Dağlık Karabağ Cumhuriyeti
| Dağlık Karabağ Cumhuriyeti | |||||
| Լեռնային Ղարաբաղ Հանրապետություն (Ermenice) Lernayin Garabaği Hanrapetutyun |
|||||
|
|||||
| Ulusal Marş: "Azat u ankakh Artsakh" (Artsah'ın özgürlüğü ve bağımsızlığı)[1] |
|||||
| Dağlık Karabağ Cumhuriyeti'nin konumu | |||||
| Başkent | Hankendi 39°52′N 46°43′E / 39.867°N 46.717°E |
||||
| Resmî dil(ler) | Ermenice1 | ||||
| Yönetim biçimi | Başkanlık sistemi | ||||
| - Devlet Başkanı | Bako Sahakyan | ||||
| - Başbakan | Arayik Harutyunyan | ||||
| Kuruluş | |||||
| - Referendum | 10 Aralık 1991 | ||||
| - İlan | 6 Ocak 1992 | ||||
| - Tanınma | Yok | ||||
| Nüfus | |||||
| - 2007 tahmini | 138,800[2] | ||||
| Para birimi | Ermeni dramı (kullanılan) Karabağ dramı (sembolik) ( |
||||
| Zaman dilimi | EET (UTC+4) | ||||
| - Yaz | CEST (UTC+5) | ||||
| Internet TLD | .nkr.am3 | ||||
| Telefon kodu | +374 47 (cep telefonları için +374 97) | ||||
| 1 Anayasaya göre "Diğer dillerin halk arasında konuşulması hakkında herhangi bir sınırlama yoktur" denilmektedir. 2 DKC'nin fiili yönetim alanı. 3 .am, Ermenistan'ın internet ülke alan kodudur. |
|||||
Dağlık Karabağ Cumhuriyeti (Ermenice: Լեռնային Ղարաբաղ Հանրապետություն Lernayin Garabaği Hanrapetutyun; Artsah (Artsakh) Cumhuriyeti / Արցախ olarak da bilinir), hukuken Azerbaycan'a ait Dağlık Karabağ ve çevresindeki 7 Azerbaycan ilini kapsayan topraklar üzerinde kurulmuş fiilen bağımsız cumhuriyet. Çoğunlukla Ermenilerin yaşadığı bölgede, Sovyetler Birliğinin dağılmasından sonra yükselen etnik gerilim, Ermenistan'ın desteklediği Ermeni militanlarla Azerbaycan arasında çatışmalar çıkmasına neden oldu. Ermeni güçlerinin bölgeye girişiyle birlikte Azerbaycanlılara yönelik başlattıkları katliamlar halkı göçe zorlamıştır. 10 Aralık 1991'de Azerbaycanlıların boykot ettiği ve yalnız Ermenilerin katıldığı[kaynak belirtilmeli] halkoylaması sonucuna göre bağımsızlık kararı alında ve 6 Ocak 1992'de de bağımsızlık resmen ilan edildi. Fakat Ermenistan dahil, hiçbir ülke veya uluslararası kuruluş Dağlık Karabağ'ın bağımsızlığını tanımadı.[3]
Konu başlıkları |
[değiştir] Tarih
[değiştir] Karabağ Sorunu
1988 yılın başında Ermeniler ve Azeriler arasındaki bir dizi kızıştırıcı saldırı ve misillemeleri başlamıştır. Perestroika ortamında Karabağ'daki Ermenilerin Azerbaycan rejimine karşı protestler başlamıştır. Fakat bu protest hareketi hızla siyasi örgütlenmeye dönüşmüş ve demokrasi ve ulusal egemenliğini kazanmayı amaçlayan anti-komünist geniş bir ififak olan Karabağ Komitesi oluşturulmuştur. 20 Şubat 1988'de Dağlık Karabağ Özerk Oblastı Ulusal Konseyi'nin Ermeni temsilcileri bölgenin Ermenistan ile birleşmesi için oyu kullanmışlardır. Ermenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti resmî olarak buna yanıt vermemiştir. Fakat Ulusal Konseyi'ndeki hareketi Sumgayıt'ta 26[kaynak belirtilmeli] - 100'den fazla[4] Ermenileri öldürüldüğü katliama yol açtı. Ermenistan'ın Spitak kentinde ise Azeriler'e saldırıldı. Pogromlar başlayınca çok sayıda Ermeniler ve Azeriler göç etmişlerdir.[4]
7 Aralık 1988'de Spitak civarında meydana gelen ve Ermenistan'ın kuzey kesimini tahrip eden depremin ardındaki karışık ortamda Sovyet yetkilileri Karabağ Komitesinin önderlerini tutuklayarak karşıtı hareketinin büyümesini engellemeye çalışmıştır.[4]
Ancak Ermeni milliyetçilerinin desteği olmadan Ermenistan'ı yönetmek için Ermenistan Komünist Partisi'nin giriştirği uygulamalar siyasi krizi kötüleştirmiştir. Mart 1989'da seçmenlerin çoğu, Sovyetler Birliği'nin Yüksek Halk Temsilciler Meclisi genel seçimini boykot etmiştir. Karabağ Komitesi üyelerinin serbest bırakılması için gösteriler düzenlenmiş ve Mayıs ayında yapılan Ermenistan Yüksek Sovyet'i seçiminde Ermeni seçmenleri Karabağ davasını destekleyen temsilcileri seçmişlerdir. Seçiminden sonra Karabağ Komitesi üyeleri tahliye edilmişlerdir.[4]
Mihail Gorbaçov Karabağ Sorunu'nu çözmek için Özel Yönetim Komitesi'ni kurmuş ve Dağlık Karabağ Özerk Oblastı'nın özerklik haklarının artırılmasını önermiştir.[4]
Haziran 1989'da Levon Ter-Petrosyan önderliğinde çok sayıda gayriresmî milliyetçi örgütleri birleştirilerek Bütün Ermeni Hareketi (Հայոց Համազգային Շարժում / Hayots Hamazgain Sharzhum) kurulmuş ve Ermenistan hükûmeti de resmen onaylamıştır. Hem Bütün Ermeni Hareketi hem de Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'nde kurulan Azebaycan Halk Cephesi, Özel Yönetim Komitesi'nin kaldırılmasını istemiştir. Ermeniler bölgenin Ermenistan'ın bir parçası olması gerektiğini, Azeriler ise Dağlık Karabağ Özerk Oblastı'nın özerkliğinin kaldırılmasını savunmuştur.[4]
Ağustos 1989'da Karabağ'daki Ermeniler kendi Ulusal Konseyi'ni seçmiş ve Dağlık Karabağ Özerk Oblastı'nın Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'nden ayrılması ve Ermenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'yle birleşmesini açıklamıştır.[4]
Eylül 1989'da Azerbaycan, o zamana kadar Ermenistan'ın diğer Sovyet Cumhuriyetlerinden yaptığı ithalatın %90'ı karşılamakta olan hayati yakıt ve besleme hatlarına karşı ekonomik ablukayı uygulamaya başlamıştır.[4]
Kasım 1989'da SSCB Yüksek Sovyeti Dağlık Karabağ Özerk Oblastı'nin özerkliğini kaldırılıp doğrudan Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'ne bağlanmasına dair karar almıştır. Fakat Sovyetlerin politikası ters etki yaratmış ve Aralık 1989'da Ermenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti Yüksek Sovyetiyle Karabağ Ulusal Konseyi'nin ortak oturumu, Moskova'nın kararını geçersiz sayarak Dağlık Karabağ Özerk Oblastı'nın Ermenistan ile birleşmesini açıklamıştır.[4]
[değiştir] Ermenistan'ın tutumu
18 Mayıs 2001 tarihinde dönemin Ermenistan Savunma Bakanı Serj Sarkisyan Ermenistan parlamentosunda yaptığı şu konuşması Türk basınında yer almıştır:
| “ | İşgal ettiğimiz topraklar var. Bunda utanılacak bir şey yok. Güvenliğimiz gereği bu toprakları işgal ettik. Biz bunu 1992 yılı ve öncesinde de söylüyorduk, şimdi de söylüyoruz. Belki üslubum diplomatik değil ama gerçek bu.[5] | ” |
| Bu alt başlığın geliştirilmesi gerekiyor. |
[değiştir] Yönetim birimleri
Cumhuriyet, eski Dağlık Karabağ Özerk Oblastı'nın büyük çoğunluğunun yanı sıra Laçın[6] ve Kelbecer gibi bölgeleri de kapsamaktadır.[7]
Günümüzde başkenti Stepanakert ile Askeran, Hadrut, Mardakert, Martuni, Şaumyan, Şuşa ve Kaşatag mazrlarına ayrılmaktadır. En büyük kenti Stepanakert (Hankendi) ve diğer büyük kentleri ise Şuşi (Şuşa) ve Berdzor (Laçın)'dır.
| Dağlık Karabağ Cumhuriyeti[8] | Azerbaycan Cumhuriyeti | SSCB döneminde | ||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| # | Marz | Şehir / Kasaba | Rayon | Şehir / Kasaba | Dağlık Karabağ Özerk Oblastı'nın | |
| 3 | Askeran | Askeran | Hocalı, Ağdam'ın bir bölümü | içinde | ||
| 5 | Hadrut | Hadrut | Güney Hocavend, doğu Cebrail, Fuzûlî | kısmen içinde | ||
| 2 | Mardakert | Mardakert | Doğu Kelbecer, batı Tartar, Ağdam'ın bir bölümü | kısmen içinde | ||
| 4 | Martuni | Martuni | Kuzey Hocavend, Ağdam'ın bir bölümü | kısmen içinde | ||
| 7 | Kaşatag | Berdzor | Laçın, Qubadlı, Zengilan, batı Cebrail | Laçın | dışında | |
| 1 | Şaumyan | Şaumyan | Güney Goranboy[9], batı Kelbecer | Naftalan | dışında | |
| 6 | Şuşa | Şuşa | Şuşa | Şuşa | içinde | |
| 8 | Hankendi | - | Hocalı | Hankendi | içinde | |
[değiştir] Siyaset
| Dağlık Karabağ Cumhuriyeti |
Bu makale serisinin bir parçasıdır: |
|
|
|
Ayrıca: |
|
Diğer ülkeler · Atlas Siyaset portalı |
| Bu alt başlığın geliştirilmesi gerekiyor. |
[değiştir] Bakanlıklar ve bakanlar
Dağlık Karabağ Cumhuriyeti'nin 12 tane bakanlığı var.[10]
- Sağlık Bakanlığı: Armen Haçatryan
- Adalet Bakanlığı: Narine Narimanyan
- Dışişleri Bakanlığı: Georgi Petrosyan
- Tarım Bakanlığı: Armo Tsatryan
- Devlet Kurmaybaşkanlığı ?: Başkan: Suren Grigoryan, Başkan Yardımıcısı: Levon Grigoryan
- Eğitim ve Bilim Bakanlığı: Vladik Haçatryan
- Kültür ve Gençlik İşleri Bakanlığı: L. Hakobyan
- Savunma Bakanlığı: Movses Hakobyan
- Sosyal Refah Bakanlığı: Narine Azatyan
- Ekonomik Kalkınma Bakanlığı: Benik Babayan
- Kent Planlama Bakanlığı: Anahit Vardanyan
- Maliye Bakanlığı: Spartak Tevosyan
[değiştir] Ek organları
- Ulusal Güvenlik Servisi
- Devlet Tapu ve Kadastro Komitesi
- Arşiv İşleri Kurulu
- Devlet Vergi Servisi
- Göç, Mülteciler ve İskân Dairesi
- Çevre ve Doğa Kaynakları Dairesi
- Dağlık Karabağ Cumhuriyeti Polisi
- Devlet Su Sanayi Komitesi
- Devlet Spor Komitesi
- Kurtarma Servisi
[değiştir] Siyasi partiler
| Bu alt başlığın geliştirilmesi gerekiyor. |
[değiştir] Seçimler
| Bu alt başlığın geliştirilmesi gerekiyor. |
[değiştir] Dış ilişkileri
Dağlık Karabağ Cumhuriyeti Dişişleri Bakanlığı Hankendi bölgesinde bulunmakla beraber Dişişleri Bakanlığı görevini Georgy Petoryan yürütmektedir.
Dağlık Karabağ Cumhuriyetinin farklı ülkelerde 5 dış temcilciliği bulunmaktadır. Bu temsilcilikler çeşitli konularda bilgi sunup barış sürecinin yürütülmesine yardımcı olma görevlerini yapmaktadır.[11]
[değiştir] Daimi temsilciler
Ermenistan Daimi temsilciliği (Erivan): Karlen Avetissyan
Rusya Federasyonu Daimi temsilciliği (Moskova): Albert Andryan
Amerika Birleşik Devletleri Daimi temsilciliği (Washington, D.C.): Vardan Barseghian
Fransa Daimi temsilciliği (Paris): Hovhaness Gevorkian
Avustralya Daimi temsilciliği (Sidney): Varouzhan Iskenterian- Orta Doğu ülkeleri Daimi temsilcisi (
Lübnan / Beyrut): Karapet Kababjan
Almanya Daimi temsilciliği (Berlin): Gayane Apinyan
[değiştir] Ordu
Dağlık Karabağ Savunma Ordusu 15.000 - 20.000[12] civarında subay ve erlerden oluşturulmaktadır. Personelleri, çoğunlukla Karabağ ve Azerbaycan'ın muhtelif yerlerinden gelen Ermeniler ile oluşturulmaktadır. Yüksek oranla Sovyet Ordusu'nun bıraktığı silahlardan Kalaşnikov tüfeği, tank, ağır top ile iyi donatılmaktadır. Kayda değer miktarda Ermenistan'ın silah ve malzeme desteğini almaktadır.[13]
[değiştir] Demografi
- Ana madde: Dağlık Karabağ Cumhuriyeti'nin demografisi
2001 yılında Dağlık Karabağ Cumhuriyeti'nin raporlarına göre ülke nüfusunun 95% Ermeni, diğer büyük etnik gruplar ise Süryaniler, Rumlar, ve Kürtlerdir.[14] Mart 2007 tarihinde yerel hükûmet nüfusun 138.000 olduğunu belirtti. Ülke de yıllık doğum oranının 2200-2300 aralarında olduğu, 1999 senesine göre yaklaşık 1500 kişilik bir artış olduğu söylendi.
2000'e kadar, ülke sınırları içinde net göç olumsuz yönde oldu.[15] 2007'nin ilk yarısında, 1,010 doğum ve 659 ölüm olduğu, 27 kişinin göç ettiği bildirildi.[16]
Yaş gruplarına göre: 15.700 (0-6), 25.200 (7-17) 75.800 (18-59) ve 21.000 (60+)
Kent ve İllere (Tekil: Marz, Çoğul: Marzer) göre:
| İl (Marz/Marzer) | Yönetim merkezi | Nüfus (2005)[8] | Nüfus (2006)[17] | Yüzölçümü (km²)[8] | Yoğunluğu (kişi/km²)[8] |
|---|---|---|---|---|---|
| Hankendi | 49.986 | 50.400 | 25,66 | 1.948,01 | |
| Askeran | Askeran | 16.979 | 17.000 | 1.221,92 | 13,90 |
| Hadrut | Hardut | 12.005 | 12.400 | 1.876,80 | 6,40 |
| Martakert | Martakert | 18.963 | 18.900 | 1.795,10 | 10,56 |
| Martuni | Martuni | 23.157 | 23.100 | 952,20 | 24,35 |
| Şaumyan | Şaumyan | 2.560 | 2.800 | 1.829,80 | 1,40 |
| Şuşa | Şuşa | 7.324 | 4.500 | 381,30 | 11,34 |
| Qashatagh | Laçın | 9.763 | 8.600 | 3.376,60 | 2,89 |
Dağlık Karabağ Cumhuriyeti nüfusu [1]:
| Yıl | Nüfus (000s) | Kentsel | Kırsal | Doğum oranı | Ölüm oranı | NGR | Net Göç |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 2000 | 134.4 | 68.4 | 66.0 | 16.6 | 8.8 | 7.7 | 16.1 |
| 2001 | 135.7 | 68.7 | 67.0 | 17.0 | 7.9 | 9.1 | 11.5 |
| 2002 | 136.6 | 69.3 | 67.3 | 16.0 | 9.1 | 6.9 | 4.9 |
| 2003 | 137.0 | 69.1 | 67.9 | 15.0 | 9.0 | 6.0 | 1.3 |
| 2004 | 137.2 | 69.8 | 67.4 | 15.3 | 9.5 | 5.8 | -2.6 |
| 2005 | 137.7 | 70.5 | 67.2 | 14.6 | 9.2 | 5.4 | 1.7 |
| 2006 | 137.7 | 70.8 | 66.9 | 15.3 | 9.0 | 6.3 | -3.2 |
[değiştir] Ulaşım
Ulaşım sistemindeki sorunlar birkaç yıl içinde iyileştirilmeye başlandı: Kuzey ve Güney Karabağ otoyolu tek başına büyük oranda ulaşım sistemindeki sorunlarının çözülmesinde yardımcı oldu.
169 kilometrelik Hadrut-Stepanakert-Askeran-Martakert otoyolu, Karabağlılar için cankurtaran vazifesi gördü. Hayastan All-Armenian Foundation adlı kuruluş yolun inşa edilmesi için 25 milyon dolar para hibe etti.
Ermenistan'ın başkenti Erivan'dan, Dağlık Karabağ Cumhuriyeti'nin başkenti Stepanakert'e ulaşım yaklaşık 4 saat sürerken önceleri 8-9 saat sürmekteydi.
[değiştir] Eğitim
- Ana madde: Dağlık Karabağ Cumhuriyeti'nde eğitim
Dağlık Karabağ'ın eğitim sistemi siyasi sorunlar ve gerçekleşen çatışmalar yüzünden kötü durumdadır. Fakat Dağlık Karabağ Cumhuriyeti'ne Ermenistan Cumhuriyeti'nden ve Ermeni diasporası'ndan gelen ciddi yardımlar ile çoğu okul yeniden inşa edildi. Cumhuriyet'te 200 yakın bölgede yaklaşık 250'ye yakın okul vardır. Öğrenci nüfusu tahminlere göre yaklaşık 20.000 kişidir, yarısından fazlası başkent Stepanakert şehrindedir.
Karabağ Devlet Üniversitesi, Ermenistan ve Dağlık Karabağ hükûmetinin ortak çabaları ile merkezi kampüsü Stepanakert kentinde olmak üzere açılış töreni 10 Mayıs 1992 tarihinde gerçekleşti ve hizmete girdi.
Erivan Üniversitesi ayrıca Hankendi'nde bir kampüs açmıştır.
[değiştir] Kültür
Sargis Baghdasaryan'ın eserlerinden "Biz Dağlarımızız" (Menq Enq Mer Sarere / Մենք ենք մեր սարերը) Stepanakert'te bulunmaktadır.[18] Bu anıt de facto bağımsız Dağlık Karabağ Cumhuriyeti'nin semboli olarak geniş ölçüde kabul edilmektedir. Süngertaşı kayasından yapılan yaşlı erkek ve kadın, Karabağ'ın dağ halkını temsil etmektedir. Doğu Ermenicesi'nde "Nine ve Dede" (Tatik yev Papik / Տատիկ և Պապիկ) olarak da bilinen anıt, Dağlık Karabağ Cumhuriyeti'nin armasında belirgin bir şekilde kullanılmaktadır.
[değiştir] Yayıncılık
Azat Artsah, Dağlık Karabağ Cumhuriyeti'nin resmî gazetesidir.
[değiştir] Spor
Spor alanında faaliyetler Dağlık Karabağ Cumhuriyeti'nde Artsah Kültür ve Gençlik Bakanlığı tarafından gerçekleştirilmektedir.
Futbol, Dağlık Karabağ Cumhuriyetinde en popüler spordur. Hankendi'nde iyi inşa edilmiş bir futbol stadyumu vardır. 1990'larda başlayarak, bazı Karabağ takımları Ermenistan Cumhuriyeti'ndeki Ermeni Ligi'ne katılmaya başladı. Ayrıca basketbol ve voleybol olmak üzere diğer sporlar ile de ilgilenilmektedir. Martakert'de yelkencilik alanında etkinlikler yapılır.
Karabağlı sporcular takım oyunlarında ve atletizm alanında Ermenistan'ın başkenti Erivan'da düzenlenen Pan Ermeni Oyunları'na katılmaktadır.
[değiştir] Kaynakça
- ^ Azat u ankakh Artsakh (Ազատ ու անկախ Արցախ, Arstakh'ın özgürlüğü ve bağımsızlığı)
- ^ "Population in Nagorno-Karabakh 2007" (PDF).
- ^ King, Charles (2008). The ghost of freedom (İngilizce), 6, Oxford University Press. ISBN 0-19-517775-4, ISBN 978-0-19-517775-6. “Those of the unrecognized regimes - Nagorno-Karabakh, Abkhazia, and South Ossetia - were viewed by outsiders as desperate attempts to rationalize the whims of separatists”
- ^ a b c d e f g h i Armenia, Azerbaijan, and Georia Country Studies, Area Handbook Series, Federal Reserch Division Library of Congress, 1994, ISBN 0-8444-0848-4, pp. 19-21.
- ^ http://www.diplomatikgozlem.com/haber_oku.asp?id=691
- ^ The Lachin Corridor would become a part of the Republic of Nagorno-Karabakh., Tim Potier, Conflict in Nagorno-Karabakh, Abkhazia and South Ossetia, Martinus Nijhoff Publishers, 2001, ISBN 90-411-1477-7, 9789041114778, p. 194.
- ^ Karabakh forces controlled almost all of what had been the Nagorno-Karabakh... Autonomous Oblast ...Of paticular importance any future political settlement was Stepanakert's control of two districts outside Karabakh, Lachin and Kelebajar, which had seperated the former autonomous oblast from Armenia and had been populated mostly by Azeris and Kurds before the war., Gary K. Bertsch, Cassady Craft, Scott A. Jones, Crossroads and conflict: security and foreign policy in the Caucasus and Central Asia, Routledge, 2000, ISBN 0-415-92274-7, 9780415922746, p. 170.
- ^ a b c d 2005 nüfus sayımı sonuçları
- ^ Azerbaycan Cumhuriyeti'nin kontrol altındadır.
- ^ "Ministries of the Nagorno Karabakh Republic" (İngilizce). Dağlık Karabağ Cumhuriyeti Hükûmeti.
- ^ "NKR Representations in other countries" (İngilizce). Dağlık Karabağ Cumhuriyeti.
- ^ Levon Chorbajian, Patrick Donabedian, Claude Mutafian, The Caucasian Knot: The History and Geopolitics of Nagorno-Karabagh, Zed Books, London, 1994, ISBN 1-85649-288-5, pp. 13-18.
- ^ Armenia, Azerbaijan, and Georia Country Studies, Area Handbook Series, Federal Reserch Division Library of Congress, 1994, ISBN 0-8444-0848-4, p. 74.
- ^ Ethnic composition of the region as provided by the government
- ^ Regnum News Agency. Nagorno Karabakh prime minister: We need to have at least 300,000 population. Regnum. 9 Mart 2007. 9 Mart 2007 tarihinde erişildi.
- ^ Евразийская панорама
- ^ The National Statistical Service of Nagorno-Karabakh Republic
- ^ Hrair Khatcherian, Artsakh: A Photographic Journey, ISBN 0-9697620-0-7, p. 49.
[değiştir] Ayrıca bakınız
[değiştir] Dış bağlantılar
Wikimedia-Atlas: Dağlık Karabağ Cumhuriyeti – Coğrafi ve tarihi haritalar
Resmî web siteleri:
- Dağlık Karabağ Cumhuriyeti Hükûmeti
- Dağlık Karabağ Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı
- Washington DC Dağlık Karabağ Cumhuriyeti Ofisi
- DKC Ulusal İstatistik Servisi
- Dağlık Karabağ Cumhuriyeti Devlet Başkanlığı
Medya:
Diğer
|
||||||||||||||||||||

