Güney Kore tarihi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Kore tarihi MÖ 3000 yılına kadar uzanır. Çin’in eline geçtikten sonra, Budizm ve Çinlilerin etkisinde kaldı. Daha sonraları 7. yüzyıldan 20. yüzyıla kadar değişik hanedanların idaresi altında bağımsız olarak yaşadı. 1910 yılında Japonlar Kore’yi işgal ederek koloni haline getirdiler. Bu durum, 1945 yılına kadar sürdü. II. Dünya Savaşı'nda Japonya’nın yenilmesinden sonra Güney Kore’yi ABD, Kuzey Kore’yi de SSCB işgal etti. Böylelikle kuzeyde komünist, güneyde kapitalist rejim kurulmuş oldu. SSCB nin yıkılışı ve Komünizmin çöküşüne rağmen iki ayrı ülke durumunda yaşayan halklar tekrar birleşememiştir. Özellikle Kore Savaşı'nda bunun nedenleri belirtilmişltir.

Geongukjunbiwiwonhoe (Devlet Kurma Hazırlık Komitesi) Inchon şubesini ziyaret eden ABD askerleri
Kore Cumhuriyeti kuruluş kutlama töreni (15 Ağustos 1948)
Yi Seungman
Chang Myon

USAMGIK[değiştir | kaynağı değiştir]

8 Ağustos 1945'te USAMGIK (The United States Army Military Government in Korea) tarafından yönetilmeye başlanmış ve 15 Ağustos 1948'de Kore Cumhuriyeti kurulmuştur.

Kore Savaşı[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Kore Savaşı

25 Haziran 1950'de Sovyet subaylarının kumandasındaki Kuzey Kore birlikleri, yarımadanın tamamına komünizmi kabul ettirmek için Güney Kore’ye saldırmıştır. Bunun üzerine BM, Güney Kore’nin kurtarılmasına karar verdi. Bölgeye BM askerleri gönderildi. Bu orduya Türkiye, bir tugayla katıldı. Yapılan görüşmeler neticesinde 27 Temmuz 1953'te ateşkes imzalandı. 38. paralel Güney Kore ile Kuzey Kore arasında sınır kabul edildi.

Savaş sonrası, Başkanlık sistemine dayalı rejime geçildi. Kuzey Kore ile birleşme devamlı gündemde olup, yakın bir zamanda tek devlet haline gelmeleri ümit edilmektedir.

Birinci Cumhuriyeti (Ağustos 1948 - Nisan 1960)[değiştir | kaynağı değiştir]

1948 yılında Yi Seungman cumhurbaşkanı seçilmiştir. 3 milyon Korelinin öldüğü savaştan sonra ciddi ekonomik, sosyal ve politik sorunlar ortaya çıktı.

19 Nisan Devrimi ve İkinci Cumhuriyet (Nisan 1960 - Mayıs 1961)[değiştir | kaynağı değiştir]

19 Nisan 1960'da Yi Seungman, öğrencilerin etkili rol oynadığı bir ayaklanma sonucunda cumhurbaşkanlıktan çekilmiştir (4·19혁명). Ağustos 1960'da demokratik partiden Chang Myon (장면 / 張勉)[1] başbakan olup hükûmeti kurmuş ve Hoe Jeong (허정 / 許政) cumhurbaşkanlık yetkisini vekaleten kullanmıştır.

16 Mayıs Askerî Darbesi[değiştir | kaynağı değiştir]

1961 yılında 2. Ordu komutan yardımcısı Tümgeneral Park Chung-hee[2] liderliğinde bir darbeyle devrildi (5·16 군사 정변). Park Devleti Yeniden Yaptırma Yüksek Konseyi (국가재건최고회의 / 國家再建最高會議) adli cuntayı kurarak yönetimi eline almıştır.

Üçüncü Cumhuriyet (Ağustos 1963 - Ekim 1972)[değiştir | kaynağı değiştir]

1963'te Park'ın cumhurbaşkanı seçilmesiyle Üçüncü Cumhuriyet dönemi başlamıştır. Bu dönem Kore'nin hızlı bir kalkınma sürecinin başlangıcı oldu. Park chaebolları (재벌 / 財閥: Büyük holdingler) destekleyerek özelleştirilmiş firmaları çoğalttı ve ürettikleri ürünlerin kârı ile hükûmet giderlerini karşılamaya başladı. Ekonomik yönden "Han Nehri Mucizesi" (한강의 기적 Hangang ui gijeok / 韓江의奇蹟) olarak anılan büyük bir büyüme sağlandı.

Vietnam Savaşı[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Vietnam Savaşı

ABD'nin isteğiyle Güney Kore Vietnam Savaşı'na katılmış ve 1964'te deniz kuvvetleri birliklerini yollamıştır. Ekim 1965'te "Vahşi Kaplan Birliği" (Maengho Budae, 맹호부대 / 猛虎部隊) lakaplı Başkent Mekanize Piyade Tümeni (Sudo Gigyehwa Bobyeong Sadan, 수도기계화보병사단 / 首道機械化步兵師團), "Beyaz At Birliği" (Baengmabudae, 백마부대 / 白馬部隊) lakaplı 9. Piyade Tümeni (Je 9 Bobyeong Sadan, 제9보병사단, 第9步兵師團) ve "Mavi Ejderha Birliği" (Cheongnyong Budae, 청룡부대 / 靑龍部隊) lakaplı 2. Deniz Piyade Tugayı (Je 2, 제2해병여단 / 第2海兵旅團) dahil olmak üzere kara birliklerini de yollamış ve 23 Mart 1973'te Vietnam'dan çekilinceye kadar resmî açıklamasına göre 41.450 Vietnamlı öldürmüştür. Kore askerleri ırza geçme ve katliamlar gibi savaş suçları işlemiş[3] ve Lai Daihan denilen melez çocukları bırakmışlardır.2001 yılında Güney Kore Devlet Başkanı Vietnam'a bu konuda özür dile getirmiştir.[4]

Pueblo Olayı[değiştir | kaynağı değiştir]

Silmido Olayı[değiştir | kaynağı değiştir]

Dördüncü Cumhuriyet (Ekim 1972 - Ekim 1979)[değiştir | kaynağı değiştir]

17 Ekim 1972 tarihli Anayasa değişikliğiyle Dördüncü Cumhuriyet dönemi başlamıştır. Hükûmeti askeri kurallar ile yönetmeye başladı. Yönetimi boyunca bir sürü gözde görülür yolsuzluk olayları meydana geldi.[kaynak belirtilmeli] 1979 yılında grev dalgaları ve eylemleri yoğunlaştır.

Kim Daejung'un kaçırılması[değiştir | kaynağı değiştir]

Mun Segwang Olayı[değiştir | kaynağı değiştir]

15 Ağustos 1974'te Park'ın eşi Yug Yeongsu (육영수 / 陸英修), Seul'un Namsan tepesinde düzenlenen Gwangbokjeol (광복절 / 光復節; Kurtuluş yıldönümü) kutlama töreninde Chongryeon (Tam adı: Jaeilbon Joseonin Chongnyeonhapoe, 재일본 조선인 총련합회 / 在日本朝鮮人總聯合會; Japonya'da ikamet eden Kuzey Korelilerin örgütü)'nin desteklediği Mun Segwang (문세광 / 文世光)'ın giriştiği suikast sonucu vurularak öldürülmüştür (Munsegwang Sageon 문세광 사건).

26 Ekim Olayı[değiştir | kaynağı değiştir]

Cumhurbaşkanı Park 26 Ekim 1979'da KCIA başkanı Kim Jaegyu (김재규 / 金載圭) tarafından vurularak öldürülmüştür (10・26사건). Başbakan Choi Kyuhah (최규하 /崔圭夏) cumhurbaşkanı olmuş ve genelkurmay başkanı Jeong Seunghwa (정승화 / 鄭昇和) komutasında sıkıyöneti ilan edilmiştir.

12 Aralık Askerî Darbesi ve Beşinci Cumhuriyet (Mart 1981 - Şubat 1988)[değiştir | kaynağı değiştir]

Chun Duhwan
No Taeu
Kim Dae-jung
Roh Moo-hyun
Yi Myongbak[5]

1979'da 12 Aralık Askerî Darbesi (12·12군사반란) ile Tümgeneral Chun Duhwan (전두환 / 全斗煥) iktidarı ele geçirmiştir. Chun 17 Mayıs 1980'de sıkıyönetimi ilan etmiş ve Kim Dae-jung[6], Kim Young-sam[7] gibi muharefet liderleri ve KCIA'nin ilk başkanı Kim Jongpil (김종필 / 金鍾泌) gibi eski askerî rejimin savuncuları yakaratmıştır.

Gwanju Olayı[değiştir | kaynağı değiştir]

Park Chung-hee'nin suikastından iki ay sonra ordu iktidara gelerek, öğrenci ve işçi eylemlerini bastırmaya çalıştı. 18 Mayıs 1980'de Gwanju'da üniversite kampusu kuşatan hava indirme birliği ile öğrenciler arasında çarpışma yaşanmış ve ertesi gün Gwanju halkı da ayaklanmıştır. Askerer silahsız eylemcilere karşı ateş açtılar, birçok eylemciyi tutuklayıp dövdüler ve şiddet uyguladılar. 27 Mayıs'ta halk liderleri vurularak öldürülmüş ve ayaklanma bastırılmıştır.

Dokuz günlük ayaklanma süresince yüzlerce kişi yaralanmıştı ve resmi ölü sayısı ise 240 olarak bildirildi. İnsan hakları gurupları bu sayının daha fazla olduğuna inanmaktalar.

Aung San Türbesi Olayı[değiştir | kaynağı değiştir]

9 Ekim 1983'te Burma'nın Rangoon (bugünkü Yangon) kentinde

Korean Air Uçuş 858[değiştir | kaynağı değiştir]

Altıncı Cumhuriyet (Şubat 1988 - )[değiştir | kaynağı değiştir]

Cumhurbaşkanı adaylarından emekli orgeneral ve Spor Bakanı No Taeu (노태우 / 盧泰愚), 29 Haziran 1987'de "Demokratikleştirme İlanı" (민주화 선언) açıklamış ve cumhurbaşkanı seçimini kazanmıştır. Kim Youngsam ve Kim Jongpil gibi rakipleri de kendi tarafına alıp işbirliği sağlamıştır.

1997 yılında muhalefet partisinin seçimleri kazanması sonucu iktidarı Yeni Siyaset İçin Ulusal Kongre Partisi lirdi Kim Daejung'a devretti. Bu olay ile ilk defa Güney Kore'de iktidar ile muhalefet barışçıl bir yoldan el değiştirmiş oldu.

Başkanların rüşvet skandalları[değiştir | kaynağı değiştir]

1996 yılında, 1979 yılında hükûmeti devirmek ve yüklü oranda rüşvet olayları yüzünden Başkanlar Chun Duhwan ve No Taeu suçlu bulundular. No Taeu aynı zamanda Gwanju Olayından dolayı da suçlu bulunmuştu. Bir yıldan az bir süre zarfından sonra da Başkan Kim Youngsam bir skandal ile ilişkisi olduğu ortaya çıktı.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Japon İmparatorluğu döneminde Tsutomu Tamaoka (玉岡 勉 Tamaoka Tsutomu?)
  2. ^ Japon İmparatorluğu döneminde Masao Takagi (高木 正雄 Takagi Masao?)
  3. ^ Hangyeore 21 No. 256 {Korece}
  4. ^ Hangyeore 21 No. 258 {Korece}
  5. ^ Japon İmparatorluğu döneminde Akihiro Tsukiyama (月山 明博 Tsukiyama Akihiro?)
  6. ^ Japon İmparatorluğu döneminde Daichū Toyota (豊田 大中 Toyota Daichū?)
  7. ^ Japon İmparatorluğu döneminde: Kōsuke Kanemura (金村 康右 Kanemura Kōsuke?)