Türkiye tarihi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Türkiye tarihi
TurkishEmblem.svg
Selçuklular
Büyük Selçuklu Devleti (1040–1157)
Anadolu Selçuklu Devleti (1060–1308)
Anadolu beylikleri
Osmanlı İmparatorluğu
Kuruluş dönemi (1299–1453)
Yükselme dönemi (1453–1566)
Duraklama dönemi (1566–1683)
Gerileme dönemi (1683–1792)
Türkiye Cumhuriyeti
İstiklâl Harbi (1919–1923)
Ankara Hükûmeti
Atatürk'ün Devrimleri
Tek partili dönem (1923–1946)
Çok partili dönem (1946–günümüz)
Konuya göre
Anayasa tarih
Ekonomik tarih
Askerî tarih

Türkiye Portalı

Türkiye Tarihi veya Türk Anadolu ve Rumeli Tarihi, 1071 yılındaki Malazgirt Savaşı veya Büyük Selçuklu Devleti'nin Anadolu'ya giriş tarihinden günümüze kadar olan süreçtir. Bu süreçte Anadolu ve Rumeli'deki Türk tarihi dönemlere ayrılabilir.

İlk Akınlar ve Büyük Selçuklu Devleti Dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

Selçuk Bey'in torunları Tuğrul ve Çağrı Bey, Büyük Selçuklu Devleti'ni kurdular. 1018 yılında Azerbaycan üzerinden Anadolu kapılarına dayandılar. 1048 yılında Bizans ile Gürcülerin gücü Pasinler Savaşı ile sınandı.

Pasinler Savaşı[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana Madde: Pasinler Savaşı

1048 yılında yapılan Pasinler savaşı, Malazgirt Savaşı'na zemin olmuş ve Bizans'ın doğu Anadolu kolunu kırmıştır. Daha sonra Anadolu'da Kars, Ani, Ardahan, Kemah, Çoruh, Van, Erzurum, Bayburt yerleri kesin olmamakla ele geçirildi.

Malazgirt Savaşı[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana Madde: Malazgirt Savaşı

1071 yılında Malazgirt ovasında yapılan savaş, Türklerin Anadolu'ya giriş tarihi sayılır. Savaş sonrası "Turan" taktiği ile yenilen Bizanslılar ile (IV. Romanos Diogenes) antlaşma yapılmış. Esir düşen Kral böylece serbest bırakılmıştır. Lakin 4. Romen Diojen'in otoritesinin yok olmasıyla antlaşma geçersiz oldu. Bunun üzerine Sultan Alp Arslan komutanlarına Anadolu'yu fethetmelerini buyurdu. Böylece Birinci Beylikler Dönemi başladı.

Birinci Beylikler Dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

Büyük Selçuklu Devleti hükümdarı Sultan Alp Arslan'ın komutanlarına Anadolu'yu fethetmelerini buyurması üzerine başlayan, devletin önemli komutanlarının Anadolu'da hüküm sürdüğü dönemdir. Büyük Selçuklu Devleti'nin zayıflayıp, Anadolu Selçuklu Devleti'nin güçlenmesiyle son bulur. Beylikler döneminde Büyük Selçuklu'nun zayıflamasıyla beyler arasında kavgalar çıkmaya başlamış ve siyasal birliğin sağlanması gerekmiştir. Bu durumda Anadolu Selçuklu Devleti kurulmuştur.

Danışment Beyliği[değiştir | kaynağı değiştir]

Malazgirt Savaşı'nda da önemli rol oynamış komutanlardan Danışment Gazi'nin 1080 yılında kurduğu beyliktir. Sivas merkez olmak üzere sırf kendi hükümranlığında Çorum, Tokat, Niksar, Amasya, Kayseri, Develi, Zamantı şehir ve bucaklar ele geçirilmiştir. Beylik kısa sürede büyüyüp genişleyerek devlet seviyesine gelecek iken çeşitli iç karışıklıklar yüzünden son bulmuştur. Danışmend'in oğlu öldüğünde torunu Zünnun, diğer oğulları Yağıbasan ve Aynüddevle arasında kavgalar oldu.Zünnun kendini Kayseri'de, Yağıbasan Sivas'ta, Aynüddevle de Elbistan'da melik ilan etti. Anadolu Selçuklu Sultanı'nın Zünnun'u desteklemesi üzerine Yağıbasan Sivas'ı terketti. Danişment Beyliği daha sonra 1175 yılında sona erdirildi.

Saltuklu Beyliği[değiştir | kaynağı değiştir]

Malazgirt Savaşı'nda gazi olmuş Saltuk Bey'in 1092 yılında Erzurum'da kurduğu beyliktir. Gürcüler ve Trabzon Rum Devleti'ne karşı büyük başarılar göstermiş. Rükneddin Süleyman Şah'a sefere katılmayınca şah tarafından 1202'de sona erdirilmiştir.

Artuklu Beyliği[değiştir | kaynağı değiştir]

Artuk Bey'in kurduğu beyliktir. Daha sonra üç kola ayrılmış, oğlu Sökmen Bey'in kolu ayrı beylik olmuş asıl Artuklu Beyliği iki kol olmuştur. Mardin ve Harput bölgelerinde kurulan bu kollar Malazgirt Savaşı'nda da komutan olmuş İlgazi Bey ve Mardin kolundan kopan İmameddin Ebubekir'dir. Mardin kolunun kurucusu İlgazi Bey'dir. Anadolu Selçuklu, Eyyubi ve Moğol hakimiyetine girmişler, 1409 yılında Karakoyunlular tarafından yıkılmışlardır. Harput kolunun kurucusu Melik İmameddin Ebubekir'dir. 1224 yılında I. Alaaddin Keykubat, Harput'u alarak bu kola son vermiştir.

Çaka Beyliği[değiştir | kaynağı değiştir]

Bizans'a esir düşmüş Çaka Bey, Bizans sarayında yaşamış; hükümdarın dikkatini çekmiş biriydi. Yeni hükümdar gelince serbest kalarak İzmir'i almış. İlk Türk deniz filosunu kurmuş ve ilk defa İstanbul'u kuşatmaya yaklaşmış bey de Çaka Bey'dir. Bizans kültürünü de bilen Çaka Bey'in Çanakkale ve çevresini de fethederek İstanbul'u fethetmeye gelmesi üzerine Anadolu Selçuklusu Kılıçarslan, Bizans tarafından kışkırtılmış ve Çaka öldürtülmüşütür.

Anadolu Selçukluları Dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana Madde: Anadolu Selçukluları

Anadolu Selçuklu Devleti veya Türkiye Selçuklu Devleti tarihine Anadolu Selçuklu Sultanları maddesindeki sayfalardan öğrenebilirsiniz.

İkinci Beylikler Dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

Anadolu Selçuklu Devleti, göç eden Türkmen Beylerini uç bölgelere yerleştirirdi. Merkezden uzak kalan bu bölgeler hem bu sayede korunuyor hem de otorite sağlanıyordu. Moğol İstilası ve Kösedağ Savaşı'ndan sonra beylikler Anadolu Selçuklu Devleti'nden bağımsız kaldılar. Böylece Anadolu'da siyasi birlik bozuldu. Ayrıca Moğollar, Anadolu Selçuklu'nun yıkılmasıyla Eretna Devleti'ni kurmuşlardır.

Bu beyliklerden Söğütteki uç beyliği olan Osmanoğulları Beyliği izlediği yol ile kısa sürede büyümüş; Beylik, Devlet ve daha sonra İmparatorluk olmuştur.

Osmanlı İmparatorluğu Dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

Anadolu'da 700 yıllık bir tarihi sahip olan bu devlettin uzun döneminde Anadolu ile ilgili olaylar şunlardır:

  • 1345:Karesi Beyliği ele geçirilmiştir.
  • 1354:Rumeli'ye ilk defa ayak basılmış, bundan sonra Rumeli de Anadolu'nun bir parçası gibi anılacak çok az yerde birbirlerinden ayırılacaklardır.
  • 1356:Gelibolu alınmıştır.
  • 1363:Edirne, Sazlıdere Savaşı'nda alınmıştır.
  • 1374:Akşehir, Beyşehir, Seydişehir, Karacaağaç alınmıştır.
  • 1378:Kütahya, Simav, Tavşanlı Germiyanoğulları'ndan çeyiz olarak alınmıştır.
  • 1398:Akçay Muharebesi ile Karamanoğulları Beyliği son bulmuştur.
  • 1399:Kadı Burhaneddin öldürülmüş ve Sivas, Tokat, Kayseri alınmıştır.Bir-iki yıl sonra Malatya, Memlüklülerden alınmıştır. Yakın sürede Divriği kalesi ve çevresi ele geçirilerek siyasi birlik sağlanmıştır.
  • 1402:Ankara Savaşı yapıldı. Osmanlılar ilk defa yenildi.

Ankara Savaşı ve Fetret Devri[değiştir | kaynağı değiştir]

Yıldırım Bayezıd'in siyasi birliği sağlaması ile Anadolu'daki tek engeli Eretna Hükümdarı Timur olmuştur. Osmanlı'dan kaçan Türk beylikleri Timur'a; Akkoyunlu hükümdarı ve Celayir sultanlarının Osmanlı'ya sığınması bu savaşın başlangıcı olmuş; iki devlet karşı karşıya gelmiştir. 14 saat sürmüş olan savaşın sonunda Çelebiler ve Sadrazam kaçmış, Yıldırım Bayezıd çember etrafına alınarak çarpışırken üzerine ağ atılarak yakalanmıştır.

Böylece Fetret Devri veya Bunalım Dönemi başlamıştır. Padişahın dört oğlu(İsa,Musa,Mehmet,Süleyman) arasında kavgalar çıkmıştır. Kavgayı Çelebi Mehmet kazanmıştır. Dönemde Türkiye Siyasi Birliği bozulmuştur.

Çelebi Mehmet'in dönemi Türk siyasi birliğini sağlamak için geçmiş, Koca Murad da bunu sağlamıştır.

  • 1453: İstanbul fethedilmiş. Ve bugünkü Türkiye sınırları içerisine girmiştir.
  • 1460: Amasra ve Sinop fethedilmiştir.
  • 1461: Trabzon Rum Devleti yıkılmış, Trabzon ve çevresi ele geçirilmiştir.
  • 1466: Konya Karaman Devleti'nden alınarak Karamanlılar siyasi tarihten tamamen çekilmişlerdir.
  • 1479: Fatih Mehmet'in Ege'de fethettiği adalar; Taşoz, Eğriboz, Limni, Semadirek, İmroz, Midilli ve Tenedos’dur.
  • 1481: Cem Sultan meselesi yaşandı.

Cem Sultan Meselesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana Madde: Cem Sultan

Zaman dizini[değiştir | kaynağı değiştir]

Ahmet Taner Kıslalı Ugur Mumcu Bahriye Ucok Cetin Emec 2003 invasion of Iraq Operation Provide Comfort Gulf War Halabja poison gas attack Iran-Iraq War Iran hostage crisis Mohammad Reza Pahlavi 1979 energy crisis Patriotic Union of Kurdistan 1929 Dünya Ekonomik Bunalımı Kahramanmaras incidence Taksim Square incident Korean War Turkish invasion of Cyprus Süleyman Demirel Yıldırım Akbulut Turgut Özal Turgut Özal Bülend Ulusu Süleyman Demirel Bülent Ecevit Süleyman Demirel Bülent Ecevit Süleyman Demirel Sadi Irmak Bülent Ecevit Naim Talu Ferit Melen Nihat Erim Nihat Erim Süleyman Demirel Süleyman Demirel Süleyman Demirel Suat Hayri Ürgüplü Ismet Inonu Ismet Inonu Ismet Inonu Cemal Gürsel Cemal Gürsel Adnan Menderes Adnan Menderes Adnan Menderes Adnan Menderes Adnan Menderes Şemsettin Günaltay Hasan Saka Hasan Saka Recep Peker Şükrü Saraçoğlu Şükrü Saraçoğlu Refik İ. Saydam Refik İ. Saydam Celal Bayar Celal Bayar Ismet Inonu Ismet Inonu Ismet Inonu Ismet Inonu Ismet Inonu Ismet Inonu Ismet Inonu Military coup in Turkey, 1980 Military coup in Turkey, 1960 Atatürk's reforms Multi-Party Period of Republic of Turkey Single-Party Period of Republic of Turkey Türk Kurtuluş Savaşı