İstanbul metrosu

Vikipedi, özgür ansiklopedi
İstanbul metrosu
Istanbul Metro Logo.svg
Bogazici Universitesi metro.jpg
Boğaziçi Üniversitesi/Hisarüstü istasyonundaki metro araçları.
Genel
Sahibi İstanbul Büyükşehir Belediyesi
Hizmet alanı İstanbul, Türkiye
Taşıma türü Metro
Hat sayısı 8 (işletmede olan)
5 (inşa edilen)
İstasyon sayısı 101
Yıllık yolcu sayısı 495 milyon (2019)[1]
Web sitesi metro.istanbul
Hizmet
Hizmete giriş 3 Eylül 1989
İşletmeci(ler) Metro İstanbul
Teknik
Sistem uzunluğu 133 km
Hat açıklığı Standart (1435 mm)
Ortalama hız 35 km/h
En yüksek hız 80 km/h

İstanbul metrosu, Türkiye'nin İstanbul şehrinde hizmet veren metro sistemidir. İstanbul Büyükşehir Belediyesi iştiraki olan Metro İstanbul tarafından işletilen sistemde, sekiz metro hattı (M1, M2, M3, M4, M5, M6, M7, M9) ile toplam yüz bir istasyon bulunmaktadır. İstanbul metrosu bu özelliği ile ülkenin en büyük metro ağı konumundadır. M1, M2, M3, M6, M7 ve M9 hatları Avrupa Yakası'nda; M4 ve M5 hatları ise Anadolu Yakası'nda hizmet vermektedir. M1, M3, M4, M5, M7 ve M9 metro hatlarının uzatma inşaatları devam etmektedir. M8, M10, M11, M12, M13 hatlarının ise inşaatları devam etmektedir. İnşa edilmekte olan M11 hattı Avrupa Yakası'nda, M8, M10, M12, M13 hatları Anadolu Yakası'nda yer alacaktır.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

İstanbul metrosu, tarihi çok eskilere dayanan bir düşünce olmasına karşılık ancak 20. yüzyılın sonlarında gerçek anlamıyla hayat bulabilmiştir.

İstanbul metrosu ile ilgili yapılan -son proje- IRTC kapsamında 1987'de gerçekleştirilen çalışmadır. Bu konsorsiyum İstanbul metrosu ile birlikte "Boğaz Demiryolu Tüneli" projesini de hazırlamıştır. Bu etütte metro güzergâhı 16,207 kilometre (10,071 mi) olup, istasyonları Topkapı - Şehremini - Cerrahpaşa - Yenikapı - Unkapanı - Şişhane - Taksim - Osmanbey - Şişli - Gayrettepe - Levent - 4. Levent olan bir hat önerilmiştir. Bu projenin ilk aşaması olan Taksim - 4. Levent arası 2000 yılında M2 kodu ile hizmete girmiş olup, günümüzde Yenikapı - Hacıosman arasında aktif olarak çalışmaktadır. Hattın kalan kısımları ise inşa ya da proje hâlindedir. Şu anki planlara göre hat, İncirli - Hacıosman arasında hizmet verecek olup, gelecekte Sarıyer'e dek uzatılması planlanmaktadır.

2014'te hizmete giren Haliç Metro Köprüsü

İlk açılan metro hattı 1989'da Aksaray - Kocatepe arasında hizmete giren ve Türkiye'nin ilk metro hattı olan M1 hattı'dır. Bu hat 2002'de Atatürk Havalimanı'na uzatılmış, 2013'te M1ᴀ (Aksaray - Atatürk Havalimanı) ve M1ʙ (Aksaray - Kirazlı) olarak ikiye bölünmüş, 2014'te ise Yenikapı istasyonunun hizmete girmesiyle günümüzdeki halini almıştır. Taksim - 4. Levent arası 2000'de hizmete giren M2 hattı, 2009'da Şişhane'ye ve Atatürk Oto Sanayi'ye, 2011'de de Hacıosman'a kadar uzatılmış, Haliç Metro Köprüsü ve Yenikapı uzatması ise 2014'te hizmete girmiştir. 2005'te temeli atılan ve ilk etabı Kadıköy - Kartal arasında olan M4 hattı Ağustos 2012'de, yine aynı yıl temeli atılan M3 hattı ise 10 Eylül 2012'de gayri resmî olarak, 14 Haziran 2013'te ise resmî olarak hizmete girmiştir. 2015'te mini metro hattı olarak nitelendirilen M6 hattı hizmete girmiş, 2016'da M4 hattı, Kartal'dan Tavşantepe'ye uzatılmıştır. 3 Ekim 2016'da M3 hattının Olimpiyat şubesi hizmete girmiştir. 15 Aralık 2017'de Türkiye'nin ilk sürücüsüz metrosu olan Üsküdar - Yamanevler arasındaki M5 hattı hizmete girmiştir.[2] M5 hattının Yamanevler - Çekmeköy arasındaki ikinci etabı ise 21 Ekim 2018'de hizmete girmiştir.[3] Avrupa yakasının ilk sürücüsüz metro hattı olan M7 hattı ise 28 Ekim 2020'de hizmete girmiştir.[4] 29 Mayıs 2021'de M9 hattı'nın 2,1 kilometrelik İkitelli Sanayi - Bahariye kısmı ile eskiden M3 şube hattı olarak adlandırılan İkitelli Sanayi - Olimpiyat kısmı ile birleştirilerek hizmete girmiştir. 16 Haziran 2021'de, İBB Meclis Komisyonu tarafından İstanbul metrosunda internet kullanımına onay verilmiş ve altyapı için çalışmalara başlanmıştır.[5] Şu an aynı anda 10 hatta inşaat ve uzatma çalışmaları devam etmektedir.

[değiştir | kaynağı değiştir]

Hatlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Ad Başlangıç istasyonları Açılış Son genişletme İstasyon sayısı Uzunluk (km)
M1ᴀ (Yenikapı - Atatürk Havalimanı) Metro Hattı YenikapıAtatürk Havalimanı 3 Eylül 1989 9 Kasım 2014 18 20,7 kilometre (12,9 mi)
M1ʙ (Yenikapı - Halkalı) Metro Hattı YenikapıKirazlı 14 Haziran 2013 9 Kasım 2014 13 13,1 kilometre (8,1 mi)
M2 (Yenikapı - Hacıosman & Sanayi Mahallesi - Seyrantepe) Metro Hattı YenikapıHacıosman 16 Eylül 2000 16 Mart 2014 15 21,8 kilometre (13,5 mi)
Sanayi MahallesiSeyrantepe 11 Kasım 2010 11 Kasım 2010 2 1,7 kilometre (1,1 mi)
M3 (Bakırköy İDO - Kayaşehir Merkez) Metro Hattı KirazlıBaşakşehir/MetroKent 14 Haziran 2013 14 Haziran 2013 9 11,0 kilometre (6,8 mi)
M4ᴀ (Kadıköy - Sabiha Gökçen Havalimanı) & M4ʙ (Kadıköy - İçmeler/Tuzla Belediyesi) Metro Hattı KadıköyTavşantepe 17 Ağustos 2012 10 Ekim 2016 19 26,2 kilometre (16,3 mi)
M5 (Üsküdar - Sultanbeyli) Metro Hattı ÜsküdarÇekmeköy 15 Aralık 2017 21 Ekim 2018 16 20,0 kilometre (12,4 mi)
M6 (Levent - Boğaziçi Üniversitesi/Hisarüstü) Metro Hattı LeventBoğaziçi Üniversitesi/Hisarüstü 19 Haziran 2015 19 Haziran 2015 4 3,3 kilometre (2,1 mi)
M7 (Kabataş - Mustafa Kemal) Metro Hattı MecidiyeköyMahmutbey 28 Ekim 2020 28 Ekim 2020 15 18 kilometre (11 mi)
M9 (Ataköy - Olimpiyat) Metro Hattı BahariyeOlimpiyat 29 Mayıs 2021 29 Mayıs 2021 5 8,0 kilometre (5,0 mi)

İstasyonlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Bir metro istasyonunun girişini gösteren tabela

İstanbul metrosunda yüz bir istasyon bulunmaktadır. Kirazlı, İkitelli Sanayi, Levent, Yenikapı, Şişli-Mecidiyeköy ve Mahmutbey istasyonlarından birden fazla hat geçmektedir. Ayrılık Çeşmesi, Üsküdar ve Yenikapı istasyonlarından Marmaray'a aktarma yapılabilmektedir.

Gelecekteki genişletmeler[değiştir | kaynağı değiştir]

Yapımı devam eden veya uzatılan hatlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Ad Başlangıç istasyonları İstasyon sayısı Uzunluk (km) Durum
M1ʙ (Yenikapı - Halkalı) Metro Hattı KirazlıHalkalı 9 9,7 kilometre (6,0 mi)[6] Finansman sorunu çözüldü, çalışmalara başlandı. 2023'te Kirazlı - Fatih arasının, 2024-2029 arasında ise geri kalan kısmın hizmete girmesi planlanıyor.
M3 (Bakırköy İDO - Kayaşehir Merkez) Metro Hattı Bakırköy İDOKirazlı 7 9,0 kilometre (5,6 mi)[7] Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (UAB) tarafından finanse edilmektedir. Başakşehir/Metrokent-Kayaşehir Merkez arasının 2022 başında, Kirazlı-Bakırköy İDO arasının da 2022 sonunda hizmete girmesi planlanıyor.
Başakşehir/MetroKentKayaşehir Merkez 4 6,2 kilometre (3,9 mi)[6]
M4ᴀ (Kadıköy - Sabiha Gökçen Havalimanı) & M4ʙ (Kadıköy - İçmeler/Tuzla Belediyesi) Metro Hattı TavşantepeSabiha Gökçen Havalimanı 4 7,4 kilometre (4,6 mi) UAB tarafından finanse edilmektedir. 2022 başında hizmete girmesi planlanıyor.
Tavşantepeİçmeler/Tuzla Belediyesi 6 7,9 kilometre (4,9 mi) Kaynarca Merkez istasyonunun 2023'te, geri kalan kısmın ise 2025'te hizmete girmesi öngörülüyor. 2029 yılına dek Değirmenaltı ve Tuzla sahiline dek uzatılması planlanmakta.
M5 (Üsküdar - Sultanbeyli) Metro Hattı ÇekmeköySultanbeyli[8] 8 10,9 kilometre (6,8 mi) Çekmeköy - Sancaktepe Şehir Hastanesi arasının 2023'te, kalan kısmının 2024'te hizmete girmesi planlanıyor. 2029'a dek Kurtköy'e uzatılması planlanmakta.
M7 (Kabataş - Mustafa Kemal) Metro Hattı KabataşMecidiyeköy 4 6,5 kilometre (4,0 mi) Mecidiyeköy - Yıldız arasının 2022'de, Yıldız - Kabataş arasının 2023'te hizmete girmesi planlanıyor.
MahmutbeyEsenyurt Meydanı 9 18,5 kilometre (11,5 mi) Finansman sorunu çözüldü, çalışmalara başlanıldı. 2024'te Mahmutbey - Hastane arasının hizmete girmesi planlanıyor.[9] Kalan kesimin 2024-2029 arasında hizmete alınması planlanıyor.
M8 (Bostancı - Parseller) Metro Hattı BostancıParseller 13 14,3 kilometre (8,9 mi) Hattın tamamının yapımı bitirildi. İstasyonlarda ince işler sürmekte. Test sürüşüne başlandı.[10] 2022'de hizmete girmesi planlanıyor.[11]
M9 (Ataköy - Olimpiyat) Metro Hattı AtaköyBahariye 9 11,3 kilometre (7,0 mi) 2023'te hizmete girmesi planlanıyor.
M10 (Pendik Çarşı - Sabiha Gökçen Havalimanı) Metro Hattı Pendik ÇarşıSabiha Gökçen Havalimanı 6 9,1 kilometre (5,7 mi) Pendik Çarşı - Kaynarca Merkez arasının 2023'te hizmete girmesi planlanıyor. Hattın kalan kısmı M4ᴀ hattıyla birlikte işletilecek olup 2022 başında açılacaktır.
M11 (Gayrettepe - İstanbul Havalimanı - Halkalı) Metro Hattı Gayrettepeİstanbul Havalimanı 9 37,2 kilometre (23,1 mi) UAB tarafından finanse edilmektedir. Kâğıthane - Kargo Terminali arasının Nisan 2022'de, Gayrettepe - Kâğıthane arasının ise Ağustos 2022'de hizmete girmesi planlanıyor.
İstanbul HavalimanıHalkalı 6 32,0 kilometre (19,9 mi) UAB tarafından finanse edilmektedir. 2022'de hizmete girmesi planlanıyor.
M12 (60. Yıl Parkı - Kâzım Karabekir) Metro Hattı 60. Yıl ParkıKâzım Karabekir 11 13,0 kilometre (8,1 mi) Sahrayıcedit - SBÜ Hastanesi arasının 2023'te, diğer 3 istasyonun 2024'te hizmete girmesi planlanıyor.
M13 (Yenidoğan - Site) Metro Hattı YenidoğanSite 6 6,9 kilometre (4,3 mi) İBB tarafından 2021 yılında geçici olarak askıya alındı. Cumhurbaşkanlığı tarafından yatırım programına alınıp kredi için onay verildiğinde inşaatlara yeniden başlanacak.

Planlanan hatlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Ad Güzergâh İstasyon sayısı Uzunluk Notlar
M20 (İncirli - TÜYAP) Metro Hattı İncirliTÜYAP 19 ? km Finansman sorunu çözüldü. Çobançeşme ↔ TÜYAP arası İBB tarafından inşa edilecek olup, ihale için çalışmalara başlandı. Çobançeşme ↔ İncirli arasının ise İBB'ye devri için UAB'a başvuruldu, onay bekleniyor.
M2 (Yenikapı - Hacıosman & Sanayi Mahallesi - Seyrantepe) Metro Hattı Yenikapıİncirli 5 ? km Proje aşamasında.
SeyrantepeAlibeyköy Cep Otogarı 4 7,0 kilometre (4,3 mi) Proje aşamasında.
HacıosmanSarıyer 3 ? km Proje aşamasında.
M4ᴀ (Kadıköy - Sabiha Gökçen Havalimanı) & M4ʙ (Kadıköy - İçmeler/Tuzla Belediyesi) Metro Hattı
M10 (Pendik Çarşı - Sabiha Gökçen Havalimanı) Metro Hattı
Sabiha Gökçen Havalimanı ↔ Kurtköy YHT Garı 3 ? km Proje aşamasında.
Istanbul public transport - M symbol.svg Vezneciler ↔ Fenertepe 16 19,0 kilometre (11,8 mi) Proje aşamasında.
Istanbul public transport - M symbol.svg İncirliSöğütlüçeşme 16 ? km Proje aşamasında.
Altunizade - Kâzım Karabekir Metro Hattı AltunizadeKâzım Karabekir 6 7,3 kilometre (4,5 mi) Proje aşamasında olup, UAB tarafından finanse edilecektir.
Istanbul public transport - M symbol.svg Ambarlı ↔ Hadımköy 9 ? km Proje aşamasında.
M34 (Beylikdüzü - Sabiha Gökçen Havalimanı) Hızlı Metro Hattı BeylikdüzüSabiha Gökçen Havalimanı 12 62,8 kilometre (39,0 mi) Proje aşamasında. İlk ihalenin 2021'de yapılması planlanmıştır.

Hizmetler[değiştir | kaynağı değiştir]

İBB tarafından kullanılan metro ikonu
UAB tarafından yapılan metrolara yerleştirilen "U" ikonu. İBB ile UAB arasında tartışmalara neden olmuştur.[12]

Sistem (cumayı cumartesiye ve cumartesiyi pazara bağlayan geceler dışında) haftanın her günü son istasyonlardan sabah 6.00'da kalkan ilk trenden gece 00.00'da kalkan son trene kadar hizmet vermektedir.[13] Hafta sonları ve resmî tatillerde 00.00 ile 06.00 arasında yirmi dakikada bir ek seferler düzenlenmektedir.[14] Metro yolcularından İstanbulkart aracılığıyla ücret alınmaktadır.[15]

15 Ekim 2021 tarihinden itibaren -ilk etapta- M2 (Yenikapı - Hacıosman & Sanayi Mahallesi - Seyrantepe) Metro Hattı hattı trenlerinde ücretsiz internet hizmeti verilmektedir. Metro istasyonlarının büyük çoğunluğunda ise arama ve intermet bağlantısı sağlanmaktadır.[16]

Koronavirüs pandemisi ile mücadele kapsamında İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin almış olduğu karar neticesinde gece metrosu seferleri 27 Mart 2020 ile 30 Temmuz 2021 tarihleri arasında geçici olarak durdurulmuştu. 30 Temmuz 2021 günü itibarıyla Cuma ve Cumartesi geceleri saat 00.00 - 02.00 arasında M1, M2, M4, M5 ve M6 hatlarında 30 dakika aralıkla gece metrosu seferleri tekrar başlamıştır.[17]

Trenler[değiştir | kaynağı değiştir]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ https://www.metro.istanbul/Content/assets/uploaded/Y%C4%B1llara-G%C3%B6re-Hat-Bazl%C4%B1-Ayl%C4%B1k-Yolcu-Say%C4%B1lar%C4%B1.pdf
  2. ^ "Üsküdar-Ümraniye metrosu açıldı (Türkiye'nin ilk sürücüsüz metrosu)". www.ntv.com.tr. 6 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Temmuz 2020. 
  3. ^ "İBB Başkanı Uysal müjdeyi verdi! Pazar günü açılıyor". www.haberturk.com. 18 Ekim 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Temmuz 2020. 
  4. ^ "Mecidiyeköy - Mahmutbey Metrosu'nda Seferler İmamoğlu'nun Startıyla Başladı". www.ibb.istanbul. 1 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Ekim 2020. 
  5. ^ "İstanbul'un Metrolarına İnternet Geliyor". www.ibb.istanbul. 24 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Haziran 2021. 
  6. ^ a b "2019 Hedefli İBB Avrupa Yakası Raylı Sistem Hatları (İBB)" (PDF). 2 Şubat 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 22 Ocak 2017. 
  7. ^ "2019 Hedefli İBB Avrupa Yakası Raylı Sistem Hatları (UAB)" (PDF). 2 Şubat 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 22 Ocak 2017. 
  8. ^ "İstanbul'un Anadolu Yakası'na yeni metro hattı". www.hurriyet.com.tr. 16 Ağustos 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Temmuz 2020. 
  9. ^ "Mahmutbey-Esenyurt Metrosu'nda çalışmalar başladı". www.cumhuriyet.com.tr. 10 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Temmuz 2021. 
  10. ^ https://twitter.com/mrt_ongun/status/1470811582427013120?s=21
  11. ^ "Dudullu-Bostancı metro hattı ne zaman açılacak". www.sozcu.com.tr. 30 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ağustos 2021. 
  12. ^ "Bakan Karaismailoğlu'ndan 'U' logosu açıklaması". Milliyet. 8 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Eylül 2021. 
  13. ^ "Metro çalışma saatleri 2019: Metro saat kaçta açılıyor, kaçta kapanıyor?". www.sozcu.com.tr. 10 Ocak 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Temmuz 2020. 
  14. ^ "Metro İstanbul". www.metro.istanbul. 30 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Temmuz 2021. 
  15. ^ "İstanbulKart". www.istanbulkart.istanbul. 12 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Temmuz 2020. 
  16. ^ "İBB Metrosuna İnternet Geldi". Metro İstanbul. 15 Ekim 2021. Erişim tarihi: 15 Ekim 2021. 
  17. ^ "Sefer Tarifelerinde Değişiklik!". www.metro.istanbul. 31 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Temmuz 2021. 
  18. ^ Uysal, Onur (15 Ocak 2019). "Bostancı - Dudullu metrosu (M8)". 25 Mart 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Temmuz 2020. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]