Çekoslovakya Sosyalist Cumhuriyeti

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Çekoslovakya Sosyalist Cumhuriyeti
Ceskoslovenská socialistická republika (1960-1990)
Çekoslovakya Cumhuriyeti (1948-1960)

1948-1990
Bayrak Arma
Slogan
"Pravda vítezí" (Çekce)
"Gerçekler yerine geçer!"
Ulusal marş
Kde domov můj?  • Nad Tatrou sa blýska
"Evim nerede?  •  Tatralar üzerinde Yıldırım"
Başkent Prag
Dil(ler) Çekce ·  Slovakça
Yönetim Sosyalist Cumhuriyet
Üniter sistem (1948-1968)
Federal sistem (1968-1990)
Komünist Parti
Genel Sekreteri
 - 1948–1953 Klement Gottwald
 - 1953–1968 Antonín Novotný
 - 1968-1969 Alexander Dubcek
 - 1969–1987 Gustáv Husák
 - 1987-1989 Miloš Jakeš
Yasama organı Federal Meclis
Tarihi
 - Kuruluş 21-25 Şubat 1948
 - Dokuz Mayıs Anayasası 9 Mayıs 1948
 - Çekoslovak Sosyalist Cumhuriyeti kuruldu 11 Temmuz 1960
 - Çek ve Slovak Federal Cumhuriyeti kuruldu 23 Nisan 1990
Yüzölçümü
 - 1988 127.869 km2
Nüfus
 - 1988 15604.000 
     Yoğunluk 122 /km2
Para birimi Koruna
İnternet TLD .cs
Telefon kodu +42
Günümüzdeki durumu  Çek Cumhuriyeti
 Slovakya

Çekoslovakya Sosyalist Cumhuriyeti (Çekçe ve Slovakça: Ceskoslovenská socialistická republika) Çekoslovakya'nın 1960 ile 1990 arasındaki resmi adı. 1948'de düzenlenen darbe ile Çekoslovakya Komünist Partisi'nin iktidara gelmesiyle başlayan bu dönemde Çekoslovkya Doğu Bloku'nun içinde Sovyetler Birliği'nin uydusu haline geldi. 1960 yılında yürürlüğe giren yeni anayasayla ülkenin adı Çekoslovakya Sosyalist Cumhuriyeti olarak değiştirildi. 1989'da gerçekleşen Kadife Devrim ile tekrar demokrasiye dönülmüştür.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Sovyet kuvvetleri, Slovakya'yı Naziler'den temizleyince sosyal demokrat Fielinger'in kalisyon hükümeti Kösice'ye yerleşti. 1946 seçimlerinde en yüksek oyu alan Komünist Partisi(%31,2), Gottwald başkanlığında yeni bir koalisyon hükümeti kurdu. Çekoslovakya 1948'de Halk Cumhuriyeti oldu. Yeni bir toprak reformu yapılarak yoksul köylüye 1.700.000 hektar toprak dağıtıldı. sanayinin üçte ikisi, bankalar ve madenler devletleştirildi.Aynı yıl yapılan seçimleri Komünist Partisi kazanınca Gottwald cumhurbaşkanı seçildi; Sosyal demokrat Parti, Komünist Parti'yle birleşti. 1949'da yapılan 5 yıllık planda yatırımların ağırlığı Slovakya'ya yöneltildi; birleşmiş çiftliklerde tarım koopereatifleri kurulması çalışmalarına başlandı. Gottwald'ın ölümünden sonra Antonín Zápotocký ve Antonín Novotný dönemlerinde, Stalinci uygulamalar yumuşatıldı ve 1960'da ülkeyi Çekoslovakya Sosyalist Cumhuriyeti olarak tanımlayan yeni anayasa yürürlüğe girdi.

1960'ların başında başlayan ekonomik ve toplumsal sorunlar artınca Novotny istifa etmek zorunda kaldı (Ocak 1968). Partinin başına A. Dubçek geçti ve Svovoda cumhurbaşkanı oldu. Parti genel sekreterliğine Aleksandr Dubçek'in getirilmesinden sonra girişilen kimi uygulamalar üzerine; Varşova Paktı'na üye devletlerin yöneticileri Varşova'da toplanarak Çekoslovakya liderine yazılmış bir mektubu yayımladı; mektupta Çekoslovakya'daki sağcı ve devrim karşıtı davranışların bütün sosyalist ülkeleri tehdit ettiği öne sürülerek bunlara son verilmesi istendi. 20 Ağustos 1968'de Varşova Paktı manevraları için Romanya haricin deki üye devletlerin askeri birlikleri Prag, Brno, Bratislava gibi büyük kentleri denetim altına aldılar. Bunun ardından Çekoslovakya Devlet Başkanı Svovoda görüşmelerde bulunmak üzere Moskova'ya gitti. Dört gün sonra yayınlana bildiride, Paktın kuvvetlerinin ülkenin içlerine karışmayacağı ve durum normale geldiğinde çekileceği açıklanıyordu. 13 Eylülde bu kuvvetler ülkeden çekildi. 31 Aralık 1968'de Anayasa'da yapılan değişikliklerle Çekoslovakya, Çek ve Slovak Sosyalist Cumhuriyetlerinden oluşan federal bir bir devlet oldu. 17 Nisan 1969' Dubçek çekilerek Komünist Partisi genel sekreterliğine Gustav Husak getirildi ve partide köklü değişiklilere gidildi. 1978'de Gustav Husak devlet başkanlığına seçildi.[1] Rejime karşı gösterilerin sonunda, çeşitli muhalefet hareketlerini bünyesinde toplayan Sivil Forum, kasım 1989'da görüşme masasına oturmayı ve Çekoslovakya Komünist Partisi politbürosunun istifa etmesine neden oldu.

Yönetim[değiştir | kaynağı değiştir]

1969 yılında Çekoslovakya.

Çek Cumhuriyeti (Bohemya, Moravya) ve Slovak Cumhuriyeti (Slovakya), birer milli konsey tarafından yönetilirdi. Cumhurbaşkanı, 6 yıl için Federal Meclis'çe seçilirdi. Federal Meclis, 5 yıl için Halk Meclisi'yle Milli Konseyler tarafından 5 yıl için seçilen Çek ve Slovak meclislerinden oluşurdu.

Askeriye[değiştir | kaynağı değiştir]

Askeri harcamalar (1989): 2,94 milyar dolar, Silahlı kuvvetler: 199 700 kişi, Askerlik hizmeti: kara kuvvetlerinde 24 ay, hava kuvvetlerinde 36 ay

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

GSYİH (SAGP): 143,1 milyar dolar, kişi başına: 9.175 dolar, Dış alım: 228 milyon dolar, Dış satım: 221 milyon dolar (1986),
GSYİH (düşük): 90,7 milyar dolar (1985)

(1982) Nüfus
İçindeki
Payı (%)
Ulusal
Gelirdeki
Payı (%)
Tarım 10 8
Madencilik 5 5
Sanayi 50 60
Hizmetler 35 27

Sanayi ve Madencilik[değiştir | kaynağı değiştir]

Çekoslovakya, öncelikle bir sanayi ülkesiydi. Kişi başına çelik üretimi bakımından (100 kg/yıl) dünyada birinciydi. Ülke sanayisinin gereksinimi olan pekçok maden Silezya ve Moravya'dan; pekçok kömür ise Moravya ve Slovakya'dan çıkarılırdı. Özellikle Slovakya'da çok sayıda hidroelektrik santralı vardı. Bohemya'nın kristal ve porselenleri çok ünlüydü. Nitelikli çelik üretimiyle her türlü tezgah, lokomotif, traktör, traktör, otomobil, elektronik araç sanayisi Prag, Moravya ve Bratislava'da toplanmıştı. Gübre, sabun, ecza ve fotoğraf malzemesi üreten kimya sanayisi; dışardan alınan pamuk ve yünün işlendiği dokuma sanayisi de gelişmiştir. Karlovy Vary'de porselen, Bohemya'da kristal yapımı ilerlemiştir. Kundura yapımında dünya ölçüsünde yeri vardı. Çekoslovakya'daki hayat standardı ve kişi başına düşen gelir, Sosyalist Sistem içinde ön sıralardaydı. II. Dünya Savaşı'ndan 1965'e dek yapılan konut sayısı bile (1 250 000) bunu örneklemeye yeterlidir.

Adı Üretim (1981)
(bin ton)
Adı Üretim (1981)
(bin ton)
Kömür 120.500 Linyit 3.239
Demir 1.935 Magnezit 664
Çinko 13 Bakır 26
Kurşun 5

Tarım ve Hayvancılık[değiştir | kaynağı değiştir]

1945 ertesine dek ülkenin batısı sanayi bakımından gelişmişken, Slovakya, geleneksel bir tarım ülkesi olarak yoksul kalmıştı. Bu dengesizlik çeşitli bölgelerin doğal koşulları gözönüne alınarak düzeltildi. Batıdaki yaylalarda patates, çavdar ekimi ve hayvancılık yapılırıken Moravya ve Slovakya'daki tarıma elverişli bölgelerde meyvecilik ve bağcılık geliştirildi. Başta sığır (5 milyon baş, 19881) ve domuz (7,3 milyon baş, 19881) olmak üzere hayvancılığa önem verildi.

Adı Üretim (1981)
(bin ton)
Adı Üretim (1981)
(bin ton)
Buğday 4.325 Arpa 3.392
Çavdar 544 Mısır 706
Şeker pancarı 6.969 Patates 3.743
Üzüm 139


  1. ^ Büyük Ansiklopedi, Milliyet, 1990. Cilt 3. Sayfa 1176, 1177.