1961 Türkiye anayasa referandumu

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Türkiye'de anayasal süreç
London news c1877 - scanned constantinopole(1996)-Opening of the first parlement.png

Anayasa Mahkemesi  · Yargı teşkilatı

1961 Türkiye anayasa değişikliği referandumu Türkiye’de yapılan ilk halk oylamasıdır.

27 Mayıs Darbesi'nden sonra hazırlanan 1961 Anayasası için yapıldı. 9 Temmuz 1961’deki halk oylaması ile 1961 Anayasası, yüzde 38.3 'hayır' oyuna karşılık, yüzde 61.7 'evet' oyuyla kabul edildi.

Kampanya[değiştir | kaynağı değiştir]

Darbeyle iktidara gelen Millî Birlik Komitesi ve başkanı Cemal Gürsel "evet" oyunu desteklediler.[1] Kampanya süreci "'evet' propagandasının serbest ve meşru, 'hayır' propagandasının hukuken serbest, fiilen yasak" olduğu bir süreç olarak betimlenmiştir. Darbeyi destekleyen Cumhuriyet Halk Partisi ve Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi "evet" propagandası yaptı. Kapatılan Demokrat Parti geleneğini temsil eden partilerden Yeni Türkiye Partisi de "evet" oyunu savundu. Aynı gelenekten gelen Adalet Partisi ise ilk başta çekimser bir tutum sergilese de, maruz kaldığı eleştiriler ve medyada çıkan "komünistlik" de dahil olmak üzere suçlamalar üzerine "evet" propagandası yaptı.[2] Partinin bu tavrının kapatılmaktan kurtulmak için olduğu düşünülür.[1]

Referandum sürecinde devlet kaynakları "evet" propagandası için kullanıldı. İstanbul'da vali, belediye başkanı, sıkıyönetim komutanı ve Temsilciler Meclisi üyelerinin de aralarında bulunduğu bir grup "evet" kampanyası planlamasında rol aldı. Benzer faaliyetler muhtarlar, kaymakamlar, öğretmenlerce de yürütüldü. Darbecilerin gençlerle kurduğu yakın ilişki çerçevesinde Türkiye Millî Talebe Federasyonu ve Türkiye Millî Gençlik Teşkilatı da ülke çapında "evet" propagandası yaptı.[2]

Öte yandan, kapatılan Demokrat Parti mensupları açık "hayır" kampanyası yapamadıklarından içinde "hayır" geçen "Hayırda hayır vardır" gibi cümlelerin de dahil olduğu üstü kapalı bir propaganda yöntemi kullandılar.[2]

Sonuçlar[değiştir | kaynağı değiştir]

1961 Türkiye anayasa değişikliği referandumu
Evet ya da hayır Oylar Yüzde
Referendum passed Evet 6.348.092 %61.7
Hayır 3.933.944  %38.3
Geçerli oy 10.282.036  %99.7
Geçersiz veya boş oy 39.075  %0.3
Toplam oy 10.321.111 %100.00
1961 Referandumu.png 1961 referandumu ilceler.png
Referandum sonuçlarını il bazında gösteren harita
  Evet
  Hayır
Referandum sonuçlarını ilçe bazında gösteren harita
  Evet
  Hayır

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. 1,0 1,1 "'2. Cumhuriyet'in anayasası'nın oylandığı 1961 referandumu". BBC Türkçe. 3 Nisan 2017. 10 Nisan 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170410134306/http://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-39439341. Erişim tarihi: 10 Nisan 2017. 
  2. 2,0 2,1 2,2 Alkan, Mehmet Ö. (Nisan 2017). "27 Mayıs sonrası darbecilerin büyük kampanyası". #tarih (35): 64-71.