katlı yüksek binaların üst katlarından çok geniş bir alanın manzarası görülebilmektedir. Bu manzaralarda önce kent merkezinde bulunan çok katlı yüksek binaların çoğunluğu; daha ileride şehri tamamen saran ōnce 19. yüzyılda yapılmış sivasız, tuğladan evlerden oluşan ama aralarında 1950'li ve 1960'li yıllarde yapılan, yerel idarenin sahip olduğu sosyal yapılar da bulunan iç semtler ve sonra da genellikle özel ikametgahların bulunan dış semtler ve daha sonra Manchester'e (idarî olmasa bile coğrafi olarak) bağlı Salford, Stockport gibi yerel idare birimleri ile kentler ve bunların ilerisinde varoş şehirler gibi insan yapısı manzaralar olduğu gibi daha ilerlerde ufuklarda Pennine Dağları'nın alt etekleri ve ağaçsız kirlik arazileri görülebilmektedir. Bu ufuklarda bulunan, merkeze nisbetle yüksek olan, araziler kışın karla kaplı olup beyaz olarak görülürler.

Manchester'in coğrafi nitelikleri, dünyanın ilk sanayi kenti olan Manchester'in gelişmesinin ilk dönemlerinde çok önemli amiller olmuşlardır. Bu önemli gelişme amilleri arasında kentin iklimi; bir deniz limanı olan Liverpool'a yakınlığı; kente yakın olan nehirlerin, fabrikaları işletmek için yeterli hızla akan şu gücünün bulunması sağlayabilmeleri; kömür rezerv ve yataklarının gayet yakın olması sayılabilir.

Manchester isimli kent resmen idari sınırlar ile tanımlanmaktadır. Bu tanımlama Manchester'i "Büyük Manchester" içinde bir Metropoliten Bölge olarak belirtmektedir. Fakat değişik coğrafi niteliklere göre değişik Manchester kentleri de tanımlanabilmaktedir. Bunlar arasında "Büyük Manchester Kontluğu bölgesi"; Büyük Manchester kentleşmiş bölgesi; "Manchester Şehri Alanı", "Manhester Posta İdaresi alanı", "Manhester kenti karayolu girişlerinde "karayolları tıkanıklık gösterme alanı" bulunur.

Britanya "Ulusal İstatistik Ofisi (ONS)" 'nin kullandığı tanımlamaya göre Manchester "Büyük Manchester Şehirleşmiş Bölgesi"'nin en çok yerleşik nüfusunu taşıyan yerleşke bölgesidir ve Birleşik Krallık için üçüncü büyük kentleşmiş araziyi kaplamaktadır. Manchester'de şehir merkezine yakın olarak yüksek nüfus yoğunluklu çok katlı apartıman ikematgahlar ile daha ilerlerde genellikle iki katlı evlerden oluşan şehir varoş semtleri birbiri içine geçmiştir. Kent içinde hiç ikametgah bulunmayan en büyük park arazisi 260 hektarı kapsayan Heaton Park'tır. Manchester'in merkezi dışında daha az nufus yoğunluklu çoğu iki katlı binalardan oluşan büyük varoş semtleri vardır. Şehrin özellikle güneyinde Cheshire ile sınırlara doğru daha büyük bahçeleri olan nisbeten senginlerin büyük bahçeli evleri bulunan varoşlar bulunmaktadır. Şehrin güneyinde, M60 otoyolu "Northenden" semtinin ortasından ve M66 otoyolu ise "Wythenshaw" semtinin ortasından geçmektedirler. Her değişik yönlerden kentin ortasına giren çok hatlı demiryolları bulunmaktadır ve bunların çoğu Manchester'in ana tren istasyonu olan "Manchester Piccadilly" istasyonuna yöneliktir.

İklim[değiştir | kaynağı değiştir]

Manchester, Britanya Adası'nda bulunan arazilerin çoğu gibi, bir "ılıman" "Okyanusal iklim" karakteri gösterir: yazlar sıcakça ve kışlar soğukça olur. Genel olarak yıl içine çok düzgünce yayılmış olarak ama hafif yağmur şeklinde olarak yılın tümünde yağışlar devam etmektedir. Meteorolojik gözlemlemelere başlanmasından sonraki yıllarda ortalama yıllık yağış 80.66 cm. olarak[32]hesaplanmıştır. Buna karşılık Birleşik Krallık yıllık yağış ortalaması 112.50 cm olmaktadır.[33] Manchester'de yıllık ortalama yağmurlu gün sayısı 240.4 gün iken [32] Birleşik Krallık yıllık yağışlı günler sayısı 154.4 gün [33]olmaktadır. Fakat Manchester'de nisbi nemlilik oranı yüksektir. Nisbi nemlilik oranının yüksekliği ve çok fazla yumuşak su kaynakları bulunması 19. yüzyılda Manchester'de büyük bir pamuklu sanayiinin gelişmesinde önemli amiller olup Manchester'in "dünyanın pamuklu üretim başkenti" adını almasına neden olmuşlardır. [34] Kentte şehirleşmenin yerel ısıyı artırması etkisinden dolayı kış sıcaklığı yüksek olduğu için kar yağışları kent içinde ender görülür. Fakat kentin doğusuda ve kuzeyinde bulunan Penine Dağları ve Rosssendale Ormanı arazilerinde daha fazla kar yağmakta ve buralardaki karlı günlerde bu yönlerden kente giriş ve çıkış yollarının kar dolayısiyla tıkanma veye hatta kapanma olasılığı ortaya çıkmaktadır. [35]Bu kar dolayısıyla tıkanıp kapanma olasılığı olan büyük yollar Oldham ve "Stanedge" yönlü "A62 karayolu" Sheffield'de giden Penineları Snake Pass (Yılan Geçidi)'nden geçen "A57 karayolu" ve yüksek Saddleworth Moor ağaçsız kırsal alanı kenarından geçen "M62 Otoyolu"'dur.

Şu tablo Manchester şehri (Ringway Havaalanı gözlemevi) için en yüksek ve en düşük ısı ve yağış gözlemlerini vermektedir:[36].

Manchester (Ringway Manchester Havaalanı) İçin Aylık En Yüksek, En Düşük Isılar ve Yağışlar
Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıl
En yüksek mutlak ısı (°C) 14.3 15.2 21.7 23.4 26.7 31.3 32.2 33.7 28.4 26.3 17.2 15.1 33.7
En yüksek ortalama ısı (°C) 7.3 7.6 10.0 12.6 16.1 18.6 20.6 20.3 17.6 13.9 10.0 7.4 13.5
En düşük ortalama ısı (°C) 1.7 1.6 3.3 4.9 7.7 10.5 12.6 12.4 10.3 7.4 4.2 1.8 6.6
En düşük mutlak ısı (°C) (-12.0) (−13.1) (−9.7) (−4.9) (-1.6) 2.0 6.0 3.6 0.8 (-3.0) (−6.8) (−13.5) (−13.5)
Ortalama aylık yağış (mm) 72.3 51.4 61.2 54.0 56.8 66.1 63.9 77.0 71.5 92.5 81.5 80.7 828.8
Ortalama aylık yağışlı gün 13.1 9.7 12.3 11.2 10.4 11.1 10.9 12.0 11.1 13.6 14.1 13.5 142.9










Demografi[değiştir | kaynağı değiştir]

2008 yılındaki tahminlere göre "City of Manchester" metropoliten bölge yerel idaresi sınırları içerisindeki şehir nufusu 464.200 kisi olup, İngiltere'nin en kalabalık yedinci yerel idare alanı konumundadır.[37]

Manchester şehri, şehirleşmiş büyük bir coğrafi alan içinde bulunmaktadır. 1972'de kurulan ve 1992'de lağvedilen, yerel idare birimi olduğu hâlde, törensel kontluk olarak bulunan "Greater Manchester Metropoliten Kontluğu"'nun merkezi ve bu kontluk altında bulunan "Metropoliten Bölgeler"'den biriydi. Greater Manchester Metropoliten Kontlugu sınırları içinde bulunan nüfusun yaklaşık 2.562.200 kişi olduğu tahmin edilmektedir.[38]

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

Manchester, Liverpool ile birlikte Birleşik Krallık ve Kuzey-Batı İngiltere'nin'nin sanayi merkezidir.

Gayrisafi Katma Değer
Güney Büyük Manchester
2002-2012
[39]
Yıl Gayrisafi
Katma Değer
(£ milyon)
Büyüme (%)
2002 24,011 +  %3.8
2003 25,063 +  %4.4
2004 27,862 +  %11.2
2005 28,579 + %2.6
2006 30,384 +  %6.3
2007 32,011 +  %5.4
2008 32,081 +  %0.2
2009 33,186 +  %3.4
2010 33,751 +  %1.7
2011 33,468 - %0.8
2012 34,755 + %3.8
Manchester şehri iş merkezinin güneyden görüntüsü.

Britanya "Ulusal İstatistiker Ofisı" tarafından hazırlanan yöresel ekonomik hasıla istatistikleri arasında ayrı olarak "Manchester Şehri (Borough) Yerel İdaresi" için yöresel gayrisafi katma değer verilmemektedir ama "Güney Büyük Manchester" adı verilen ve Manchester Şehri "borough" ile birlikte Salford, Stockport, Tameside ve Trafford "borough" yerel idarelerinin kapsadığı arazileri ihtiva eden yore icin Gayrisafi Katma Deger verilmektedir. Bu "Güney Büyük Manchester"'in 2012'deki "Gayrisafi Katma Değeri" £34.8 milyar olarajk tahmin edilmiştir ve bu 2002 ile 2012 arasında bu yörenin gayrisafi katma değerinin büyümesi (Britanya için nisbeten büyük olan ve ortalama ulusal büyüme hızının üstünde olan) ortalama yıllık %2.3 olsrsk bvrtilmrktır. Dahs geniş alabir alan kapsayan "Manchester Metropoliten Bölgesi" ekonomisi için "gayrisafi yöresel hasıla" 2012 tahminlerine göre $88.3 milyar olmuştur. Bu bölgedeki satın alma gücü paritesi ise (2012 tahminlerine göre) Birleşik Krallık'taki benzer metropoliten bölgeler arasında Manchester Metropoliten Bölgesi'nin üçüncü sırayı aldığını göstermektedir.[40] Metropoliten yöre 2011 "GaWC: Globalleşme ve Dünya Şehirleri" sınıflandırılmasında Manchester "beta-dünya-şehri" olarak sınıflandırılmıştır. [41]

Yaşama şartları bakımından Manchester semtleri arasında gayet büyük farklılıklar görümektedir. Ülkenin en fakir semtleri arasında bazı Mancheste semtleri bulunmaktadır ama diğer taraftan şehirde gayet zenginlerin oturduğu semtler de bulunmaktadır. [42][43] 2010 "Çoklu Fakirlik Endeksleri"'ne göre Manchester Yerel İdaresi bölgesi İngiltere ülkesi içinde diğer yerel idare bölgeleri arasında fakirlik endeksi sıralanmasında 4 sırayı almıştır.[44] Diğer taraftan Büyük Manchester'de ikamet eden multi-milyonerler sayısı, Londra dışında, multi-milyöner sayısının en yüksek olduğu yöredir.[45] Bu büyük eşitsizliğe rağmen, hayat kalitesi hakkında 2013'de İngiltere'nin 11 büyük şehrinde yapılan anket araştırmasında Manchester 6' sırayı almıştır.[46]

İşsizlik oranı 2012-1013 yılları içinde Manchester'de %11.9 ölmüştür.[44] Mancheste'de bulunan üniversite mezunu çalışan müfus oranı %37 olup diğer önemli şehirler için oratalanm olan %33'un üstündedir.[47] Ama Manchester yerel idaresine bağlı olan ikinci derecede okullarda performans ulusal ortalamanın ortasınd aolduğu bilınmaktedir. [48]

Manchester, Londra dışındaki taşra şehirleri arasında, en çok sayıda ofis ve çalışma bürosu bulunan İngiltere eden şehridir. "Grimley Ticari Binalar Danışmanlığı" araştırmaslarına göre şehir merkezinde bulunan ofis ve çalışma bürolarının için üç aylık ortalama yerleşik taban alanı 230,000 foot kare olup bu Birmingham, Leeds, Liverpool ve Newcastle gibi büyük İngiltere şehirlerinden bulunan ofis ve çalışma büroso yerleşik taban alanından çok daha yüksektir. .[49]

Kültür[değiştir | kaynağı değiştir]

Manchester Kuzey-Batı İngiltere'nin kültür merkezidir.


Müzik[değiştir | kaynağı değiştir]

Gosteri sanatlari[değiştir | kaynağı değiştir]

Muzeler ve galeriler[değiştir | kaynağı değiştir]

Edebiyat[değiştir | kaynağı değiştir]

Gece hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

Eğitim[değiştir | kaynağı değiştir]

Spor[değiştir | kaynağı değiştir]

Dünyaca ünlü Manchester United ve Manchester City futbol kulüpleri ile Old Trafford ve Manchester Şehir Stadyumu stadyumlarına ev sahipliği yapar.


Medya[değiştir | kaynağı değiştir]

Görülecek yerler[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Manchester Wheel: "Exchange Square" meydanında bulunan büyük ve yüksek dönme dolap.
  • Trinity Köprüsü: Manchester ve Salford sınırında modern İspanyol mimar Santiago Çalatrava'nin tasarımını yaptığı Fütürist bir yaya köprüsü.
  • Midland Bank Building: 1926'da Art deco mimarı stilinde yapılmış King Street'de bulunan büyük bir banka şubesi binası.

Kozmopolit Manchester[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Chinatown (Çin Şehri): 1970li yıllar ortalarından beri "George Street" ile "Faulkner Street" arasında bulunan önünde bir renkli ve süslü Çin tipi şehir giris kemeri bulunan Manchester'de Çin yemeği ve diğer Doğu Asya ülkeleri yemeği servisi yapan çok sayıda restoranın ve Çin besin maddeleri ve Çinli asıllı süper-market maddeleri satan dükkanların bulunduğu bir merkezi semt. Ayrıca biçok Çinli asillının sosyal toplanma mevkii.
  • Canal Street:Şehrin kozmopolit gece hayatı ve çok renkli pub ve bar ve klüblerin bulunduğu merkez. "The Village (Köy) veya "Gay Village olarak da bilinmektedir. Avrupa'da en eski, en yerleşmiş, en hoşgörülü ve eşcinsellerin tolere edilip toplandıkları bir şehir semti. Her yıl Ağustos'un son hafta sonunda "Gay Pride" adlı festival ve gecitresmi yapılmaktadır.
  • Curry Mile: Şehir merkezinin güneyinde bir şehiriçi semti olan "Rusholme"'da bulunan takribi 1 km uzunlukta "curry" servisi yapan restoranlarin, "curry" yemekleri satın alınabilecek "fastfood" hizmet dükkanlarınin; Hindistan yarımadası asıllı "Hindlı giysi sariler", "kumaş" ve takılar satan dükkanların bulunduğu alışveriş sokağı.

Tarihi Manchester[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Castlefield: Antik Romalı asker garnizonu "Mancunium"'dan kalma ve Ortaçağlarda "Castlefield (Kale sahası)" olarak bilinen 16. yya kadar etrafı surlara çevrili bir merkezi mevki. 18. yy. açılan "Bridgewater Kanalı" ile "Rochdale Kanalı" birleştiği kanal havzası buradadır. Dünya'da ilk yolcu tren hattı olan Manchester-Liverpool demiryolu hattının Manchester garı şimdi burada bulunan "Manchester Bilim ve Sanayi Müzesi" içindedir. Bu semt 20.yy'da çok köhneleşmiş ve büyük gayret ve yatırımlarla 1990lı yıllarda "Şehirsel Gelişme" ve yenilemeye bir örnek olmak üzere bir turist merkezi olarak geliştirilmiştir.
  • Manchester Üniversitesi: Atomun ilk defa Rutherford tarafından parçalanması; ilk programlanabilir komputer, radyo astronomi bilimi kurulması bu üniversitede olmuştur. Kampüs "Oxford Road" civarındadır. Bu yolun bir tarafında yeni modern mimarilı "Misafir Merkezi" ve diğer tarafında eski mimarilı idare binası ve "Manchester Müzesi" bulunmaktadır.
  • Manchester Town Hall (Şehir Konağı): Albert Square'de 1877'de bitirilmis neo-gotik mimari stilde yapı. "Manchester Şehri Konseyi" törensel toplantı salonu ve diğer yerel idare daireleri bulunur. İçinde Ön-raffaeloculuk akımına bağlı olan ressam Ford Madox Brown tarafından yapılmış çok gösterişli Manchester'in gelişmesini gösteren duvar resimleri bulunur.
Şehir Kütüphanesi
  • Rylands Kütüphanesi (John Rylands Library): Deansgate sokağında. 19 yy.da "dik-gotik" adı verilen mimarı stilde yapımlı. İçinde çok kıymetli eski yazma eserler ve basım eserleri bulunr. Manchester Universitesi tarafından idare edilir ve belki zamanlarada turist gezisi için halka açıktır.
  • City Library (Şehir Kütüphanesi): St Peter's Meydanında Şehir Konağının önünde. Yuvarlak özel bir kubbeli ve büyük sutunlu çok ilgi çeken mimarılı bir bina. 2010'dan itibaren restore edilmek üzere kapalıdır.
  • Portico Kütüphanesi ve Galerisi: Mosley Street yakınlarında. "Manchester Literary and Philosophical Cemiyeti" merkezi. Bu bina salonunda bilimsel konuşma verenler arasında "Dalton", "Joule", "Wittgenstein" bulunmustur.
  • Manchester Katedrali: Anglikan katedrali
  • St Ann's Kilisesi: Şehir merkezi St Ann's Meydanında 1712de yapılmış Anglikan kilisesi.
  • St Mary's Kilisesi: Mulberry Street 1794de yapılmış Katolik kilisesi.

Kültürel Manchester[değiştir | kaynağı değiştir]

Bridgewater Hall
  • Şehir tiyatro, konser, sanat sınema salonları:
    • Opera Evi,
    • Palace Tiyatrosu
    • Royal Exchange Tiyatrosu
    • Library Tiyatrosu: Şehir Kütüphanesi bodrum katında idi. Ama 2010 yazından beri bu kapalı olup tiyatro trupü değişik salonlar kullanmaktadır.
    • Green Room Salonu,
    • Dancehouse Tiyatrosu
    • Contact
    • Cornerhouse: Eski Oxford Road tren istasyonunun marsandiz depoleri ve idare binalarından dönüştürme. Sanat filmleri gösteren üç değişik sinema salonu ve üç sergi salonu bulunmakta.
    • Bridgewater Hall: 1996'da eski "Free Trade Hall" konser salonu yerine açılan Halle Orkestrası konser salonu. 5.500 org borusundan oluşan büyük org vardir.
    • Manchester Central: Eski demiryolu garı; sonra GMEX adlı sergi salonu ve günümüzde özel konferanslar ve kovansiyonlar için toplantı salonu ve sergi sarayı.
  • Manchester Art Gallery (Manchester Güzel Sanatlar Galerisi): Chinatown'a yakın. Ön-raffaeloculuk akımına ait çok önemli tablolar vardır.
  • Manchester Müzesi: Manchester Üniversitesi Oxford Road binalarında geoloji, eski dinozor iskeletleri ve Mısır mumyaları.
  • Whitworth Güzel Sanatlar Galerisi: Oxford Road'de üniversitenin güney doğusunda üniversiteye bağlı guzel sanatlar müzesi.
  • Bilim ve Sanayi Müzesi:"Castlefield" içinde. Dünyanın ilk tren garı bu muze içindedir. Çeşitli bilimsel deneyler, makinalar ve eski uçaklar çok ilgi çekicidir.
  • People's History Museum (Halk Tarihi Müzesi)
  • Gallery of English Coştume (İngiliz Giysiler Galerisi): Rusholme'da
  • Manchester Yahudi Müzesi: Eski bir Portekiz-Yahudi havrasında.
  • Urbis: Çok modern tüm camdan bir binası olan eskiden "Modern hayat Müzesi" bulunmakta iken kapanmıştır. Preston'da bulunan Milli Futbol Müzesi bu binaya nakil edilmektedir.

Sportif Manchester[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Sportcity: Şehrin doğusundadır. 2002de "Commonweslth Oyunları" için yapılmıştır. İngiltere Milli Bisiklet Stadı'nı içine alır. 47.805 oturan seyirci kapasiteli Manchester City FC "Etihad Stadı"'da bu spor kompleksi içinde bulunur.
  • Old Trafford Futbol Stadı: Ünlü kırmızı üniformalı Manchester futbol klübü Manchester United FC klübünün 75.957 seyirci kapasiteli merkez stadıdır.
  • Old Stafford Kriket Sahası: 1864'den beri "Lancashire County Kriket Klübünün ana kriket sahası. 1884den beridir İngiltere'yi ziyaret eden yabancı milli kriket takımları ile İngiltere milli kriket takımının üç gün süren adı "Test Maçı" olan uluslararası kriket maçlarının oynandığı saha.

Kardeş şehirler[değiştir | kaynağı değiştir]

Manchester Şehri su yabanci sehirlerle kardeş şehir baglantilari kurmustur:

Resimler[değiştir | kaynağı değiştir]


Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Mills, A.D. (2003) ((İngilizce)). A Dictionary of British Place-Names. Oxford: Oxford University Press. ISBN 0-19-852758-6. http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780199609086.001.0001/acref-9780199609086. Erişim tarihi: 7 Kasım 2013. 
  2. ^ The Antiquaries Journal (2004) , Cilt.84, Say.353–357 (İSSN 0003-5815)
  3. ^ a b Cooper, Glynis (2005) ((İngilizce)). Salford: An Illustrated History. The Breedon Books Publishing Company. ss. 19. ISBN 1-85983-455-8. 
  4. ^ Rogers, Nicholas (2003) ((İngilizce)). Halloween: from Pagan Ritüal to Party Night. Oxford University Press. ss. 18. ISBN 0-19-516896-8. http://ukcatalogue.oup.com/product/9780195168969.do#.UmOl33CVPp8. 
  5. ^ Gregory, Richard (ed) (2007) ((İngilizce)). Roman Manchester: The University of Manchester's Excavations within the Vicus 2001–5. Oxford: Oxbow Books. ss. 190. ISBN 978-1-84217-271-1. 
  6. ^ a b c d e f g h Kidd, Alan (2006). Manchester: A History. Lancaster: Carnegie Publishing. ss. 12, 15–24, 224. ISBN 1-85936-128-5. 
  7. ^ a b c d e Hylton, Stuart (2003) ((İngilizce)). A History of Manchester. Phillimore & Co. ss. 1–10, 22, 25, 42, 63–67, 69. ISBN 1-86077-240-4. 
  8. ^ Arrowsmith, Peter (1997) ((İngilizce)). Stockport: a History. Stockport Metropolitan Borough Council. ss. 30. ISBN 0-905164-99-7. 
  9. ^ a b c Hartwell, Clare (2001) ((İngilizce)). Pevsner Architectural Guides: Manchester. London: Penguin Books. ss. 11–17, 155, 256, 267–268. ISBN 0-14-071131-7. 
  10. ^ Nicholls, Robert (2004) ((İngilizce)). Curiosities of Greater Manchester. Sutton Publishing. ISBN 0-7509-3661-4. 
  11. ^ Letters, Samantha (2005) ((İngilizce)). Gazetteer of Markets and Fairs ın England and Wales to 1516. British History Online. ss. 19. 
  12. ^ Pevsner, Nikolaus (1969) ((İngilizce)). Lancashire, The Industrial and Commercial South. London: Penguin Books. ss. 265. ISBN 0-14-071036-1. 
  13. ^ Durston, Christopher (2001) ((İngilizce)). Cromwell's major generals: godly government during the English Revolution. Manchester: Manchester University Press. ISBN 0-7190-6065-6. http://books.google.com/?id=Hw622QZHTcYC&pg=PA86&lpg=PA86&dq=%22charles+worsley%22. 
  14. ^ a b McNeil, Robina ((İngilizce)). A Guide to the İndustrial Archaeology of Greater Manchester. Association for İndustrial Archaeology. ISBN 0-9528930-3-7. 
  15. ^ a b Hall, Peter (1998). "The first industrial city: Manchester 1760–1830" ((İngilizce)). Cities in Cıvılışation. London: Weidenfeld & Nicolson. ISBN 0-297-84219-6. 
  16. ^ "Manchester, n" ((İngilizce)). Oxford English Dictionary. Oxford: Oxford University Press. March 2009. http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/Manchester. 
  17. ^ Schofield, Jonathan. "Manchester: City Migrant" ((İngilizce)). BBC Manchester:New Kids From The Bloc. BBC. http://www.bbc.co.uk/manchester/content/articles/2007/10/03/031007_migrant_history_manchester_feature.shtml. 
  18. ^ Aspin, Chris (1981) ((İngilizce)). The Cotton İndustry. Aylesbury: Shire Publications. ss. 3. ISBN 0-85263-545-1. 
  19. ^ "Events in Telecommunications History" ((İngilizce)). BT Archives. 1878. http://www.btplc.com/Thegroup/BTsHistory/1851to1880/1878.htm. 
  20. ^ "Marx-Engels İnternet Archive – Biography of Engels" ((İngilizce)). Marx/Engels Biography Archive. 1893. 
  21. ^ Şablon:Litap kaynağı
  22. ^ Speake, Jennifer, ed. (2003) ((İngilizce)). The Oxford Dictionary of Proverbs. Oxford University Press. ISBN 0-19-860524-2. http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780199539536.001.0001/acref-9780199539536-e-1383?rskey=viR3Pw&result=2376. 
  23. ^ Simon Schama (presenter) (4 June 2002). "Victoria and Her Sisters". A History of Britain. bölüm 13. BBC Öne. 
  24. ^ Hardy, Clive (2005) ((İngilizce)). Manchester at War (2.baskı). Altrincham: First Edition Limited. ss. 75–99. ISBN 1-84547-096-6. 
  25. ^ "Timeline" ((İngilizce)). Manchester Cathedral Online. 2008. http://web.archive.org/web/20081206171002/www.manchestercathedral.org/history/timeline. Erişim tarihi: 5 Mayıs 2009. 
  26. ^ Parkinson-Bailey, John J (2000) ((İngilizce)). Manchester: an Architectural History. Manchester: Manchester University Press. ss. 127. ISBN 0-7190-5606-3. 
    Pevsner, Nikolaus (1969) ((İngilizce)). Lancashire, The İndustrial and Commercial South. Londra. ss. 267. ISBN 0-14-071036-1. 
  27. ^ "Salford Quays milestones: the story of Salford Quays" ((İngilizce)) (PDF). Salford Şehir Konseyi. 2005. 
  28. ^ Hylton, Stuart (2003) ((İngilizce)). A History of Manchester. Chichester: Phillimore & Co. ss. 227–230. 
  29. ^ Hartwell, Clare (2001) ((İngilizce)). Pevsner Architectural Guides: Manchester. London. 
    Manchester: an Architectural History. Manchester: Manchester University Press. 2000. 
    Hartwell, Clare; Matthew Hyde, Nikolaus Pevsner (2004) ((İngilizce)). Lancashire: Manchester and the South-East. New Haven ve Londra: Yale University Press. 
  30. ^ "Manchester Arndale" ((İngilizce)). 2007. http://www.mandg.co.uk/institutions/realestate/our-properties/. 
  31. ^ "City building reaches full height". BBC. 26 April 2006. 
  32. ^ a b /averages/19712000/sites/manchester_airport.html "Manchester Airport 1971–2000 weather averages". Meteoroloji Ofisi. 2001. http://www.metoffice.gov.uk/climate/uk /averages/19712000/sites/manchester_airport.html. Erişim tarihi: 5 Mayıs 2009. 
  33. ^ a b climate/ uk/ averages/ 19712000 /areal /uk.html "UK 1971–2000 averages". Meteoroloji Ofisi. 2001. http://www.metoffice.gov.uk/ climate/ uk/ averages/ 19712000 /areal /uk.html. Erişim tarihi: 5 Mayıs 2009. 
  34. ^ Smith, Wilfred (1959). "II" ((İngilizce)). An Economic Geography of Great Britain. Taylor and Francis. ss. 470. 
  35. ^ "Roads chaos aş snow sweeps in Manchester". Manchester Evening News. 24 Şubat 2005. http://www.manchestereveningnews.co.uk/news/greater-manchester-news/roads-chaos-as-snow-sweeps-in-1058608. Erişim tarihi: 5 Mayıs 2009. 
  36. ^ Worldweather.org Gozlemler 1971 ile 2000 arasinda Ringtail Manchester Havaalani gozlemveinden
  37. ^ Office for National Statistics (27 Aqustos 2009). "Population estimates for UK, England and Wales, Scotland and Northern Ireland, Mid-2008". National Statistics Online. http://www.statistics.gov.uk/downloads/theme_population/Mid_2008_UK_England_&_Wales_Scotland_and_Northern_Ireland_27_08_09.zip. Erişim tarihi: 26 Eylül 2009. 
  38. ^ United Kingdom Census 2001 (2001). "Key Statistics for urban areas in England and Wales (İngilizce)". statistics.gov.uk. http://www.statistics.gov.uk/census2001/corrections_ks_urban.asp. Erişim tarihi: 29 Haziran 2007. 
  39. ^ [1], Ulusal İstatistik Ofisi Yöresel Gayrisafi Katma Değer Hesapları 2013
  40. ^ Istrate, Emilia ve Nadeau, Carey Anne (Kasım 2012). Global MetroMonitör. Washington, DC: The Brookings Institution. Erişim: 23-12-2013.
  41. ^ GaWC - The World According to GaWC 2012
  42. ^ [2]]
  43. ^ http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/3871857.stm
  44. ^ a b [[3]
  45. ^ http://www.manchestereveningnews.co.uk/news/greater-manchester-news/boom-city-manchester-has-more-super-rich-695230
  46. ^ "MoneySüpermarket" için "Opinium Research LLP" anket şirketi araştırması (İngilizce)
  47. ^ {[web kaynağı|başlık=Labour Market Profile Manchester|ürl=http://www.nomisweb.co.uk/reports/lmp/la/1946157083/report.aspx?town=manchester#tabquals%7Cdil=(İngilizce)}}
  48. ^ {{web kaynağı|başlık=Education and skills in your area|ürl=http://www.education.gov.uk/inyourarea/results/lea_352_wards_3.shtml#03%7Cdil=(İngilizce)
  49. ^ "The Big Nine - Regional Office Review - Q4 2012" ((İngilizce)). ĞVA Grimley. Ocak 2013. }

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]