Tartu

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Koordinatlar: 58°23′N, 26°43′E

Tartu
Tartu street.JPG
Tartu
Bayrak
Tartu
[[|Arma]]
Tartu
Tartu
Koordinatlar: 58°23′K 26°43′D / 58.383°K 26.717°D / 58.383; 26.717
Ülke Estonya Estonya
İl Tartu ili
Yüzölçümü
 - Toplam 38,86 km2 (15 mi2)
Nüfus (2013)
 - Toplam 98.449
Zaman dilimi EET (UTC+2)
 - Yaz (YSU) EEST (UTC+3)
İnternet sitesi: tartu.ee


Tartu (Almanca: Dorpat), Estonya'nın en büyük ikinci kentidir. 38,8 kilometre karelik yüzölçümü olan kentin nüfusu 2004 sayımına göre 100.482'dir. Tartu ile ilgili ilk yazılı belgeler 1030'a kadar dayanmaktadır.

Estonya'nin finansal ve siyasi başkenti olan Tallinn'den farklı olarak Tartu entelektüel ve kültürel merkez olarak ön plana çıkar. Ülkenin en eski ve en prestijli üniversitesi olan Tartu Üniversitesi de bu kettedir. Tallinn'in 180 kilometre güneyinde olan kent, aynı zamanda Güney Estonya'nın merkezi konumundadur. Estonya'nın en büyük iki gölünü birbirilerine bağlayan Emajõgi Nehri, Tartu'dan da geçmektedir.

Tarihçesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Eski Dönem[değiştir | kaynağı değiştir]

Toome Tepesi'nin (Toomemägi) doğusuna, MS 600 yılında Estonlar bölgeye ilk defa Tarbatu Kalesi'nin inşa etmişlerdir.

Tartu hakkına ilk yazılı belge ise 1030 yılına dayanmaktadır. Kiev Prensi I. Yaroslav Tarbatu Kalesi'ni alıp buraya Yuryev adındaki kendi kalesini dikmiştir.

Dorpat'taki Almanlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Tartu Orta Çağ'ın ileri dönemlerinde bölgede hatrı sayılır bir ticaret merkezi ve Dorpat Piskoposluğu'nun merkeziydi. Bugünkü bütün Estonya ve Letonya topraklarında olduğu gibi, Tartu da MS 12. yüzyılda Alman Kılıç Kardeşliği himayesi altına girdi.

20. yüzyıla kadar, kent, Almanlar'ın kültürel, dini, mimari ve siyasi yapısından yoğun bir şekilde etkilendi. Örneğin zamanında Darpot meydanı olarak bilinen yer Alman kenti Rostock'lular tarafından inşa edildi. Ketteki ana üniversite ise yine Almanlar tarafından yapıldı.

16. yüzyılda, Listonya ve Tartu birlikte Polonya yönetimi altına girdi ve burada dini Cizvit gramer okulu 1583'te yapıldı. Buna ek olarak, Tartu'da papaz okulu da faaliyetlere başladı.

Papaz okulu ve gramer okulu 1601'deki Polonya-İsveç savaşı sırasında kapatıldı. Savaşın ardından Tartu İsveçliler tarafından alındı. 1632 yılında İsveç Kralı II. Gustav Adolf, üniversiteyi kontrolü altına aldı. 1721 yılında kent Rusya İmparatorluğu ele geçirildi ve 1918 yılına kadar imparatorluğun sınırları içinde kaldı.

I. Dünya Savaşı sonrasındaki iç savaş sırasında, Sovyet Rusya hükümeti ile Estonya arasında 2 Şubat 1920'de Tartu'da yapılan altlaşmada Estonya Sovyetler Birliği'ne katıldı.

II. Dünya Savaşı sırasında, kentin aralarında Rus Kraliçesi II. Katerina'nın yaptırdığı tarihi Kivisild'in de (taş köprü) bulunduğu büyük bir bölümü Sovyet orduları tarafından yok edildi.

Bağımsızlık[değiştir | kaynağı değiştir]

1990 yılında Estonya bağımsızlığını ilan etmesiyle Tartu bu ülkeye bağlandı.

Eğitim ve kültür[değiştir | kaynağı değiştir]

Kent, 1632'de İsveç Kıralı II. Gustaf Adolf'un yaptırdığı Tartu Üniversitesi ile ünlüdür.