Kurtalan

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Koordinatlar: 37°55′34″N, 41°42′01″E

Kurtalan
—  İlçe  —
Türkiye'de yeri
Türkiye'de yeri
Koordinatlar: 37°55′34″K 41°42′01″D / 37.92611°K 41.70028°D / 37.92611; 41.70028
Ülke Türkiye
İl Siirt
Coğrafî bölge Güneydoğu Anadolu Bölgesi
Yönetim
 - Kaymakam Abdulhalim CAN
 - Belediye başkanı Nejat YILMAZ
Yüzölçümü
 - Toplam 669,25 km2 (258,4 mi2)
Rakım 630 m (2.067 ft)
Nüfus (2013)[1]
 - Toplam 57,419
 - Kır 26,651
 - Şehir 30,768
Zaman dilimi DAZD (+2)
 - Yaz (YSU) DAYZD (+3)
Posta kodu 56500
İl alan kodu 484
İl plaka kodu 56
İnternet sitesi: Belediye

Kurtalan (Kürtçe: Misirc), Türkiye'nin Güney Doğu Anadolu bölgesinde kalan Siirt ilinin bir ilçesidir.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

İlçe topraklarında eski medeniyetlere ait yerleşme kalıntıları (Erzen, Zokarno ve Bemheri gibi) olmasına rağmen, ilçenin tarihi hakkında net bilgiler mevcut değildir. Tarihi kayıtlara göre XVI. yy. başlarında Şerefhan Beyliği toprakları içinde kalan yöre, 1514 Çaldıran Savaşından sonra Osmanlı topraklarına katılmıştır. Bugün ilçe merkezi olan Kurtalan şehrinin tarihi idari yönetim olarak pek eskiye dayanmaz, ancak bölge yerleşim olarak çok eski tarihlerden bu yana varlığını korumuştur. Günümüzden yaklaşık olarak 100-150 yil önce Oyacik (Telan) köyünün Gedikbaşı (Batas) Mahallesinde ikamet eden Farooğulları Aşiretinin üyeleri tarafından kurulduğu sanılmaktadır. Bilinmeyen bir nedenle köylerinden göç eden 3-5 aile Zengan Tepesinin eteğindeki derenin her iki yakasına yerleşerek bugünkü Kurtalan şehrinin temeli olan Misriç Köyünü kurmuşlar. Osmanlı Devleti zamanında Misriç Köyünün de içinde bulundugu yöre "Garzan" olarak bilinmekteydi. Garzan, Siirt vilayetinin bir kazasi (ilçesi) durumundaydi. İlçe merkezinin yeri çesitli nedenlerle birkaç defa degistirilmistir. 1904 yilinda Bespinar (Alenz) köyüne taşınan ilçe merkezi, bir yıl sonra bilinmeyen bir nedenle Beykent köyüne, daha sonra Kayabağlar (Zokayt) köyüne, oradan da Saipbeyli (Beybo) köyüne ve daha sonra da Garzan Beylerinin etkisiyle Yanarsu (Zok) köyüne taşınmıştır. 1938 yılına kadar Zok köyünde bulunan ilçe merkezi, Zok köyünün diğer köylere uzaklığı, merkezi konumda olmayışı ve demiryolu yapımı neticesiyle bu yolun son duraği haline gelen Misriç köyüne taşınma isteği gibi nedenlerden dolayı 1 Haziran 1938 tarihinde çıkarılan bir kanunla ilçe merkezinin Misriç köyüne taşınması ve ilçe merkezi ile idari yapının adının "Kurtalan" olarak degiştirilmesi kabul edilmişti. Aynı kanunda eski ilçe merkezi olan Zok köyünün adinin Yanarsu olarak degistirilmesi ve buranın Kurtalan ilçesine bağlı bir bucak merkezi haline getirilmesi de kararlaştırılmıştı. İlçe merkezi fiilen 1944 yılında Kurtalan'a taşındı.[2]

Bozhöyük (Siirt/Kurtalan): Çağdas Bozhöyük Köyü Kalkolitik çağdan kalma bir yerleşiminin üzerine kurularak, altında kalan yaklaşık 7000 yıllık kültür katmanları tahrip edildi.

Çayırlı (Siirt/Kurtalan) : İlk olarak Kalkolitik çağda yerleşilen höyük, günümüzde de iskan ediliyor. Çayırlı köyünün evleri yerleşimin neredeyse tüm yamaçlarını kapladı. Batısı ise oldukça dik bir yamaç olduğu için imar faaliyetleri bu alanda sürdürülememiş. Höyük üzerinde, evlerin su ihtiyacını karşılamak için, köy hizmetlerinin yaptırdığı bir su deposu, yol ve iki adet de telefon direği mevcut.

Kültürü[değiştir | kaynağı değiştir]

Tarihsel ve kültürel olarak medeniyetler beşiği olarak bilinir. Kurtalan halkı misafirperverliğiyle övünür. İlçenin gelenek ve görenekleri yörede yaygın kültürden esinlendi.

Coğrafi Konumu[değiştir | kaynağı değiştir]

Kurtalan ilçesi yurdumuzun yedi coğrafi bölgesinden biri olan Güneydoğu Anadolu Bölgesinin Dicle Bölümünde yer alır. İdari bakımdan Siirt İlinin bir ilçesi statüsünde olan Kurtalan'ın doğusunda Siirt Merkez İlçe batısında Beşiri İlçesi, güneybatısında Hasankeyf İlçesi, kuzeyinde ise Baykan İlçesi bulunmaktadır. Haydarpaşa-Kurtalan demiryolu hattının son istasyonu durumundaki ilçe merkezi Siirt'i Batman'a ve dolayısıyla Diyarbakır'a bağlayan karayolunu da üzerinde bulunur.

Coğrafi Yapısı[değiştir | kaynağı değiştir]

669.25 kilometrekare yüz ölçüme sahip olan ilçede 2012 yılı Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi Sonuçlarına göre 56.740 kişi sayılmıştır. Kilometre kareye 84 kişi düşmektedir.(Bu sayı Türkiye ortalamasının altındadır.) Toplam nüfusun 30.087’si ilçe merkezinde, geri kalan 26.653'ü ise köy ve kasabalarda yaşamaktadır. Köy ve kasaba nüfusu önceki iki yıla göre düşmüştür. İlçe arazisi, umumiyetle dalgalı, arızalı, çıplak sırtlarla vadilerden; yer yer genişçe düzlüklerden ibarettir. Kaynağını Sason Dağlarından alan Garzan Çayının ve kollarının geniş vadileri sulu tarıma uygun alanları teşkil ederler. Güneyde Beşiri ilçesi ile doğal sınırı teşkil eden iki önemli yükselti vardır: Biri 1530 m. yüksekliğindeki Dilek Tepesi(Kozdağ), öbürü ise 1050 m. yükseltili Garzan Dağıdır. Garzan Çayı, Başur ve Reşan Çayları Kurtalan'ın önemli akarsularıdır. Reşan Çayı ve Garzan Çayı, Çattepe Köyü yakınlarında birleşmektedirler. Ekinli ve Yayıklı Köylerinde birer sulama göleti bulunmaktadır. Yazların sıcak ve kurak kışların nispeten ılık geçtiği ilçede en fazla yağış ilkbahar mevsiminde düşer. Yağışların genellikle yağmur şeklinde olduğu ilçede kışın kar yağışları da görülür. Fakat karın yerde kalma süresi 20 günü aşmaz. Bugüne kadar ölçülmüş en düşük kış sıcaklığı -18,5C, en yüksek kış sıcaklığı 19,5C, en düşük yaz sıcaklığı 5,5C ve en yüksek yaz sıcaklığı 43,5C 'dir. Sıcaklığın çok yüksek değerlerde seyrettiği yaz aylarında buharlaşmanın da şiddetine bağlı olarak kuraklık görülür. İnsanlar temel ihtiyaçları için gerekli olan suyu bile çok zor temin edebiliyorlar. Kurtalan'ın içinde bulunduğu alanın 400-500 metre derinliğe kadar dolgu olması yüzünden yağışla gelen suyun dibe sızması ve suyu tutacak ormanların olmayışı kuraklığı arttıran diğer nedenlerdir.

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

Yıl Toplam Şehir Kır
1965[3] 29.206 3.422 25.784
1970[4] 32.456 6.097 26.359
1975[5] 36.413 7.001 29.412
1980[6] 44.193 10.442 33.751
1985[7] 47.756 12.352 35.404
1990[8] 47.035 17.295 29.740
2000[9] 53.521 24.865 28.656
2007[10] 55.076 27.561 27.515
2008[11] 56.282 28.004 28.278
2009[12] 56.277 28.332 27.945
2010[13] 56.112 28.679 27.433
2011[14] 56.896 29.622 27.274

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6NPVGEX6n. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014. 
  2. ^ (Kurtalan Şehri'nin Kuruluşu ve Gelişimi, M.Kamil PETEK, 1999-ANKARA)
  3. ^ "1965 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtmMSnX0. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  4. ^ "1970 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtnyqBNM. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  5. ^ "1975 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtqtL7zy. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  6. ^ "1980 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtuxyGkD. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  7. ^ "1985 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Btx3ecXu. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  8. ^ "1990 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtykrO10. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  9. ^ "2000 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu0usW1M. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  10. ^ "2007 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu2GZqlb. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  11. ^ "2008 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuC5hL70. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  12. ^ "2009 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuEFyDaj. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  13. ^ "2010 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuFwl2UR. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  14. ^ "2011 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuHAdjc3. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]