Kore Savaşı

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Kore Savaşı
Soğuk Savaş
Tarih Haziran 1950 - Temmuz 1953
Bölge Kore Yarımadası
Sonuç Kore'nin bölünmüşlüğü korundu.
Taraflar
Flag of North Korea.svg Kuzey Kore (260.000)

Flag of the People's Republic of China.svg Çin (926.000)
Flag of the Soviet Union (1923-1955).svg SSCB (26.000)


Sağlık yardımı
Flag of Czechoslovakia.svg Çekoslavakya
Flag of Poland.svg Polonya
Flag of Hungary (1957-1989; unofficial).png Macaristan
Flag of Bulgaria (1971-1990).svg Bulgaristan
Flag of Romania (1965-1989).svg Romanya

Flag of South Korea.svg Güney Kore (590.911)

Flag of the United Nations.svg Birleşmiş Milletler


Sağlık yardımı
Flag of India.svg Hindistan
Flag of Denmark.svg Danimarka
Flag of Italy.svg İtalya
Flag of Norway.svg Norveç
Flag of Sweden.svg İsveç

Komutanlar
Kuzey Kore Kim Il-Sung

Kuzey Kore Choi Yong-kun
Kuzey Kore Van Len
Kuzey Kore Kim Chaek
Çin Halk Cumhuriyeti Mao Zedong
Çin Halk Cumhuriyeti Peng Dehuai
Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği Josef Stalin

Flag of the United States.svg Douglas MacArthur

Flag of the United States.svg Matthew Ridgway
Flag of South Korea.svg Syngman Rhee
Flag of South Korea.svg Jeong Il-Gwon
Flag of South Korea.svg Paik Sun-yup
Flag of Turkey.svg Tahsin Yazıcı

Kore Savaşı (Güney Kore'de 한국전쟁 Hanguk-jeonjaeng (Han-Guk Savaşı) veya 육이오 사변 Yugio sabyeon yani 25 Haziran Olayı, Kuzey Kore'de 조국해방전쟁 Chogukhaebang chŏnjaeng yani Vatan Kurtuluş Savaşı), 1950-1953 yılları arasında yapılan, Kuzey Kore ile Güney Kore arasındaki savaştır. Soğuk Savaş'ın ilk sıcak çatışması olmuştur. Savaş, ABD ve Müttefiklerinin, daha sonra da Çin Halk Cumhuriyeti'nin müdahelesiyle uluslararası bir boyut kazanmıştır. Kore Savaşı sonunda Kore'nin bölünmüşlüğü korunmuş ve bugüne kadar gelen birçok sorun miras kalmıştır. Savaş, 2007'de Güney Kore ve Kuzey Kore arasında imzalanan barış antlaşmasına değin kâğıt üzerinde devam etmiştir.

Savaş öncesinde Kore[değiştir | kaynağı değiştir]

Savaş öncesinde Kore, kolera salgınlarına uğrayan, okuma-yazma oranı düşük ve endüstrileşmeyi kaçırmış bir ülkeydi. Son yüzyıl boyunca, Uzakdoğu güç oyunlarında satranç tahtasındaki bir piyon gibi oynanmıştı. Kendi güvenliğini arttırmak ve Çin üzerinde daha rahat nüfuz kurmak için 1905 yılında Japonya, Rus Çarlığı'nı yenerek Kore'ye sahip olmuştu.

Kore; 1945 yılında Japonya'nın teslimiyetinden sonra, ABD ile Sovyetler Birliği arasındaki anlaşmazlığın yüzeye çıktığı ilk yerlerden birisi oldu. Bu iki süper güç Japonya'dan aldıkları Kore toprakları üzerinde yerli ama kendilerine bağımlı hükümetler kurduktan sonra 1948-1949 yıllarında askerlerini çektiler. Böylece Sovyet yanlısı Kuzey Kore ile Amerikan yanlısı Güney Kore kuruldu ve 38. enlem aralarında sınır oldu.

Savaş[değiştir | kaynağı değiştir]

ABD'nin tepkisi[değiştir | kaynağı değiştir]

ABD Hava Kuvvetleri'nin Wonsan'ın güneyinde bulunan tren istasyonuna karşı düzenlediği hava saldırısı. Birleşmiş Milletler gücü Ekim 1950'da Wonsan'a çıkarma yaptı.
Kore Cumhuriyeti Ordusu tarafından kullanılan 57 mm top M1 (Suwon Hava Üssü, 1950)
Seul'u geri alan ABD deniz piyadeleri (Eylül 1950)

ABD Başkanı Truman'a göre bu harekat Sovyetler Birliği tarafından yönetilmekteydi ve geniş ölçekli bir Çin-Sovyet ortak saldırısının ilk adımıydı. Fakat yine de Amerika'nın ilk tepkisi ölçülüydü. Truman Japonya'daki Amerikan birlikleri komutanı 5-yıldızlı General (Mareşal) Douglas MacArthur'a Güney Kore'ye malzeme yardımı yapılması için emir verdi. Ayrıca Amerika, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'ni derhal toplantıya çağırdı. Bir Amerikan tasarısı dokuz olumlu ve bir çekimser (Yugoslavya) oy ile kabul edildi. Çin Halk Cumhuriyeti'nin BM'de temsil edilmemesini protesto etmekte olan Sovyetler Birliği, temsilcilerini konseyden çekmiş olduğu için kararı veto edemedi. Güvenlik Konseyi'nin aldığı bu kararla Kuzey Kore'nin saldırgan olduğu belirtiliyor ve birliklerini 38. enlemin kuzeyine çekmesi isteniyordu.

Kuzey Kore'nin BM kararını dinlememesi ve askeri durumun Güney Kore açısından gittikçe kötüleşmesi, Amerika'nın Hava ve Deniz birliklerini harekete geçirmesine yol açtı. 8. Amerikan Filosu Tayvan Adası'na yollanarak Kore'nin düşmesi durumunda adanın savunulmasında güçlü olunması sağlandı. Aynı gün, yani 27 Haziran'da, BM Güvenlik Konseyi, üye devletleri Güney Kore'ye yardım etmeye çağıran karar tasarısını kabul etti (7'ye karşı 1 oyla; Yugoslavya karşı, Mısır ve Hindistan çekimser).

Çin'in savaşa dahil olması[değiştir | kaynağı değiştir]

Cepheler
Güney Kore 8. Tümeni'ni destekleyen M4 Sherman (“Napalm Ridge”, 11 Mayıs 1952.
Koreli mülteci ve M26 Pershing

Birleşmiş Milletler'in Güney Kore'ye birlikler yollamasıyla (bu birliklerde kara kuvvetlerinin %50'si, hava kuvvetlerinin %93'ü ve deniz kuvvetlerinin %86'sı Amerikalıydı) Kuzey Kore yenilmeye ve geri çekilmeye başladı. Kuzey Kore'yi 38. paralelin kuzeyine iten BM kuvvetleri, eski sınırlarda durmadı ve iki Kore'yi birleştirme amacıyla Kuzey'i işgale başlayıp Çin sınırına kadar yaklaştı.

Bu durum savaşa daha önce ilgisiz olan Çin'in tepkisine yol açtı. O zamana kadar Çin, bütün ilgisini milliyetçi Çin hükümeti'nin idaresinde olan Formoza (Tayvan) Adası'nın geri alınmasına vermişti. Ancak Amerikan müttefiki bir Kore kurulması Çin'i ciddi bir şekilde tehdit ediyordu. 38. enlemin geçilmesi durumunda savaşa gireceğini açıklayan Çin, BM birliklerinin durmaması sebebiyle aktif olarak Kuzey Kore'yi desteklemeye başladı.

24 Ekim 1950'de Amerikalı Mareşal Douglas MacArthur "savaşı bitirecek bir hücuma" girişeceğini söylemesiyle 'Çin Halk Gönüllü Ordusu' (Çince: 中国人民志愿军) adında yüzbinlerce Çinli "gönüllü" sınırdaki Yālù nehrini geçerek gizlice Kore'ye girdi ve birçok Amerikan/BM birliğini savaş dışı bıraktı. BM'nin zaferi, kısa süre içinde toplu geri çekilme halini almıştı.

Ocak 1951'de Başkan Truman, savaşı yürütebilmek için Amerikan Kongre'sinden özel yetkiler istedi. 50 milyar Dolarlık bir savaş bütçesi oluşturuldu. Amerikan ordusu kısa süre içinde mevcudunu %50 arttırdı ve bölgeye ek hava birlikleri yolladı.

Kore Savaşı artık Kuzey-Güney Kore savaşı değil Çin-ABD savaşı olmuştu.

Savaşın bitmesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Çin Halk Gönüllü Ordusu BM birliklerini 38. paralelin güneyine püskürterek Güneyi işgale başladı. Ancak, Birleşmiş Milletler ordularının karşı saldırısı sonucunda cephe 38. paralel boyunca sabitlendi. Bu arada Mareşal Douglas MacArthur'un, Başkan Truman'ın aksi yöndeki emirlerine riayet etmeyerek ordularını tekrar Çin sınırına kadar ilerletmek istemesi üzerine Truman tarafından derhal re'sen emekliye sevkedildi. Savaşın durağan bir nitelik alması ve iki tarafın da herhangi bir kazanç elde edememesi, tarafları barış görüşmeleri yapmaya itti. 1951 Nisan'ında başlayan görüşmeler sonucunda ancak 1953 Temmuzu'nda ateşkes antlaşması imzalandı.

Savaşın sonucu[değiştir | kaynağı değiştir]

Kore Savaşı sonucunda Kuzey Kore, Çin ile batı bloğu arasında tampon bölge haline geldi. Savaştan yine en çok Koreliler zararlı çıktı. Kore yakılıp yıkıldı;yaklaşık olarak 3 milyon insan öldü. Bunlardan yaklaşık 36.000'i Amerikan askerinden, 600.000'i Koreli askerlerden ve 500.000'i Çin'li askerlerden oluşmaktadır.

Bu savaş Amerika Birleşik Devletleri'ne atom silahları gücüne güvenmemeyi öğretti. Amerika'nın atom üstünlüğüne karşın Çin'in ve Sovyetler'in Kuzey Kore'yi desteklemesi, Batı Bloğunu konvansiyonel savaş gücünü arttırmaya itti.

Kore Savaşı ve Türkiye[değiştir | kaynağı değiştir]

BM Gücü Genel Komutanı General W.Walker Tuğgeneral Tahsin Yazıcı'ya 'Gümüş Yıldız' madalyasını takarken

Tuğgeneral Tahsin Yazıcı komutasındaki 259 subay, 18 askeri memur, 4 sivil memur, 395 astsubay, 4414 erbaş ve er olmak üzere 5090 kişilik 1. Türk tugayı, 17 Eylül 1950'de İskenderun limanından hareket ederek 12 Ekim 1950'de öncü takım Pusan limanına ulaştı ve 17 Ekim'de ana birliği de Pusan'dan karaya çıktı. Aynı gün Pusan'dan hareket ederek 20 Ekim'de Taeg'a varıp, süratle kuzeye doğru ilerleyen Birleşmiş Milletler ordularına iştirak etti. 10 Kasım'da Taeg'dan hareket ederek 21 Kasım'da Kunuri'ye vararak Amerikan 9. Kolordusu'nun sağ kanadında konuşlandırıldı.

24 Kasım 1950 sabahı kuzeye Çin sınırına doğru ilerleme emrini alan tugay Kunuri'den hareket ederek Kaechon, Sinnimni, Wawon boyunca Tokchon'a doğru yola çıktı. Ancak Çin Halk Gönüllü birlikleri cephenin arkasına sızmaya başladı. Durumu farkeden Amerika ve Güney Kore birlikleri ricat etmeye başladılar. Ancak Türk tugayına ricat emri geç ulaştı. 1. Taburun etrafı kuşatılıp süngülü çatışmaya girmek zorunda kaldı. Ricat harekâtını sağlamak için sonuna kadar direnen 3. Tabur 9. Bölük imha edildi. Geri kalan Türk birlikleri ise Chongchon nehri boyunca geri çekildi.

Kore Savaşı ile ilgili eserler[değiştir | kaynağı değiştir]

Kore savaşı Amerikan ve Kore edebiyatında çok sık işlenmiştir. Özellikle Amerikan edebiyatında Kore Savaşı konulu birçok roman vardır. Örnek: The Bridges at Toko-Ri (James A. Michener), The Marines of Autumn ( James Brady). Türk edebiyatında ise 60 yıl boyunca Atilla İlhan'ın Yaraya Tuz Basmak romanında iki-üç bölüm hariç yer bulamayan Kore Savaşı; Ekim 2010 yılında yayınlanan Kore Dağlarında Aslanım Yatar ile Türkiye'de ilk defa bir romana kavuşmuştur. Ayrıca Nisan 2011 yılında İlker Günaçgün tarafından kaleme alınan "Sakin Sabahlar Ülkesi" isimli kitapta, yazarın 1950 yılında Kore Savaşı'na katılan dedesi Yusuf Ziya Tülün'ün yaşadıkları anlatılmaktadır.

İlgili belgeseller[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Gezelim Görelim (TRT İzmir, 2000)
  • ŞİMAL YILDIZI (NTV Tarih Dergisi, 2011 Ocak)

İlgili filmler[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkiye'de çıkan ilgili kitaplar ve makaleler[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Tümen Komutanı Tümgeneral Tahsin Yazıcı'nın hatıraları.Ülkü Basımevi,1963.
  • Alay Komutanı Albay Celal Dora'nın hatıraları. İsmail Akgün Matbaası, 1963.
  • Kore Harbinde Türk Silahlı Kuvvetlerinin Muharebeleri. Genel Kurmay Basımevi, 1975.
  • Kore Dağlarında Aslanım Yatar ( Bir Kore Savaşı romanı). Mustafa Semih Arıcı. Kastaş yayınları, İstanbul 2010.
  • Sakin Sabahlar Ülkesi. İlker Günaçgün. Sokak Kitapları Yayınları, İstanbul 2011.
  • Güven Gürkan Öztan- Tebessüm Öztan, “Militarizm ve Anti-komünizmin Kesiştiği Nokta: Kore Savaşı”, Toplum ve Bilim, Sayı: 123, 2012

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Wikimedia Commons'ta Kore Savaşı ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur.