Rusya Ulusal Marşı

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Государственный гимн Российской Федерации
Türkçe: Rusya Federasyonu Devlet Marşı
Gosudarstvennıy Gimn Rossiyskoy Federatsii
Cumhurbaşkanlığı Orkestrası ve Kremlin Korosu tarafından Moskova Kremlini'nde çalınan Rusya Ulusal Marşı. Törende dönemin devlet başkanı Dmitri Medvedev ve dönemin başbakanı Vladimir Putin de görülmektedir.

 Rusya
Ulusal Marşı

Güfte Sergey Mihalkov, 2000
Beste Aleksandr Aleksandrov, 1939
Kabul tarihi 25 Aralık 2000 (beste)
30 Aralık 2000 (güfte)
Ses Örneği

Rusya Federasyonu Ulusal Marşı (Rusça: Государственный гимн Российской Федерации / Gosudarstvenniy himn Rossiyskoy federatysii), Rusya Federasyonu'nun devlet marşı. Müzik kompozisyonu ve şarkı sözleri; bestesi Aleksandr Aleksandrov, sözleri Sergey Mikalkov ve Gabriel El-Registan'a ait olan Sovyetler Birliği Marşı'ndan uyarlanmıştır.[1] Sovyetler Birliği Marşı, 1944 yılından itibaren Enternasyonal marşının yerine resmi marşı olarak kullanılmaya başlanmıştır. Marş 1956-1977 yılları arasında destalinizasyon politikaları nedeniyle sözsüz, sadece enstrümental çalınmıştır. 1977 yılında eski Sovyetler Birliği Komünist Partisi Genel Sekreteri Jozef Stalin'e atıf yapan sözler çıkartılmış, yine Mikalkov tarafından yazılan komünizmin ve II. Dünya Savaşı'nın zaferlerine vurgu yapan sözlerle değiştirilerek kullanılmaya başlanmıştır.

Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti, Sovyetler Birliği'nin marşı bulunmayan tek cumhuriyeti olmasına karşın, diğer tüm cumhuriyetlerin kendi marşları bulunmaktaydı. Mihail Glinka'nın bestelediği sözsüz Patrioticheskaya Pesnya marşı 1990 yılında resmen Rusya Yüksek Sovyeti tarafından kabul edildi ve Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği'nin dağılmasından sonra 1993 yılında Rusya Devlet Başkanı Boris Yeltsin tarafından resmen yürürlüğe kondu. Marşın kamuoyunda pek bilinmemesi, politikacılar arasında kullanılmaması, uluslararası yarışmalarda Rus oyuncular tarafından ilhamla okunmaması gibi sebeplerle uzun süre beğenilmemiş ve popüler olmamıştır. Hükümet, yeni şarkı sözleri oluşturmak üzere gerçekleştirilen pek çok yarışmayı desteklemiş, ancak resmi olarak hiçbir söz kabul edilmemiştir.

Yeltsin'den sonra Devlet Başkanı olan Vladimir Putin'in 7 Mayıs 2000 tarihinde göreve başlamasından kısa süre sonra Patrioticheskaya Pesnya marşı değiştirilmiştir. Federal meclis, Sovyetler Birliği Marşı'nın müziği üzerine yazılan yeni sözlerle oluşan yeni marşı Aralık ayında onayladı. Böylece yeni Rusya Marşı Sovyetler Birliği'nin dağılmasından sonra Rusya tarafından kullanılan ikinci marş oldu. Hükümet, yeni sözler yazılması için kampanyalar düzenledi. Sonunda Sergey Mikhalkov tarafından yazılan Rusya tarihini ve eski tarihi gelenekleri içeren sözler kabul edildi.[2] Yeltsin, anketlerde bu kararın halk tarafından kabul görmesine rağmen Sovyet döneminden kalan marşın kullanılmasını desteklediği için Putin'i eleştirmiştir.[3]

Marşın kamuoyunda algılanması ve Rus halkında kabulü tartışmalıdır. Bazı kesimlere göre yeni marş Rusya'nın en iyi günlerini ve geçmiş fedakarlıkları hatırlatırken, çeşitli eleştirmenlere göre Stalin liderliğindeki yönetim dönemindeki şiddet olaylarını hatırlatmaktadır. Hükümet ise marşın halkların birliğinin simgesi olduğunu ve geçmişe saygılı olduğunu savunmaktadır. 2009'da yapılan bir ankete göre katılımcıların %56'sı marşı dinlerken gurur duyduğunu ifade etmişlerdir.[4]

Tarihsel marşlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Rusların Duası marşı 1816 yılında Rus İmparatorluğu'nun ulusal marşı seçilmesinden[5] önce de kilise ayinlerinde ve askeri yürüyüşlerde Çarı onurlandırmak için Grom pobedy, razdavaysya! (Türkçe: Şimşekli zafer, yankılan!) ve Kol slaven (Türkçe: Görkemli efendimiz) marşları ile birlikte kullanıldı. Sözleri Vasili Zukovski tarafından yazılan ve Büyük Britanya ulusal marşı God Save the Queen'in müziğinden uyarlanan Rusların Duası marşı 1816 yılında imparatorluk marşı olarak kabul edildi.[6] Marş aynı zamanda Hollanda ulusal marşından, Fransa ulusal marşı olan La Marseillaise den ve İngiliz vatanseverliğini anlatan Rule, Britannia! adlı marştan da etkilenmiştir.[7]

1833'te prens Aleksey Lvov Zukovski'den Rus Halkının Duası adıyla yeni bir marş düzenlemesini istedi. Bu marş daha yaygın olarak Boje, Tsarya hrani! (Türkçe: Tanrı Çarı Korusun) olarak bilinir. Bu marş I. Nikolay tarafından Rus İmparatorluğu'nun bir sonraki marşı kabul edildi. Marşın ilahi ezgileri barındıran müzikal tarzı, dönemin diğer Avrupa monarşileri tarafından kullanılan diğer marşlarına benzemekteydi. 18 Aralık 1833'te ilk defa Bolşoy Tiyatrosu'nda seslendirildi ve 31 Aralık'ta resmen milli marş olarak kabul edildi. Marşın halka açık olarak söylenmesi 1834 yılında opera binalarında başladı, ancak 1837'ye kadar Rus İmparatorluğu genelinde pek bilinmemekteydi.[8]

Tanrı Çarı Korusun imparatorluğun çöktüğü 1917 1917 Şubat Devrimi'ne kadar kullanıldı.[9] Mart 1917'de, Fransız ulusal marşı La Marseillaise'nın Pyotr Lavrov tarafından yeniden bestelenmesiyle ortaya çıkan İşçilerin Marseillaise'i marşı Geçici Hükûmet tarafından gayriresmi olarak kullanılmıştır. Lavrov'un La Marseillaise marşında yaptığı değişiklikler 2/2'lik ölçülerden 4/4'lük ölçülere geçişi kapsamakta ve müziğin Rusçaya daha fazla uyum sağlamasını içermekteydi. Marş, hükümet toplantılarında, diplomatların ve devlet cenaze törenlerinde kullanıldı.[10]

Bolşeviklerin 1917 Ekim Devrimi ile birlikte Geçici Hükûmeti devirmesiyle birlikte, Fransızca olarak 1870 yılında Eugène Pottier tarafından yazılan ve Pierre De Geyter tarafından 1888 yılında İkinci Enternasyonal onuruna bestelenen, enternasyonal sosyalist devrimci marş Enternasyonal, yeni devlet marşı olarak kabul edildi. Enternasyonal marşı Rusçaya Arkady Kots tarafından 1902 yılında çevrilmiştir. Kots, Rusçaya uyum için şarkının gramer yapısını da değişmiştir.[11] Marşın ilk büyük kullanımı Petrograd'daki Şubat Devrimi mağdurlarının cenaze töreninde yapıldı. Bolşevik lider Vladimir Lenin Enternasyonal marşının Fransız marşına göre "daha sosyalist" olması sebebiyle sıkça çalınmasını istemiştir.[10] Yeni Sovyet hükümetindeki diğer yetkililer de La Marseillaise marşının burjuva kültürüne ait olduğuna inanmaktaydılar.[12] Enternasyonal 1918 yılından itibaren Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti'nın resmi marşı olarak resmen kabul edildi. Ardından 1922'de diğer sosyalist cumhuriyetlerle birlikte kuruluşu ilan edilen Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği tarafından resmi marş kabul edildi ve 1944 yılına kadar kullanıldı.[13]

1944 sonrası Sovyet marşı[değiştir | kaynağı değiştir]

Müzik[değiştir | kaynağı değiştir]

Aleksandr Aleksandrov'un 100. doğum günü anısına çıkartılan 1983 yılına ait Sovyet pulu

Bestesi Aleksandr Aleksandrov tarafından yapılan marşın çeşitli versiyonları daha önce çeşitli yerlerde kullanılmıştır. Marşın müziği ilk olarak 1939'da üretilen Bolşevik Parti Marşı'nda kullanıldı. 1943 yılında Komintern dağıldığında Sovyet hükümeti Enternasyonal marşının Sovyetler Birliği Marşı ile değiştirilmesi gerektiğini Aleksandrov'un müziği 1943'te düzenlenen bir yarışma sonrasında ülkenin yeni marşı olarak seçildi. Dönemin Sovyetler Birliği Komünist Partisi Genel Sekreteri olan Stalin, marştan övgüyle söz etmiş, ancak şarkının orkestrasını eleştirmiştir.[14]

Aleksandrov orkestra hakkındaki eleştirilere, yarışma kayıtlarını organize etmekten sorumlu olan Viktor Knushevitski'den sorumlu tutarak yanıt verdi.[14][15] Aleksandrov Bolşevik Parti Marşı hazırlanırken, bestelediği Žit' stalo lučshe (Türkçe: Yaşam daya iyi oldu) adlı müzikal bir komedinin müziğinden bir kısım almıştır.[16] Bu komedi Stalin'in 1935'te ilk kez kullandığı bir slogana dayanıyordu.[17] Tanınmış Sovyet bestecileri Dmitri Şostakoviç, Aram Haçaturyan, Iona Tuskiya gibi isimlerin eserlerinin de bulunduğu 200'den fazla eser marş yarışmasında sunuldu.[15] Reddedilen eserler arasında Haçaturyan ve Şostakoviç'in ortak eseri Kızıl Ordu Şarkısı, Haçaturyan'ın diğer bir bestesi ise Ermenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti Marşı seçilmiştir.[18][19] Ayrıca Aleksander'ın oğlu Boris Aleksandrov'un Devletimiz Çok Yaşa (Да здравствует наша держава) adlı reddedilen eseri daha sonra popüler hale geldi ve Transdinyester Marşı olarak kabul edildi.[20][21]

2000 yılındaki ulusal marş tartışması sırasında Duma'daki Birlik grubu lideri Boris Grizlov Aleksandrov'un Sovyet marşı için yazdığı müziğin Vasili Kalinnikov'un 1892 yılında yazdığı Bylina'ya benzediğini öne sürmüştür.[22] Sovyetler Birliği Marşı'nın kullanılması taraftarları Marş değişikliği üzerine yapılan çeşitli tartışmalarda bunu belirttiler[23], ancak Aleksandrov'un kompozisyonunda bilinçli olarak Bylina parçalarını kullandığına dair somut bir kanıt bulunmamaktadır.

Aleksandrov'un 1943'teki yeni Sovyet marşı yarışmasına katılımından çok önce marşa çok benzeyen başka bir eser keşfedildi. Bestesi Jurij Piasećkijve sözleri Oleksander Tysovski'ye ait olan 1912 yılına Ukrayna İzcilik (Plast) marşı, ya da diğer adıyla Plastovy Obit (Пластовий Oбіт; Plast Yemini) Sovyet marşı ile büyük oranda benzediği ifade edilmiştir. Müzik ve sözler çeşitli Plast el kitaplarında ve şarkı kitaplarında ve bulunur. Marşın sözlerinin ilk satırında "V pozhezhakh vsesvitnykh, u lunakh kryvavykh" yazmaktadır. Bu marş Plast örgütünün Ukrayna'daki bağımsızlık hareketlerine verdiği desteği içermektedir.[24]

Sözler[değiştir | kaynağı değiştir]

Söz yazarı Sergey Mikhalkov Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile birlikte, 2002.
"Rusya Ulusal Marşı sözleri" — dünyanın en küçük kitabı.[25]

Aleksandrov'un eseri yeni marşın müziği seçtikten sonra, Stalin yönetimi yeni şarkı sözlerine ihtiyaç duydu. Yönetim tarafından marşın kısa olduğu ve o dönemde süren devam eden Büyük Vatanseverlik Savaşıı nedeniyle, Kızıl Ordu'nun Nazi Almanyası'nın yenilgiye uğraması konusunda bir açıklama yapması gerektiğini söylendi. Şairler Sergey Mikhalkov ve Gabriel El-Registan, hükümet tarafından tarafından Moskova'ya çağrıldı ve sözlerin Aleksandrov'un müziğine göre düzenlenmesi söylendi. Görüşmelerde dörtlüklerin değiştirilmemesi, fakat "Sovyetler Ülkesi" tanımlarına uyan sözlerle değiştirmeleri gerektiği söylendi. Sözlerde "Büyük Vatanseverlik Savaşı" kavramlarını ifade etme zorluğu yüzünden, bu düşünce El-Registan ve Mikhalkov'un tarafından es geçildi. "Rus Anavatanını" vurgulamak için yapılan birkaç küçük değişikliğin ardından Stalin yönetimi yeni marşı 7 Kasım 1943'te onayladı.[26][27] Sözlerde Stalin'in "halklarla inancımı korumamıza ilham kaynağına" dair bir satır da vardı.[28] Marş 1 Ocak 1944 tarihinde tüm Sovyetler Birliği'nde resmi marş hale geldi.[29][30]

1953'te Stalin'in ölümünden sonra, Nikita Kruşçev liderliğindeki yeni Sovyet hükümeti Stalin'in bıraktığı siyasi mirası sorguladı. Hükümet, Stalin'in Sovyetlerdeki rolünün abartıldığını belirterek destalinizasyon sürecini başlattı.[31] Bu kapsamda Mikhalkov ve El-Registan tarafından yazılan sözler yeni Sovyet hükümeti tarafından kullanımdan kaldırıldı.[32] Marş hala Sovyet hükümeti tarafından kullanılmakla birlikte, resmi bir şarkı sözü olmaksızın kullanılıyordu. Marş bu haliyke "Sözsüz Şarkı" olarak bilinirdi.[33] Mikhalkov 1970'de marş için yeni bir söz dizisi yazdı ancak 27 Mayıs 1977 tarihine kadar Yüksek Sovyet Prezidyumu'na gönderilmedi. Stalin'e atıfların kaldırıldığı yeni sözler 1 Eylül'de onaylandı ve Ekim 1977'de yeni Sovyet Anayasasında yayınlandı.[30] 1977 sözleri için verilen notlarda Mikhalkov'dan bahsedildi ancak 1945'te ölen El-Registan'a yapılan göndermeler bilinmeyen nedenlerden dolayı es geçildi.[33]

"Patrioticheskaya Pesnya"[değiştir | kaynağı değiştir]

Sovyetler Birliği'nin dağılmasıyla birlikte yeni hükümet için yeniden örgütlenmiş ulusun tanımlanmasına ve Sovyet geçmişini reddetmek için yeni bir milli marşa ihtiyaç bulunmaktaydı.[34][35] Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti Yüksek Sovyeti Başkanı Boris Yeltsin Boje, Tsarya hrani! sözlerinde yapılacak değişiklikle marşın yeniden canlandırmasını önerdi. Buna karşın, bu önerisi yerine Mihail Glinka tarafından beslenmiş parçayı seçti. Patrioticheskaya Pesnya (Türkçe: Yurtsever Şarkı) olarak bilinen parça Glinka'nın ölümünden sonra keşfedilen sözsüz bir piyano kompozisyonuydu. Şarkı 23 Kasım 1990 tarihinde Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti Yüksek Sovyeti'nin önünde çalındı.[36] Şarkı aynı gün Yüksek Sovyet tarafından yeni Rus ulusal marşı olması için karar bağlandı.[37] Bu marş; Yüksek Sovyet, Halk Vekilleri Kongresi ve ona bağlı Anayasa Komisyonu tarafından (resmi olarak Rusya Devlet Başkanı başkanlık etti) onaylanan yeni anayasa taslağında kalıcı hale getirilmiştir. Tasarıda şu metin yer almıştır;

"Rusya Federasyonu Ulusal Marşı Mikhail Glinka tarafından oluşturulan Yurtsever Şarkı'dır. Rusya Federasyonu Ulusal Marşı metni federal yasaya göre onaylanacaktır."[38]

Vladimir Putin'in Devlet Başkanı olma töreninde çalınan Patrioticheskaya Pesnya marşı, 7 Mayıs 2000

Tüm bunlara karşın Başkanlık ile Kongre arasındaki çatışma, söz konusu tasarının onaylanma olasılığını daha da azalttı. Kongre daha çok 1978 Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti Anayasası'ndaki metinleri düzenlemeye çalışırken Başkanlık yeni anayasa taslağını öne sürdü. 1993 Rusya anayasa krizinden sonra ve 12 Aralık 1993 tarihindeki anayasa referandumundan bir gün önce Devlet Başkanı Yeltsin, Patriotcheskaya Pesnya'yı Rusya'nın resmi marşı olarak belirleyen bir başkanlık kararnamesini yayınladı.[30][39] Ancak bu kararname geçiciydi, çünkü anayasa taslağı (bir gün sonra kabul edildi), bu konunun açıkça parlamentonun kanunlaştırdığını belirtmişti. Anayasanın 70. maddesine göre, devlet sembolleri (marş, bayrak ve arma) gelecekteki mevzuatlarla daha fazla tanımlamayı gerektiriyordu.[40] Bununla birlikte bu konu anayasal bir mesele olduğu için Duma'da üçte iki çoğunlukla geçmesi gerekiyordu.[41]

1994-1999 yılları arasında Patrioticheskaya Pesnya'yı Rusya'nın resmi marşı olarak tutmak için Devlet Duması'nda çok sayıda oy istendi. Buna karşı çıkan en güçlü muhalefet grubu Rusya Federasyonu Komünist Partisi üyeleri yeni marş için Sovyetler Birliği Marşı'nın yeniden düzenlenmesini istediler.[36] Herhangi bir marşın üçte ikilik salt çoğunluk tarafından onaylanması gerektiği için, Duma grupları arasındaki bu anlaşmazlık neredeyse on yıldır yeni marşa geçilmesini engelledi.

Sözler[değiştir | kaynağı değiştir]

Patrioticheskaya Pesnya resmi olarak ulusal marş olarak kabul edildiğinde sözleri bulunmamaktaydı.[42] Marşın seçiminde Sovyet geçmişinden öğeler içermemesi ve Glinka'nın Rus halkı tarafından vatansever kabul edilmesi etkili oldu.[36] Ancak şarkı sözü bulunmaması büyük bir eksiklikti.[43] Herhangi bir Rusya vatandaşının katılmasına izin veren bir yarışma da dahil olmak üzere yeni marş için sözler hazırlamak için çeşitli kampanyalar düzenlendi. Hükümet tarafından kurulan bir komite 6000'den fazla katılımcının eserini inceledi ve seçilen 20 eser bir orkestra tarafından kaydedildi.[44]

Kazanan Viktor Radugin'in "Slavsya, Rossiya!" (Türkçe: Şanlı ol, Rusya!) adlı eseri oldu.[45] Buna karşın sözler Yeltsin veya Rusya hükümeti tarafından resmen kabul edilmedi. Söz eksikliği Glinka'nın Çarı ve Rus Ortodoks Kilisesi'ni övdüğü orijinal kullanımdan kaynaklandığı açıklandı.[46] Eserin yeni marş olması konusunda şikayetler mevcuttu. Bu şikayetler genelde hatırlanmasının zor olduğu, eskiye göre sönük kalması ve müzikal olarak karmaşık olduğuydu.[2][47] Marş, o dönem boyunca resmi sözleri olmayan az sayıdaki milli marştan biriydi.[48] 1990-2000 yılları arasındaki sözsüz ulusal marşlar Beyaz Rusya'nın My Belarusy marşı[49] (2002'ye kadar[50]), İspanya'nın Marcha Real marşı[51] ve Bosna-Hersek'in Intermeco marşıydı.[52]

Sözleri ve transliterasyon[değiştir | kaynağı değiştir]

Россия - священная наша держава,

Россия - любимая наша страна.

Могучая воля, великая слава -

Твое достоянье на все времена!

Славься, Отечество наше свободное,

Братских народов союз вековой,

Предками данная мудрость народная!

Славься, страна! Мы гордимся тобой!

От южных морей до полярного края

Раскинулись наши леса и поля.

Одна ты на свете! Одна ты такая -

Хранимая Богом родная земля!

Славься, Отечество наше свободное,

Братских народов союз вековой,

Предками данная мудрость народная!

Славься, страна! Мы гордимся тобой!

Широкий простор для мечты и для жизни

Грядущие нам открывают года.

Нам силу дает наша верность Отчизне.

Так было, так есть и так будет всегда!

Славься, Отечество наше свободное,

Братских народов союз вековой,

Предками данная мудрость народная!

Славься, страна! Мы гордимся тобой!

Rossiya – svyaşçennaya naşa derjava,

Rossiya – lyubimaya naşa strana.

Moguçaya volya, velikaya slava –

Tvoyo dostoyanye na vse vremena!

Slav'sya, Oteçestvo naşe svobodnoye,

Bratskih narodov soyuz vekovoy,

Predkami dannaya mudrost' narodnaya!

Slav'sya, strana! Mı gordimsya toboy!

Ot yujnıh morey do polyarnogo kraya

Raskinulis' naşi lesa i polya.

Odna tı na svete! Odna tı takaya –

Hranimaya Bogom rodnaya zemlya!

Slav'sya, Oteçestvo naşe svobodnoye,

Bratskih narodov soyuz vekovoy,

Predkami dannaya mudrost' narodnaya!

Slav'sya, strana! Mı gordimsya toboy!

Shiroky prostor dlya mechty i dlya zhizni.

Gryaduşçiye nam otkrıvayut goda.

Nam silu dayot naşa vernost' Otçizne.

Tak bılo, tak yest' i tak budet vsegda!

Slav'sya, Oteçestvo naşe svobodnoye,

Bratskih narodov soyuz vekovoy,

Predkami dannaya mudrost' narodnaya!

Slav'sya, strana! Mı gordimsya toboy!

Ey, Rusya - bizim kutsal ulusumuz,

Ey, Rusya - bizim sevgili vatanımız.

En büyük güç, en büyük şan

Her zaman senindir ve senin kalacak!

Bizim şanlı anavatanımız, sen hep hür yaşa,

Yıllarca yaşamış olan vatanımız,

Bu şan atalarımızdan yadigar bize!

Vatanımız sen çok yaşa! Seninle gurur duyuyoruz.

Güney denizlerinden kuzey kutbuna kadar,

Yaşar bu ovalar ve ormanlar.

Sen bu dünyada özelsin, sadece bir tane

Tanrı tarafından korunan bu anavatan!

Bizim şanlı anavatanımız, sen hep hür yaşa,

Yıllarca yaşamış olan vatanımız,

Bu şan atalarımızdan yadigar bize!

Vatanımız sen çok yaşa! Seninle gurur duyuyoruz.

Rüyaların ve yaşamın geniş alanları,

Yıllar boyunca bize açıktır.

Vatan sevgisinin bize verdiği bu güç,

Hep bizimdir ve bizim kalacaktır!

Bizim şanlı anavatanımız, sen hep hür yaşa,

Yıllarca yaşamış olan vatanımız,

Bu şan atalarımızdan yadigar bize!

Vatanımız sen çok yaşa! Seninle gurur duyuyoruz.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "National Anthem of the Russian Federation" (İngilizce). Nationalanthems.me. 23 Kasım 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20161123023423/http://www.nationalanthems.me/russia-national-anthem-of-the-russian-federation/. Erişim tarihi: 16 Mart 2017. 
  2. ^ a b "The Russian National Anthem and the problem of National Identity in the 21st Century" (İngilizce). Gbrussia.org. 2 Şubat 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170202031259/http://www.gbrussia.org/reviews.php?id=163. Erişim tarihi: 16 Mart 2017. 
  3. ^ "Yeltsin attacks Putin over anthem" (İngilizce). BBC News. 7 Aralık 2000. 18 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160318233606/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/1059784.stm. Erişim tarihi: 16 Mart 2017. 
  4. ^ "Russian State Symbols: Knowledge & Feelings" (İngilizce). Rusya Kamuoyu Araştırma Merkezi (VTsIOM). 20 Ağustos 2009. 3 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160303232934/http://wciom.com/index.php?id=61&uid=323. Erişim tarihi: 16 Mart 2017. 
  5. ^ Голованова М. П.; В. С. Шергин, s. 138.
  6. ^ Bohlman, Philip Vilas (2004) (İngilizce). The Music of European Nationalism: Cultural Identity and Modern History. ABC-CLIO. s. 157. ISBN 978-1-85109-363-2. 
  7. ^ Голованова М. П.; В. С. Шергин, s. 127-130.
  8. ^ Wortman, Richard (2006) (İngilizce). Scenarios of Power: Myth and Ceremony in Russian Monarchy from Peter the Great to the Abdication of Nicholas II. Princeton Üniversitesi Yayınları. s. 158-160. ISBN 978-0-691-12374-5. https://books.google.com/?id=3tYSrNhi3k4C&pg=PA159&dq=Russian+anthem&cd=22#v=onepage&q=Russian%20anthem. 
  9. ^ Studwell, William Emmett (1996) (İngilizce). The National and Religious Song Reader: Patriotic, Traditional, and Sacred Songs from Around the World. Routledge. s. 75. ISBN 0-7890-0099-7. https://books.google.com/?id=jMQcncuUp8kC&pg=PA75&dq=Russian+anthem+God+the+Omnipotent&cd=4#v=onepage&q=Russian%20anthem%20God%20the%20Omnipotent. 
  10. ^ a b Stites, Richard (1991) (İngilizce). Revolutionary Dreams: Utopian Vision and Experimental Life in the Russian Revolution. Oxford Üniversitesi Yayınları. s. 87. ISBN 0-19-505537-3. https://books.google.com/?id=x1wmOKZD8UQC&pg=PA87&dq=Worker%27s+Marseillaise&cd=1#v=onepage&q=Worker%27s%20Marseillaise. 
  11. ^ Gasparov, Boris (2005) (İngilizce). Five Operas and a Symphony: Word and Music in Russian Culture. Routledge. s. 209-210. ISBN 978-0-300-10650-3. https://books.google.com/?id=vd3mfbc0fXYC&pg=PA209&dq=Internationale+Kots&cd=2#v=onepage&q=Internationale%20Kots. 
  12. ^ Figes, Orlando; Kolonitskii, Boris (1999) (İngilizce). Interpreting the Russian Revolution: the language and symbols of 1917. Yale Üniversitesi Yayınları. s. 62-63. ISBN 978-0-300-08106-0. https://books.google.com/?id=R1JSwqQh2NkC&pg=PA62&dq=Worker%27s+Marseillaise&cd=3#v=onepage&q=. 
  13. ^ Volkov, Solomon (2008) (İngilizce). The Magical Chorus: A History of Russian Culture from Tolstoy to Solzhenitsyn. Random House. s. 34. ISBN 978-1-4000-4272-2. https://books.google.com/?id=8n5ASy3eedQC&pg=PA34&dq=Russian+anthem+1944&cd=13#v=onepage&q=Russian%20anthem%201944. 
  14. ^ a b Fey, Laurel E. (2005) (İngilizce). Shostakovich: A Life. Oxford Üniversitesi Yayınları. s. 139. ISBN 978-0-19-518251-4. https://books.google.com/?id=UbBAFDCmeEQC&pg=PA139&dq=Alexandrov+anthem&cd=2#v=onepage&q=Alexandrov%20anthem. 
  15. ^ a b Shostakovich, Dimitri; Volkov, Solomon (2002) (İngilizce). Testimony: The Memoirs of Dmitri Shostakovich. Limelight Editions. s. 139. ISBN 978-0-87910-998-1. https://books.google.com/?id=GEApb54v-s4C&pg=PA259&dq=Alexandrov+anthem&cd=1#v=onepage&q=Alexandrov%20anthem. 
  16. ^ Haynes, John (2003) (İngilizce). New Soviet Man. Manchester Üniversitesi Yayınları. s. 70. ISBN 0-7190-6238-1. https://books.google.com/?id=D-2C_CjeK7MC&pg=PA70&dq=Zhit%27+stalo+luchshe&cd=6#v=onepage&q=Zhit%27%20stalo%20luchshe. 
  17. ^ Kubik, Jan (1994) (İngilizce). The Power of Symbols Against the Symbols of Power. Penn State Press. s. 48. ISBN 978-0-271-01084-7. https://books.google.com/?id=5VzX_0glK7EC&pg=PA48&dq=Zhit%27+stalo+luchshe&cd=2#v=onepage&q=Zhit%27%20stalo%20luchshe. 
  18. ^ "List of Works" (İngilizce). Aram Khachaturian Sanal Müzesi. 1 Ağustos 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160801210248/http://www.khachaturian.am/eng/works/music.htm. Erişim tarihi: 19 Mart 2017. 
  19. ^ Sandved, Kjell Bloch (1963) (İngilizce). The World of Music, Volume 2. Abradale Press. s. 690. https://books.google.com/?id=T_meAAAAMAAJ&q=Khachaturian+anthem&dq=Khachaturian+anthem&cd=12. 
  20. ^ Константинов, C. (30 Haziran 2001). "Гимн — дело серьёзное" (Rusça). Nezavisimaya Gazeta. 
  21. ^ "National Anthem" (İngilizce). Transdinyester Moldova Cumhuriyeti Hükümeti. 18 Temmuz 2010. 10 Şubat 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20100210081950/http://pridnestrovie.net/nationalanthem.html. Erişim tarihi: 19 Mart 2017. 
  22. ^ Константинов, C. (8 Aralık 2000). "Гимн СССР написан в XIX веке Василием Калинниковым и Робертом Шуманом" (Rusça). Rambler Medya Grubu. http://lenta.ru/russia/2000/12/08/shuman. Erişim tarihi: 19 Mart 2017. 
  23. ^ Резепов, Олег (8 Aralık 2000). "Выступление Бориса Грызлова при обсуждении законопроекта о государственной символике Российской Федерации" (Rusça). Referendym.narod.ru. 12 Nisan 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160412021248/http://referendym.narod.ru/gryzlov.htm. Erişim tarihi: 19 Mart 2017. 
  24. ^ Д-р О. Тисовський "Життя в Пласті" ("Plast'da Yaşam") el kitabı, "Пластові пісні" (Plast Şarkıları): "Пластові пісні" ("Plast Şarkıları"), 1961 basım. Eser, 2012 yılında Nestor Lewyckyj tarafından "Montreal'de Kutlanan İlk Plast Yemini'nin 100. Yıldönümü" adıyla yayınlanan videoda görülebilir.
  25. ^ "Книга рекордов России" (Rusça). Knigarekordovrossii.ru. 3 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20160303212250/http://knigarekordovrossii.ru/index.php/rekordy/kategorii/samoe-malenkoe/1326-samaya-malenkaya-kniga.html. Erişim tarihi: 20 Mart 2017. 
  26. ^ Montefiore, Simon (2005) (İngilizce). Stalin: The Court of the Red Tsar. Random House. s. 460-461. ISBN 978-1-4000-7678-9. 
  27. ^ Volkov, Solomon (16 Aralık 2000). "Stalin's Best Tune" (İngilizce). The New York Times. https://www.nytimes.com/2000/12/16/opinion/16VOLK.html. Erişim tarihi: 20 Mart 2017. 
  28. ^ Keep, John; Litvin, Alter (2004) (İngilizce). Stalinism: Russian and Western Views at the Turn of the Millennium. Routledge. s. 41-42. ISBN 978-0-415-35109-6. 
  29. ^ Soviet Union. PosolʹStvo (A.B.D) (1944). "USSR Information Bulletin". Embassy of the Union of Soviet Socialist Republics (Embassy of the Union of the Soviet Socialist Republics) 4: 13. https://books.google.com/?id=o_8qAAAAMAAJ&q=Soviet+anthem+1944&dq=Soviet+anthem+1944&cd=7. Erişim tarihi: 20 Mart 2017. 
  30. ^ a b c Голованова М. П.; В. С. Шергин (2003) (Rusça). Государственные символы России. Росмэн-Пресс. s. 150. ISBN 5-353-01286-0. 
  31. ^ Brackman, Roman (2000) (İngilizce). The Secret File of Joseph Stalin: A Hidden Life. Routledge. s. 412. ISBN 978-0-7146-5050-0. https://books.google.com/?id=zQL8POkFGIQC&pg=RA1-PA412&dq=Stalin+1961+remains&cd=2#v=onepage&q=Stalin%201961%20remains. 
  32. ^ Wesson, Robert (1978) (İngilizce). Lenin's Legacy. Hoover Yayınları. s. 265. ISBN 978-0-8179-6922-6. https://books.google.com/?id=ppA1WjqExRwC&pg=PA265&dq=anthem+1953+Stalin&cd=25#v=onepage&q=anthem%201953%20Stalin. 
  33. ^ a b Ioffe, Olimpiad Solomonovich (1988). "Chapter IV: Law of Creative Activity". Soviet Civil Law (BRILL) 36. ISBN 90-247-3676-5. https://books.google.com/?id=cO7NCIjgM1AC&pg=PA331&dq=Mikhalkov+anthem&cd=23#v=onepage&q=Mikhalkov%20anthem. Erişim tarihi: 20 Mart 2017. 
  34. ^ Kuhlmann, Jurgen (2003) (İngilizce). Military and Society in 21st Century Europe: A Comparative Analysis. Routledge. s. 162-163. ISBN 3-8258-4449-8. https://books.google.com/?id=WL3r3djAZVUC&pg=PA162&dq=anthem+russia+reject&q. 
  35. ^ Eckel, Mike (26 Nisan 2007). "Yeltsin Laid To Rest In Elite Moscow Cemetery" (İngilizce). Associated Press. http://www.ksdk.com/news/local/story.aspx?storyid=117795. Erişim tarihi: 20 Mart 2017. 
  36. ^ a b c Service, Robert (2006) (İngilizce). Russia: Experiment with a People. Harvard Üniversitesi Yayınları. s. 198-199. ISBN 0-674-02108-8. https://books.google.com/?id=AsaTLGioFeMC&pg=PA198&dq=Alexandrov+anthem&cd=10#v=onepage&q=Alexandrov%20anthem. 
  37. ^ "On the National Anthem of the Russian SFSR" (İngilizce). Pravo.levonevsky.org. 23 Kasım 1990. 5 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160305011123/http://pravo.levonevsky.org/baza/soviet/sssr0606.htm. Erişim tarihi: 16 Mart 2017. 
  38. ^ "Draft Constitution of the Russian Federation" (İngilizce) (PDF). Venedik Komisyonu. 13 Kasım 1992. 19 Mart 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170319030123/http://www.venice.coe.int/webforms/documents/?pdf=CDL(1992)052-e. Erişim tarihi: 20 Mart 2017. 
  39. ^ "Указ Президента РФ от 11.12.93 N 2127 "О Государственном гимне Российской Федерации"" (Rusça). Правительство Российской Федерации. 7 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160307133051/http://lawrussia.ru/texts/legal_105/doc10a880x600.htm. Erişim tarihi: 20 Mart 2017. 
  40. ^ "Страница не найдена" (Rusça). Rusya Federasyonu Hükümeti. 12 Aralık 1993. 21 Temmuz 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20110721050854/http://www.government.gov.ru/eng/gov/base/54.html. Erişim tarihi: 20 Mart 2017. 
  41. ^ "Russians to hail their 'holy country'" (İngilizce). CNN. 30 Aralık 2000. http://archives.cnn.com/2000/WORLD/europe/12/30/russia.anthem/. Erişim tarihi: 20 Mart 2017. 
  42. ^ Franklin, Simon; Widdis, Emma; Jahn, Hubertus; Cross, Anthony; Frolova-Walker, Marina; Gasparov, Boris; Kelly, Catriona; Huges, Lindsey ve diğ. (2004) (İngilizce). National identity in Russian culture: an introduction. Cambridge Üniversitesi Yayınları. s. 116. ISBN 0-521-83926-2. 
  43. ^ Sakwa, Richard (2008) (İngilizce). National identity in Russian culture: an introduction. Russian Politics and Society. s. 224. ISBN 978-0-415-41528-6. https://books.google.com/?id=q-GgI755g3oC&pg=PT244&dq=russian+anthem+lyrics&cd=9#v=onepage&q=russian%20anthem%20lyrics. 
  44. ^ "National Anthem" (İngilizce). RIA Novosti. 7 Haziran 2007. 23 Haziran 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20110623071651/http://en.rian.ru/symbols/20070607/66606928.html. Erişim tarihi: 23 Mart 2017. 
  45. ^ Владимирова, Бориса (23 Ocak 2002). "Неудавшийся гимн: Имя страны – Россия!" (Rusça). Московской правде. http://www.hymn.ru/anthem-russia-1991-proj-slavsya-russia.html. Erişim tarihi: 23 Mart 2017. 
  46. ^ Graubard, Stephen (1998). "Ethnic National in the Russian Federation". A New Europe for the Old? (Transaction Publishers) 126: 131. ISBN 0-7658-0465-4. https://books.google.com/?id=omTot25fpkcC&pg=PA131&dq=russian+anthem+lyrics&cd=3#v=onepage&q=russian%20anthem%20lyrics. Erişim tarihi: 23 Mart 2017. 
  47. ^ Zolotov, Andrei (1 Aralık 2000). "Russian Orthodox Church Approves as Putin Decides to Sing to a Soviet Tune" (İngilizce). Christianity Today International. http://www.christianitytoday.com/ct/2000/decemberweb-only/57.0.htm. Erişim tarihi: 23 Mart 2017. 
  48. ^ Waxman, Mordecai; Ginor, Tseviyah Ben-Yosef; Ginor, Zvia (1998) (İngilizce). Yakar le'Mordecai. KTAV Publishing House. s. 170. ISBN 0-88125-632-3. https://books.google.com/?id=CrO7PKZs-AgC&pg=PA170&dq=russian+anthem+lyrics&cd=14#v=onepage&q=russian%20anthem%20lyrics. 
  49. ^ Korosteleva, Elena; Lawson, Colin; Marsh, Rosalind (2002) (İngilizce). [=https://books.google.com/?id=HsKgFnYibVEC&pg=PT136&dq=Belarus+anthem&cd=29#v=onepage&q=Belarus%20anthem Contemporary Belarus Between Democracy and Dictatorship]. Routledge. s. 118. ISBN 978-0-7007-1613-5. =https://books.google.com/?id=HsKgFnYibVEC&pg=PT136&dq=Belarus+anthem&cd=29#v=onepage&q=Belarus%20anthem. 
  50. ^ "Указ № 350 ад 2 лiпеня 2002 г. "Аб Дзяржаўным гімне Рэспублікі Беларусь"" (Belarusça). Пресс-служба Президента Республики Беларусь. 2 Temmuz 2002. 14 Mart 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20070314181339/http://www.president.gov.by/press15629.html. Erişim tarihi: 23 Mart 2017. 
  51. ^ "Spain: National Symbols: National Anthem" (İngilizce). İspanya Hükümeti. 15 Kasım 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20081115154404/http://www.la-moncloa.es/IDIOMAS/9/Espana/ElEstado/Simbolos/el_himno.htm. Erişim tarihi: 23 Mart 2017. 
  52. ^ "Himna Bosne i Hercegovine" (Boşnakça). Ministarstvo vanjskih poslova Bosne i Hercegovine. 2001. 17 Eylül 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20110917154434/http://www.mpr.gov.ba/hr/str.asp?id=375. Erişim tarihi: 23 Mart 2017. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]