Kara Ahmed Paşa

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Kara Ahmed Paşa
Osmanlı Sadrazamı
Görev süresi
6 Ekim 1553 - 29 Eylül 1555
Hükümdar Kanuni Sultan Süleyman
Yerine geldiği Damat Rüstem Paşa
Yerine gelen Damat Rüstem Paşa
Kişisel bilgiler
Ölüm 29 Eylül 1555
İstanbul

Kara Ahmed Paşa, (ö. 29 Eylül 1555, İstanbul), Kanuni Sultan Süleyman döneminde 6 Ekim 1553 ile 28 Eylül 1555 tarihleri arasında sadrazamlık yapmış Osmanlı devlet adamıdır. I. Selim'in en küçük kızı ve Kanuni Sultan Süleyman'ın en küçük kız kardeşi Fatma Sultan'ın eşidir.


Hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

Arnavut asıllıdır. "Ahmed Paşa Külliyesi" vakfiyesinde babasının adı "Abdülmuîn" olarak verilmiştir.[1][2][3] Devşirme sistemi kapsamında İstanbul'a geldi ve Enderun'da yetişti. "Kapıcıbaşı" rütbesiyle enderundan mezun oldu. Mezuniyetinin ardından önce "kapıcıbaşı", ardından 1534'te "yeniçeri ağası" olarak tayin edildi.[4]

Kara Ahmed Paşa, Osmanlı ordusu ile Boğdan Seferi'ne katıldı. 1551'de Sokullu Mehmed Paşa’nın Temeşvar kuşatmasındaki başarısızlığı, Lipova ve Erdel’in kaybedilmesi üzerine Ahmed Paşa, 22 Nisan 1552'de "ikinci vezir" sıfatıyla Boğdan Seferi komutanlığına tayin edildi. Erdel’in yeniden ele geçirilmesinin hedeflendiği bu seferde Temeşvar Kalesi’ni kuşattı. 28 gün süren zorlu bir mücadelenin sonunda 26 Temmuz 1552'de kale teslim alındı.

1553'te Nahcivan Seferi'ne katılmak üzere İstanbul'a döndü.[3]

Sadrazam Rüstem Paşa daha önce kendine bağlı bir ordu ile Anadolu'da ilerlemeye devam etmekteydi. Rüstem Paşa, büyük Şehzade Mustafa'ya karşı Hürrem Sultan'ın hazırladığı söylenegelen komplo planını uygulamaya koydu. Sefer sırasında padişaha, Şehzade Mustafa'nın tahtı ele geçirmek için planlar yaptığını bildiren raporlar gönderilmişti. Hürrem Sultan'ın da telkinleriyle Sultan Süleyman, büyük oğlundan şüphelenmeye başladı ve meselenin hâlli için şehzadenin cezalandırılmasına karar verildi. Şehzade Mustafa, 6 Ekim'de Konya Ereğlisi'nde sefer ordusuna erişti. Otağ-ı Hümâyûn'a vardığında cellatlar tarafından karşılandı ve dilsiz cellatlar tarafından boğularak idam edildi.[3]

Kapıkulu bölüğü, Şehzade Mustafa'nın idamından çok etkilendiler ve bunu bir cinayet sayıp eyleme geçtiler. Bunda kabahatlinin sadrazam Rüstem Paşa olduğunu kabullendiler. Bunun haberini hemen alan padişah aynı gün Sadrazam Rüstem Paşa'yı azletti ve damadı olan Rüstem Paşa'yı İstanbul'a geri gönderdi. Böylece 6 Ekim 1553 günü ikinci vezir olan Kara Ahmed Paşa'ya sedaret mühürü verilerek o yeni Sadrazam olarak atandı.[3]

Değerlendirme[değiştir | kaynağı değiştir]

Sicil-î Osmanî'de şöyle değerlendirilmiştir:[1]

Gazi, gayretli, herkese haddince riayet eder, insaflı bir zat idi.

Eserleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Topkapı'da kıymetli çinilerle süslü olan cami kendisinin olup vefatından az evvel yaptırmaya başlamış ise de tamamlanmasını görememiştir. Vefatında eksik kalan kisimlara kethudasi Husrev Bey tarafından tamamlatılmış ve camii 1559/60 yılında ibadete açılmıştır. Kendisi camii yanında medfundur.

Popüler kültürdeki yeri[değiştir | kaynağı değiştir]

2003 yapımı Hürrem Sultan dizisinde Mehmet Soykan, 2011 yapımı Muhteşem Yüzyıl dizisinde ise Yetkin Dikinciler tarafından canlandırılmıştır.

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b Mehmed Süreyya (haz. Nuri Akbayar), "Ahmed Paşa (Kara)" (1996), Sicill-i Osmani, C.I say. 198-199, İstanbul:Tarih Vakfı Yurt Yayınları ISBN 975-333-0383 Online: [1]
  2. ^ Uluçam, Müjdat, "Ahmed Paşa (Kara)", (1999) Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi, İstanbul:Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık A.Ş. C.1 s.149 ISBN 975-08-0072-9
  3. ^ a b c d Emecen, Feridun, "Kara Ahmed Paşa" (2001) Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi Cilt:24 Sayfa:357-358 İstanbul:TDV Yayınları. Online:[2]
  4. ^ Yeniceri agaligina atanma tarihi tartismalidir. Bu tarih "Sicill-i Osmani'de bu 1530 , "Osmanlilar Ansiklopedisi".nde 1521 olarak verilmiştir. Emecen TDV Islam Ansiklopedisi'nde Irakeyn Seferi’nde Bağdat önlerine gelindiğinde Kasım 1534de yeniceri agasi olduğunu iddia etmektedir. 1537'de "Korfu Seferi"ne yeniceri agasi olarak katilmistir. 1538'de "Bugdan Seferi"'nde de yeniceri agasi olarak Kirim Hani'nin ordusu yanında harekat yapmıştır.. 1541'de Sadrazam Lütfi Pasa'nin azledilmesinden sonra Rumeli Beylerbeyliğine gönderildi .. Ayni yıl Rumeli Beylerbeyi olarak bir Avusturya ordusu tarafından kusatilmis olan Peşte'yi kusatmadan kurtarmak için yapılan "Macaristan Seferi";ne katildi. Peste kusatmadan kurtarildiktan sonra Valpo ve Siklós kalelerini elegecirmede büyük rol oynadi. Takiben Estergon Kalesi ve İstolni-Belgrad Kalesi'nin 22 Haziran - 4 Eylül 1543'te. kusatilip fethedilmelerinde hazır bulundu. Bu harekatta gösterdiği üstün basari nedeniyle ucuncu vezirlik unvani verildi. 1548 yılında I. Selim'in kızı Fatma Sultan ile evlenmesinin ardından ikinci vezirlik unvani verildi. O yıl padisah Kanuni Sultan Suleyman Safavi Sah Tahmap'in kardeşi olan Elkas Mirza’nın Osmanlilara siginmasini fırsat bilip Safavi İran ile harbe karar verdi. Ikinci vezir Kara Ahmed Pasa Iran serdarligi gorevine getirildi. Padisah ve ordu 29 Mart 1548 günü İstanbul’dan hareket etti. Serdar olan Kara Ahmed Pasa önden yeniçeri ve sipahilerle hareket ederek Erzincan’a Safavi Şah Tahmasb’ın üzerine yürüdü. Burada Şah Tahmasb’ın geri çekildiği haberi geldi. Kara Ahmed Pasa emrindeki gucler ile Safavilerin geride kalan ordusu arasinda Kemah, Erzincan'da yapilan muharebede Kara Ahmed Pasa ordusu büyük bir galibiyet kazandi. Ana Osmanli ordusu Hoy'a varinca Sah Tahmasp Kazvin'e cekildi ve Osmanli ordusu 27 Temmuz'da Tebriz'i fethetti. Tebriz'de beş gün kalan Sultan daha once kustaiip alinamaya Van kalesi uzerine gecti. Bu kale kusatilip 10 gun suren muhasaradan sonra 25 Ağustos’ 1548de ele gecirildi, Sultan Suleyman Van'dan Diyarbakır’a, sonra da Halep’e geçti ve 1548/49 kışıni ordusu ile orada geçirdi. 1549 ilkbaharinda askeri kampanya yine basladi. İkinci vezir olan Kara Ahmed Paşa Gürcistan'a sefere gönderildi. Kara Ahmed Pasa bu "Gurcistan SeferI"'nde önce 25 Ağustos 1549'da Erzerum'a gecti. Oradan gectigi Tortum kalesini 2 gun suren kusatmadan sonra 11 Eylul'da eline gecirdi. Takiben Nikhak’ kalesini ve Akçakale’yi aldi. Coruh Nehri vadisinde buluna Kamhis, Peneskerd, Anzov, Pertekre kaleleri fethedildi ve burada yeni bir Osmanli Sancak beyligi kuruldu. Berakan, Gömge, Perak, Gemele, Samagar, Ahadır kaleleri ve mevkileri fethetti. 1547'de Avuustrya ile imzalanan baris antlasmasi bozuldu. 1551'de Rumeli Beylerbeyi Sokullu Mehmed Pasa serdarligi altında Edel'e bir sefer duzenlendi. Bu seferde basarilara olamakl beraber Temesvar kustamasiz basarisiz oldu ve ordu geri cekildi. Bunun uzerine Kara Ahmed Pasa'ya 1552'de Macaristan serdarligi verildi. 10 Temmuz 1551'de başlayan ve 19 Ekim 1552 tarihinde sona eren bu Erdel Seferi'nde Erdel'n kontrol edilmesi hedeflenmisti. Kra Ahmed Pasa önce Temeşvar Kusatmasi'ni başlatti. Bu kale Avusturyali Losanczy tarafından savunulmakta idi ve kale gayet mustahkem idi. Kusatma 28 gun surdu ve 26 Temmuz 1552'de kale teslim oldu. Osmanli Muhimme Defteri belgeleri arasında Kara Ahmed Pasa'nin İstanbul merkeze gönderdiği iki rapor (ariza) bulunmaktadır. Ilk rapora göre kaleyi ele gecirdikten sonra kaleyi savunmak için diğer kalelerden 750 asker getirip kaleye yerlestirdiğini bildirmektedir. .Bu kalenin bir beylerbeylik merkezi olmasini tavsiye etmektedir. Ikinci raporda ise bu kalenin kusatilmasından önceki ve kustolmasi sirsındaki harekat sırasında 20 kadar kalenin ele gecirildığını ve bunlardan 5 tamesi haric diğer kalelerlerinin yiktirildığını ve sadece Lipova Kalesi'nin tamir edildığı bildirilmektedir. Ayni raporda Temasvar fethindne sonra Solnok kalesi uzerine yurunup bu kalenon ele gecirildığı ve ordunun Eğri Kalesi üzerine harekete geçtiğini bildirmektedir.<ref>(Mühimme Defteri, TSMK, Koğuşlar, nr. 888, vr. 346b-347a, 445a-b)

Dış kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Uzunçarşılı, İsmail Hakkı, (1954, 8. bas.:2003 ) Osmanlı Tarihi II. Cilt, İstanbul'un Fethinden Kanunî Sultan Süleyman'ın Ölümüne Kadar , Ankara: Türk Tarih Kurumu ISBN 975-16-0012-X say.:551
  • Danişmend, İsmail Hami, (2011), İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi 6 Cilt, İstanbul:Doğu Kütüphanesi, ISBN 9789944397681 C.:5 say.:18
  • Danişmend, İsmail Hâmi, (1961) Osmanlı Devlet Erkânı, İstanbul:Türkiye Yayınevi.
  • Uluçam, Müjdat, "Ahmed Paşa (Kara)", (1999) Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi, İstanbul:Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık A.Ş. C.1 s.149 ISBN 975-08-0072-9
  • Clot, Andre, (Tr.çev.:Ilgaz, Turhan) (1987, 4.bas.:1994), Muhteşem Süleyman, İstanbul:Milliyet Yayınları

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Emecen, Feridun, "Kara Ahmed Paşa" (2001) Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi Cilt:24 Sayfa:357-358 İstanbul:TDV Yayınları. Online:[3]
  • Mehmed Süreyya (haz. Nuri Akbayar), "Ahmed Paşa (Kara)" (1996), Sicill-i Osmani, C.I say. 198-199, İstanbul:Tarih Vakfı Yurt Yayınları ISBN 975-333-0383 Online: [4]
Siyasi görevi
Önce gelen:
Damat Rüstem Paşa
Osmanlı Sadrazamı
6 Ekim 1553 - 29 Eylül 1555
Sonra gelen:
Damat Rüstem Paşa