Kocaeli

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Kocaeli (il) sayfasından yönlendirildi)
Şuraya atla: kullan, ara
Kocaeli
—  İl & Büyükşehir  —
Kocaeli'nin Türkiye'deki konumu
Kocaeli'nin Türkiye'deki konumu
Ülke  Türkiye
Bölge Marmara Bölgesi
İl Kocaeli
İdari birimler 12 ilçe
Yönetim
 - Belediye Başkanı İbrahim Karaosmanoğlu (AKP)
 - Vali Hasan Basri Güzeloğlu
Yüzölçümü
 - Toplam 3,397 km2 (1,3 mi2)
Nüfus (2015)
 - Toplam 1,780,055
 - Yoğunluk 524/km² (1.357,2/sq mi)
Zaman dilimi DAZD (+2)
 - Yaz (YSU) DAZD (+3)
Alan kodu 262
Plaka kodu 41
İnternet sitesi: www.kocaeli.bel.tr

Kocaeli, Türkiye'nin bir ili ve en kalabalık onuncu şehri. 2015 itibarıyla 1.780.055 kişilik nüfusa sahiptir. Adını 1320'de İzmit ve yöresini fetheden Akça Koca'dan almaktadır.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Cumhuriyet dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

Kocaeli, 2 Eylül 1993'te çıkarılan 504 sayılı kanun hükmünde karaname[1] ile büyükşehir unvanı kazandı. 2004 yılında çıkarılan 5216 sayılı kanun ile büyükşehir belediyesinin sınırları il mülki sınırları oldu.[2]

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Coğrafi konum[değiştir | kaynağı değiştir]

Kocaeli kent merkezinde bulunan üç üstgeçitten biri
Adnan Menderes köprüsünden İzmit'in görünümü

Kocaeli ili, Marmara Bölgesi'nin Çatalca-Kocaeli Bölümü'nde, 29° 22'—30° 21' doğu boylamı, 40° 31'—41° 13' kuzey enlemi arasında yer alır. Doğu ve güneydoğusunda Sakarya, güneyinde Bursa illeri, batısında Yalova ili, İzmit Körfezi, Marmara Denizi ve İstanbul ili, kuzeyde de Karadeniz'le çevrilidir. İl merkezi İzmit'in doğusundan geçen 30° doğu boylamı Türkiye saati için esas kabul edilir. Kocaeli ilinin yüzölçümü 3.505 km2'dir. Asya ile Avrupa'yı birleştiren önemli bir yol kavşağında bulunmakta­dır. Doğal bir liman olan İzmit Körfezi işlek bir deniz yoludur. İlin kuzeybatı yüzündeki İstanbul il sınırı, Darıca ile İstanbul arasında akan Kemiklidere'nin doğusundan geçer. Güneybatıda İstanbul-Kocaeli sınırı İzmit Körfezi'nin karşı kıyısında Yalova topraklarıyla son bulur. Bursa sınırını Samanlı Dağları'nın tepelerinden geçen hat oluşturmaktadır.

Ovalar ve platolar[değiştir | kaynağı değiştir]

İlde çok sayıda küçük dere vadisi vardır. Ovalar genellikle akarsuların yığıntılarıyla oluşmuş küçük alüvyal düzlükler niteliğindedir. Karadeniz'e dökülen akarsuların oluşturduğu vadiler, Kocaeli Yarımadası'nın yeni bir biçim almasına yol açan tektonik hareketlerin öncesinde ortaya çıkmış, buna karşılık Marmara Denizi'ne dökülen akarsu vadileri bu hareketlerin sonrasındadır.

Kocaeli Yarımadası'nın bugünkü biçimi, İzmit Körfezi ve Sapanca Gölü gibi tektonik çöküntüler, Karadeniz gibi çanaklaşmalar ve deniz yüzeyindeki değişmelerle belirlenmiş yarımadanın kıyı kesimlerinde denize taraçalar oluşmuştur. Bu arada akarsuların aşağı çığırlarında da genişleyen alüvyal dolgu tabakalar ve kıyı birikim kuşakları oluşmuştur. Daha önce de belirtildiği gibi yarımadadaki su bölümü çizgisi, İzmit Körfezi'ne çok yakın bir kesimden geçmektedir.

Coğrafi yapı[değiştir | kaynağı değiştir]

Kartepe

İl topraklarından kaynaklanan suların bir bölümü Ka­radeniz'e, bir bölümü de Marmara Denizi'ne ulaşır. Kocaeli Yarımadasında uzanan dağların sırtı İzmit Körfezi ve Mar­mara'ya daha yakın olduğundan Karadeniz'e dökülen akar­sular daha uzundur. Gebze'nin Tepecik mahallesi yakınlarından doğan 71 km uzunluğundaki Riva (Çayağzı) Deresi İstanbul Boğazı giri­şinin doğusunda Karadeniz'e dökülür. Ağva Deresi de denen Göksu Deresi Karayakuplu mahallesi yakınlarından çıkar ve Ağva'da Karadeniz'e ulaşır. Yine Karadeniz'e dökülen Yulaflı Deresi'nin uzunluğu 43 km'dir. Üzerinde İstanbul kentine su sağlayan Darlık Barajı bulunan Darlık Deresi de il toprak larından doğar. Denizli mahallesinden doğup Karadeniz'e dö­külen Kocadere'nin uzunluğu 50 km'dir. İl topraklarından doğup, il sınırları içinde Karadeniz'e dökülen başlıca akarsu Kandıra ilçesindeki Sansu'dur. Sakarya Nehri'ne Karadeniz'e dökülmeden önce katılan son akarsu olan Kaynarca Deresi de Kandıra ilçesinden doğar. Samanlı Dağları'ndan doğan Kirazdere İzmit kentinde körfeze dökülür. Bu dere üzerindeki Kirazdere Barajı'nın yapımı 1997'de tamamlanmıştır. Gebze ilçesindeki Dilovası Deresi'nin uzunluğu 12 km'dir. Pelitli kö­yünün güneyinden ve Tavşanlı mahallesinün kuzeyinden geçerek İzmit Körfezi'ne dökülür. 542 km burhan dereside vardır. İlimizin en büyük ve en güzel mahallesi ise 2.000'i aşkın nüfusuyla Karaağaç'tır. Ayrıca burası ilimizin en doğusunda Kandıra ilçesine bağlıdır.

Göller[değiştir | kaynağı değiştir]

Sapanca Gölü

Batı bölümündeki 7 km'si Kocaeli sınırları içerisinde kalan Sapanca Gölü'nün yüzölçümü 47 km²'dir. Uzuntarla, Maşukiye ve Eşme Beldelerine sınırdır. İzmit kentine su sağlayan Kirazdere Barajı'nın ardında yer alan yapay göl ise 1,74 km²'lik bir alanı kaplar. Bir başka yapay göl de Kocaeli Büyükşehir Belediyesi tarafından kentin su ihtiyacını karşıla­mak için yaptırılan barajın ardında su toplanması sonucu oluşan Yuvacık Baraj Gölü'dür.

İklim[değiştir | kaynağı değiştir]

Körfez kıyılarıyla Karadeniz kıyısında ılıman, dağlık kesimlerde daha sert bir iklim hüküm sürer. Kocaeli ikliminin, Akdeniz iklimi ile Karadeniz iklimi arasında bir geçiş oluştur­duğu söylenebilir. İl merkezinde yazlar sıcak ve az yağışlı, kışlar yağışlı, zaman zaman karlı ve soğuk geçer.Karlı günler sayısı ortalama 12 gündür. Kocaeli'nin Karadeniz'e bakan kıyıları ile İzmit Körfezi'ne bakan kıyılarının iklimi arasında bazı farklılıklar göze çarpar. Yazın körfez kıyılarında bazen bunaltıcı sıcaklar yaşanırken Karadeniz kıyıları daha serindir- İl merkezinde ölçülen en yüksek hava sıcaklığı 44,1 °C (13 Temmuz 2000), en düşük hava sıcaklığı -8,3 °C (23 Şubat 1985), yıllık ortalama sıcaklık ise 14,8 °C'dir. Karadeniz kıyısında yıllık ortalama yağış miktarı 1.000 mm'yi aşar. Bu miktarı güneye doğru gidildikçe azalır, İzmit'te 800 mm'nin de altına düşer (784,6 mm). Samanlı Dağlan'nın kör­feze bakan yamaçlarında iklim Karadeniz kıyılarına benzer. Yağış miktarı da bu kesimde farklıdır. Rüzgârlar kışın kuzey ve kuzeydoğudan, yazları ise kuzeydoğudan eser.

Nuvola apps kweather.svg Kocaeli iklimi Weather-rain-thunderstorm.svg
Aylar Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıl
En yüksek sıcaklık rekoru,  °C 23,7 26,0 30,8 35,0 36,6 38,7 44,1 41,6 37,8 36,2 29,1 27,4 44,1
Ortalama en yüksek sıcaklık, °C 9,7 10,7 13,2 18,5 23,2 27,5 29,5 29,6 26,2 20,8 16,3 11,9 19,7
Ortalama sıcaklık, °C 6,2 6,7 8,7 13,1 17,6 21,8 23,8 23,7 20,4 16,0 11,9 8,4 14,8
Ortalama en düşük sıcaklık, °C 3,3 3,6 5,0 8,8 13,0 16,9 19,1 19,3 16,2 12,5 8,6 5,5 10,9
En düşük sıcaklık rekoru,  °C −9,7 −8,5 −5,7 −0,9 2,8 8,5 11,3 12,4 6,0 2,4 −0,7 −5,7 −9,7
Ortalama yağış, mm 92,3 72,6 72,4 54,7 45,7 52,0 37,1 44,7 54,5 90,8 82,5 110,0 809,3
Kaynak: Meteoroloji Genel Müdürlüğü[3]

Bitki örtüsü[değiştir | kaynağı değiştir]

.

Kocaeli'nde bitki örtüsü, genelde Marmara Bölgesinin özelliğini taşımakla birlikte, kıyısıyla dağlık alanlar arasında önemli farklılıklar görülür. Ayrıca kuzeyden güneye doğru gidildikçe Karadeniz kıyısına özgü bitki topluluklarının yerini Akdeniz bitkileri almaya başlar. Samanlı Dağları ile Karadeniz kıyısı ardındaki alanlar sık ve nemcil ormanlarla kaplıdır. Bu ormanlar daha çok kayından oluşur; bazı kesimlerde kayına gürgen, kestane ve meşe de karışır. Samanlı Dağlan'nın yüksek kesimleri iğneyapraklılarla örtülüdür. İzmit Körfezi'nin kuzey ve doğu­sunda Akdeniz iklimine özgü makilere rastlanır. Eskiden kör­fezin kuzey kıyılarında yaygın olan zeytinlikler kent ve sanayi alanı elde edilmesi amacıyla yok edilmiş durumdadır. Tahrip edilen ormanlık alanlar step bitkileri ve yalancı makilerle kaplıdır.

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

Kocaeli il nüfus bilgileri
Yıl Toplam Sıra Fark Şehir - Kır
1965[4] 335.518 40
  %41     136.531
198.987     %59  
1970[5] 385.408 39  %15Dark Green Arrow Up.svg
  %49     188.185
197.223     %51  
1975[6] 477.736 34  %24Dark Green Arrow Up.svg
  %53     255.557
222.179     %47  
1980[7] 596.899 29  %25Dark Green Arrow Up.svg
  %53     318.026
278.873     %47  
1985[8] 742.245 24  %24Dark Green Arrow Up.svg
  %56     411.917
330.328     %45  
1990[9] 936.163 18  %26Dark Green Arrow Up.svg
  %62     582.559
353.604     %38  
2000[10] 1.206.085 15  %29Dark Green Arrow Up.svg
  %60     722.905
483.180     %40  
2007[11] 1.437.926 12  %19Dark Green Arrow Up.svg
  %62     894.242
543.684     %38  
2008[12] 1.490.358 12  %4Dark Green Arrow Up.svg
  %93     1.392.733
97.625     %7  
2009[13] 1.522.408 11  %2Dark Green Arrow Up.svg
  %93     1.422.752
99.656     %7  
2010[14] 1.560.138 11  %2Dark Green Arrow Up.svg
  %94     1.459.772
100.366     %6  
2011[15] 1.601.720 11  %3Dark Green Arrow Up.svg
  %94     1.499.958
101.762     %6  
2012[16] 1.634.691 11  %2Dark Green Arrow Up.svg
  %93     1.527.407
107.284     %7  
2013[17] 1.676.202 11  %3Dark Green Arrow Up.svg
  %100     
     %0  
2014[18] 1.722.795 11  %3Dark Green Arrow Up.svg
  %100     
     %0  
2015[19] 1.780.055 10  %3Dark Green Arrow Up.svg
  %100     
     %0  

Yönetim[değiştir | kaynağı değiştir]

Kocaeli haritası

Kocaeli'nin on iki ilçesi bulunmaktadır. Bu ilçeler Başiskele, Gölcük, Karamürsel, Kandıra, Kartepe, İzmit, Derince, Körfez, Dilovası, Gebze, Çayırova, Darıca'dır.

Eğitim[değiştir | kaynağı değiştir]

İlde birçok anadolu lisesi ve fen lisesi bulunmaktadır. Bunun yanı sıra Kocaeli Üniversitesi ve Gebze Teknik Üniversitesi'ne de ev sahipliği yapmaktadır.

Altyapı[değiştir | kaynağı değiştir]

Ulaşım[değiştir | kaynağı değiştir]

İstanbul ile İzmir'i birbirine bağlayacak olan Otoyol 5 projesi, Gebze'den başlamaktadır. Proje kapsamında İzmit Körfezi'nin iki yakası arasında Osman Gazi Köprüsü inşa edilmektedir.

Havayolu[değiştir | kaynağı değiştir]

Şehrin hava ulaşımı, 1999 yılında açılması planlanan fakat 17 Ağustos Gölcük Depreminden dolayı 11 yıl sonra 2015 yılında gecikmeli açılmıştır. Günümüzde Kocaeli-Trabzon uçak seferi yapılmaktadır.

Şehir içi ulaşım[değiştir | kaynağı değiştir]

Şehir ulaşımında Büyükşehir Belediyesi Otobüsleri ve özel halk otobüsleri, Gebze-Harem dolmuşları ve taksiler kullanılmaktadır. Yapım aşamasında olan Sekapark-Otogar (Akçaray) arası tramvayı şubat 2017'de hizmete açılacaktır.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Karar Sayısı: KHK/504". 29 Ekim 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20141029124625/http://www.resmigazete.gov.tr/main.aspx?home=http://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/21693.pdf&main=http://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/21693.pdf. Erişim tarihi: 6 Ağustos 2014. 
  2. ^ "Kanun No. 5216". 20 Aralık 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20151220131916/https://www.tbmm.gov.tr/kanunlar/k5216.html. Erişim tarihi: 4 Ağustos 2014. 
  3. ^ "Resmî İstatistikler - Kocaeli". Meteoroloji Genel Müdürlüğü. 16 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160316190002/http://mgm.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?m=KOCAELI. Erişim tarihi: 22 Mayıs 2016. 
  4. ^ "1965 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BspsJ3fU. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  5. ^ "1970 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtndsMCV. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  6. ^ "1975 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtqHgPPb. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  7. ^ "1980 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtukoyN1. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  8. ^ "1985 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtwpRkiu. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  9. ^ "1990 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtySRukh. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  10. ^ "2000 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu0byQ3H. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  11. ^ "2007 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu24B2cF. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  12. ^ "2008 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu3scp4y. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  13. ^ "2009 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuE4ke8J. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  14. ^ "2010 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuFh1Eox. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  15. ^ "2011 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuGzPBaf. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  16. ^ "2012 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Şubat 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6EZxnRXT4. Erişim tarihi: 8 Mart 2013. 
  17. ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6NPV5v7Ga. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014. 
  18. ^ "2014 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6WFD8FBCw. Erişim tarihi: 10 Şubat 2015. 
  19. ^ "2015 genel nüfus sayımı verileri" (html) (Doğrudan bir kaynak olmayıp ilgili veriye ulaşmak için sorgulama yapılmalıdır). Türkiye İstatistik Kurumu. https://biruni.tuik.gov.tr/medas/. Erişim tarihi: 13 Nisan 2016. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]