Konstantinopolis

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
William R. Shepherd tarafından 1923 yılında çizilmiş İstanbul haritası
İstanbul'un tarihi
Byzantion
   Byzantium
   Augusta Antonina
   Nova Roma
Konstantinopolis
   Kostantiniyye
İstanbul
İstanbul'un fethi
İstanbul'un işgali

Konstantinopolis (Yunanca: Κωνσταντινούπολις, Konstantinúpolis, veya ἡ Πόλις i Pólis, Latince: Constantinopolis, Osmanlıca: قسطنطينيه Kostantîniyye); Roma İmparatorluğu (330–395), Bizans İmparatorluğu (395–1204 ve 1261–1453), Latin İmparatorluğu (1204–1261) ve Osmanlı İmparatorluklarına (1453–1922) başkentlik yapmış bir şehirdir. Türkiye Cumhuriyeti'nce şehir 1930 yılından beri resmî olarak İstanbul diye adlandırılmaktadır.

Anlam[değiştir | kaynağı değiştir]

Konstantinopolis haritası. Ayrıntılı harita.

İstanbul şehri, Bizans döneminde kullanılan adıyla Konstantinopolis; 1453'te Osmanlı padişahı Fatih Sultan Mehmet'in fethinden sonra Kostantiniyye, İstanbul, Dersaadet gibi değişik adlarla anılmıştır.

Kostantiniyye, İstanbul'un 1453'ten 1930'a kadar olan dönemde en çok kullanılan resmi adıdır.[1]

İslambol adı, fetihten sonra yapılan bir yakıştırma olarak literatüre geçse de Osman Bey zamanında yazıldığı sanılan bazı dörtlüklerde İslambol adına rastlanır.[kaynak belirtilmeli]

Kentin şimdiki adı olan İstanbul'un Konstantinopolis'ten türediği ya da Yunanca "εις τήν Πόλι(ν)" (/is tin boli/) yani "şehir'e" ve "şehir'de" kullanımının Türkçeleştirilmesiyle oluştuğu kabul görür.

"Kostantiniyye" ismi 1930 yılında Türkiye Cumhuriyeti'nce değitirilmiş ve resmî olarak "İstanbul" olarak adlandırılmıştır.

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

I. Theodosius, henüz bölünmemiş Roma İmparatorluğu'nda hüküm süren son imparatordur.
İmparator I. Konstantin Kostantîniye'ye bakarken; Ayasofya, c. 1000)
II. Yânnis Komninos Bizans İmparatoru ve karısı İrini; Ortada, Meryem ana ve çocuğu İsa. Ayasofya'da bir mozaik, İstanbul, ca. 1118.
Batı Avrupalı hacılar Bizans dönemindeki Kostantiniye'de. Batı Avrupalı Orta Çağ döneminden bir minyatür.

Konstantinopolis Öncesi (MÖ 667-M.S. 330)[değiştir | kaynağı değiştir]

Byzantion ve Bizans Dönemi (MÖ 667-M.S. 330)[değiştir | kaynağı değiştir]

MÖ 667 yılında Antik Yunanistan'dan gelen Megaralı kolonistler bugünkü tarihi yarımadanın en doğusuna Byzantion (Yunanca: Βυζάντιον) adlı şehir devletini kurdular. Byzantion, MÖ 196'da Romalılar tarafından işgal edilinceye kadar şehir devleti özelliğini korumuştur. Bu antik Yunan şehri bugünkü İstanbul'un kentsel ilk atası olarak kabul edilir.

Konstantinopolis ve Bizans İmparatorluğu Dönemi (330-1453)[değiştir | kaynağı değiştir]

Roma Başkenti Konstantinopolis ve Geç Roma Dönemi (330-395)[değiştir | kaynağı değiştir]

İstanbul'un başkentlik tarihi Roma İmparatorluğu'nun Doğu-Batı ayrılmasından 65 yıl önce başlamıştır. 11 Mayıs 330 tarihinde Roma İmparatoru I. Konstantin Byzantion'u imparatorluğun yeni başkenti seçmiş ve Yeni Roma (Latince: Nova Roma) diye tekrar isimlendirmiştir. İlk zamanlarından itibaren yeni başkentin tarihçileri kurucusunun adından dolayı onu Konstantin'in Şehri; Konstantinopolis diye anmaya başlamışlardır (Yunanca: Κωνσταντινούπολις veya Κωνσταντίνου Πόλις). Şehir hızla eski site sınırlarından taşarak batıya doğru yayılmaya başlamıştır.

Büyük Konstantin döneminden başlayarak Roma İmparatorluğu'nun başkenti ve Roma İmparatorluğu yıkıldığı M.S 395'ten itibaren ardılı olan Doğu Roma İmparatorluğu'nun başkenti olur.

Bizans Başkenti Konstantinopolis ve Bizans İmparatorluğu Dönemi (395-1204)[değiştir | kaynağı değiştir]

Konstantinopolis, önce Doğu Roma İmparatorluğu adıyla kurulan ve Batı Roma İmparatorluğu'nun yıkılmasından sonra zamanla adı Bizans İmparatorluğu'na dönüşen devletin de 395'te başkenti olmuştur. Konstantinopolis erken ortaçağda da dünyanın en parlak ve zengin şehridir. Şehir ve güneyindeki Theodosius Limanı, 13. yüzyıla dek dünyanın en büyük ticaret merkezlerinden biri olur.

Latin Şehri Konstantinopolis ve Latin İmparatorluğu Dönemi (1204-1261)[değiştir | kaynağı değiştir]

1204-1261 yılları arasında Latinlerin işgaline uğrayan Konstantinopolis Latin İmparatorluğu'nun bir parçası haline gelmiştir.

Bizans Başkenti Konstantinopolis ve Geç Bizans İmparatorluğu Dönemi (1261-1453)[değiştir | kaynağı değiştir]

Latin egemenliğinden sonra Konstantinopolis daha sonra tekrar 1453'e kadar Bizans İmparatorluğu'nun başkenti olmuştur. 29 Mayıs 1453 tarihinde Fatih Sultan Mehmet'in Konstantinopolis'i ele geçirmesiyle şehir Osmanlı Devleti'nin başkenti olmuştur.

Konstantinopolis Sonrası (1453-)[değiştir | kaynağı değiştir]

Kostantiniyye ve Osmanlı İmparatorluğu Dönemi (1453-1922)[değiştir | kaynağı değiştir]

Kostantiniyye adını alan şehir, bu dönemde Osmanlı İmparatorluğu'nun başkenti olmuştur, Üç kıtada yayılan toprakları 400 yıldan uzun süre hakimiyetinde bulundurmayı başarmıştır. İstanbul'un fethi ile Karadeniz ticaret yolu Osmanlı İmparatorluğu'nun eline geçmiştir.

İstanbul ve Türkiye Cumhuriyeti Dönemi (1923-)[değiştir | kaynağı değiştir]

1923'te Ankara'nın Türkiye Cumhuriyeti'nin başkenti ilan edilmesiyle İstanbul, M.S. 330'dan beri sürdürdüğü 1600 yıllık başkentlik özelliğini kaybetmiştir. Şehir Atatürk'ün 1930 yılında yaptığı dil reformu esnasında ismi değiştirilerek İstanbul adını aldı. Konstantinopolis (Kostantiniyye) adı tamamen yürürlükten kaldırılmıştır.

Stratejik önem[değiştir | kaynağı değiştir]

Konstantinopolis'in anıtsal merkezi

İstanbul'un stratejik özelliklerinin başında Asya ve Avrupa kıtalarını birbirine bağlaması gelmektedirr. Bir nevi köprü vazifesi gormektedir ve tarih boyunca kültürler arası köprü vazifesini başarıyla yerine getirmiştir. Dogu Roma İmparatorluğuna ve Osmanlı Devletlerine başkentlik yapmıştır. Tarih boyunca birçok devlet tarafından kuşatmaya uğramıstır ama emsali görülmemiş surlarını kimse aşmayı başaramamıştır. Bu surlar üç aşamadan oluşuyordu ve aralarında boşluklar bulunuyordu bu boşluklara da hendekler kazılmıştı ve içlerinde göletler oluşturulmuştu. Bu surları Osmanlı padişahlarından Fatih Sultan Mehmet geçmeyi başarmıştır ve Osmanlı'nın yeni başkenti olmuştur.

İstanbul ayrıca Yunan mitolojisinde de gecer ve "Altın Boynuz" olarak da bilinen Haliç'in oluşumu mitolojide anlatılagelir.

İstanbul'un Dünya haritasına bakıldığında hem Asya hem de Avrupa'ya hakim bir yapısı bulunmaktadır. İstanbul Boğazı'ndan geçerek Rusya Federasyonu'na deniz yolu ile geçilebilir ya da Akdeniz havzasına inilebilir.

Yönetmiş olan Devletler[değiştir | kaynağı değiştir]

Aya İrini Kilisesi dış görünüşü
Chora Kilisesi (Kariye Camii) Kubbesi iç görünüşü

Sırasıyla:

Başkentlik yaptığı Devletler[değiştir | kaynağı değiştir]

Kullanımı[değiştir | kaynağı değiştir]

Şehir Osmanlıların eline geçtikten sonra da Konstantinopolis (Kostantiniyye) ismi kullanılmaya devam edilmiştir. Cumhuriyet dönemiyle birlikte İstanbul kentin resmi ve uluslararası adı olduğundan "Konstantinopolis" adının mektuplarda veya diğer yazışmalarda ve uluslararası alanlarda kullanılması yasaktır. Örneğin yurtdışından İstanbul'a gönderilen bir mektupta adres olarak "Konstantinopolis" (yanında İstanbul yazsa bile) yazıldıysa mektup gönderene geri gönderilir.

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ G. Necipoĝlu "From Byzantine Constantinople to Ottoman Kostantiniyye: Creation of a Cosmopolitan Capital and Visual Culture under Sultan Mehmed II" Ex. cat. "From Byzantion to Istanbul: 8000 Years of a Capital", June 5 - September 4, 2010, Sabanci University Sakip Sabanci Museum, Istanbul. Istanbul: Sakip Sabanci Museum, 2010 p. 262