Kürdistan Bölgesel Yönetimi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Kürdistan Bölgesel Yönetimi
Herêmî Kurdistan
إقليم كردستان
Kürdistan Bölgesel Yönetimi
Bayrak Arma
Bayrak Arma
Slogan: An azadî, an azadî.(Ya özgürlük, ya özgürlük.)
Ulusal Marş: Ey Reqîb
Konum
Bölgenin Irak'taki konumu kırmızı ile belirtilmiştir.
Başkent

ve en büyük şehir

Erbil
36°11′K 44°00′D / 36.183°K 44°D / 36.183; 44
Resmî dil(ler) Kürtçe, Arapça [1]
Yönetim biçimi Özerk Cumhuriyet
 - Devlet Başkanı Mesut Barzani
 - Başbakan Neçirvan İdris Barzani
Kuruluş
 - Özerk oluşu 11 Mart 1970
 - Özerkliğin kalkması Mart 1974
 - De facto bağımsızlık Ekim 1991
 - Bölgesel hükümetin kuruluşu 4 Temmuz 1992
 - İlân Edilişi 30 Ocak 2005
Yüzölçümü
 - Toplam 40.643 km²  (84th)
15,455 mil²
Nüfus
 -  sayımı 5.250.290[2]
 - Yoğunluk 211/km² 
166th/mil²
İGE  n/a (n/a)  (not ranked)
Para birimi Irak dinarı (IQD)
Zaman dilimi (UTC+3)
ISO 3166 kodu IRQ
Internet TLD Çeşitli
Telefon kodu 964

Kürdistan Bölgesel Yönetimi, Irak'ın kuzeyinde yer alan özerk bölge. Nüfusları tartışılan ve bölge yönetimince azınlık statüsü verilmiş olan Kürtler, Asuriler, Irak Türkmenleri ve Süryaniler bu bölgede yaşamaktadırlar.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Irak Kürdistanı ile Kürdistan Bölgesel Yönetimi

Irak'ın kuzeyinde bulunan bölge 11 Mart 1970'te Saddam Hüseyin ve Mustafa Barzani arasında yapılan anlaşma üzerine kuruldu. Özerklik anlaşmasına göre Irak'ın kuzeyindeki üç il, yaklaşık 37 000 km²'lik bir bölge, Erbil'de kurulucak bir yerel parlamento tarafından yönetilecekti. Bunun yanı sıra Irak Meclisinde 5 bakan ve başbakanvekili Kürt olacaktı. Kürtçe ülke genelinde Arapça'nın yanı sıra ikinci resmî dil olacaktı.

İran-Irak Savaşı sırasında bu bölge merkezi hükümetin kontrolünden çıkmış, İran saflarında Saddam Hüseyin'e karşı yer almıştı. Saddam Hüseyin savaştan önce anlaşmayı kaldırmış ve 1974'te Kürt bakanları meclisten çıkarmıştı. Bu durum üzerine Barzani'ler isyan etmişlerdi. Bu durum Irak için çıkan savaşı kötü etkiledi, çünkü Saddam Hüseyin'e karşı Kuzey, İran ile ittifak etmiştir.

Birinci Körfez Savaşı öncesi ve savaş sırasında Saddam Hüseyin'den kaçan on binlerce Kürt, Türkiye'ye sığındı. Türkiye tarafından kurulan kamplarda Kürt mültecilere sağlık, barınma ve giyim yardımları yapıldı. Saddam Hüseyin devrilip Kürt liderler yeni dönemde söz sahibi olana kadar yurt dışına Türk Pasaportu ile çıktılar.

Birinci Körfez Savaşı'ndan sonra çıkarılan uçuş yasağından dolayı bölge bugüne kadar Bağdat'ın yönetimi altında değildir. Bölge Kürdistan Parlementosunun kontrolü altındadır.

Mesut Barzani liderliğindeki Kürdistan Demokratik Partisi ile Celal Talabani liderliğindeki Kürdistan Yurtseverler Birliği'nin arasında çıkan anlaşmazlıklardan dolayı bölge ikiye bölünmüşse de, son yıllarda birleşme sürecine girilmiştir.

İller[değiştir | kaynağı değiştir]

Kürdistan Bölgesel Yönetiminin başkenti, Erbil
Ana madde: Irak'ın illeri

Kürdistan Bölgesel Yönetimi, Irak'ın dört ilini (Arapça: محافظة Muhafaza, Kürtçe: parêzge)inden kontrol altına almaktadır.

  • Bölgesel Yönetiminin kontrol altındaki iller:
1. Süleymaniye
2. Erbil
3. Duhok
4. Halepçe

Din[değiştir | kaynağı değiştir]

Bölge halkının çoğu Sünni'dir ve Şafii mezhebindendir. Bölgede Katolik, Ortodoks, Süryani, Ermeni ve Keldani kiliselerine bağlı Hıristiyan azınlık ve sayıları on binlere ulaşan Yezidi ve Ehl-i Hak dini mensupları mevcuttur.[3]

Dil[değiştir | kaynağı değiştir]

Kürdistan Bölgesi'nin resmi dilleri Kürtçe ve Arapçadır. Kürtçe en çok konuşulan dildir ve Arapça da yaygın olarak konuşulur ve anlaşılır. Kürtçe'nin Soranice ve Kurmanci olmak üzere iki ana lehçesi vardır. Asur Neo-Aramice, Irak Türkmencesi, Manden Neo-Aramice, Ermenice de kendi toplumları arasında konuşulmaktadır.

Bölgenin 1975 yılına ait bir haritası.
Bölgenin 1998 yılına ait bir haritası.
Bölgenin 2009 yılına ait bir haritası.

Göçmenlik[değiştir | kaynağı değiştir]

2003 yılında Saddam Hüseyin rejiminin devrilmesinden bu yana, Irak Kürdistanı'ndaki özellikle Kürtler, Süryaniler, Ermeniler, Mandanlar, Şabaklar ve Romanlar'ın göçüne tanıklık etti. Çünkü istikrar ve güvenlikten dolayı, Kürdistan'da Kürt olmayan Iraklılar yerlerini terketmen zorunda kaldılar. Irak Kürdistanı ile Türkiye arasındaki yaygın ekonomik faaliyetler, Türklerin Irak Kürdistanı'nda iş aramasına fırsat verdi. 2009 yılında, Kürt başkentli merkezi bir Kürt gazetesi, yaklaşık 50.000 Türk'ün artık Kürdistan'da yaşadığını tahmin edildiğini bildirdi.[4] Bangladeş, Hindistan ve Pakistan'dan gelen göçmenler hakkında da raporlar yayınlanmıştır.

Ordusu[değiştir | kaynağı değiştir]

Peşmerge, silahlı Kürt savaşçılarının başvurduğu Kürtler tarafından kullanılan bir terimdir. Bazı kesimler tarafından özgürlük savaşçıları olarak tabir etmektedir. Peşmerge kelimesi "ölümle karşı karşıya olanlar" anlamını taşır. Kürdistan olarak bilinen bölgede hüküm sürmüş olan Osmanlı ve Kaçar Hanedanı'nın çöküşünün ardından, Kürdistan'daki Peşmerge kuvvetleri 1920'lerin başında Kürt bağımsızlık hareketinin çıkışından bu yana var olmuştur.

Peşmerge, Irak'a Özgürlük Operasyonu sırasında ABD Ordusu ve koalisyon güçlerinin yanında savaştı. Daha sonraki yıllarda, Peşmerge, Kürdistan ve Irak'ın diğer bölgelerindeki güvenliğinde hayati bir rol oynadı. Peşmerge aynı zamanda anti-terör operasyonları için Bağdat ve Al Anbar İli vilayetleriden konuşlandırılmıştır. Kürdistan Bölgesi, Irak anayasasına göre kendi ordusuna sahiptir ve yasalara göre merkezi Irak ordusunun Kürdistan Bölgesine girmesine izin verilmez.

Eğitim[değiştir | kaynağı değiştir]

Kürdistan Bölgesel Hükümeti'nin kuruluşundan önce, ilköğretim ve ortaöğretim neredeyse tamamen Arapça olarak öğretildi. Yükseköğretim ise her zaman Arapça olarak öğretildi. Bu durum ancak Kürdistan özerk bölgesinin kurulması ile değişmiştir. İlk uluslararası okul olan Choueifat Uluslararası İngiliz Koleji, 2006 yılında Irak Kürdistanı'nda şubesini açmıştır. Diğer uluslararası okullar da açıldı ve Kürdistan'da İngiliz Uluslararası Okullar Eylül 2011'de Süleymaniye'de planlı bir şekilde açılmıştır.

Seçim sonuçları[değiştir | kaynağı değiştir]

19 Mayıs 1992 seçimleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Kürdistan Demokratik Partisi (KDP)  %45,3
Kürdistan Yurtseverler Birliği (KYB)  %43,8
Kürdistan İslami Hareketi (IMK)  %5,1
Kürdistan Sosyalist Partisi (PASOK)  %2,6
Irak Komünist Partisi (ICP)  %1,0

Baraj %7´de olduğundan KDP 51 Koltuk, KYB 49 Koltuk mecliste hak etmiştir. KDP bir koltuk KYB'ye vermiştir. Böylece iki parti eşit düzeyde temsil hakkına sahip olmuştur. Türkmenler seçimlere katımama kararı aldılar. Geri kalan koltuklar azınlıklara göre dağıtılmıştır.

30 Ocak 2005 seçimleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Kürdistan Demokratik Yurtsever İttifakı 104 Koltuk
Kürdistan İslami Cemiyeti 6 Koltuk
Kürdistan Emekçiler Partisi 1 Koltuk

25 Temmuz 2009 seçimleri[değiştir | kaynağı değiştir]

[5]

Parlamento seçimleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Kürdistan Demokratik Yurtsever İttifakı %57.37
Özgürlük ve Toplumsal Adalet listesi %0.8
Gorran (Değişim) Parisi %23.72
Kürdistan İslam Hareketi %1.45
Hizmet ve Reform listesi %12.84
Rafidayin listesi %0.30
Keldani-Süryani-Asuri ittifakı %0.56
Kürdistan Demokrat Türkmen Hareketi %0.98
Erbil Türkmen listesi %0.21
Türkmen Reform listesi %0.38
Aram Şahin Davut Bakoyan %0.22

Başkanlık seçimleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Mesut Barzani %69.60
Kemal Mirawdali %30
Diğerleri %0.4

Ulaşım[değiştir | kaynağı değiştir]

Bölgede Erbil ve Süleymaniye kentlerinde olmak üzere iki adet uluslararası havalimanı varır. Buradan Viyana, Frankfurt, Stockholm, Amsterdam, Dubai, Umman, Ankara ve İstanbul'a haftada 80'den fazla doğrudan uçak seferleri düzenlenmektedir.[6]

Eğitim[değiştir | kaynağı değiştir]

Bölgede yer alan üniversiteler:[7]

Enstitü Internet Adresi Kuruluş Tarihi Öğrenci Sayısı
Salahaddin Üniversitesi (SU) http://www.suh-edu.com 1968 7,048 (2007)
Halepçe Üniversitesi http://halabjau.com 2011 (?)
Süleymaniye Üniversitesi (US) http://www.univsul.org/ 1968 (3,067) (2006)
Duhok Üniversitesi www.uod.ac 1992 1,689 (2007)
Koya Üniversitesi (KU) www.koyauniversity.org 2003 (?) (2006)
Kürdistan Üniversitesi www.ukh.ac 2006 400 (2006)
Irak Amerikan Üniversitesi - Süleymaniye www.auis.org 2007 50 (2007)
Erbil Medikal Üniversitesi (HMU) www.hawlermu.org 2006 (?) (2006)
Business & Management Üniversitesi (BMU) www.bmu-me.net 2007 (?) (2007)
SABIS Üniversitesi www.sabisuniversity.net 2009 (?) (2009)
Cihan Üniversitesi www.cihanuniversity.org ? (?)
British Royal Üniversitesi www.broyalu.com ? (?)
Erbil Bilgi ve Teknoloji Üniversitesi(özel) hpust.com ? (?)
Işık Üniversitesi www.ishikuniversity.net ? (?)
Soran Üniversitesi www.soranu.com 2009 2200 (2011)
Newroz Üniversitesi www.nawrozuniversity.com ? (?)
Human Development Üniversitesi Facebook sayfası ? (?)

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]