İstanbul metrosu

Vikipedi, özgür ansiklopedi
İstanbul metrosu
Istanbul Metro Logo.svg
Bogazici Universitesi metro.jpg
Genel
Sahibi İstanbul Büyükşehir Belediyesi
Hizmet alanı İstanbul
Taşıma türü Metro
Hat sayısı
  • 9 (işletmede olan)
  • 11 (inşa edilen)
İstasyon sayısı 107
Günlük yolcu sayısı 2 milyon+[1]
Yıllık yolcu sayısı 262 milyon 287 bin 184 (2020)[2]
Merkez Esenler, İstanbul, Türkiye
Web sitesi metro.istanbul
Hizmet
Hizmete giriş 3 Eylül 1989 (M1)
İşletmeci(ler) Metro İstanbul
Teknik
Sistem uzunluğu 136,6 kilometre (84,9 mi)[1]
Hat açıklığı Standart (1435 mm)
Ortalama hız 35 km/h
En yüksek hız 80 km/h
İstanbul metrosunda kullanılan logolar
İstanbul metrosu logosu
İstanbul metrosu amblem yarışmasında aynı anda birincilik, ikincilik ve üçüncülük ödüllerini kazanan Faruk Çağla'nın tasarladığı logo. Günümüzde hâlâ İstanbul metrosunun resmî logosu olarak kullanılmaktadır.[3]
Bakanlık tarafından inşa edilen metrolarda kullanılan logo
Türkiye Cumhuriyeti Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından yapılan metroların girişine koyulan U logosu.[4]

İstanbul metrosu, Türkiye'nin nüfus bakımından en büyük şehri olan İstanbul'daki metro sistemidir. 3 Eylül 1989 tarihinde M1 hattının hizmete girmesiyle birlikte faaliyete başlamıştır. Günümüzde M1ᴀ, M1ʙ, M2, M3, M4, M5, M6, M7 ve M9 olmak üzere 9 hattan oluşmaktadır.

İstanbul Büyükşehir Belediyesi'ne bağlı Metro İstanbul şirketi tarafından işletilen metro ağı zaman içerisinde genişletilmekte olup, günümüzde 72'si Avrupa Yakası'nda ve 35'i Anadolu Yakası'nda olmak üzere toplam 107 istasyondan oluşmaktadır ve -Aralık 2021 itibarıyla- 136,6 kilometre (84,9 mi) güzergâh uzunluğuna sahiptir.[1]

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Dünyanın ikinci, İstanbul'un ilk metrosu Tünel

İstanbul, Avrupa kıtasındaki ilk metro hattı olan Londra metrosu'ndan sonra kıtanın en eski ikinci yer altı raylı sistemi olan ve 1875'te hizmete giren Tünel'e ev sahipliği yapmaktadır.[5] 573 metre (1.880 ft) uzunluğunda ve iki istasyonu olan Tünel, Beyoğlu ilçesinde bulunmaktadır ve günümüzde füniküler hattı olarak tanımlanmaktadır.

İstanbul'da toplu taşıma aracı olarak modern metro hatlarının yapımı, hızla artan nüfus yoğunluğunun yol açtığı trafik sıkışıklığı nedeniyle ancak 1980'lerin sonlarında başladı.

Metro hatlarının hizmete girmesi[değiştir | kaynağı değiştir]

1980'ler[değiştir | kaynağı değiştir]

İstanbul'un ilk modern metro hattı olan M1 hattı'nın inşasına 1986-87 yılları arasında karar verildi. 3 Eylül 1989'da[1][6] Aksaray - Kocatepe arasında hizmete giren M1 hattı, 1995 yılında Yenibosna'ya, 2002 yılında ise şehrin batısındaki Atatürk Havalimanı'na uzatıldı.[7] Hat hizmete girdikten sonra "Hafif metro" olarak tanımlansa da bir süre sonra hattın adı M1 olarak değiştirildi.

1990'lar - 2013[değiştir | kaynağı değiştir]

İkinci metro hattı olan M2 hattı'nın inşasına 1992'de başlandı. Taksim ile 4. Levent arasındaki ilk etap 16 Eylül 2000'de hizmete girdi.[1][8][9] M2 hattı, 9 büyüklüğünde bir depreme dayanacak şekilde aç-kapa yöntemiyle inşa edildi.[kaynak belirtilmeli] 31 Ocak 2009'da hat kuzeyde Atatürk Oto Sanayi'ye, güneyde Şişhane'ye uzatıldı.[10] 2 Eylül 2010'da Darüşşafaka istasyonu hizmete girdi. 11 Kasım 2010'da hatta bir şube hattı eklendi ve Nef Stadyumu'nun karşısındaki Seyrantepe istasyonu hizmete girdi.[11] 22 Mayıs 2011'de de son olarak Hacıosman istasyonunun hizmete girmesiyle birlikte M2 hattı 16 istasyona ve 23,49 kilometre (14,60 mi) güzergâh uzunluğuna ulaştı.[1]

Anadolu Yakası'nda inşa edilen ilk metro hattı olan M4 hattı'nın Kadıköy - Kartal etabının inşasına 2005'te başlandı[12] ve hat, 17 Ağustos 2012'de hizmete girdi. 29 Ekim 2013'te Ayrılık Çeşmesi istasyonu hizmete giren hat, 10 Ekim 2016'da Tavşantepe yönüne uzatıldı. Böylece 19 istasyona sahip M4 hattı, 26,50 kilometre (16,47 mi) uzunluğa ulaştı.[1]

10 Eylül 2012'de Kirazlı - Başakşehir - Metrokent arasında M3 hattı hizmete girdi. Otogar'ndan Kirazlı'ya kadar olan boşluk, 14 Haziran 2013'te M1ʙ hattı'nın hizmete girmesiyle kapandı.[1][13]

2014 - günümüz[değiştir | kaynağı değiştir]

Eylül 2014'te M2'ye ek olarak M1ᴀ&M1ʙ hatları Yenikapı Aktarma Merkezi'ne uzatıldı ve Marmaray ile bağlantı sağlandı. Test sürecinin tamamlanmasının ardından Marmaray, 29 Ekim 2014 tarihinde hizmete girdi.[14]

Mini metro olarak nitelendirilen ve 3,3 kilometre (2,1 mi) uzunluğa sahip olan Levent - Boğaziçi Üniversitesi - Hisarüstü arasında inşa edilen M6 hattı, 19 Mayıs 2015'te hizmete girdi.[15]

Üsküdar - Yamanevler güzergâhında 17 Aralık 2017'de hizmete giren M5 hattı, İstanbul'un ilk sürücüsüz metro hattıdır. Hat, 21 Ekim 2018'de Çekmeköy'e uzatıldı. Böylece 16 istasyona sahip M5 hattı, 20 kilometre (12 mi) uzunluğa ulaştı.[16][17]

Mecidiyeköy - Mahmutbey güzergâhında 28 Ekim 2020'de hizmete giren 18 kilometre (11 mi) uzunluğundaki M7 hattı, İstanbul'un ikinci sürücüsüz metro hattıdır.[18]

M9 hattının ilk etabı olan Bahariye - Olimpiyat, 29 Mayıs 2021 tarihinde hizmete girdi.[19]

Hatlar[değiştir | kaynağı değiştir]

İstanbul'daki toplam metro ağı 136,58 kilometre (84,87 mi) uzunluğundadır ve 107 istasyondan oluşmaktadır.[1] Mevcut hatlara ek ve ayrı olmak üzere toplam 10 adet metro hattının da inşası sürmektedir. Tüm projeler hedeflendiği gibi tamamlanırsa, İstanbul'daki metro ağı 225 istasyon ile toplam 345,3 km uzunluğa sahip olacak.

İşletmedeki hatlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Hat simgeleri[değiştir | kaynağı değiştir]

İstanbul'daki toplu taşıma ağında yer alan hatların her birine farklı renk ve isim verilmiştir. "M" harfi metroyu, "T" harfi tramvayı, "F" harfi füniküleri, "TF" kısaltması teleferiği, "B" harfi ise banliyöyü temsil eder. Simgelerde yazı tipi olarak Frutiger LT Pro kullanılmaktadır.

M1 hattı[değiştir | kaynağı değiştir]

M1 hattı'nın Otogar istasyonu
M1ᴀ hattı[değiştir | kaynağı değiştir]

M1ᴀ hattı İstanbul'un ve Türkiye'nin ilk şehir içi raylı sistem hattıdır. Hattın başlangıç ​​noktası Yenikapı Aktarma Merkezi'dir. Yenikapı ile Otogar istasyonları arasında M1ᴀ hattı ile M1ʙ hattı ortak işletilir. Otogar'da M1ʙ hattı ile kesişen hat güney yönünde ilerler. Merter istasyonundan itibaren D100 karayoluna paralel olarak giden hat Yenibosna istasyonundan sonra güneybatı yönünde ilerler. Ayamama Deresi, Dünya Ticaret Merkezi ve İstanbul Fuar Merkezi bölgesini viyadük ile geçen hat Atatürk Havalimanı'nda sona erer.[20]

Hat üzerinde, Aksaray ve Zeytinburnu istasyonlarından T1 tramvayına, Topkapı - Ulubatlı istasyonundan T4 tramvayına, Merter, Zeytinburnu, Bahçelievler ve Ataköy - Şirinevler istasyonlarından Metrobüs'e, Yenibosna İstasyonundan -yakın gelecekte- M9 metrosuna aktarma yapılabilir.

M1ʙ hattı[değiştir | kaynağı değiştir]

M1ʙ hattı tıpkı M1ᴀ hattı ile Yenikapı Aktarma Merkezi'nden başlar ve Otogar'a kadar ortak kullanılır. Otogar'da M1ᴀ hattı ile kesişen hat batı yönünde ilerler. Esenler'de bulunan makaslar, depo sahası ve bakım atölyesine gitmeyi sağlar. Esenler istasyonundan sonra hat tünele girer ve nüfusun yoğun olduğu Esenler ve Bağcılar merkezinden geçerek Kirazlı'da sona erer.

Hat üzerinde, Aksaray ve Bağcılar Meydan istasyonlarından T1 tramvayına, Topkapı - Ulubatlı istasyonundan T4 tramvayına, Kirazlı istasyonunundan -ücretsiz aktarmayla- M3 metrosuna aktarma yapılabilir.

M2 hattı[değiştir | kaynağı değiştir]

M2 hattı'nın Yenikapı istasyonu

M2 hattı İstanbul'un önemli finans ve kültür-turizm bölgelerindeki ihtiyacı karşılamak adına ilk etapta Taksim Aktarma Merkezi - Levent arasında 16 Eylül 2000 tarihinde hizmete girmiştir. Hat üzerinde yıllarca uzatma çalışmaları olmuştur. En son yapılan genişletme ile Yenikapı Aktarma Merkezi'nde başlayan hat Tarihî yarımada'nın içinden kuzeye doğru giderek Haliç Metro Köprüsü'nde yer yüzeyine çıkar. Köprü üzerindeki Haliç istasyonunu geçtikten sonra hat Şişhane'de tekrar yer altına girer. Taksim, Şişli, Levent, Maslak gibi önemli iş ve eğlence bölgelerinden geçen hat Hacıosman istasyonunda sona erer.

Hat üzerinde, Yenikapı istasyonundan Marmaray'a, M1ᴀ ve M1ʙ hattına, Haliç istasyonundan -yakın gelecekte- T5 tramvayına, Şişhane istasyonunda T2 tramvayı ve F2 fünikülerine, Taksim istasyonunda T2 tramvayı ve F1 fünikülerine, Şişli-Mecidiyeköy istasyonunda Metrobüs'e ve M7 metrosuna, Gayrettepe istasyonunda Metrobüs'e, Levent istasyonunda M6 metrosuna ve Sanayi Mahallesi istasyonunda -aktarma yapmadan- Sanayi Mahallesi - Seyrantepe arasında çalışan mekik metroya aktarma yapılabilir.

M3 hattı[değiştir | kaynağı değiştir]

M3 hattı

M3 hattı, İstanbul'un 2020 Yaz Olimpiyatları adaylığı için spor tesislerinin kamu demiryolu ağına bağlanması ön koşulundan dolayı inşa edilmiştir. Hat ayrıca bölgede sürekli gelişen toplu konut bölgelerine, İSTOÇ toptancılar çarşısına ve İkitelli Organize Sanayi Bölgesi'ne hizmet etmesi planlanmıştır. Kirazlı'da başlayan hat kuzeybatı yönünde Mahmutbey ve İSTOÇ'tan geçerek İkitelli Sanayi'ye gelir. Burada önceden bir hat Başakşehir - Metrokent'e bir hat Atatürk Olimpiyat Stadyumu'na gidiyordu. 29 Mayıs 2021 tarihinde M9 metrosnun ilk etabının açılmasıyla Atatürk Olimpiyat Stadyumu'na giden hat M9 metrosuna devredildi ve sadece Başakşehir - Metrokent yönüne giden hat aktif kaldı. Buradan devam eden hat İkitelli Organize Sanayi Bölgesi'nden geçerek toplu konutların yoğun olduğu Başak Konutları istasyonuna, oradan Başakşehir - Metrokent'e gelerek sona erer.

Hat üzerinde, Kirazlı istasyonundan -ücretsiz aktarmayla- M1ʙ metrosuna, Mahmutbey istasyonundan M7 metrosuna, İkitelli Sanayi istasyonundan -ücretsiz aktarmayla- M9 metrosuna aktarma yapılabilir.

M4 hattı[değiştir | kaynağı değiştir]

M4 hattı'nın Pendik istasyonu

M4 hattı, Anadolu Yakası'nın ilk metro hattı olma özelliğine sahiptir. 'e paralel giden hat, karayolu üzerindeki taşıt trafiğini önemli ölçüde azaltmıştır. 17 Ağustos 2012 tarihinde açılan ve Kadıköy - Kartal arasında hizmet veren hat daha sonrasında 10 Ekim 2016 tarihinde Tavşantepe'ye kadar uzatılmıştır. Hattın başlangıç noktası İstanbul'un önemli kültür-sanat ve ulaşım noktalarından birisi olan Kadıköy'dür. Buradan başlayan hat kuzeydoğu yönünde Ayrılıkçeşmesi istasyonunu geçerek Acıbadem istasyonunda ile kesişir. Hat 'e paralel konumda; Göztepe, Kozyatağı, Maltepe, Kartal gibi önemli finans, kamu ve eğlence alanlarının yoğun olduğu bölgelerden geçerek Tavşantepe istasyonunda son bulur. Hat üzerinde, Kadıköy istasyonundan T3 tramvayı ve deniz yollarına, Ayrılıkçeşmesi istasyonundan Marmaray'a, Ünalan istasyonundan Metrobüs'e, Yenisahra İstasyonundan -yakın gelecekte- M12 metrosuna ve Kozyatağı istasyonundan -yakın gelecekte- M8 metrosuna aktarma yapılabilir.

M5 hattı[değiştir | kaynağı değiştir]

M5 hattının ilk etabı 15 Aralık 2017 tarihinde, ikinci etabı ise 21 Ekim 2018 tarihinde hizmete girmiştir. Anadolu Yakası'ndaki Üsküdar istasyonundan doğuya, Çekmeköy'e kadar uzanmaktadır. İnşaatı 6 Haziran 2012'de başlayan hat, İstanbul'un ilk tam otomatik ve sürücüsüz metro hattıdır. Üsküdar istasyonundan Marmaray'a, Altunizade'den de Metrobüs'e geçiş yapılabilir. İnşası devam eden M12 metrosuna ve Dudullu'daki M8 metrosuna aktarma seçenekleri olacak.

M6 hattı[değiştir | kaynağı değiştir]

M6 hattı 19 Nisan 2015 tarihinde hizmete girmiştir.[21] 3,3 km uzunluk ve 4 istasyondan oluşmaktadır. Levent istasyonundan M2 hattına, Boğaziçi Üniversitesi - Hisarüstü istasyonundan da F4 füniküler hattına geçiş yapılabilir.

M7 hattı[değiştir | kaynağı değiştir]

M7 hattı'nın Alibeyköy istasyonu

M7 hattı, Kabataş'tan Mahmutbey'e kadar uzanan, Avrupa Yakası'nın ilk sürücüsüz tam otomatik metro hattıdır. Hattın yapım ihalesi 18 Eylül 2013 tarihinde yapılmıştır.[22] 13 Şubat 2014 tarihinde, Mecidiyeköy'den Mahmutbey'e kadar olan ilk etabın inşasına başlandı. 28 Ekim 2020 tarihinde ise Mecidiyeköy - Mahmutbey arasındaki ilk etabı açıldı.[23] 15 istasyonun bulunduğu 18 km'lik güzergâhın batı ucu Mahmutbey istasyonunda son bulmaktadır. Mahmutbey istasyonundan M3 hattına, Mecidiyeköy istasyonundan M2 metro hattına, Karadeniz Mahallesi istasyonundan T4 tramvay hattına, Alibeyköy istasyonundan T5 tramvay hattına geçiş yapılabilir.

Yakında, Kağıthane istasyonundan M11 hattına bağlantı sağlanacaktır.

45 km uzunluğundaki ikiz tüneller, her yönde saatte 70.000 yolcu taşıyabiliyor ve yolculuk 32 dakika sürüyor.[24] Ayrıca hat, Şişli, Kâğıthane, Eyüpsultan, Gaziosmanpaşa, Esenler ve Bağcılar ilçelerini birbirine bağlamaktadır.

Hattın Mecidiyeköy'den Kabataş'a ve Mahmutbey'den Esenyurt Meydanı'na uzatma inşaatları devam etmektedir.

M9 hattı[değiştir | kaynağı değiştir]

M9 hattının ilk etabı, 29 Mayıs 2021 tarihinde Bahariye - Olimpiyat arasında açıldı. Daha önceden M3 şube hattı olan kısım da artık M9 hattının bir parçasıdır. Hattın Ataköy istasyonuna kadar olan uzatma inşaatı devam etmektedir.

İnşa hâlindeki hatlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Ad Başlangıç istasyonları İstasyon sayısı Uzunluk (km) Durum
M1ʙ (Yenikapı - Halkalı) Metro Hattı
KirazlıHalkalı 9 9,7 kilometre (6,0 mi)[25] İBB tarafından finanse edilmektedir. 2024'te Kirazlı - Fatih arasının, 2025-2029 yılları arasında ise Fatih - Halkalı arasının hizmete girmesi öngörülüyor.
M3 (Bakırköy İDO - Kayaşehir Merkez) Metro Hattı
Bakırköy İDOKirazlı 7 9,0 kilometre (5,6 mi)[26] UAB tarafından finanse edilmektedir. Başakşehir/Metrokent - Kayaşehir Merkez arasının Aralık 2022'de, Kirazlı - Bakırköy İDO arasının ise 2023'te hizmete girmesi öngörülüyor.
Başakşehir - MetrokentKayaşehir Merkez 4 6,2 kilometre (3,9 mi)[25]
M4ᴀ (Kadıköy - Sabiha Gökçen Havalimanı) & M4ʙ (Kadıköy - Tuzla) Metro Hattı
TavşantepeSabiha Gökçen Havalimanı 4 7,4 kilometre (4,6 mi) UAB tarafından finanse edilmektedir. Ekim 2022'de hizmete girmesi öngörülüyor.
Tavşantepeİçmeler/Tuzla Belediyesi 6 7,9 kilometre (4,9 mi) İBB tarafından finanse edilmektedir. Kaynarca Merkez istasyonunun 2024'te, geri kalan kısmın ise 2025-2029 yılları arasında hizmete girmesi öngörülüyor.
M5 (Üsküdar - Sultanbeyli) Metro Hattı
ÇekmeköySultanbeyli[27] 8 10,9 kilometre (6,8 mi) İBB tarafından finanse edilmektedir. Çekmeköy - Sancaktepe Şehir Hastanesi arasının 2023'te, kalan kısmının 2024'te hizmete girmesi öngörülüyor. 2029 yılına kadar Kurtköy YHT/Viaport'a uzatılması planlanıyor.
M7 (Kabataş - Saadetdere) Metro Hattı
KabataşMecidiyeköy 4 6,5 kilometre (4,0 mi) İBB tarafından finanse edilmektedir. Mecidiyeköy - Yıldız arasının 21 Aralık 2022'de[28], Yıldız - Kabataş arasının 2024'te hizmete girmesi öngörülüyor.
MahmutbeyEsenyurt Meydanı 9 18,5 kilometre (11,5 mi) İBB tarafından finanse edilmektedir. 2025'te Mahmutbey - Hastane arasının hizmete girmesi öngörülüyor.[29] Kalan kesimin 2025-2029 arasında hizmete alınması planlanıyor.
M8 (Bostancı - Parseller) Metro Hattı
BostancıParseller 13 14,3 kilometre (8,9 mi) İBB tarafından finanse edilmektedir. Test sürüşlerine başlandı. İstasyonlarda ince işler sürüyor. 31 Aralık 2022'de hizmete girmesi öngörülüyor.[28]
M9 (Ataköy - Olimpiyat) Metro Hattı
AtaköyBahariye 9 11,3 kilometre (7,0 mi) İBB tarafından finanse edilmektedir. 2023'te hizmete girmesi öngörülüyor.
M10 (Pendik Merkez - Sabiha Gökçen Havalimanı) Metro Hattı
Pendik MerkezSabiha Gökçen Havalimanı 6 9,1 kilometre (5,7 mi) Pendik Merkez - Fevzi Çakmak arasının 2024'te hizmete girmesi öngörülüyor. Hattın Fevzi Çakmak - Sabiha Gökçen Havalimanı kısmı M4ᴀ hattıyla birlikte işletilecek olup, bu kısmın Ekim 2022'de hizmete girmesi planlanıyor.
M11 (Gayrettepe - İstanbul Havalimanı - Halkalı) Metro Hattı
Gayrettepeİstanbul Havalimanı 9 37,2 kilometre (23,1 mi) UAB tarafından finanse edilmektedir. Kâğıthane - Kargo Terminali arasının Kasım 2022'de, Kâğıthane - Gayrettepe arasının ise Mayıs 2023'te hizmete girmesi öngörülüyor.
İstanbul HavalimanıHalkalı 6 32,0 kilometre (19,9 mi) UAB tarafından finanse edilmektedir. 2023'te hizmete girmesi öngörülüyor.
M12 (60. Yıl Parkı - Kâzım Karabekir) Metro Hattı
60. Yıl ParkıKâzım Karabekir 11 13,0 kilometre (8,1 mi) İBB tarafından finanse edilmektedir. Sahrayıcedit - SBÜ Hastanesi arasının 2023'te, diğer 3 istasyonun 2024'te hizmete girmesi öngörülüyor
M13 (Yenidoğan - Söğütlüçeşme) Metro Hattı
YenidoğanSöğütlüçeşme 16 21,9 kilometre (13,6 mi) Yeterli yolcu talebi olmadığı gerekçesiyle Cumhurbaşkanlığı tarafından yatırım programına alınmadı. Hat, 2021 yılında İBB tarafından askıya alındı.[30] Revizyona gidilerek Yenidoğan - Söğütlüçeşme arasında inşa edilmesi planlanan hattın yeniden yatırım programına alınması ve kredinin onaylanmasıyla inşasına devam edilecek. 2025-2029 yılları arasında hizmete girmesi öngörülüyor.
M14 (Altunizade - Kâzım Karabekir) Metro Hattı
AltunizadeKâzım Karabekir 6 7,3 kilometre (4,5 mi) UAB tarafından finanse edilmektedir. 2024 yılında hizmet girmesi öngörülüyor.

Plan/Proje aşamasındaki hatlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Yıllarca süren durgunluğun ardından, İstanbul'un metro ağı şu anda çeşitli projelerle istikrarlı bir gelişme göstermektedir.[31] Yeni metro hatlarının inşası haricinde, mevcut M1ᴀ&M1ʙ, M2 vb. gibi hatların da birbirlerine entegre edilmesi planlanmaktadır. 2013 yılında, İstanbul Büyükşehir Belediyesi, tüm raylı sistemler ağının (Marmaray ve tramvay hatları dahil) 2019 yılına kadar 774 km uzunluğa ulaşmasını hedeflediği "Her yerde metro, her yere metro" başlıklı bir plan yayınladı.[32] Bu plan doğrultusuna, M1ʙ hattı 13 Eylül 2013 tarihinde açıldı. Daha sonra Anadolu Yakası'nda bulunan ve İstanbul'un ilk sürücüsüz tam otomatik metrosu olan M5 hattı, 2017 yılında açıldı. Kabataş'tan Mahmutbey'e giden, Avrupa Yakası'nın ilk sürücüsüz tam otomatik metrosu olan M7 hattının birinci etabı 28 Ekim 2020 tarihinde açıldı.[23] Ayrıca 2015 yılından bu yana, Mini-Metro olarak bilinen ve dört istasyondan oluşan M6 hattı, Levent finans bölgesindeki Levent istasyonundan doğuya doğru İstanbul Boğazı yönüne doğru ilerlemektedir. Bostancı'dan kuzeye giden M8 hattı, Kozyatağı istasyonunda M4 hattıyla kesişecek ve Dudullu istasyonundan M5 hattına aktarma yapılabilecek.[32]

M1ʙ hattı[değiştir | kaynağı değiştir]

M1ʙ hattı şu anda Kirazlı'dan Halkalı'ya 9 istasyon olmak üzere 9,7 km daha uzatılmaktadır. Bu uzatma sürecinde, gelecekte daha uzun trenlerin kullanılabilmesi ve M1 hattının kapasite olarak tam teşekküllü bir yer altı demiryolu haline gelebilmesi için eski M1 istasyonlarının tüm platformları da genişletilecektir. Halkalı'daki mevcut Yüksek Hızlı Tren ve Marmaray istasyonlarının yanı sıra yapım aşamasında olan M11 hattına da aktarması olacaktır.

M3 hattı[değiştir | kaynağı değiştir]

M3 hattı, İkitelli Sanayi istasyonunda iki güzergâha bölünmüştü. Bir güzergâh Başakşehir - Metrokent yönüne, diğeri ise kuzeybatıdaki Olimpiyat yönüne gitmekteydi. Günümüzde, Olimpiyat yönüne giden güzergâh M9 olarak çalışmaktadır. Gelecekte M3 hattı, kuzeyde Kayaşehir Merkez yönüne doğru, güneyde ise Bakırköy İDO yönüne doğru uzatılacaktır. Bu uzatmalar sonrasında 11 istasyon daha hatta eklenmiş olacaktır.

M4 hattı[değiştir | kaynağı değiştir]

M4 hattı, başlangıçta Kartal'dan Tavşantepe'ye güneydoğu yönünde uzatılmış olup, hattın bir yan kolunun kısa vadede Sabiha Gökçen Havalimanı'na ulaşması planlanmaktadır. 19 Ağustos 2015 tarihinde M4'ün İstanbul Sabiha Gökçen Havalimanı'na uzatılmasına ilişkin sözleşme imzalandı.[33] Uzatma işleminin Haziran 2022'de tamamlanması planlanmaktadır. Ayrıca hattın, 7,9 km ve 6 istasyon ile Tuzla'ya kadar uzatılması da planlanmaktadır.

M5 hattı[değiştir | kaynağı değiştir]

M5 hattı şu anda 8 istasyona ek olarak Çekmeköy'den Sultanbeyli'ye 10,9 km uzunlukla doğuya doğru genişletiliyor. Hattın Sarıgazi istasyonunda M13 ile aktarması bulunacaktı, ancak M13 hattının Cumhurbaşkanlığı tarafından 2022 yatırım programına alınmadığı gerekçesiyle hattın yapımı geçici olarak durduruldu.[34]

M7 hattı[değiştir | kaynağı değiştir]

M7 şu anda doğu yönünde inşa aşamasında olan bir şube hattı ve batı yönünde bir genişletme ile uzatılmaktadır. Beşiktaş üzerinden kuzeye, Şişli-Mecidiyeköy istasyonuna doğru ilerleyecek güzergâh, burada M2 hattına ve Metrobüs'e aktarma imkanı sunacak. Beşiktaş ve Kabataş'taki arkeolojik buluntular sebebiyle, inşaat çalışmalarını büyük ölçüde uzadı.

M9 hattı[değiştir | kaynağı değiştir]

Avrupa yakasında inşa edilen uzatma, Bahariye'den M9'u Yenibosna'daki M1ᴀ'ya ve Ataköy'deki Marmaray İstasyonu'na bağlayacak. Hat, toplam 14 istasyon ile toplam 17,3 km uzunluğa sahip olacak.[35]

Ad Güzergâh İstasyon sayısı Uzunluk Notlar
M2 (Yenikapı - Hacıosman & Sanayi Mahallesi - Seyrantepe) Metro Hattı
Yenikapıİncirli 5 ? km Proje aşamasında.
SeyrantepeAlibeyköy Cep Otogarı 4 7,0 kilometre (4,3 mi) Proje aşamasında.
HacıosmanSarıyer 3 ? km Proje aşamasında.
M4ᴀ (Kadıköy - Sabiha Gökçen Havalimanı) & M4ʙ (Kadıköy - İçmeler/Tuzla Belediyesi) Metro Hattı
Sabiha Gökçen HavalimanıKurtköy YHT/ViaPort 3 ? km Proje aşamasında.
M10 (Pendik Merkez - Sabiha Gökçen Havalimanı) Metro Hattı
Vezneciler - Fenertepe Metro Hattı
VeznecilerFenertepe 16 19,0 kilometre (11,8 mi) Proje aşamasında.
M20 (İncirli - TÜYAP) Metro Hattı
İncirliTÜYAP 15 20,57 kilometre (12,78 mi) İBB tarafından finanse edilmektedir. Çobançeşme ↔ TÜYAP arası İBB tarafından inşa edilecek olup, ihale için çalışmalara başlandı. Çobançeşme ↔ İncirli arasının ise İBB'ye devri için UAB'a başvuruldu.
HızRay / M34 (Beylikdüzü - Sabiha Gökçen Havalimanı) Hızlı Metro Hattı
BeylikdüzüSabiha Gökçen Havalimanı 13 73,0 kilometre (45,4 mi) İBB tarafından projelendirilmektedir. İlk ihalenin 2023'te yapılması planlanıyor.
İncirli - Söğütlüçeşme Metro Hattı
İncirliSöğütlüçeşme 16 ? km Proje aşamasında.
Ambarlı - Hadımköy Metro Hattı
Ambarlı ↔ Hadımköy 9 ? km Proje aşamasında.

Araçlar[değiştir | kaynağı değiştir]

M1ᴀ ve M1ʙ[değiştir | kaynağı değiştir]

M1ᴀ ve M1ʙ hatlarında, ABB tarafından 1980'lerin ortalarında Graz'da 105 adet üretilen araçlar kullanılmakta. Gelecekte araçların yenilenmesi ve sürücüsüz hale getirilmesi planlanmakta.[36]

Altyapı[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Yolcu kapasitesi (tek yönde): 35.000
  • Kontrol: ATO, ATP
  • Araç seti: 4'lü vagon
  • Sinyalizasyon: Sabit blok
  • Güç: 750V DC-Havai Hat Katener[1]

M2[değiştir | kaynağı değiştir]

M2 hattındaki araçlar, toplamı 192 olmak üzere,[1] Fransa menşeili Alstom araçlarına ek olarak, Adapazarı'nda üretilen Güney Kore menşeili Hyundai Rotem araçlarından oluşmaktadır. Tüm vagonlarda 8 adet çift kapı bulunmaktadır, bu nedenle hızlı yolcu değişimi, ısıtma, klima ve yayın sisteminin yanı sıra vagon başına her iki tarafta 4 açıklık vardır.

Altyapı[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Yolcu kapasitesi (tek yönde): 70.000
  • Kontrol: ATO, ATP
  • Araç seti: 4'lü ve 8'li vagon
  • Sinyalizasyon: Hareketli blok CB
  • Güç: 750V DC 3.Ray[1]

M3[değiştir | kaynağı değiştir]

M3 hattında Alstom'un Metropolis tipindeki araçlar çalışmaktadır.[37] Toplam 80 araçtan oluşan vagonların her birinde 8 kapı mevcuttur. Ayrıca yolcu bilgilendirme sistemlerine ve güvenlik kameralarına sahiptir.

Altyapı[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Yolcu kapasitesi (tek yönde): 70.000
  • Kontrol: ATO, ATP
  • Araç seti: 4'lü vagon
  • Sinyalizasyon: Sabit blok
  • Güç: 1500V DC Rijit Katener[1]

M4[değiştir | kaynağı değiştir]

M4 hattında kullanılan araçlar CAF tarafından, İspanya'nın Beasain şehrinde tasarlanmış ve üretilmiştir. Araçların teslimi için sözleşme 2009 yılında imzalandı. 2012'den beridir de M4 hattında kullanılmaktadır.[38] 90 metre uzunluğundaki araçların her biri 1.300 yolcu taşıyabiliyor. Araçlar 3.5 metre yüksekliğinde ve 3 metre genişliğindedir.[39] Yolcu bilgilendirme sistemleri ve güvenlik kameraları da bulunmaktadır.

Günümüzde hatta 144 adet araç bulunmaktadır.[1]

Altyapı[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Yolcu kapasitesi (tek yönde): 70.000
  • Kontrol: ATO, ATP
  • Araç seti: 4'lü ve 8'li vagon
  • Sinyalizasyon: Hareketli blok CBTC
  • Güç: 1500V DC Rijit Katener[1]

M5[değiştir | kaynağı değiştir]

M5 hattına ait sürücüsüz tam otomatik araç

M5 hattında 126 adet CAF marka araç tam otomatik sürücüsüz bulunmaktadır.[1] Bu özelliğiyle İstanbul'daki ve Türkiye'deki ilk tam otomatik sürücüsüz metro hattıdır.

Altyapı[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Kontrol: UTO, ATP
  • Araç seti: 6'lı vagon
  • Sinyalizasyon: GOA 4 Peron Ayırıcı Kapı Sistemi (PAKS)
  • Güç: 750V DC Rijit Katener[1]

M6[değiştir | kaynağı değiştir]

M6 hattında M2 hattına ait eski alstom araçları kullanılmaktadır.

M7[değiştir | kaynağı değiştir]

M7 hattında, Hyundai Rotem marka toplam 80 adet araç kullanılmaktadır. Bu araçlar, M5 hattından sonra İstanbul'daki ikinci tam otomatik sürücüsüz araçlardır. Araçlarda güvenlik kameraları ve dijital yolcu bilgilendirme sistemleri bulunmaktadır. Hat için 300 adet vagon alımı yapılacaktır.

Altyapı[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Yolcu kapasitesi (tek yönde): 70.000
  • Kontrol: UTO, ATP
  • Araç seti: 4'lü vagon (Yeni araçlar geldiğinde 4+4=8'li vagon)
  • Sinyalizasyon: GOA 4 Seviye Sinyalizasyon + Peron Ayırıcı Kapı Sistemi (PAKS)
  • Güç: 1500V DC Rijit Katener[1]

M9[değiştir | kaynağı değiştir]

M9 hattında M3 hattının araçları kullanılmaktadır.

İstasyon tasarımları[değiştir | kaynağı değiştir]

1981 yılında hizmete giren Aksaray istasyonu

1980'lerde ve 1990'larda inşa edilen M1 hattının istasyonları, tasarım açısından oldukça işlevseldir. Bu dönemde inşa edilen birçok istasyonda olduğu gibi, ışık kaynağı olarak kullanılmış floresan tüpler, karo zeminler ve beyaz plastik tavan çıtalarından yapılmış tavan paneller bulunmaktadır. Merkezi platformlar, kare ve kiremitli merkezi sütunlarla desteklenir (örn. Aksaray, Emniyet - Fatih ve Topkapı - Ulutbatlı.) 2000 yılında inşa edilen Bahçelievler ve Atatürk Havalimanı gibi istasyonların duvarlarında ise çini kaplama kullanılmıştır.

2000-2011 yılları arasında M2 istasyonları inşa edilirken açık renklerin kullanılmasına özen gösterilmiştir. Bu sebeple istasyonların temel duvar rengi beyazdır. İstasyonların karıştırılmaması ve akılda daha iyi kalması için bazı karakteristik desenler de yapılmıştır (örn. beyaz duvarın ortasına boyanmış renkli şeritler gibi.)

2020 yılında açılmış M7 hattının istasyonlarında daha çok gri ve beyaz renk birlikte kullanılmıştır. Bunlara ek olarak bazı istasyonlarda, Piet Mondrian'ın Mavi Kırmızı ve Sarılı Kompozisyon adlı eseri uyarlanarak kullanılmıştır. Ayrıca hattın tam otomatik sürücüsüz araçlara sahip olması sebebiyle, yolcuların raylara düşmeleri Peron Ayırıcı Kapı Sistemi (PAKS) kullanılarak engellenmiştir.

İşletme[değiştir | kaynağı değiştir]

Metro İstanbul'un logosu

İstanbul metrosu'nun işletmesi, İstanbul Büyükşehir Belediyesi'ne ait olan Metro İstanbul tarafından yapılmaktadır. Metro İstanbul yalnızca metro değil, İstanbul'daki tramvay, füniküler ve teleferik hatlarını da işletmektedir.

Metro İstanbul'un açıkladığı verilere göre, 2021 yılında 474 milyon 538 bin 299 kişi raylı sistemleri kullanmıştır.[40]

Çalışma saatleri[değiştir | kaynağı değiştir]

İstanbul'daki metrolar 06.00 - 00.00 arasında çalışmaktadır.

Gece metrosu[değiştir | kaynağı değiştir]

Ancak 30 Ağustos 2019 tarihinden itibaren 00.00 - 06.00 arasında her 30 dakikada bir olmak üzere, M1ᴀ&M1ʙ, M2, M4, M5, M6 ve M7 hatları gece metrosu olarak çalışmaktadır. Gece metrosunda çift tarife uygulanmaktadır.

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q r Genel Tanıtım Kataloğu (PDF). Metro İstanbul. 2021. s. 4. 1 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 2 Şubat 2022. 
  2. ^ Başer, Hikmet Faruk; Türetken, Mücahit (3 Mart 2021). "İstanbul'da raylı sistemle 5 yılda İstanbul'un 189 katı yolcu taşındı". Anadolu Ajansı. 1 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2022. 
  3. ^ "Metro İstanbul logosunun tasarımcısı vefat etti: Faruk Çağla kimdir?". Yeni Şafak. 28 Ağustos 2020. 29 Ağustos 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Şubat 2022. 
  4. ^ "Bakan Karaismailoğlu: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı olarak inşa ettiğimiz metroların logosunu 'U' yapıyoruz". Anadolu Ajansı. 8 Eylül 2021. 9 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Mart 2022. 
  5. ^ Kayaoğlu, Eren; Candaş, Adem; Kocabal, Y. Ziya; İmrak, C. Erdem (25-27 Eylül 2014). İstanbul'un Tarihi Füniküleri 'Tünel' (PDF). Makina Mühendisleri Odası. s. 297. 28 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 2 Şubat 2022. 
  6. ^ "150 yıllık düş gerçekleşti, İstanbul Metro'ya merhaba diyor". Tan Gazetesi. Geçmiş Gazete. 10 Mart 1989. 4 Mart 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2022. 
  7. ^ Bıyık, Sırrı (21 Aralık 2002). "Başbakan 'vatman' oldu". Yeni Şafak. 12 Ocak 2003 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2022. 
  8. ^ "İstanbul Metrosu (Taksim - 4. Levent)". 26 Haziran 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ekim 2009. 
  9. ^ "İstanbul'un da metrosu var". Milliyet. 16 Eylül 2000. 9 Şubat 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Haziran 2022. 
  10. ^ "Metro Hattında Kesintisiz Ulaşım İstanbul". T24. 7 Eylül 2010. 2 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2022. 
  11. ^ "Seyrantepe metrosu için gözler 6 Kasım'da". NTV. 5 Kasım 2009. 29 Ekim 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2022. 
  12. ^ "İstanbul'a yeni metro hatları geliyor". v3.arkitera.com. 2 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2022. 
  13. ^ "Otogar-Olimpiyatköy metro hattı hizmete başladı". CNN Türk. 14 Haziran 2013. 20 Haziran 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Haziran 2022. 
  14. ^ "İstanbul'un kilit taşı yerine oturdu". Türkiye Gazetesi. 16 Şubat 2014. 2 Mart 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2022. 
  15. ^ "İstanbul'da raylı sistem taşımacılığı rekor kırdı". Hürriyet. 28 Ocak 2016. 23 Nisan 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2022. 
  16. ^ "Üsküdar-Ümraniye-Çekmeköy metrosu cuma açılıyor". Takvim. 12 Aralık 2017. 12 Aralık 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Haziran 2022. 
  17. ^ Demir, Adem; Başer, Hikmet Faruk (14 Kasım 2018). "Sürücüsüz metro Avrupa'nın birincisi seçildi". Anadolu Ajansı. 21 Kasım 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2022. 
  18. ^ "Mecidiyeköy-Mahmutbey Metro Hattı açıldı". Sputnik Türkiye. Sputnik. 20 Aralık 2020. 3 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2022. 
  19. ^ "Ataköy-Olimpiyat Metro Hattı'nın 2 istasyonu hizmete açıldı". CNN Türk. 29 Mayıs 2021. 2 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2022. 
  20. ^ "M1 Yenikapı - Atatürk Havalimanı / Kirazlı Metro Hattı". Metro İstanbul. 7 Şubat 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2022. 
  21. ^ "Istanbul to get new mini-metro system - Turkey News". Hürriyet Daily News (İngilizce). 20 Ocak 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2022. 
  22. ^ "Mecidiyeköy - Mahmutbey arası 26 dakikaya inecek". www.aa.com.tr. Anadolu Ajansı. 23 Temmuz 2013. 2 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2022. 
  23. ^ a b Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; :1 isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: Kaynak gösterme)
  24. ^ "Mecidiyeköy-Mahmutbey Metro Hattı". www.metro.istanbul. Metro İstanbul. 31 Ekim 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2022. 
  25. ^ a b "2019 Hedefli İBB Avrupa Yakası Raylı Sistem Hatları (İBB)" (PDF). 2 Şubat 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 22 Ocak 2017. 
  26. ^ "2019 Hedefli İBB Avrupa Yakası Raylı Sistem Hatları (UAB)" (PDF). 2 Şubat 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 22 Ocak 2017. 
  27. ^ "İstanbul'un Anadolu Yakası'na yeni metro hattı". www.hurriyet.com.tr. 16 Ağustos 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Temmuz 2020. 
  28. ^ a b "150 Günde 150 Proje". İstanbul Büyükşehir Belediyesi. Erişim tarihi: 25 Eylül 2022. 
  29. ^ "Mahmutbey-Esenyurt Metrosu'nda çalışmalar başladı". www.cumhuriyet.com.tr. 10 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Temmuz 2021. 
  30. ^ "Yenidoğan-Cumhuriyet-Emek Metro Hattı'ndaki Risk Ortadan Kaldırılıyor". İstanbul Büyükşehir Belediyesi. 3 Haziran 2021. 5 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Eylül 2022. 
  31. ^ "İmamoğlu: İstanbul, dünyanın aynı anda en çok metro yapılan şehri oldu". Sputnik Türkiye. Sputnik. 15 Mayıs 2021. 2 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2022. 
  32. ^ a b "Her Yere Metro, Her Yerde Metro". İstanbul'un Metrosu. İstanbul Büyükşehir Belediyesi. 20 Ekim 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2022. 
  33. ^ "Sabiha Gökçen'e metro anlaşması imzalandı". www.cumhuriyet.com.tr. Cumhuriyet. 19 Ağustos 2015. 2 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2022. 
  34. ^ "İmamoğlu, 3 metro hattı için Hazine'nin onay vermediğini açıkladı". birgun.net. 15 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2022. 
  35. ^ "ATAKÖY - İKİTELLİ METRO HATTI". atimetro.com. 29 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Şubat 2022. 
  36. ^ businessht (16 Mayıs 2018). "İstanbul'a bir sürücüsüz metro daha | Güncel Haberleri". businessht.com.tr (İngilizce). Erişim tarihi: 3 Şubat 2022. 
  37. ^ "The Municipality of Istanbul exhibits the new metro delivered by Alstom". Alstom. 31 Ocak 2012. 21 Eylül 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Şubat 2022. 
  38. ^ "Arşivlenmiş kopya". 3 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Şubat 2022. 
  39. ^ "Kadıköy - Kartal Metro Hattı 144 Adet Metro Aracı Alım İşi". İstanbul Büyükşehir Belediyesi. 12 Ekim 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Şubat 2022. 
  40. ^ "Yıllara Göre Genel Toplam Yolcu Sayıları" (PDF). Metro İstanbul. 2021. 3 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 4 Şubat 2022. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]