Uppsala

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Koordinatlar: 59°51′N, 17°38′E

Uppsala
Uppsala'nın yukarıdan görünümü
Uppsala'nın yukarıdan görünümü
Uppsala
[[{{{resmi ad}}} arması|Arma]]
Şehrin İsveç'deki konumu
Koordinatlar: 59°51′K 17°38′D / 59.85°K 17.633°D / 59.85; 17.633
İl Uppsala ili
Bölge Uppland
Yüz ölçümü
 - Toplam 47,86 km2 (18,5 mi2)
Nüfus (2005)
 - Toplam 128.409
 - Yoğunluk 2.683/km² (6.948,9/sq mi)
İnternet sitesi: www.uppsala.se

Uppsala (Eski yazılışı: Upsala) İsveç'in güneydoğu kuşağında bulunan bir kenttir. Kent Uppsala ilinin başkenti olup, 128,409'luk nüfusla İsveç'in Stokholm, Göteborg ve Malmö'den sonra en büyük dördüncü kentidir.[1]

Kent, başkent Stokholm'ün 70 km kuzeyinde kurulu olup 1164 yılından beri İsveç'in piskoposluk merkezidir. 1477 yılında kurulan Uppsala Üniversitesi, hem ülkenin, hem de İskandinavya'nın en eski yüksek öğretim kurumu olma özelliği taşımaktadır.

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

Uppsala, aslında günümüzdeki konumundan birkaç kilometre kuzeyde, bugün Gamla Uppsala (Eski Uppsala) adı verilen bir alanda kuruluydu. Yine, bugünkü kentin bulunduğu alan da eskiden Östra Aros adıyla anılmaktaydı. Eski Uppsala, Ortaçağ yazarı Bremenli Adam'a göre pagan merkezlerinden biri olup, Uppsala Tapınağı ise büyük Æsir tanrılarının putları yer almaktaydı.

Bu İskandinav tanrıları inancının bitişiyle Uppsala, zamanla bir Hıristiyan merkezi oldu. 1164 yılında ise başpiskoposun idare bölgesi hâline geldi. Hemen ardından Alvastra Abbey adlı kiliseden gelen keşiş Stefan, hem kentin, hem de ülkenin ilk başpiskoposu oldu.

Uppsala Katedrali'nin 18. yüzyıldaki çizimi

Günümüzdeki kent merkezi olan Östra Aros, o zamanlar eski kent merkezi için liman görevini üstlenmekteydi. Ancak 1274 yılında Uppsala, bu liman bölgesine taşındı ve günümüzdeki halini aldı. 1435 yılında ise bu yeni bölgeye Uppsala Katedrali inşa edildi.

Uppsala'ya 1477 yılında ülkenin ilk üniversitesi açıldı. Carolus Linnaeus gibi isimlerin profesör olarak görev aldığı üniversite günümüzde halen Avrupa'daki saygın eğitim kurumları arasındadır. Gotik tarzda inşa edilen kent katedrali, Kuzey Avrupa'daki en büyük katedrallerden biridir. Yapının kuleleri 118 metreden fazladır. Kentte bunun yanı sıra 16. yüzyılda inşa edilen Uppsala Kalesi yer almaktadır.

Biri Arap, öbürü Roma rakamlarıyla görülen, 16. yüzyıldan kalma iki astronomi saatini gösteren tahta resim kalıbı.

1702 yılında yangında tahrip olan şehirde bu olayla beraber kültürel ve tarihi hazineler kayboldu. Ancak, kentin batı yakası başta olmak üzere birçok alan ve tarihi yapı sağ olarak günümüze kadar ulaştı.

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Uppsala, çamurlu ve verimli bir düzlük üzerine kuruludur. Kentte gür bitki örtüsünün içinde akan küçük Fyris Nehri (Fyrisån) yer almaktadır. Kent merkezinde yer alan Stadsskogen adlı park, güneye doğru uzanır ve kent halkının başlıca ziyaret ettiği yerlerden biridir. Kentte, merkezden trenle 70 km. veya 40 dakika uzaklıkta olan başkent Stokholm'de çalışan ve sürekli olarak bu hatta yolculuk yapan insanlar mevcuttur. Yine Stokholm-Arlanda Havaalanı ile Uppsala arasında sadece 17 dakikalık bir mesafe vardır.

Kent merkezinin oldukça küçük olduğu Uppsala'daki birçok tarihi yapı günümüze kadar hiç bozulmadan ulaşmıştır. Tarihi binaların bulunduğu yerlerin bir kısmı ekonomik bir yükselişin yaşandığı 1960'lardan sonra hızla başkalaşım geçirdi ve birçok ticaret merkezi açılmaya başladı. Bunun sonucu olarak artan kent nüfusu çeşitli çarpık yapılaşmayı beraberinde getirdi.

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

Uppsala'da bir sokak

Uppsala, günümüzde oldukça ileri bir ekonomiye sahip olup, biyoteknoloji alanında önemli çalışmaların yapıldığı bir kenttir. Kentte yer alan bazı önemli şirketler aşağıdaki gibidir:

Yüksek öğretim[değiştir | kaynağı değiştir]

Aşağıda Uppsala'da yer alan yüksek öğretim kurumlarının adları yer almaktadır.

  • Uppsala Üniversitesi
  • İsveç Tarım Üniversitesi – ana kampüs
  • Johannelunds Teologiska Högskola
  • Newmaninstitutet
  • Pingströrelsens teologiska seminarium

Turizm[değiştir | kaynağı değiştir]

Uppsala Kalesi

Fyris Nehri (Fyrisån) kenti iki parçaya ayırır. Bunlardan biri batıdaki eski ve tarihi alanlar, öbürü ise doğudaki idari binalar ve konutların yer aldığı alanlardır. Şehirdeki en önemli tarihi eserler ve turistik yerler bu batı yakasında yer alır. Uppsala'daki en turistik yapılardan biri Domkyrka (Uppsala Katedrali) olup 118 metre ile İskandinavya'nın en yüksek katedralidir. Bu katedral kentin hemen hemen yer yerinden görülebilmektedir.

Katedralin batı kısmında Gustavianum yer alır. 1625 yılında yapılan bu bina, kent üniversitesinin 19. yüzyılda hizmet veren ana binasıdır. Üniversitenin en önemli kalıntılarını barındıran binada İskandinav tarihi eserleri, Mısır antikaları gibi müzeleri içinde barındırır. Yine bu yapıda 17. yüzyıldan kalma Anatomi Tiyatrosu yer almaktadır. It also houses a perfectly preserved 17th-century Anatomical Theatre (used in its time for public dissections).

Pek çok üniversite kenti gibi Uppsala'da da bisikletle ulaşım oldukça yaygındır. Resimde Uppsala Merkez İstasyonu'nun otoparkı görülmektedir.

Gustavianum'un yanı sıra cadde boyunca kent üniversitesinin eski binaları yer almaktadır. Kimileri İtalyan Rönesans tarzında tasarlanan bu binaların birinde tarihi bir madeni para koleksiyonu yer almaktadır. Yine bu bölgede üniversite kütüphanesi (Carolina Rediviva) yer alır. 1820 ve 1841 yılları arasında inşa edilen bu kütüphane, İsveç'in en büyük kütüphanesi olup, 5 milyon kitabın ve 60,000 el yazmasının ev sahibidir.

Yine Uppsala Kalesi, şehirdeki turistik yapılardan biri olup 1549'da Gustav Vasa tarafından yaptırılmıştır. Günümüzde için birkaç müze barındıran kale, aynı zamanda valinin evini de barındırır. Bunun yanı sıra Uppsala'nın 5 km kuzeyinde eski kent merkezi bulunmaktadır. Bölge hem İsveç, hem de kent tarihi açısından oldukça önemli bir yere sahiptir.[2][3]

Uppsalalılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Eski kent merkezinden Fyris Nehri boyunca Uppsala Katedrali

Kardeş kentler[değiştir | kaynağı değiştir]

[4] [5]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Commons-logo.svg
Wikimedia Commons'ta
Uppsala ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunmaktadır.