Doğu Trakya

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Koordinatlar: 41°9′13″K 27°22′0″D / 41.15361°K 27.366667°D / 41.15361; 27.366667

Doğu Trakya
—  Bölge  —
Doğu Trakya'nın batı sınırı Meriç Nehri
Doğu Trakya'nın batı sınırı Meriç Nehri
Doğu Trakya
Doğu Trakya

Doğu Trakya, Türkiye Trakyası ya da Türkçe'de yaygın olarak sadece Trakya, Trakya bölgesinin Türkiye sınırları içinde kalan kısmıdır. Türkiye'nin Avrupa Kıtasındaki topraklarının tamamını oluşturur. Batısında Meriç Nehri ve Yunanistan'a bağlı Batı Trakya, kuzeyinde Bulgaristan'da kalan Kuzey Trakya ve Karadeniz, doğu ve güneyde ise sırasıyla İstanbul Boğazı, Marmara Denizi, Çanakkale Boğazı ve Saros Körfezi ile çevrilidir. İstanbul kentinin tarihsel merkezi ve Edirne gibi önemli eski kentler bu bölgededir. Aynı zamanda Türkiye'nin Avrupa ile olan karayolu ve demiryolu bağlantıları Doğu Trakya'dadır.

Etimoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

Trakya kelimesi Eski Yunanca trachea kelimesinden türemiştir ve "gırtlak, soluk borusu" anlamına gelmektedir. Bir başka deyişle Trakya, "Boğazlar Ülkesi"dir. Ayrıca bölgede uzun yıllar etkinliğini koruyan Trak kavmi, bu ismin günümüze kadar gelebilmesinde etkilidir.

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkiye Trakyası'nın yaygın panaro- ması alçak tepeler ve ekili arazilerdir
Ayçiçeği bölgenin simgesidir, Edirne
İstanbul Boğazının Avrupa Yakası

Balkan Yarımadasının güneydoğu ucunda yeralan bölgenin başlıca yer şekilleri Karadeniz'e paralel uzanan Yıldız Dağları ve güneyindeki daha alçak olan Koru Dağları ve Işıklar Dağı (Ganos Dağı)'dır. Çatalca-Kocaeli platosu'nun Çatalça kısmı bu bölgededir. Bölgenin geri kalan kısımları alçak tepelerden oluşmaktadır. Çatalca Yarımadası ve Gelibolu Yarımadaları, yine Doğu Trakyadadır.

Bölgenin başlıca akarsuyu, bölgenin doğusundan doğup batısına doğru akarak Meriç Nehri ile birleşen Ergene Nehridir. Doğu Trakya'nın doğal göller iki kısma ayrılabilir. Bunlar bölgenin doğusunda İstanbul yakınlarında toplananalar;Büyük Çekmece Gölü, Küçük Çekmece Gölü ve Terkos Gölü ve Meriç Nehrinin civarında oluşanlardır; en önemlileri Gala Gölü'dür.

Önemli bazı barajlar ise şunlardır;

Marmara Bölgesi'ne dahil olan Doğu Trakya'nın bölgesel alt bölümleri şöyledir;

Tamamı Doğu Trakya'da yer alan bölümler

  • Ergene Bölümü
  • Yıldız Bölümü

Sadece bir kısmı Doğu Trakya'da yer alan bölümler

  • Çatalca-Kocaeli Bölümü (Çatalca Yarımadası)
  • Güney Marmara Bölümü (Gelibolu Yarımadası)

Doğu Trakya'daki Milli Parklar şunlardır;

İlk baharda Bulgaristanda bulunan Kuzey Trakya'da eriyen karlar ve yoğun yağışlar, kimi yıllar bölgedeki barajların kapasitelerini zorlar. Bu durumda açılan baraj kapakları, Batı Trakya ve Doğu Trakya'nın Meriç Havzasında su baskınlarına neden olur.

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

Doğu Trakya'nın insanın Avrupa kıtasına ilk geçiş güzergahlarından biri olduğu düşünülmektedir. Bölge insanlık tarihi boyunca batıdan, doğuya ya da doğudan, batıya göç eden birçok kavmin rotası içinde veralmıştır. Erken dönemde Misyalılar, Bitinyalılar, Frigyalılar ve daha geç dönemde Galatlar, Anadoluya Doğu Trakya üzerinden geçen bazı önemli uluslardır. Küçük Çekmece Gölü yakınlarındaki Yarımburgaz Mağarası, hem Doğu Trakyanın, hem de Türkiyenin önemli Paleolitik yerleşim yerlerindendir. Edirne, Kırklareli illerinde yer alan Dolmenler ise diğer eski buluntulardır.

Bölgenin tamamına egemen olan ilk uygarlık Trak uygarlığıdır. Troya Savaşında Troyalıların yanında yer alan, Yunanlıların savaşçılık ve Ares kültü ile ilişkilendirdikleri bu kavim günümüz Kuzey Trakyası merkez olmak üzere tüm Trakya'yı hatta Bulgaristan ve Makedonyanın büyük bölümünü egemenlikleri altına alan Odris Krallığı olarak bilinen bir krallığı kurmuştur. Ama aynı zamanda özellikle Gelibolu Yarımadasında ve Marmara kıyılarında Yunan kolonicilerin kurduğu ya da yeniden imar ettiği şehirlerinin bulunduğu bölgelerdir.

Doğu Trakya'daki önemli antik kentler;

Vize roma tiyatrosu[1]
Yazları kurak geçen bölgede Sukemerleri önemli Roma yapılarıdır, Bozdoğan Sukemeri

Kıyılarda, Ege'den Karadeniz'e doğru

İç kısımlarda

Hellenistik dönemden, Osmanlı gerileme dönemine[değiştir | kaynağı değiştir]

Osmanlı mimari başyapıtlarından Selimiye Camii
  • Leandros ve Hero efsanesinde, Leandros Sestos'ludur
  • Peloponez Savaşıları sırasında MÖ 405 yılında adını Sestos şehrinin kuzeyindeki bir yerleşim yerinden alan Aegospotami Muharebesi Sparta zaferiyle sonuçlanan Çanakkale Boğazında gerçekleşen bir deniz savaşıdır.
  • Persler, Çanakkale Boğazı geçerek bölgeye egemen olur.
  • Büyük İskender, Pers Seferi sırasında, Asya'ya yaptığı yolculuk sırasında Byzantion şehri ve Doğu Trakya'nın doğusu hariç bölgeyi fetheder.
  • İskender'in ölümü sonrası, valilerinden Lysimakhos, Gelibolu Yarımadasına kendi adıyla adılan bir başkent kurar ve kısa süre içinde olsa Batı Anadolu'dan Makedonya'ya kadar geniş topraklara hükmeder.
  • Roma Döneminde Doğu Trakya, günümüz Batı ve Kuzey Trakya'sı ile beraber, Trakya bölgesi içinde yer alır. Romalıların imparatorluk genelinde ulaşım sistemini geliştirmek için yaptıkları yollardan biri olan Egnatia Yolu bölgeden geçer.
  • Trakya şehri Byzantion, Konstantinopolis adını alıp Doğu Roma'nın başkenti olur. Ayrıca Doğu Roma idari sistemindeki Trakya Theması yalnız Doğu Trakya ve Bulgaristanın Burgaz bölgesinden, kimi dönemlerde ise Kuzey Trakya hariç, Batı ve Doğu Trakyadan oluşur.
  • Hun, Avar, Got halkları ayrı ayrı bölgeyi yağmalamıştır.
  • Haçlı Seferlerinin güzergahı üzerinde bulunan Doğu Trakya, Dördüncü Haçlı Seferi sonucu işgal edilen Konstantinopolis ile birlikte Latin İmparatorluğunun egemenliğine girmiştir ama daha sonra Doğu Roma'nın temsilcisi olan İznik İmparatorluğu bölgeyi yeniden ele geçirmiştir.
  • Gelibolu Yarımadasındaki Çimpe Kalesi, Osmanlı Devleti'nin Doğu Trakya'daki ve aynı zamanda Avrupa'daki ilk toprağı olarak 1356 yılında Osmanlı yönetimine geçmiştir. Bölgede hakimet alanını genişleten Osmanlıların, Doğu Trakya'da yaptıkları başlıça savaşlar şunlardır;
  • 1453'te Konstantinopolis'in fethi ile şehir için İstanbul adı kullanımı başlanmıştır ve tüm Doğu Trakya, Osmanlı İmparatorluğuna dahil olmuştur.

Osmanlı gerileme ve çöküş dönemleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  • 93 Harbi sırasında Rus kuvvetleri Doğu Trakya'yı işgal ederler. Savaşın sonunda imzalanan Ayastefanos Antlaşması ile Bulgaristan bağımsızlığını kazanır.
  • Birinci Balkan Savaşında Bulgar orduları Çatalca önlerine kadar gelerek, Osmanlıyı Edirne ve Kırklareli'ni Bulgaristan'a bırakan bir antlaşmayı kabul ettirmişlerdir.
  • Bulgaristan'nın İkinci Balkan Savaşında birçok Balkan devleti ile aynı anda savaşmasını fırsat bilen Osmanlı, savaş ilan ederek Edirne ve Kırklareli'ni geri almayı başarmıştır.
  • Birinci Dünya Savaşı'nın ve önemli cephelerinden biri olan Gelibolu Savaşı bu bölge gerçekleşmiştir.
  • Sevr Antlaşmasıyla bölge yunanlılara, boğaz kıyıları ise özel bir uluslararası denetime bırakılmıştır.
  • "Trakya-Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti" Edirne'de işgalleri protesto için kurulmuştur.

Bölgenin etnik yapısıyla ilgili birbiriyle çelişen birçok harita vardır. Bu çelişkiler bölgenin bu dönemdeki savaşlar ve işgaller açısından hareketliliğine bağlanabilineceği gibi, milliyetçi yaklaşımlarla bölgede bir etnik unsuru olduğunda daha fazla gösterme yaklaşımının benimsenmesi sonucuda olabilir. Aşağı zaman sırasına göre haritalar ve Doğu Trakya için belli etnik farklar;

Türkiye dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Kurtuluş Savaşı Batı Cephesinin başarı sonrası imzalan Mudanya Ateşkes Antlaşması ve Lozan Antlaşması sonucunda, Doğu Trakya'da ciddi çarpışmalar yapılmadan, bölge Türkiye'ye bırakıldı.
  • Yunanistan, Türkiye'ye savaş tazminatı olarak Karaağaç mevkini bırakmıştır. Bu toprak Türkiye'nin Meriç Nehrinin batısındaki tek toprağıdır.
  • Lozan Mübadelesi ile İstanbul hariç bölgedeki tüm Rumlar, Yunanistan'a gönderilmiştir.
  • İstanbul'un etkilenmediği Trakya Olayları olarak adlandırılan antisemitik hareket, 1934'te on günü aşkın bir süre bölgede etkili olmuştur. Sonucunda bölge yahudi nüfusunun büyük bölümünü kaybetmiştir.
  • 1989 yazındaki Türk göçü nedeniyle Bulgaristandaki Türklerin büyük bölümü Türkiye'ye ve bölgeye gelmişlerdir. Bir kısmı daha sonra dönmüşse de, Türkiye'de kalmayı seçenler de mevcuttur.

İdari Yapı[değiştir | kaynağı değiştir]

Doğu Trakya bulunan idari birimler

Kimi yaklaşımlara göre anakarada yer almasa da Gökçeada da Doğu Trakya'ya dahildir.[kaynak belirtilmeli]

Nüfus ve Yerleşim[değiştir | kaynağı değiştir]

İstanbul'u ayrı tutarsak, Doğu Trakyanın nüfus yapısında başlıca etnik gruplar özellikle Rumeli göçmenlerinin oluşturduğu Türkler, ve kimi bölgelerde yoğunlaşan Romanlardır. Bölgenin tarihsel merkezi Edirne olsa da bölgenin yeni merkezi Tekirdağdır. Batı ve Kuzey Trakyanın Osmanlının elinden çıkması sonucu, Edirne Türkiye Cumhuriyetinde bir sınır kenti durumda düşmüştür buda yatırımcıların kent yerine İstanbul'a daha yakın Tekirdağı seçmesine neden olmaktadır. Benzer şekilde Kırklarelide dağlık yapısı nedeniyle, yeterli yatırım çekememektedir.

İl bazlı nüfus durumuna bakmakarsak 2011 genel seçimlerinde Tekirdağ önceden 5 olan milletvekili sayısını 6'ya çırarırken, Edirne'nin 4 olan milletvekili sayısı 3'e düşmüştür, Kırklarelinin ise milletvekili sayısı 3'tür.[2] Bu iller dikkate alınarak nüfusu 25bin'den büyük olan yerleşim yerleri aşağıdaki tablodadır.[3]

Sıra Kent 2010 Sayımı 2012 Sayımı Bağlı olduğu il
1 Çorlu 215.293 273,362 Tekirdağ
2 Çerkezköy 73.918 188.712 Tekirdağ
3 Tekirdağ 141.439 176.848 Tekirdağ
4 Edirne 138.793 162.161 Edirne
5 Lüleburgaz 100.417 137.872 Kırklareli
6 Kırklareli 62.152 88.956 Kırklareli
7 Keşan 54.314 80.010 Edirne
8 Uzunköprü 40.154 66.061 Edirne
9 Malkara 27.787 54.121 Tekirdağ
10 Babaeski 27.712 50.559 Kırklareli

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

Ergene havzası tarımın en yoğun yapıldığı bölümlerdendir. Başlıça ürünler ayçiçeği ve buğdaydır, sulama imkanlarının daha bol olduğu Meriç tarafında ise pirinç ekimi yaygındır. Bununların dışındaki tarım ürünleri Şarköy civarında bağcılık ve Edirne'nin Ege kıyıları ile Gelibolu Yarımadasında zeytinciliktir. Tekirdağ ve Yıldız'da kısımlarında hayvancılık önemli uğraşlardandır.

Enerji kaynakları ve madenler açısından Doğu Trakya incelendiğinde şu kaynaklar öne çıkar;

Başlıça sanaya dalları cam, içki, bitkisel yağ, süt ve süt ürünleridir. Özellikle Çorlu sanayileşmenin bölgedeki adresidir. Kıyıköy, Edirne kenti gibi turistik gezi noktalarının dışında bölgedeki turizm deniz turizmidir. Özellikle Silivri-Marmara Ereğlisi ve Saroz Körfezi kıyıları, yazlık tipi ikincil konutların bölgeleriki başlıca yerleridir.

Kültür[değiştir | kaynağı değiştir]

Kültürel olarak Türkiye'de, Türkiye Trakyası kavramı ile coğrafi olarak Doğu Trakya, kavramları birbirinden farklıdır. Asıl Türkiye Trakyası diye tanımlayabiliceğimiz bölge, Kırklareli, Edirne ve Tekirdağ illeridir. Örneğin Trakya Kalkınma Ajansının çalışma alanı bu illerdir.[4]

Trakya ile ilgili kültürel konular

  • Trakya Ağzı
  • Trakya müziği ve halk oyunları
  • Kırkpınar güreş festivali

Projeler[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Transtrakya Petrol Boru Hattı: Boğazlarda yoğunlaşan petrol trafiğinin yarattığı kirliliği ve özellikle daha dar olan İstanbul Boğazının zaman zaman hava şartlarından dolayı trafiğe kapanması yüzünden aksayan taşımacılık sorunlarına bir çözüm olarak sunulmuştur. Kıyıköy-Soroz Körfezi hattıda yapılması düşünülmektedir.
  • Kanal İstanbul, 2011 yılında ortaya atılan proje Çatalca Yarımadasına bir kanal açılmasını ve kıyılarına yeni yerleşim yerleri kurulmasını hedefler.

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]