Türkiye demografisi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Türkiye
Demografi
Yıl Nüfus Yıllık artış(%)
1927 13.648.987 -
1935 16.158.567 2,29
1940 17.821.543 2,05
1945 18.790.987 1,08
1950 20.947.155 2,29
1955 24.065.543 2,97
1960 27.755.532 3,06
1965 31.391.651 2,62
1970 35.605.653 2,68
1975 40.348.789 2,66
1980 44.737.321 2,17
1985 50.664.654 2,64
1990 56.473.653 2,29
2000 67.804.543 2,00
2007 70.586.256 0,58
2008 71.517.100 1,31
2009 72.561.312 1,48
2010 73.722.988 1,60
2011 74.724.269 1,35
2012 75.627.384 1,20
2013 76.667.864 1,37
[1]

Bu maddede Türkiye sınırları içinde yaşayan nüfusa ve bu nüfusun çeşitli özelliklerine ait veriler bulunur.

Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) 2013 sonuçlarına göre 31 Aralık 2013 tarihi itibariyle Türkiye'nin nüfusu 76.667.864'tür. Bu sayının yüzde 50,18'i (38.473.360) erkeklerden, yüzde 49,81'i (38.194.504) kadınlardan oluşur. Türkiye nüfusunun en önemli özelliklerinden biri genç olmasıdır. 0-14 yaş grubu nüfus, toplam nüfusun yüzde 24,58'ini oluşturur. Ancak bu oran 1965'den beri sürekli azalmakta ve Türkiye toplumu giderek yaşlanmaktadır. 0-14 yaş grubu 1965'te nüfusun yüzde 41,9'unu oluştururken 2013'te yüzde 24,58'ine karşılık gelmektedir.

Türkiye demografisinde görülen en önemli değişim ise kentleşme oranıdır. 1927 yılında nüfusun yüzde 75,8'i kırsal (10 binden az nüfuslu), yüzde 24,2'si kentsel alanlarda yaşarken, bugün bu oran tam tersine dönmüştür. 2011 yılı itibariyle Türkiye nüfusunun yüzde 23,2'si (17.338.563) kırsal alanda (belde ve köyler) yaşarken, yüzde 76,8'i (57.385.706) kentsel (il ve ilçe merkezleri) alanlarda yaşamaktadır.


Nüfus Piramidi[değiştir | kaynağı değiştir]

Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi'ne göre 2013 yılı itibariyle Türkiye nüfusunun yaş gruplarına göre dağılımı;

(2013)[2]
0 - 4 6.206.415
Erkek Kadın
5 - 9 6.271.234


10-14 6.372.165


15-19 6.477.722


20-24 6.214.024


25-29 6.286.332


30-34 6.543.669


35-39 5.826.149


40-44 5.308.260


45-49 4.721.763


50-54 4.232.792


55-59 3.555.185


60-64 2.760.460


65-69 2.045.398


70-74 1.507.728


75-79 1.077.295


80-84 820.606


85-89 341.662


90+ 99.005


Nüfus Artış Hızı[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkiye nüfusu 1927-2011 arasında 5,5 kat artmıştır. II. Dünya Savaşı (1939-45) sırasında nüfus artış hızları hem doğumların azalması, hem de ölümlerin artması yüzünden düştü. 1945'ten sonra nüfus artışı hızlanarak 1955-60 arasında en yüksek düzeye çıktı; 1965'ten sonra Türkiye'nin nüfus artış hızında düzenli bir düşme olduğu söylenebilir.

Yaşlanma[değiştir | kaynağı değiştir]

Yaş Bağımlılık Oranı
Yıl 0-14 15-64 65+ Toplam Bağımlılık Oranı
1935 41,3 54,7 4,0 100,00 0,82
1955 39,5 57,1 3,4 100,00 0,75
1965 41,9 54,1 4,0 100,00 0,84
1975 40,6 54,8 4,6 100,00 0,82
1985 37,6 58,2 4,2 100,00 0,71
1990 34,6 61,1 4,3 100,00 0,63
2000 29,8 64.4 5,7 100,00 0,55
2010 25,6 67,1 7,2 100,00 0,48
2013 24,58 67,72 7,68 100,00 0,47

1965'ten beri, 0-14 yaş grubunun, toplam nüfus içindeki payının dramatik biçimde azalıyor olmasına karşın, Türkiye nüfusunun en önemli özelliklerinden biri hala genç olmasıdır. 2013 yılı itibariyle 0-14 yaş grubu toplam nüfus içindeki payı yüzde 24,58'dir. Nüfusun yaklaşık dörtte birinin henüz eğitim çağında olması gereken, bu yüzden çalışma çağına gelmemiş kişiler oluşturur.

Türkiye'de 1965 sonrasında bu oranın azalması doğurganlıktaki düşüşü yansıtır. Kuruluşundan bu yana Türkiye Cumhuriyeti'nde iki nüfus politikası uygulanmıştır. 1965'e kadar doğumları teşvik edici pro-natalist politika 1965 sonrasında yerini Nüfus Planlama Yasası'nda yer verilen doğumları sınırlayıcı (anti-natalist) politikaya bıraktı.[3]

Çalışma çağının (faal nüfus) dışındaki nüfusun (0-14 ve 65+ yaş) çalışma çağındaki nüfusa (15-64 yaş) oranını gösteren bağımlılık oranı, 1935'te 100 kişi için 83 kişiyken, 1990'da çalışma çağındaki her 100 kişi için 64 kişidir. 2012 yılındaysa her 100 çalışma çağındaki kişinin, çalışma çağı dışındaki 47 kişinin yükümlülüğünü üstlendiği görülür.

Türkiye'de yaşlı nüfusun (65+ yaş) toplam nüfus içindeki payı 20. yy'ın son on yılına kadar yüzde 5'in altında kalarak ciddi bir değişiklik göstermemiştir. Doğurganlıktaki düşüşle birlikte yaşlı nüfusun toplam nüfus içindeki payı giderek artmaktadır. Hızlı iç göç nedeniyle özellikle kırsal kesimin yaşlılık oranları daha hızlı artmaktadır. 2013 yılında yüzde 7,68 olan Türkiye'de 65 yaş ve üzeri nüfusun oranının 2050 yılında yüzde 17,6'ya ulaşacağı tahmin edilmektedir.[4]

Göç[değiştir | kaynağı değiştir]

1927-2010 Yılları arasında Kırsal ve Kentsel Nüfusun Sayısal ve Yüzde Dağılımı
Yıl Kır Kent Kır (%) Kent (%)
1927 10.342.391 3.305.879 75,8 24,2
1935 12.355.376 3.802.642 76,5 23,5
1940 13.474.701 4.346.249 75,6 24,4
1945 14.103.072 4.687.102 75,1 24,9
1950 15.702.851 5.244.337 75,0 25,0
1955 17.137.420 6.927.343 71,2 28,8
1960 18.895.089 8.859.731 68,1 31,9
1965 20.585.604 10.805.817 65,6 34,4
1970 21.914.075 13.691.101 61,5 38,5
1975 23.478.651 16.869.068 58,2 41,8
1980 25.091.950 19.645.007 56,1 43,7
1985 23.798.701 26.865.757 47,0 53,0
1990 23.146.684 33.326.351 41,0 59,0
2000 23.797.653 44.006.274 35,1 64,9
2010 17.500.632 56.222.356 23,7 76,2
2012 17.178.953 58.448.431 22,7 77,2
Not:1927-1990 arasında nüfusu 10.000'in üstündeki yerleşim birimleri,
2000'den itibaren il ve ilçe merkezleri kentsel nüfus olarak yer aldı.

Zaman içinde doğurganlık ve ölümlülükte azalmalar görülmüşse de, göç hareketi hızını fazla kaybetmemiştir. Türkiye'de göçün yönü genellikle kırdan kente, doğudan batıya doğrudur. 1927 yılında nüfusun yüzde 75,8'i kırsal (10 binden az nüfuslu), yüzde 24,2'si kentsel alanlarda yaşarken, bu oranlar 83 yıl içinde tam tersine dönmüştür. 2011 yılı itibariyle Türkiye nüfusunun yüzde 23,2'si (17.338.563) kırsal alanda (belde ve köyler) yaşarken, yüzde 76,8'i (57.385.706) kentsel (il ve ilçe merkezleri) alanlarda yaşamaktadır. Yine 2012 yılı itibariyle nüfusun yüzde 75,8'i nüfusu 10.000'in üstündeki yerleşim birimlerinde yaşamaktadır.

Kentsel nüfustaki artış özellikle 1950'den sonra hızlanmıştır, 1927-50 arasında yalnızca 0,8 puan artan kentsel nüfus oranı 1950-2010 arasında 51 puan yükselmiştir. 1927-35 arasında kırsal ve kentsel alanlarda yıllık ortalama nüfus artış hızları birbirine yakın olmuştur. 1935-40 arasında kentsel alanlarda artış, 1940-45 arasında ise II. Dünya Savaşı'nın etkisiyle hem kırsal, hem kentsel alanlarda düşme görülmüştür. 1950'den sonra yıllık ortalama kentsel nüfus artışının çok hızlanması kırdan kente göçün artmasıyla açıklanabilir.

1927-2010 arasında kentsel nüfusun büyük artış göstermiş olmasına karşın, kentsel nüfusun büyük bölümü kırsal kökenlidir. Çünkü 1927'de 3,3 milyon olan kentsel nüfus, 1927-2010 arasında Türkiye nüfusu gibi 5,5 katına çıksaydı, 2010'da yalnızca 18 milyona ulaşabilirdi. Oysa 2010 yılında kentsel nüfus 56,2 milyondu, dolayısıyla da ancak yüzde 32'sinin kent kökenli olduğu söylenebilir. Kentsel nüfusun doğurganlığının daha az olduğu düşünülürse, bu oran gerçekte daha da düşük olmalıdır.

Günümüz Türkiyesinde köylerden şehirlere ve kasabalara değil, kasaba ve küçük şehirlerden metropollere doğru bir göç hareketi sürmektedir. 1990'lara kadar çoğunlukla ekonomik sebeplerle gerçekleşen göçler o tarihlerden itibaren "terör odaklı" hale gelmeye başlamıştır. Buna bağlı olarak göç hareketleri metropollerde önceleri çoğunlukla konut ve altyapı gibi fiziksel sorunlara yol açarken, göçlerin son yıllarda yoğunlaşması etnik bir karakterde algılanmasına veya adlandırılmasına neden oldu.[4]

Şehirler[değiştir | kaynağı değiştir]

İstanbul
İstanbul
Ankara
Ankara
İzmir
İzmir

Sıra Şehir İl Nüfus

Bursa
Bursa
Adana
Adana
Kocaeli
Kocaeli

1 İstanbul İstanbul 14.160.467
2 Ankara Ankara 5.045.083
3 İzmir İzmir 4.061.074
4 Bursa Bursa 2.740.970
5 Antalya Antalya 2.158.265
6 Adana Adana 2.149.260
7 Konya Konya 2.079.225
8 Gaziantep Gaziantep 1.844.438
9 Şanlıurfa Şanlıurfa 1.801.980
10 Mersin Mersin 1.705.774
11 Kocaeli İzmit 1.676.202
12 Diyarbakır Diyarbakır 1.607.437
13 Hatay Hatay 1.503.066
14 Manisa Manisa 1.359.463
15 Kayseri Kayseri 1.295.355
TÜİK (2013)[5]


Etnik yapı[değiştir | kaynağı değiştir]

1965 nüfus sayımı sonuçlarına göre etnisite oranları[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkiye'de konuşulan diller, 1965 nüfus sayımı[6]
Dil Anadil Konuşulan tek dil Mükemmel konuşulan ikinci dil
Abazaca 4.563 280 7.556
Arnavutça 12.832 1.075 39.613
Arapça 365.340 189.134 167.924
Ermenice 33.094 1.022 22.260
Boşnakça 17.627 2.345 34.892
Bulgarca 4.088 350 46.742
Pomakça 23.138 2.776 34.234
Çeçence 7.563 2.500 5.063
Çerkesçe 58.339 6.409 48.621
Hırvatça 45 1 1.585
Çekçe 168 25 76
Felemenkçe 366 23 219
İngilizce 27.841 21.766 139.867
Fransızca 3.302 398 96.879
Gürcüce 34.330 4.042 44.934
Almanca 4.901 790 35.704
Yunanca 48.096 3.203 78.941
İtalyanca 2.926 267 3.861
Kürtçe (Kurmanci) 2.219.502 1.323.690 429.168
Yahudi İspanyolcası 9.981 283 3.510
Lazca 26.007 3.943 55.158
Farsça 948 72 2.103
Lehçe 110 20 377
Portekizce 52 5 3.233
Romanca 406 53 6.909
Rusça 1.088 284 4.530
Sırpça 6.599 776 58.802
İspanyolca 2.791 138 4.297
Türkçe 28.289.680 26.925.649 1.387.139
Zazaca 150.644 92.288 20.413
Total 31.009.934 28.583.607 2.786.610
Türkiye'de illere göre konuşulan diller. 1965 nüfus sayımı[7]
İller / Diller Türkçe Kürtçe Arapça Zazaca Çerkesçe Yunanca Gürcüce Ermenice Lazca Pomakça Boşnakça Arnavutça Yahudi dilleri
Adana (Osmaniye dahil) 866.316 7.581 22.356 332 51 51 0 28 9 0 312 483 29
Adıyaman 143.054 117.325 7 6.705 0 0 0 84 4 0 0 0 0
Afyonkarahisar 499.461 125 19 1 2.172 169 2 2 1 16 14 2 1
Ağrı 90.021 156.316 105 4 2 2 77 5 0 1 103 0 0
Amasya 279.978 2.179 9 2 1.497 6 1.378 208 6 0 10 336 1
Ankara 1.590.392 36.798 814 21 393 124 41 66 120 7 126 833 64
Antalya 486.697 23 2 0 0 14 0 0 2 0 0 1 0
Artvin 190.183 46 4 0 0 4 7.698 1 12.093 1 1 0 0
Aydın 523.583 168 85 0 112 71 4 1 4 0 26 88 0
Balıkesir 698.679 560 38 8 3.144 236 1.273 9 205 1.707 314 24 4
Bilecik 137.674 5 4 0 736 4 73 1 1 2 6 3 0
Bingöl 62.668 56.881 19 30.878 17 0 1 11 1 0 0 0 3
Bitlis 56.161 92.327 3.263 2.082 205 1 5 16 0 0 0 1 2
Bolu (Düzce dahil) 375.786 363 0 0 1.593 3 1.541 488 1.791 0 40 6 1
Burdur 194.910 2 7 0 0 3 12 0 0 0 0 1 0
Bursa 746.633 213 22 0 799 106 2.938 35 517 65 1.169 1.928 69
Çanakkale 338.379 443 0 25 1.604 5.258 4 9 12 3.675 516 6 121
Çankırı (Karabük dahil) 250.510 158 1 0 0 1 0 3 2 0 0 0 0
Çorum 474.638 8.736 4 0 1.808 12 8 51 3 7 0 0 0
Denizli 462.860 283 28 5 8 97 1 1 0 2 1 3 0
Diyarbakır 178.644 236.113 2.536 57.693 1 1 3 134 3 48 1 5 0
Edirne 290.610 386 104 21 9 18 2 12 3 10.285 329 58 92
Elazığ 244.016 47.446 17 30.921 0 2 0 2 30 12 3 2 0
Erzincan 243.911 14.323 13 298 4 5 0 12 2 3 0 1 0
Erzurum 555.632 69.648 86 2.185 109 8 4 11 24 7 1 5 1
Eskişehir 406.212 327 42 0 1.390 4 3 0 14 23 114 78 0
Gaziantep 490.046 18.954 885 1 4 6 0 4 3 0 1 11 0
Giresun 425.665 305 1 1 2 0 2.029 0 5 0 0 0 0
Gümüşhane (Bayburt dahil) 260.419 2.189 0 0 91 0 0 0 17 0 0 0 0
Hakkari 10.357 72.365 165 0 1 0 1 21 2 0 0 0 0
Hatay 350.080 5.695 127.072 7 780 767 11 376 6 2 8 44 1
Isparta 265.305 688 75 11 8 91 0 1 2 1 1 3 4
Mersin 500.207 1.067 9.430 23 76 137 13 12 19 3 3 9 1
İstanbul 2.185.741 2.586 2.843 26 317 35.097 849 29.479 128 165 3.072 4.341 8.608
İzmir 1.214.219 863 352 5 1.287 898 15 17 15 1.289 2.349 1.265 753
Kars (Ardahan ve Iğdır dahil) 471.287 133.144 61 992 215 6 8 5 24 1 5 4 1
Kastamonu (Düzce dahil) 439.355 1.090 2 0 3 2 180 849 1 0 0 0 0
Kayseri 509.932 8.454 34 8 17.110 1 1 9 6 9 15 160 1
Kırklareli 252.594 602 136 24 5 3 5 3 7 3.375 1.148 144 11
Kırşehir 185.489 11.309 4 0 2 0 0 0 1 0 1 0 0
Kocaeli 320.808 235 0 10 1.467 63 2.755 46 2.264 381 3.827 22 7
Konya (Karaman dahil) 1.092.819 27.811 67 4 1.139 3 7 1 5 1 11 75 0
Kütahya 397.221 105 13 2 17 4 2 88 9 0 0 34 0
Malatya 374.449 77.794 33 10 14 5 7 148 5 4 0 3 0
Manisa 746.514 241 15 0 488 42 67 2 6 54 116 192 3
Kahramanmaraş 386.010 46.548 21 0 4.185 0 0 13 3 0 0 9 0
Mardin 35.494 265.328 79.687 60 75 11 15 11 0 0 1 6 0
Muğla 334.883 6 4 1 0 28 0 0 0 1 0 0 4
Muş 110.555 83.020 3.575 507 898 0 1 3 103 0 0 0 0
Nevşehir 203.156 22 0 0 0 0 0 0 0 0 0 22 0
Niğde 353.146 8.991 10 0 227 5 0 12 4 0 15 4 0
Ordu 538.978 12 0 0 5 0 4.815 34 0 1 0 1 0
Rize 275.291 11 1 1 0 9 4 0 5.754 1 0 1 0
Sakarya 388.481 2.163 32 3 538 6 4.535 2 2.671 23 2.899 794 1
Samsun 747.115 1.366 3 0 3.401 91 2.350 5 51 319 10 610 0
Siirt (Batman & Şırnak dahil) 46.722 179.023 38.273 484 1 0 15 98 3 0 10 0 0
Sinop 261.341 2.126 0 0 659 1 1.144 228 3 5 0 7 3
Sivas 649.099 32.284 19 23 2.086 0 0 217 1 0 515 0 0
Tekirdağ 284.222 548 76 18 5 19 52 8 2 1.627 6 51 102
Tokat 483.948 3.974 7 3 5.934 0 367 45 2 0 0 964 0
Trabzon 590.799 72 12 0 0 4.535 1 11 0 0 0 0 0
Tunceli 120.553 33.431 20 2.370 28 0 0 4 0 18 10 8 0
Şanlıurfa 207.652 175.100 51.090 14.554 3 0 5 2 4 0 2 0 0
Uşak 190.506 16 2 0 1 0 0 4 1 0 0 0 0
Van 118.481 147.694 557 3 1 2 1 1 8 0 1 1 66
Yozgat 433.385 2.424 1 0 1.597 2 0 118 0 0 14 1 0
Zonguldak (Bartın & Karabük dahil) 649.757 43 26 0 5 17 2 3 15 0 1 1 1

      Türkçe konuşanların büyük çoğunlukta olduğu yerler.
      Türkçe konuşanların çoğunlukta olduğu yerler.
      Kürtçe konuşanların çoğunlukta olduğu yerler.
      Kürtçe konuşanların büyük çoğunlukta olduğu yerler.

Günümüzdeki durum[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkiye Nüfusu - 1[8] Türkiye Nüfusu - 2[9] Türkiye Nüfusu - 3[10] Türkiye Nüfusu - 4[11] Türkiye Nüfusu - 4[12]
Türkler 59.000.000 Geri kalan çoğunluk Geri kalan çoğunluk Geri kalan çoğunluk Geri kalan çoğunluk
Kürtler 11.000.000 10.000.000 10.500.000 9.500.000  ?
Araplar 550.000  ?  ?  ?  ?
Zazalar 520.000 300.000 300.000  ?  ?
Lazlar 220.000 80.000 152.000 300.000 300.000
Çerkezler + Abhazlar 150.000 500.000  ?  ?  ?
Gürcüler 70.000  ? 50.000  ?  ?
Boşnaklar 70.000  ? 37.000  ?  ?
Çingeneler 30.000  ? 60.000  ?  ?

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]