Sina ve Filistin Cephesi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Sina ve Filistin Cephesi
I. Dünya Savaşı'nda Osmanlı Cephesi
Turkish howitzer 10.5cm leFH 98 09 LOC 00121.jpg
Osmanlı topçuları 10,5cm FH 98/09 topu ile (Harcia, 1917)
Tarih 28 Ocak 1915 - 28 Ekim 1918
Bölge Sina, Filistin ve Suriye
Sonuç Osmanlı yenilgisi, Sevr Antlaşması
Taraflar
Osmanlı İmparatorluğu Osmanlı İmparatorluğu
Alman İmparatorluğu Alman İmparatorluğu
Avusturya-Macaristan Avusturya-Macaristan İmparatorluğu
Birleşik Krallık Büyük Britanya
Flag of Hejaz 1917.svg Araplar
Fransa Fransa
İtalya Krallığı İtalya Krallığı
Komutanlar
Osmanlı İmparatorluğu Cemal Paşa
Alman İmparatorluğu Friedrich Kreß von Kressenstein (1916'dan 1917'ye kadar)
Alman İmparatorluğu Erich von Falkenhayn (1917'den 1918'e kadar)
Alman İmparatorluğu Liman von Sanders (1918)
Osmanlı İmparatorluğu Mustafa Kemal Paşa (Ekim 1917'de istifa etti, Eylül 1918'de tayin edildi)
Osmanlı İmparatorluğu Fevzi Paşa (Ekim 1917'den itibaren)
Birleşik Krallık Sir John Maxwell(Mart 1916'ya kadar)
Birleşik Krallık Archibald Murray (Haziran 1917'ye kadar)
Birleşik Krallık Edmund Allenby (Haziran'dan itibaren)
Birleşik Krallık Edward Bulfin
Avustralya Harry George Chauvel (Temmuz 1917'den itibaren)
Birleşik Krallık Philip Chetwode
Güçler
350.000 400.000
Kayıplar
300.000 100.000
  1. YÖNLENDİRME Şablon:I. Dünya Savaşı cepheleri

    Sina ve Filistin Cephesi, I. Dünya Savaşı sırasında Almanya'nın isteği üzerine açılan bir cephedir. Osmanlı Ordusu, 1915'te Birinci Kanal Harekâtı'nı, 1916'da İkinci Kanal Harekâtı'nı düzenledi. Amaç; Osmanlı İmparatorluğu'nun Süveyş Kanalı'nı ele geçirmesi, ve Mısır'a yeniden sahip olmasıydı. Başarılı olunursa İngilizlerin Uzak Doğu'daki sömürgeleri ile bağlantısı kesilecekti. Ancak harekatlar başarısızlıkla sonuçlandı, ve Arapların da etkisiyle Osmanlı Ordusu Suriye'ye kadar geri çekilmek zorunda kaldı.

    Dördüncü Ordu[değiştir | kaynağı değiştir]

    1915[değiştir | kaynağı değiştir]

    1916[değiştir | kaynağı değiştir]

    1917[değiştir | kaynağı değiştir]

    Yıldırım Orduları Grubu[değiştir | kaynağı değiştir]

    1917[değiştir | kaynağı değiştir]

    I. Dünya Savaşı sırasında Filistin Cephesinde Osmanlı Ordusu'na bağlı helyograf ekibi (Huj, 1917)
    İtilaf kuvvetlerinin eline geçen Osmanlı siperinin yanında oturan Britanyalı asker (Lut Gölü sahilinde, 1917)
    Filistin cephesi (güz, 1917)

    Mustafa Kemal daha işin başından beri Falkenhein'ı açık bir şekilde eleştirmekte, Alman subaylarının önünde onun plânlarını tenkit etmekteydi. Bu hususta Cemal Paşa, M.Kemal'i destekliyor ve Filistin cephesi komutanı olarak da, tıpkı onun gösterdiği sebeplerden dolayı Bağdat projesine şiddetle karşıydı. Eldeki kuvvetleri Halep ile Şam arasında toplamak ve duruma göre nereye kuvvet gerekli ise oraya sevketmek istiyordu . Neyse ki, Falkenhein kurmay subaylarından önemli bir kişilik sahibi olan Binbaşı Franz von Papen'in yerinde vermiş olduğu nasihatleri sayesinde, fikrini değiştirmeye başlamıştı. Filistin cephesinde von Papen'le yaptığı bir gezi sırasında tehlikeyi görebilmişti. İngilizler taarruza geçerse Osmanlı mevzilerini yarıp, Filistin ve Suriye'yi geçerek Bağdat'la bütün ulaşım yollarını kesebilirdi. Böylece von Falkenhein, ün peşinde koşmak yerine, tedbirli davranmayı daha münasip görerek, Bağdat seferini şimdilik tehir etmişti.

    Böylece, 1917 yılının yaz ayları her iki taraf için de bir hazırlık devresiydi. Hazırlıklarını daha erken tamamlayan İngiliz Generali Allenby, 27 Ekim 1917 sabahı Gazze'nin bombardımanı ile taarruza geçti.

    Bu taarruzda kara topçusuna, denizden de İngiliz ve Fransız gemileri yardım ediyordu. Aynı gün akşamı ise, Osmanlı cephesinin sol kanadını düşürmek için, Beer-Şeba üzerine hücum etti.

    31 Ekim akşamı Birüssebi İngilizlerin eline geçmişti. Böylelikle Osmanlı cephesi tehlikeli bir duruma girmişti. Bunun için 5 Kasım'da Gazze boşaltıldı ve 7 Kasım'da İngilizler Gazze'yi ele geçirdiler.

    Bundan sonra ise, Osmanlı kuvvetleri çekilmeye, İngiliz kuvvetleri de ilerlemeye başlamıştı. İngilizler 15 Kasım'da Yafa'yı da ele geçirince, Osmanlı kuvvetleri de Kudüs'e doğru çekilmeye başlamışlardı. Kudüs'te kuvvetli bir savunma hattı meydana getiren Osmanlı kuvvetleri Allenby'in taarruzunu durdurmuşlardı. Bunun üzerine Allenby hareketini yavaşlatıp, malzemesini ve kuvvetlerini topladıktan sonra, 8 Aralık'ta Kudüs'e karşı taarruza geçti ve 9 Aralık 1917 günü Kudüs'ü düşürdü.

    Böylece Ekim ayının son günlerinde 110.000 kişilik bir kuvvetle başlayan İngiliz taarruzu Kudüs'ü ve bütün Filistin'i kaybetmemize neden olmuştu . Daha önce Lloyd George, Allenby'den İngilizlere Noel hediyesi olarak Kudüs'ü almasını istemiş ve o da almıştı. Diğer bir husus da, Allenby burayı almakla Osmanlıların maneviyatına acı bir darbe indirmiş oluyordu. Ayrıca Mekke ve Bağdat'tan sonra Kudüs, düşman eline geçen üçüncü mukaddes şehirdi .

    1918[değiştir | kaynağı değiştir]

    Kudüs Muharebesi sırasında İtilaf kuvvetlerine teslim olan üzere Osmanlı Kudüs Belediye Başkanı Hüseyin Efendi (Hussein Salim al-Husseini), Kraliyet Kara Kuvvetleri 60. London Tümeni'nin London Alayı 19. Tabur 2. Bölüğe bağlı çavuş Sedwick ve Hurcomb ile görüştü, 9 Aralık 1917 sabah saat 8:00)[1]
    Kudüs yakınında Zeytin Dağı ve Scopus Dağı yamaçlarında Avustralya süvari birliklerinin kampı (1918)

    Diğer taraftan General Allenby hazırlıklarını tamamladıktan sonra 1918 yılının Şubat'ından itibaren Filistin cephesinde tekrar faaliyete geçti. Böylelikle Lût gölünün kuzeyindeki Jericho'yu 21 Şubat 1918'de ele geçirdi. Bundan sonra ise, İngiliz cephesinin sağ yanı Şeria nehri vadisine dayanmış oluyordu. Bu durum, Hicâz'daki Osmanlı kuvvetlerinin tek ulaşım yolu olan Hicâz demiryolu için tehlikeliydi. Gerçekten Emir Faysal komutasındaki Arap kuvvetleri Akâbe körfezinden kuzeye doğru ilerleyerek, adı geçen demiryolunu ele geçirmek için çalışıyordu. Bundan dolayı, Allenby esas faaliyetini batıya yani Amman istikametine çevirip, Arap kuvvetleriyle birleşmeyi düşünüyordu.

    Osmanlı komutanlığı bu tehlikeli durumun farkına varmış ve sert bir savunma yapmaya karar vermişti. Bu sırada, Kudüs yenilgisinden dört ay sonra, 25 Şubat 1918'de Falkenhein'ın görevine son verilerek, Yıldırım Orduları Grubu Komutanlığına Liman von Sanders atanmıştı . Bu göreve atanırken Liman von Sanders'in Enver Paşa'dan bazı istekleri olmuştu. Bu istekler; Irak'ta bulunan 6. Ordu'nun Yıldırım Orduları Grubu emrinden çıkarılması, ayrıca Kurmay Başkanı Kâzım Bey ile 5.Ordu Karargâhındaki bazı Osmanlı subaylarını da yanında götürmek istediğini bildirmiş ve bu istekler de Enver Paşa tarafından kabul edilmiştir . Alman İmparatoru'ndan henüz muvafakat cevabı gelmediği için Liman von Sanders Filistin'e hareketini birkaç gün geciktirmişti. Daha sonra durumun Sanders'e telgrafla bildirileceği haberi üzerine 24 Şubat akşamı İstanbul'dan ayrılarak, cepheye ancak 1 Mart günü ulaşabilmiştir . Yıldırım Orduları Grubu Komutanlığına yeni atanan Sanders, birliklerini teftiş ederek, kendine göre yeni düzenlemeler yapar. 7. Ordu karargâhını Nablus'tan Amman'a nakledilmesine karşı çıkarak, tekrar karargâhını Nablus'a almak ister ve 7. Ordu komutanı Fevzi Paşa ile karargâhını da Nablus'a geri çağırır. 3. Kolordu Komutanı Albay İsmet Bey'in karargâhını da giderek, onunla da görüşür ve durumun hiç de iç açıcı olmadığını anlar.

    Öte yandan hazırlıklarını tamamlayan Allenby, 8-12 Mart 1918 tarihlerinde Osmanlı cephesini yararak kuzeyde Nablus'a yürümek istediyse de, beklemediği kadar sert bir mukavemetle teşebbüsten vazgeçti. Bundan sonra ise Amman'a doğru gitmek isteyen Allenby, 21 Mart'ta Şeria nehrini geçerek, 26 Mart'ta ise Amman yakınında bulunan El-Salt'ı zaptetti. Bir haffta süren çetin muharebelere rağmen Amman'daki Osmanlı savunmasını kıramayınca, 1 Nisan'da çekilip tekrar Şeria nehrine geldi .

    Bunların yanı sıra Emir Faysal birlikleri Nisan sonunda ancak 2.000 Osmanlı askerî tarafından savunulan, güneyde Hicâz demiryolu üzerindeki Maan'a saldırmış, fakat geri püskürtülmüştü. Bunun üzerine Allenby, 30 Nisan'da Amman'a karşı ikinci bir harekete geçmek istedi. El-Salt ve Tel-İmrin civarında yapılan dört günlük muharebelerde İngilizler ikinci defa geri püskürtülerek, tekrar Şeria nehrine çekildiler. Allenby'nin bu iki başarısızlığından da İngiliz kayıtlarında hiç bahsedilmemiştir .

    Nisan (1918) ayındaki yenilgiler üzerine İngilizler, Mayıs ayından sonra Filistin cephesinde faaliyetlerini durdurmak zorunda kalmışlardı. İngiliz kuvvetlerinin 160.000 civarında, Osmanlı kuvvetlerinin ise 40.000 civarında olmasına rağmen Allenby gayet kuvvetli bir savunma karşısında kalmıştı. Bundan dolayı tekrar hazırlanmak gereği duydu. Diğer bir konu ise havaların ısınmasıydı. Ayrıca Almanya batı cephesinde taarruza başlamıştı. Batı cephesini takviye etmek üzere İngilizler, Filistin cephesindeki birliklerin bir kısımını bu cepheye kaydırmışlardı .

    Diğer taraftan Nisan ayı içerisinde Yıldırım Orduları İngilizlere karşı taarruza da geçmiş, fakat bu taarruzdan beklenilen bir netice alınamamıştı. Zaten Araplar cephe gerisinde İngilizlerin lehine çalışıyorlar, demiryolu köprülerini İngilizlerin verdikleri vasıtalarla tahrip ediyorlardı .

    Bir süre sonra, Mehmet Reşat ölmüş ve yerine kardeşi Vahidüddin padişah olmuştu (5 Temmuz 1918). Padişah Vahidüddin, M.Kemal Paşa'yı İstanbul'a çağırmış ve memlekete dönen M.Kemal Paşa ikinci defa olarak 7. Ordu Komutanlığına tayin edilmişti.

    Bundan sonra General Allenby, 30.000 kişi olarak düşündüğü Osmanlı kuvvetlerini yenmek maksadıyla, bu defa 460.000 kişilik bir kuvvet hazırlayarak, Yafa'nın kuzeyinde ve kıyı bölgesinden saldırıya karar vererek, kuvvetlerinin dörte üçünü burada toplamıştı . Bu hazırlıkları sezen ve İngilizlerin 19 Eylül sabahı saldırıya geçeceğini tahmin eden 7. Ordu komutanı M. Kemal, durumdan Sanders'i haberdar ettiği halde, ciddiye alınmamıştı. Böylece sadece kendi birliklerini hazır bir duruma getirmişti. 18 Eylül akşamı M.Kemal, gerekli önlemleri almış olduklarından emin olmak için, emrindeki iki Kolorduya komuta eden arkadaşları İsmet ve Ali Fuat'la telefonlaştı. Daha telefonu henüz kapatmıştı ki, İngiliz topçu bombardımanının ilk sesini duydu . Böylece İngilizler 19 Eylül 1918 günü büyük bir taarruza başlamışlardı. Osmanlı kuvvetleri bu saldırıya karşı zaman zaman çetin bir direnme göstermelerine rağmen, çekilmeye başladılar . Bu saldırılara M.Kemal Paşa' nın 7. Ordusu dayanırken, 8. Ordu cephesi ise yarılmıştı. Bunun üzerine de 7. ve 4. Ordular çekilmeye başladılar. Bu çekilme sırasında bile M.Kemal at sırtında düşmanla teması kesmeyerek, en son eratının yanında ve içinde bulunarak, ordusunu güzel bir düzen içerisinde geri çekmişti. Diğer yandan isyancı Arapların, Osmanlı ordusunu vurmaları buraların çok çabuk çökmesine sebep olmuştu. Arap yarımadasında, Araplardan sadece İmam Yahya'nın yönetimindeki Yemen, Osmanlı İmparatorluğu'na bağlı kalmıştı . İşte bu asilerden Emir Faysal kuvvetleri de güneyden ilerlemekteydi. Bundan sonra 25 Eylül'de Amman düşmüş ve 30 Eylül'de İngiliz kuvvetleri Şam yakınlarına kadar gelmişlerdi.

    Fakat aynı gün Şam'ı savunacak komutanın ayrılıp gitmesi ve askerlerinin dağılması nedeniyle Şam elden çıkmıştı . Ayrıca Fransız ve İngiliz kuvvetleri denizden de donanma yardımı alarak, 8 Ekim'de Beyrut'a girdiler . Bundan sonra Yıldırım Ordularının Halep'te toplanması kararlaştırılmıştı.

    Bu çekilme esnasında 7. Ordu da komutanının güçlü şahsiyetinin, sevk ve idaresi altında düzenli bir şekilde, düşmanı karşılayarak, şiddetli taarruzların önünde ezilmeden ve tertibatını bozmadan çekilmekteydi. M.Kemal, İngiliz baskısından dolayı değil, 7. Ordunun sağ kanadını koruyan 8. Ordu kalmadığı için çekilmekteydi. Kuşatılmaktan kaçınmak gerekiyordu. Böylece M.Kemal'in doğusundaki 4. Ordu da kuzeye doğru geri çekilmeye başlamışt. Bu çekilmenin yanı sıra M.Kemal, Halep'te düşmanla ve asi Araplarla yaptığı son muharebeyi de kazanmış ve düşmanın ilerlemesi 26 Ekim 1918'de sınırımızda tamamıyla durdurulmuştu. Bu sırada M. Kemal Paşa Suriye'yi savunmanın gereksizliğini derhal anlamıştı. Ona göre asıl savunulması gereken Anadolu idi. Bu sebeple emrindeki orduyu Halep'in 5 km. kuzeyine çekerek, Toros geçitlerini savunma hazırlığına başladığı bir sırada 30 Ekim 1918 tarihinde İtilaf Devletleri'yle Mondros Mütarekesi imzalandı.

    Kayıplar[değiştir | kaynağı değiştir]

    31 Ekim'den 9 Aralık'a kadar yapılan muharebelerde ayrıca Osmanlılar 12.000 kişi de esir vermişlerdi. İngilizler ise 18.000 kişi kaybetmişlerdi. Kudüs'ün elden çıkması üzerine Cemal Paşa Suriye'den ayrılarak İstanbul'a dönmüş ve Bahriye Nazırlığı'na devam etmişti .

    Bu yenilgiden sonra da Enver Paşa'nın emri üzerine Falkenhein, 26 Aralık'ta karşı bir taarruza teşebbüs ettiyse de, bu durum 5.000 Osmanlı askerinin kaybedilmesinden başkaca da bir işe yaramamıştı. 1917 yılının sonuna gelindiği zaman, Filistin'de İngiliz cephesi kıyıda Yafa'nın kuzeyi ile Kudüs'ün biraz kuzeyi arasında uzanan bir hat üzerinde bulunuyordu. Bu sırada bizim Filistin cephesindeki kuvvetlerimiz 36.000 kişiden ibaretti. İngiliz kuvvetleri ise, 550.000 kişiydi. Ayrıca araç ve gereç bakımından da İngilizler Osmanlı birliklerine göre çok üstündü.

    Osmanlı Ordusu Savaş Düzeni İtilaf Kuvvetleri Savaş Düzeni
    Yıldırım Orduları Grubu

    Allenby'nin kuvvetleri

    • 21nci Kolordu (Korgeneral E. S. Bulfin) - Şaron ovasındaki baş hücumu
      • 60ncı Tümen
      • 7nci Hint Tümeni
      • 75nci Tümen
      • 3ncü Hint Tümeni
      • Britanya 54ncü (Doğu Anglia) Tümeni
    • Fransız Levant müfrezesi (piyade ve süvari karma tugayı) - bağımsız
    • 20nci Kolordu (Korgeneral Philip Chetwode) - ikincil hücum
      • 10ncu Tümen
      • 53ncü Tümen
    • Chaytor birliği- doğu kanadı
      • Anzak Atlı Piyade Tümeni
      • (Hint) İmparatorluk Hizmeti Piyade Tugayı
      • Batı Hint ve Yahudi Piyade müfrezesi {Yahudi Lejyon 38nci ve 39ncu taburlardan ibaretti (Kraliyet Avcıları}
    • Çöl Atlı Kolordusu (Korgeneral Henry Chauvel) - ilerleme gücü
      • 4ncü (Hint) Atlı Piyade Tümeni
      • 5nci (Hint) Atlı Piyade Tümeni
      • Avustralya Atlı Piyade Tümeni
      • Zırhlı müfreze
      • 7nci Hafif Arabalı Devriyesi

    Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

    Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

    Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]


    SebeplerSaraybosna SuikastiTemmuz ÜltimatomuSınır SavaşıCer MuharebesiI. Marne MuharebesiTannenberg MuharebesiGaliçya MuharebesiMasuryan Gölleri MuharebesiKolubara MuharebesiSarıkamış MuharebesiDeniz yarışıBirinci Ypres Muharebesiİkinci Ypres MuharebesiÇanakkale SavaşıIsonzo MuharebeleriBüyük çekilmeSırp SavaşlarıKut'ül Ammare KuşatmasıBirinci Kanal Harekâtıİkinci Kanal HarekâtıErzurum TaarruzuVerdun MuharebesiNaroch Gölü TaarruzuAsiago MuharebesiJutland MuharebesiSomme MuharebesiBrusilov TaaruzuManastır SaldırısıRomanya Zaferi1917 Fransız Ordusu AyaklanmalarıBağdat'ın ele geçirilmesiİkinci Arras MuharebesiKerensky TaarruzuÜçüncü Ypres MuharebesiEtaples İsyanıCaporetto MuharebesiCambrai MuharebesiRafa MuharebesiErzincan MütarekesiBrest Litovsk Barış AntlaşmasıBahar Taarruzu* Yüz Gün TaarruzuMeuse-Argonne TaarruzuBakü MuharebesiMegiddo MuharebesiVittorio Veneto MuharebesiAlmanya ile ateşkesOsmanlı İmparatorluğu ile ateşkesLys MuharebesiKiel İsyanıMaritz İsyanı(1914–1915)Angola(1914–1915)Hindu-Alman Gizli Antlaşması(1914–1919)Paskalya Ayaklanması(1916)Rus Devrimi(1917)Finlandiya Bağımsızlık Savaşı(1918)Rus İç Savaşı(1917–1921)Ukrayna Bağımsızlık Savaşı(1917–1921)Ermeni-Azeri Savaşı(1918–1920)Gürcü–Ermeni Savaşı(1918)Alman Devrimi(1918–1919)Macaristan-Romanya Savaşı(1918–1919)Polonya Ayaklanması(1918–1919)Estonya Bağımsızlık Savaşı(1918–1920)Letonya Bağımsızlık Savaşı(1918–1920)Litvanya Bağımsızlık Savaşı(1918–1920)Üçüncü İngiliz-Afgan Savaşı(1919)Polonya-Sovyet Savaşı(1919–1921)İrlanda Bağımsızlık Savaşı(1919–1921)Türk Kurtuluş Savaşı(1919–1923) Polonya-Litvanya Savaşı(1920)Sovyetlerin Gürcistan'ı işgali(1921)İrlanda İç Savaşı(1922–1923) Kayıplarİspanyol GribiBelçika TecavüzleriErmeni KırımıSüryani KırımıRum KırımıKadınların rolleriLiteratürOsmanlı İmparatorluğu'nun BölünmesiSykes-PicotSt-Jean-de-MaurienneFransız-ErmeniŞamParis Barış KonferansıBrest Litovsk Barış AntlaşmasıLozan Barış AntlaşmasıLondra AntlaşmasıNeuilly AntlaşmasıSaint-Germain-en-LayeSevr AntlaşmasıTriyanon AntlaşmasıVersailles AntlaşmasıSavaşın bitişiWilson İlkeleriMilletler Cemiyeti
    KategoriPortal