Azerbaycan Millî Hükûmeti

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Azerbaycan Millî Hükûmeti
حکومت ملی آذربایجان
(Azerbaycan Millî Hükûmeti)
فرقه دموکرات آذربایجان
(Azerbaycan Demokrat Fırkası)

1945-1946
Bayrak Arma
Başkent Tebriz
Dil(ler) Azerice
Yönetim Sosyalist cumhuriyet
 - 1945-1946 Seyid Cafer Pişevari

Azerbaycan Millî Hükûmeti (Azerice: Azərbaycan Milli Hökuməti[1]; Farsça: حکومت ملی آذربایجان) ya da Azerbaycan Halk Hükûmeti (Rusça: Азербайджанское народное правительство), Kasım 1945'te Sovyetler Birliği'nin desteğiyle İran'ın Azerbaycan bölgesinde kurulan ve Sovyetler Birliği'nin çekilişiyle Kasım 1946'de İran hükûmeti tarafından yıkılan bir Azeri devlettir.

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

1945 yılında Nazi Almanyası ile savaşan Sovyetler Birliği'ne yardım etmek isteyen müttefikler, İran'a girdiler. Müttefiklerin girişiyle birlikte bastırımlış siyasî istekler daha açık bir biçimde ortaya çıktı. Bu şartlar altında Âzerîler kültürel ve siyasî baskıdan kurtulma çabasıyla Azerbaycan Millî Hükûmeti 1945 yılında kuruldu. Başta özerk bir hükûmet olarak kendini tanıtmasına rağmen bağımsızlık ilân etmeye çalıştı.

3 Mayıs 1946'da Mahabad Cumhuriyeti ile bir antlaşma imzalandı. Bu antlaşmaya göre:

1. İki tarafın topraklarından her birine, tarafların her birinin temsilciler gönderilecek.

2. Kürtlerin çoğunlukta olduğu Azerbaycan topraklarında, Kürt yönetimi temsilcileri, Âzerîlerin çoğunlukta olduğu Kürt topraklarında ise Âzerîler arasında temsilciler bulunduracak.

3. İki hükûmet, ekonomik meselelerle uğraşacak olan Birleşik Ekonomi Komitesi oluşturacak.

4. Gerekli olduğu zaman karşıklı askerî yardım yapılacak.

5. İran hükûmetiyle her türlü görüşmeler, iki hükûmetin onayı aldıktan sorna yürütülecek.

6. Azerbaycan Hükûmeti, kendi topraklarında yaşayan Kürtler için eğitim alanında girişimler örgütlemek amacıyla gerekli olan önlemleri alma; Kürt hükûmeti de İran Kürdistanı topraklarında yaşayan Azerbaycanlılar için aynı girişimleri gerçekleştirme vaadinde bulundu.

7. İki halk arasında tarih içinde yerleşmiş olan dostluk ve işbirliği ilişkilerini bozma denemesinde bulunan ya da onların millî birliğine el uzatan -kim olursa olsun- iki halk tarafından cezalandırılacaktır.

Fakat Soğuk Savaş'ın başlangıç tarihlerine denk gelen bu olayda diğer ülkelerden destek alınamadı ve merkezî hükûmetle anlaşmaya gidildi. SSCB ile anlaşarak İran'ı terkederken fedâî gruplarını silahsızlandırdı. Böylece 1946 yılında İran, kanlı bir biçimde bu toprakları yeniden kontrolü altına aldı.

Uygulamaları[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Azerice resmî dil olarak okullarda okutuldu.
  • İlk Üniversite Tebriz'de Kuruldu
  • Kadınlara oy hakkı verildi
  • Ağaların toprakları köylüler arasında paylaştırıldı

Belgeler[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  • William Aegleton, 1946 Mehabad Kürt Cumhuriyeti, Koral yayınları, Ekim 1990.
  • Sovyetler Birliği Bilimler Akademisi Doğu Bilimleri Enstitüsü ile Ermenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti Bilimler Akademisi Doğu Bilimleri Enstitüsü Kürt Komisyonu (Çev.: M. Aras), Yeni ve Yakın Çağda Kürt Siyaset Tarihi, Pêrî yayınları, İstanbul, Temmuz 1998, ISBN 975-8245-06-6.

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]