İlhanlılar

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara


İlhanlılar İmparatorluğu
(Farsca): ایلخانان(İlhanan)
(Moğolca):Хүлэгийн улс, (Hulagu-yn Ulus)
—  İmparatorluk  —

 

 

 

1256-1335

Bayrak

Başkent Tebriz
Dil(ler) Farsça, Moğolca
Din Tengricilik,
Şiilik
Yönetim Monarşi
Han
 - 1256-1265 Hülagû Han
 - 1316-1335 Ebu Said Bahadır
Öncelleri
Ardılları
Moğol İmparatorluğu
Abbasiler
Eşrefoğulları Beyliği
Anadolu Selçuklu Devleti
Çobaniler
Celayiriler
Muzafferiler
Eretna
Serbedâriler
Moğol tarihi
Mongol dominions1.jpg
Azerbaycan tarihi
Caucasian albanian stone azerbaijan mingechaur2.jpg
İlhanlılar (1345)

İlhanlılar (İlhanlı) Devleti, (Farsça: ایلخانیان Īlkhāniyān veya ‏سلسله یلخانی‎ Silsilaye Īlḫānī) Cengiz Han'ın torunu Hülagû Han tarafından, merkezi Tebriz olmak üzere Azerbaycan'da kurulan Moğol devletidir (1256).

Siyasi Tarihi[değiştir | kaynağı değiştir]

Azerbaycan'ı ele geçiren Hülagû Han, 1258'de Bağdat'ı alarak Abbasî Devleti'ne son verdi. Anadolu Selçuklu Devleti'ni egemenliği altına aldı. Moğollar, Anadolu'nun bilim, kültür ve ticaret merkezleri olan kentlerini yakıp yıktılar ve yağmaladılar. Bu dönemde Anadolu'da ticaret geriledi. Türkler, Doğu ve Orta Anadolu'dan batı bölgelerine doğru göç etmek zorunda kaldılar. Moğollar, Anadolu Selçuklu Devleti'nin yıkılmasında önemli rol oynadılar. İlhanlılar döneminde Anadolu'nun büyük kısmı İlhanlılara'a ait olduğu için Orta Asya’dan Anadolu’ya yoğun Türkmen göçleri olmuştur.

İlhanlılar, Suriye ve Filistin'i işgalden sonra Mısır'a doğru ilerlemeye başladılar. Ancak Memlükler, Ayn-ı Câlut Savaşı'nda İlhanlıları yenilgiye uğratarak Filistin ve Suriye'den çıkardılar (1260). Memlûk Sultanı Baybars, İlhanlıları ikinci kez Elbistan'da yenilgiye uğrattı (1277). Memlukler tarafından uğratıldıkları yenilgiler dışında savaş kaybetmediler.

İlhanlılar, Gazan Mahmud Han (1295-1304) zamanında Müslümanlığı kabul ettiler. Aslında bu bölgede(Iran'da)İslam zaten yaygındı. Bunla anlatılmak istenen idarecilerin görüş değişikliğidir; ancak ilhanlı yöneticilerin tam anlamıyla İslamı seçtikleri söylenemez ancak bölgedeki halkın Müslüman olması fikir değişikliğini kısmen de olsa sağlamıştır diyebiliriz yine de İlhanlıların Iran topraklarındaki Müslüman çoğunluğu baskı altında yaşıyordu. Çünkü İlhanlı yöneticiler gelişmekte olan Tibet Budizmi ve Diofizit'i (Nasturilik) teşvik ediyorlardı.

Gazan 1295'de Nevruz'un desteğiyle kuzeni Baydu'yu devirdi.[4] Yardımının karşılığı olarak Nevruz, Gazan'ı Müslümanlığı kabul etmeye razı etti. İslam'a girmesiyle beraber Gazan, adını Mahmud olarak değiştirdi. Ancak çeşitli kaynaklar Müslüman olmasına rağmen Moğol Şamanizmini sürdürdüğünü ve Tengri'ye taptığını belirtirler. Gerçekten de Gazan hatır uğruna Müslüman olmuştu. Moğol şamanların İlhanlı İmparatorluğunda kalmalarına izin verilmiş ve nüfuzları hem Gazan hem de onun halefi Ulcaytu saltanatında devam etmiş, ama daha sonra gerilemeye yüz tutmuşlardır.[5] Bundan önce Budizm'i benimsemişlerdi ve Müslümanlar'a karşı Hıristiyanlarla ittifak kurmak istiyorlardı. 14. yüzyılın başlarında çıkan iç karışıklıklar sonucu İlhanlılar parçalandı (1336). İlhanlı topraklarının Azerbaycan bölümünde Çobanoğulları, geriye kalan büyük bölümü üzerinde ise Celâyirliler Devleti kuruldu.

Son İlhanlar[değiştir | kaynağı değiştir]

İlhan Ebu Said Bahadır'in 1335'de ölümünden sonra İlhanlılar devleti çözülmeye başlamıştır. İlhan unvanı, 1335-1336 döneminde Arık Böke soyundan Arpa Ke'ün eline geçtikten sonra İlhan unvanı 1336-1357 döneminde yine Hulagu Hanedanı mensupları tarafından taşınmıştır., Fakat bunlar İlhan unvanını bölgesel devletlerin kuklaları olarak taşımışlardır. Bunlardan Musa (1336–1337) Bagdad'da bulunan Ali Padişah'ın kuklası; Muhammed ile Cihan Timur (1339–1340) Jalayırlılar kuklası; Satı hatun (1338–1339), Süleyman (1339–1343) ve Anuşirvan (1343–1356) Çobanoğulları kuklası olarak İlhan unvanı taşımışlardır. Son olarak Tagay Timur 14. yüzyıl ortasında soyunun Cengiz Han ve İlhanlılardan geldiğini iddia ederek Horasan ve Doğu Iran'da İlhan unvanını taşımıştır. Tagay Timur'un Sarbandarlar tarafından öldürülmesi ile İlhanlılar sona ermiştir.

Hulagü Han ve büyük ordusu[değiştir | kaynağı değiştir]

1243 Kösedağ Savaşı'nda Selçuklu Türklerini yenilgiye uğratan Moğollar Ötüken merkezine bağlı olmak üzere, İran’a geçerek 1256 yılında başkenti Tebriz olmak üzere İlhanlı yönetimini kurdular. (İlhanlı: Hana bağlı topraklar) Başında da Hülagû Han bulunmaktaydı. 1256 yılında Alamut Kalesini ele geçirerek Bâtınîler'in çalışmalarına son verdiler. 1258 yılında ise Bağdatı işgal ederek halifeliğe son verdiler. Bu orduyu Memlûk Sultanı Baybars mağlup etmeyi başarmıştır.

İlhanlılar hükümdarlar[değiştir | kaynağı değiştir]

İlhanlılar hükümdarlar listesi[değiştir | kaynağı değiştir]

İlhanlılar (1221–1256)
# Taht ismi Asıl isim Resim Unvan Doğum-Ölüm Hükümdarlık başlangıcı Hükümdarlık sonu Aile bağlantıları Not
1 Hülagû Han HulaguAndDokuzKathun.JPG Han, İlhan yak. 1217 – 8 Şubat 1265 1256 8 Şubat 1265 Tuluy'un oğlu
2 Abaka Han AbaqaOnHorseArghunStandingGhazanAsAChild.jpg Han, İlhan 1234–1282 1265 1 Nisan 1282 Hülagû Han'ın oğlu
3 Teküder Han Ahmet Tegüder recevant une ambassade.jpeg Han, İlhan, Sultan  ? – 1284 1282 1284 Hülagû Han'ın oğlu Öldürüldü
4 Argun Han AbaqaOnHorseArghunStandingGhazanAsAChild.jpg Han, İlhan, Sultan yak. 1258 – 7 Mart 1291 1284 7 Mart 1291 Abaka Han'ın oğlu
5 Gayhatu Han Han, İlhan, Sultan  ? – 1295 1291 1295 Abaka'in oğlu Öldürüldü
6 Baydu Han Han, İlhan, Sultan  ? – 1295 1295 1295 Hülagû Han'ın oğlu Toğay'ın oğlu Öldürüldü
7 Gazan Han Mahmud Ghazan with wife at his court.jpg Han, İlhan, Sultan 1271–1304 1295 1304 Argun Han'ın oğlu
8 Olcaytu Muhammed Hüdabende Majma' al-Tavarikh 001.jpg Han, İlhan, Sultan, Hüdabende 1280 – 16 Aralik 1316 1304 16 Aralik 1316 Argun Han'ın oğlu
9 Ebu Said Bahadır Han, İlhan, Sultan, Alaaddin, Bahadır 2 Haziran 1305 – 1 Aralık 1335 1316 1 Aralık 1335 Olcaytu'nun oğlu
11 Arpa Mahmud Han, İlhan, Sultan, Kauen, Muezzeddin  ? – 1336 1335 10 Aralık 1336 Toluy'un oğlu Erikbüke'un oğlu Malik Timur'un oğlu Munk Han'un oğlu'un oğlu Suse'nin oğlu Öldürüldü
10 Musa Han, İlhan, Sultan, Nasereddin  ? – 1337 12 Nisan 1336 1337 Baydu'nun oğlu Ali'nin oğlu
12 Muhammed Han, İlhan, Sultan, Muzafferiddin  ? – 1338 1336 1338 Hülagû Han'ın oğlu Mengü Timur'un oğlu Ambarcı'nın oğlu Il Timur'un oğlu Yul Kotlok'un oğlu
15 Satı Hatun Hatun yak.1300 – 1345'dan sonra 1338 1339 Olcaytu'nun kızı
14 Cihan Timur Han, İlhan, Sultan, İzzeddin  ? – ? 1339 1340 Gayhatu Han'ın oğlu Ala-Fireng'un oğlu
Süleyman Han, İlhan, Sultan  ? – ? Mayis 1339 1345 Satı Hatun'un kocasi. Hülagû Han'ın oğlu Yesmut'un oğlu Soga'nin oğlu Yusuf Şah'un oğlu
Toğa Timur Han, İlhan, Sultan  ? – 1353 1335 1353 Yesugey Bahadir'un oğlu Cucukisar Tur'un oğlu Amakan'in oğlu Abakan'un oğlu Bababadir'in oğlu Sudi
Anuşirvan Han, İlhan, Sultan, Adil  ? – ? 1344 1357  ?

}

İlhanlılar hükümdarlar soyağacı[değiştir | kaynağı değiştir]

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Temüçin
 
Börte Ujin
(d. 1162–ö. 1230)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Tuluy
(d. 1193–ö. 1232)
 
Sorgagtani Beki
(d. 1198–ö. 1252)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
1
Hülagû Han
(b. 1217–d. 1265)
İlhan
1256–1265
 
Dokuz Hatun
(ö. 1265)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
3
Teküder Han
(d. 1233–ö. 1284)
İlhan
1282–1284
 
 
2
Abaka Han
(d. 1234–ö. 1282)
İlhan
1262–1282
 
 
 
Trqay
 
Mengü Timur
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
4
Argun
(d. 1258–ö. 1292)
İlhan
1284–1291
 
 
 
5
Gayhatu
(ö. 1295)
İlhan
1291–1295
 
6
Baydu
(ö. 1295)
İlhan
1295
 
Ambarcı
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
7
Gazan Han
(d. 1272–ö. 1304)
İlhan
1295–1304
 
8
Olcaytu
(d. 1280–ö. 1316)
İlhan
1304–1316
 
Alafireng
 
Ali
 
Timur
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
15
Satı Hatun
(yak. 1300–1345)
İlhan
1338–1339
 
9
Ebu Said Bahadır
(d. 1305–ö. 1335)
İlhan
1316–1335
 
14
Cihan Timur
Ilkhan
1339–1340
 
10
Musa
(ö. 1336)
İlhan
1336–1337
 
Yul Kotlok
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
12
Muhammed
(ö. 1338)
İlhan
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Galeri[değiştir | kaynağı değiştir]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Notlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Aṭā Malek Covayni, Tārih-r jahāngošā,
    • ed. Moḥammad Qazvini, 3 cilt., London and Leiden, 1912-37; Şablon:Farsca
    • (Ing. Çev. John A. Boyle) (1958) The History of the World Conqueror, 2 cilt., Manchester, (İngilizce)
  • Encyclopedia Iranica'da Ilhanlilar (İngilizce)