Adnan Menderes Havalimanı

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Adnan Menderes Havalimanı
TAV Havalimanlari.jpg
Izmir Airport Karakas-1.jpg
IATA: ADBICAO: LTBJ
ADB'nın Turkey'da bulunduğu yer
ADB
ADB
Türkiye'deki konumu
Özet
Havalimanı tipi Sivil
Sahibi Devlet Hava Meydanları İşletmesi
İşletici TAV Havalimanları
Hizmet verdiği şehir İzmir
Yer Dokuz Eylül, Gaziemir
Bağlantı merkezi (hub) SunExpress
İnşa tarihi 1987
Rakım (ODS) 410 ft / 125 m
Koordinatlar 38°17′21″K 27°09′18″D / 38.28917°K 27.155°D / 38.28917; 27.155Koordinatlar: 38°17′21″K 27°09′18″D / 38.28917°K 27.155°D / 38.28917; 27.155
Web sitesi adnanmenderesairport.com
Pistler
Yön uzunluk yüzey
m ft
16R/34L 3.240 10.630 Beton
16L/34R 3.240 10.630 Asfalt
İstatistikler (2018)
Yolcu trafiği 13.410.378
Uçak trafiği 91.447
Kargo trafiği 11.889 ton

Adnan Menderes Havalimanı (IATA: ADBICAO: LTBJ), Türkiye'nin İzmir iline hizmet veren uluslararası havalimanıdır. Şehir merkezinin 14 km (8,7 mi) güneyinde, Gaziemir ilçe sınırları içindedir. Adını 1950-1960 yılları arasında başbakanlık yapan Adnan Menderes'ten (1899-1961) almaktadır. Havalimanının sahibi Devlet Hava Meydanları İşletmesi iken işletmecisi TAV Havalimanları'dır.

2018 yılında 13.410.378 yolcu ve 91.447 uçak trafiğine ev sahipliği yapan Adnan Menderes Havalimanı, ülkenin en işlek beşinci havalimanıdır. Kargo trafiği bakımından ise 11.889 ton ile ülkedeki havalimanları arasında üçüncü sıradadır.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Eski adı Cumaovası Havaalanı olan Adnan Menderes Havalimanı yeniden inşa edilmeden önce, İzmir'deki sivil uçuşlar Çiğli Havaalanı'ndan gerçekleştiriliyordu. Çiğli Havaalanı onarıma girdiği zamanlarda Cumaovası Havaalanı devreye alınıyordu; ancak teknik yetersizlikler nedeniyle gece uçuşları yapılamıyordu ve büyük uçaklar piste inemiyordu.[1][2][3] Cumaovası Havaalanı'nda ayrıca Türkiye'nin ilk havacılık müzesi kuruluydu.[4][5] 15 Mayıs 1971'de açılan ve 1978 yılına kadar açık kalan müze, daha sonra İstanbul'a taşındı.[5]

Artan ihtiyaçla birlikte Cumaovası havaalanının sivil uçuşlara tahsil edilmesi yönündeki planlar 1980'lerin başında oluşturuldu ve çevredeki araziler istimlak edildi.[6] Havalimanının temelini 1984 yılı mayıs ayında 1980'deki askeri darbe sırasında genelkurmay başkanı olan ve ardından cumhurbaşkanlığı görevini üstlenen Kenan Evren attı. Proje tutarı 15 milyar 300 milyon lira olarak belirlenmişti.[7] Havaalanının 1987'de hizmete girmesi öngörülse de, bütçe kısıntıları nedeniyle proje açıklanan zamanda tamamlanamadı.[8]

Eski başbakanlardan Adnan Menderes'in adı verilen yeni havalimanı 17 Kasım 1987’de hizmete girdiğinde İstanbul’un ardından Türkiye'nin ikinci büyük havalimanıydı.[9][10] Evren havalimanına İzmir'in "düşman işgalinden kurtuluşunu" simgeleyen 9 Eylül adının verilmesini istemiş ancak hükûmet buna uymamıştı. Evren anılarında "Zannettiler ki bu ismi vermekle oy oranını çoğaltacaklar". dedi.[11]

1998'de ortaya çıkan kapasite ihtiyacı nedeniyle DHMİ, iç hatlar terminalinin dış hatlar terminaline taşınmasına ve yeni bir dış hatlar terminali yapılmasına karar verdi.[12][13] Projenin yap-işlet-devret modeliyle oluşturulması kararlaştırıldı ve 5 milyon yolculuk terminal yapılması öngörüldü.[14] 16 Ağustos 2004'te Havaş ile Bayındır İnşaat Ortak Girişim Grubu'nun ihaleyi 6 yıl 7 ay 29 gün işletme süresi karşılığında 125 milyon avro ile kazandığı açıklandı. Girişimde Havaş'ın yüzde 65, Bayındır'ın ise yüzde 35 payı bulunuyordu ve inşaatın 24 ayda bitirilmesi öngörülüyordu.[15][16]

2005 yılı ortasında terminal inşaatı devam ederken Havaş'ın yüzde 60 hissesi Ciner Holding tarafından o sırada İstanbul Atatürk Havalimanı Dış Hatlar Terminali'ni de işleten TAV'a satıldı.[17] Öngörülenden sekiz ay önce bitirilen ve 150 milyon avroya mal olan yeni terminal 9 Eylül 2006'da açıldı ve işletmesi TAV tarafından üstlenildi.[18]

Adnan Menderes Havalimanı 2009'da Doha Aviation Summit'te “yılın çevreci havalimanı” seçilmiştir.[19] ACI Europe tarafından 2010'da ilk kez verilen “Eko-inovasyon” ödülünü almıştır.[20]

Havalimanı iç hatlar terminalinin ilk girişindeki güvenlik kontrolü, 1 Temmuz 2015'te kaldırıldı ve Türkiye'de ilk kez böyle bir uygulama gerçekleştirilmiş oldu.[21][22] Ancak 22 Mart 2016'da meydana gelen Brüksel Havalimanı saldırısı nedeniyle bu uygulamadan 23 Mart itibarıyla vazgeçildi.[23][24]

Yapı[değiştir | kaynağı değiştir]

Adnan Menderes Havalimanı, 8.230.945 m2 alan üzerine kuruludur.[25] Uluslararası Sivil Havacılık Örgütünün (ICAO) yaptığı sınıflandırmaya göre CAT-II seviyesindedir.[26][27]

Terminaller[değiştir | kaynağı değiştir]

İç hatlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Eski dış hatlar terminali yenilenerek 11 Mayıs 2007'den sonra iç hatlar terminali olarak hizmet vermeye başladı.[28] Terminalin büyüklüğü 28.500 m2 idi.[29] Adnan Menderes Havalimanı İç Hatlar Terminali yeni terminal inşaatı çerçevesinde yıkıldı ve 1 Ocak 2012'den itibaren Dış Hatlar terminali ortak kullanılma açıldı.[30]

DHMİ, Kasım 2011'de Adnan Menderes Havalimanı İç Hatlar Terminali'nin yenilenmesi, iç ve dış hatların 2032 sonuna kadar işletilmesini içeren bir ihale açtı. İhaleyi 610 milyon avro bedelle TAV Havalimanları kazandı. TAV, proje kapsamında 250 milyon avro yatırım yapılacağını açıkladı. Yeni terminalin temeli 15 Haziran 2012'de atıldı ve açılışı 17 Mart 2014'te yapıldı.[31]

TAV İnşaat tarafından yapılan yeni terminal yaklaşık 200 bin metrekare kapalı alana sahiptir ve yaklaşık 20 milyon yolcuya hizmet verebilecek durumdadır.[32] Projede 2.537 araçlık kapalı otopark ve 3 bin araçlık açık otopark da bulunuyor.[33]

İç hatlar terminali, Sürdürülebilir kalkınma derneği (SKD) tarafından İnovatif Sürdürülebilirlik Uygulama ödülüne ve Türk Yapısal Çelik Derneği tarafından Ulusal Çelik Yapı Tasarımı ödülüne layık görülmüştür. 2016'da Türkiye'nin ilk LEED sertifikalı binası oldu.[34]

Dış hatlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış hatlar terminalinin iç görünümü.

Dış hatlar terminali 107 bin 699 metrekare[35][36] büyüklükle Türkiye'deki dördüncü büyük dış hatlar terminalidir. Dış hatlar terminali projesi Devlet Hava Meydanının düzenlediği mimari proje yarışması ile elde edilmiştir. Düzenlenen yarışmada Yük.Mim. Rest. Uz Yakup Hazan'ın tasarladığı proje 1. olmuş ve uygulanmıştır. Yarışma bünyesinde Havalimanı gelişme perspektifiyle ilgili çalışmalar istenmiş bu kapsamda Yakup Hazan'ın tasarladığı iç hatlar terminalide 1. etap gelişme planı çerçevesinde uygulanmıştır. Temeli 22 Eylül 2005'te atılan yenilenen terminal 9 Eylül 2006'da açılmıştır.[37][38] Dış hatlar terminali 2007 yılında ECCS tarafından Avrupa Çelik Yapı ödülüne layık görülmüştür.

Adnan Menderes Havalimanı Dış Hatlar Terminali'ndeki gümrüksüz satış mağazaları TAV Havalimanları ve Unifree ortaklığıyla kurulan ATÜ Duty-Free tarafından işletilmektedir. Toplam 2 bin 353 metrekareye yayılan mağazalarda günün her saati hizmet verilmektedir. Gidiş katında yedi, geliş katında iki mağaza bulunmaktadır.[39]

Adnan Menderes Havalimanı Dış Hatlar Terminali gidiş katında, pasaport kontrolü öncesinde TAV Galeri İzmir adlı bir sergi alanı yer almaktadır. Şubat 2011'de açılan galeride yıl boyunca resim, fotoğraf ve benzeri alanlarda sergiler düzenlenmektedir.[40]

Kargo terminali[değiştir | kaynağı değiştir]

Kargo terminalinde radyoaktif malzeme, kıymetli eşya, soğuk hava depoları ile özel kargo acentelerinin ofisleri bulunmaktadır. Terminalde THY Kargo, PTT, Gümrük Müdürlükleri binası ile kargo, acente ve gümrük komisyoncularının ofisleri yer almaktadır. Ayrıca THY'ye ait ithalat ve ihracat antrepoları da kargo terminalinde bulunmaktadır.[41]

Genel havacılık terminali[değiştir | kaynağı değiştir]

Yeni iç hatlar terminali inşaatının yanında yer alan ve TAV İzmir tarafından işletilen genel havacılık terminali özel jetlerle hava taksilere hizmet vermektedir. Terminalde gümrük ve pasaport işlemleri yapılabilmektedir.[42]

Pistler[değiştir | kaynağı değiştir]

Doğrultu Uzunluk(m) Mukavemet Yüzey
16R/34L 3240×45 PCN 110 Beton[27]
16L/34R 3240×45 PCN 88 Asfalt[27]

Diğer tesisler[değiştir | kaynağı değiştir]

Havalimanında 3.426 araç kapasiteli park yeri bulunmaktadır.[28] Ayrıca havalimanı içerisinde TAV Airport Hotel adlı bir otel hizmet vermektedir.[43]

Hava yolları ve uçuş noktaları[değiştir | kaynağı değiştir]

Yolcu[değiştir | kaynağı değiştir]

Hava yollarıUçuş noktaları
Aegean Airlines Atina
Aer Lingus[44] Sezonluk: Dublin
Aigle Azur[45] Paris-Orly
Air Arabia Şarika[46]
AnadoluJet
işleten: Türk Hava Yolları[45]
Ankara
Atlasglobal[45] Cidde, İstanbul, Köln/Bonn, Lefkoşa, Medine, Tahran
Azerbaycan Hava Yolları[45] Bakü
Belavia[45] Minsk
Borajet[47] İstanbul-Sabiha Gökçen
Corsair International[45] Lille
easyJet[45] Londra-Gatwick
Ellinair[48] Selanik
Enter Air[45] Katowice, Varşova
Europe Airpost[45] Lyon
Freebird[45] Amsterdam, Berlin-Schönefeld, Brüksel, Düsseldorf, Frankfurt, Hamburg, Londra-Stansted, Münih, Oostende-Brugge, Viyana
Germania[45] Bremen, Düsseldorf, Hannover
Germanwings[45] Hannover, Köln/Bonn, Stuttgart
I-Fly[45] Moskova-Vnukovo
Iran Air[45] Tahran
Iran Aseman Airlines[45] Tahran
Jet Time[45] Billund, Oslo
Jet2.com Sezonluk: Birmingham (8 Mayıs 2019'dan sonra),[49] Glasgow-Uluslararası (2 Mayıs 2019'dan sonra),[49] Leeds/Bradford (8 Mayıs 2019'dan sonra),[49] Londra-Stansted (2 Mayıs 2019'dan sonra),[49] Manchester (1 Mayıs 2019'dan sonra),[49] Newcastle upon Tyne (3 Mayıs 2019'dan sonra)[49]
Jetairfly[45] Brüksel
Lufthansa[45] Düsseldorf, Münih
Luxair[45] Lüksemburg
Mahan Air[45] Tahran
Nordwind Airlines[45] Moskova-Şeremetyevo
Olympic Air
işleten: Aegean Airlines
Atina
Onur Air[45] Amsterdam, Brüksel, Cork, Dublin, İstanbul, Marsilya, Milano, Nantes, Oostende-Brugge, Paris-Charles de Gaulle, Shannon, Strazburg,
Pegasus[45] Adana, Amman,[50] Amsterdam, Ankara, Antalya, Atina, Basel, Berlin-Schönefeld, Brüksel, Cidde, Diyarbakır, Düsseldorf, Elâzığ, Erzincan,[51] Gaziantep, Hatay, İstanbul, İstanbul-Sabiha Gökçen, Kayseri, Kiev-Zhuliany, Köln/Bonn, Lefkoşa, Lille, Londra-Stansted, Lyon, Mardin, Nantes, Nürnberg, Paris-Orly, Samsun, Sivas, Stuttgart, Şanlıurfa, Trabzon, Viyana
Qeshm Airlines[45] Tahran
Saudia[45] Cidde, Medine
Scandinavian Airlines[45] Kopenhag
SunExpress[52][53] Adana, Amsterdam, Antalya, Basel, Berlin-Tegel, Diyarbakır, Dortmund, Düsseldorf, Erzurum, Frankfurt, Gaziantep, Hamburg, Hannover, İstanbul-Sabiha Gökçen, Kars, Kayseri, Konya, Kopenhag, Köln/Bonn, Malatya, Münih, Samsun, Stuttgart, Trabzon, Van, Viyana, Zürih
Sezonluk: Bremen, Brüksel, Frankfurt-Hahn, Helsinki, Londra-Luton, Lyon, Milano, Münster/Osnabrück, Nantes, Nürnberg, Oslo, Paris-Charles de Gaulle, Roma-Fiumicino, Stockholm, Strazburg, Toulouse
SunExpress Deutschland[45] Berlin-Tegel, Düsseldorf, Frankfurt, Hamburg, Köln/Bonn, Stuttgart
Taban Air[45] Tahran
Tailwind Airlines[45] Brüksel, Oostende-Brugge
Thomas Cook Airlines[45] Birmingham, Brüksel, Londra-Gatwick, Manchester
Thomson Airways[45] Birmingham, Londra-Gatwick, Manchester
Transavia[45] Amsterdam
Transavia France[45] Paris-Orly
Travel Service[45] Prag
Travel Service Polska[45] Katowice, Poznań, Varşova, Wrocław
Travel Service Slovakia Sezonluk: Bratislava
TUI Airlines Netherlands[45] Amsterdam
Türk Hava Yolları[54][55] İstanbul, İstanbul-Sabiha Gökçen
Sezonluk: Berlin-Tegel, Düsseldorf, Hamburg, Kuveyt, Münih, Tel Aviv, Viyana
Ural Airlines[45] Moskova-Domodedovo, Sankt Peterburg
Windrose Airlines[45] Kiev-Borispil
Zagros Airlines[45] Tahran

Kargo[değiştir | kaynağı değiştir]

Hava yollarıUçuş noktaları
Türk Hava Yolları Entebbe, İstanbul, Maastricht/Aachen, Nairobi, Riyad[56]

İstatistikler[değiştir | kaynağı değiştir]

Adnan Menderes Havalimanı, 2018 verilerine göre yolcu ve uçak trafiğinde sırasıyla İstanbul, İstanbul Sabiha Gökçen, Ankara Esenboğa ve Antalya havalimanlarının ardından beşinci sıradadır. Kargo trafiği bakımından ise İstanbul ve İstanbul Sabiha Gökçen havalimanlarının ardından üçüncü sıradadır. 2016 verilerine göre dış hatlarda en fazla yolcu %43 oranla Almanya'dan gelmektedir.[57]

Yolcu istatistikleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Yıl İç hat Değişim (%) Dış hat Değişim (%) Toplam Değişim (%)
2018[58] 10.679.606 artış %2 2.730.772 artış %16 13.410.378 artış %5
2017[59] 10.474.760 artış %5 2.349.550 artış %12 12.824.310 artış %6
2016[60] 9.955.167 artış %4 2.096.076 azalış %20 12.051.243 azalış %1
2015[61] 9.545.443 artış %14 2.632.657 artış %2 12.178.100 artış %11
2014[62] 8.390.425 artış %8 2.580.238 artış %4 10.970.663 artış %7
2013[63] 7.753.983 artış %12 2.479.157 artış %3 10.233.140 artış %9
2012[64] 6.945.044 artış %13 2.410.858 artış %1 9.355.902 artış %10
2011[65] 6.125.076 artış %14,3 2.398.457 artış %12,7 8.523.533 artış %13,9
2010[66] 5.357.610 artış %18,2 2.127.488 artış %27,6 7.485.098 artış %20,7
2009[67] 4.534.339 artış %20,7 1.667.455 azalış %1,8 6.201.794 artış %13,7
2008[68] 3.757.891 artış %3,4 1.697.407 artış %6 5.455.298 artış %4,2
2007[68] 3.635.414 Bilinmiyor 1.600.890 Bilinmiyor 5.236.304 Bilinmiyor

Uçak istatistikleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Yıl İç hat Değişim (%) Dış hat Değişim (%) Toplam Değişim (%)
2018[69] 71.466 azalış %1 19.981 artış %12 91.447 artış %2
2017[70] 72.073 artış %4 17.834 artış %4 89.907 artış %4
2016[71] 69.037 artış %4 17.211 azalış %17 86.248 azalış %1
2015[72] 66.157 artış %5 20.837 artış %10 86.994 artış %6
2014[73] 62.873 artış %7 18.883 artış %4 81.756 artış %6
2013[74] 58.658 artış %7 18.207 artış %0 76.865 artış %5
2012[75] 55.013 artış %6 18.139 azalış %3 73.152 artış %4
2011[76] 51.700 artış %11,9 18.627 artış %9,8 70.327 artış %11,3
2010[77] 46.206 artış %14,1 16.972 artış %23,8 63.178 artış %16,6
2009[78] 40.492 artış %6,5 13.705 azalış %2,1 54.197 artış %4,2
2008[79] 38.014 artış %1 14.000 azalış %0,9 52.014 artış %0,5
2007[79] 37.647 Bilinmiyor 14.127 Bilinmiyor 51.774 Bilinmiyor

Kargo istatistikleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Yıl İç hat (ton) Değişim (%) Dış hat (ton) Değişim (%) Toplam (ton) Değişim (%)
2018[80] 7.459 azalış %42 4.429 azalış %47 11.889 azalış %44
2017[81] 12.816 azalış %21 8.405 artış %143 21.221 artış %8
2016[82] 16.164 azalış %25 3.456 artış %9 19.620 azalış %20
2015[83] 21.478 artış %4 3.161 artış %35 24.640 artış %7
2014[84] 20.702 artış %8 2.341 artış %12 23.043 artış %8
2013[85] 19.152,2 artış %22 2.086,5 artış %16 21.238,8 artış %21
2012[85] 15.706,3 artış %10,2 1.802,1 azalış %23,3 17.508,4 artış %5,5
2011[86] 14.241 artış %1 2.351 azalış %35,2 16.592 azalış %6,4
2010[86] 14.096 artış %23,1 3.629 artış %79,3 17.725 artış %31,6
2009[87] 11.447 Bilinmiyor 2.024 Bilinmiyor 13.471 Bilinmiyor

Ulaşım[değiştir | kaynağı değiştir]

Havalimanındaki tren istasyonu.

Adnan Menderes Havalimanı, şehir merkezine D 550 karayolu üzerindeki Akçay Caddesi ile bağlıdır.[88] Havalimanına toplu taşıma araçları ile ulaşım olanağı da vardır. İç hatlar terminalinin önündeki aynı adlı istasyondan geçen banliyö hattı İZBAN aracılığıyla şehrin kuzey ve güneyine yolcu taşınmaktadır.[89] Hat üzerindeki Hilal ve Halkapınar istasyonlarından ise İzmir metrosuna aktarma yapılabilmektedir.[90] Mavişehir istasyonundan kalkan 200, Cumhuriyet Meydanı'ndan kalkan 202 ve Bornova metro istasyonundan kalkan 204 numaralı ESHOT otobüsleri havalimanına 24 saat ulaşım sağlamaktadır.[91][92] Havaş servis otobüsleri ise İzmir'in Çeşme, Karşıyaka ve Konak ilçeleri ile Aydın'ın Efeler ve Kuşadası ilçelerine havalimanından yolcu taşımaktadır.[93][94] Ayrıca havalimanında taksiler ve araç kiralama firmaları hizmet vermektedir.[95][96]

Kazalar ve olaylar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Çiğli Havaalanı onarım yüzünden ulaşıma kapanıyor". Milliyet. 11 Ağustos 1973. ss. 1, 9. 
  2. ^ "1 Ekim'den sonra İzmir'e gece uçak inmeyecek". Milliyet. 21 Eylül 1973. s. 1. 
  3. ^ "Çiğli Havaalanı açıldı". Milliyet. 21 Ekim 1981. s. 1. 
  4. ^ "Öngüt: 'Cumaovası Havaalanı 7 Ağustos'ta trafiğe açılacak'". Milliyet. 13 Temmuz 1978. ss. 1, 14. 
  5. ^ a b "İstanbul Hava Müzesi". Türk Hava Kuvvetleri. 30 Ocak 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ekim 2015. 
  6. ^ "Cumaovası'nda istimlak toprak sahiplerini şaşkına çevirdi". Milliyet. 24 Ocak 1983. s. 3. 
  7. ^ "Evren: 'Ordumuz yurt savunması için hazırdır'". Milliyet. 30 Mayıs 1984. s. 3. 
  8. ^ "Evren'in emri unutuldu". Milliyet. 25 Ocak 1987. s. 2. 
  9. ^ "Menderes Havaalanı". Milliyet. 16 Kasım 1987. s. 3. 
  10. ^ "20 yıl iktidardayız". Milliyet. 18 Kasım 1987. s. 7. 
  11. ^ "Kenan Evren'in Anıları - 5. Bölüm". Milliyet. 15 Mart 1992. s. 11. 
  12. ^ http://ya2004.yeniasir.com.tr/11/20/index.php3?kat=ana&sayfa=ilks1&bolum=gunluk
  13. ^ http://v3.arkitera.com/v1/haberler/2004/06/16/dishatlar.htm
  14. ^ http://www.dunyainsaat.com.tr/haber/izmir-adnan-menderes-yeni-dis-hatlar-terminal-binasi-faruk-insel-rauf/2890
  15. ^ http://arsiv.sabah.com.tr/2004/11/19/eko117.html
  16. ^ http://ya2005.yeniasir.com.tr/04/19/index.php3?kat=ana&sayfa=ekon1&bolum=gunluk
  17. ^ "Havaş'ın yüzde 60 hissesi TAV'ın oldu". Radikal. 2 Haziran 2005. 14 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Mart 2016. 
  18. ^ http://arsiv.sabah.com.tr/2006/09/24/cp/hob107-20060903-102.html
  19. ^ "Ödüller". adnanmenderesairport.com. 25 Eylül 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Eylül 2013. 
  20. ^ http://www.kokpit.aero/izmir-adnan-menderes-yeni-terminal-17-mart-aciliyor
  21. ^ http://www.hurriyet.com.tr/ege/izmir-adnan-menderes-havalimani-nda-ic-hat-yolculari-artik-daha-mutlu-29428745
  22. ^ https://www.yeniasir.com.tr/izmir/2015/06/26/adnan-menderes-havalimaninda-bir-ilk
  23. ^ http://www.hurriyet.com.tr/ekonomi/adnan-menderes-havalimaninda-yeniden-cifte-guvenlik-kontrolu-40074597
  24. ^ http://www.hurriyet.com.tr/izmir-adnan-menderes-havalimaninda-guvenlik-onlemleri-artirildi-37263175
  25. ^ "Adnan Menderes Havaalanı Yolcu ve Yük Taleplerinin Değişimi Üzerine Bir İnceleme" (PDF). DEÜ Mühendislik Fakültesi Mühendislik Bilimleri Dergisi. 12 (1), s. 20. Ocak 2010. Erişim tarihi: 10 Ağustos 2018. 
  26. ^ "DHMİ 2011 Faaliyet raporu". DHMİ. s. 60. 9 Ağustos 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  27. ^ a b c Avşar, Ercüment. "İzmir Adnan Menderes Havalimanı'nın Kümülonimbüs (Cb), Oraj ve Sis Analizi" (PDF). 11 Eylül 2017 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Eylül 2017. 
  28. ^ a b Öğmen, Şenol (Eylül 2013). "Esenboğa ve Adnan Menderes Havalimanlarının Pist Üstyapı Tasarımı, Kapasite ve Trafik Talebi Bakımından Değerlendirilmesi". 24 Eylül 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Eylül 2017. 
  29. ^ http://www.tavyatirimciiliskileri.com/tr-TR/Pages/Disclosures_Detail.aspx?itemid=237
  30. ^ https://www.yeniasir.com.tr/izmir/2011/12/30/izmirin-ucuslari-artik-dis-hatlardan-yapilacak
  31. ^ Demirci, Elif (18 Mart 2014). "266 milon Euro'luk Adnan Menderes İç Hatlar Terminali hizmete girdi". Hürriyet. İzmir. Erişim tarihi: 2 Temmuz 2018. 
  32. ^ http://www.hurriyet.com.tr/bakan-arslan-izmirde-havalimaninda-inceleme-y-40782986
  33. ^ http://ekonomi.haberturk.com/airport/haber/751195-610-milyon-euroya-tavladi
  34. ^ http://yesilekonomi.com/adnan-menderes-havalimani-leed-seritifikasi-ile-dunyada-ilk-10a-girdi
  35. ^ http://dspace.deu.edu.tr/xmlui/bitstream/handle/12345/11735/189720.pdf?sequence=1&isAllowed=y
  36. ^ https://www.tucsa.org/images/celik_yapilar/18/celik_yapilar_ocak_2007.pdf
  37. ^ http://www.tepeinsaat.com.tr/upload/TPE_FRAT_2012.pdf
  38. ^ http://v3.arkitera.com/h11535-izmirin-yeni-dis-hatlar-terminali.html
  39. ^ http://www.atu.com.tr/kurumsal/tr/shops.html#shops03
  40. ^ http://hurarsiv.hurriyet.com.tr/goster/ShowNew.aspx?id=17133833
  41. ^ http://www.adnanmenderesairport.com/tr-TR/HavalimaniRehberi/Pages/Kargo.aspx
  42. ^ http://www.adnanmenderesairport.com/tr-TR/HavalimaniRehberi/Pages/GenelHavacilikTerminali.aspx
  43. ^ "Tav Airport Hotel İzmir'de". Hürriyet. 26 Aralık 2014. Erişim tarihi: 11 Eylül 2017. 
  44. ^ "Dynamic Route Maps". aerlingus.com. 9 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Ekim 2015. 
  45. ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag ah ai aj ak al am "Uçuş Noktaları". adnanmenderesairport.com. Nisan 2014. 9 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Ekim 2015. 
  46. ^ http://www.haberturk.com/air-arabia-birlesik-arap-emirlikleri-ile-izmiri-birbirine-baglayacak-1831122-ekonomi
  47. ^ "Route Map". borajet.com.tr. 1 Ekim 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Ekim 2015. 
  48. ^ "Ellinair launches direct flights from İzmir to Thessaloniki". Hürriyet Daily News (İngilizce). İstanbul. 7 Ekim 2015. Erişim tarihi: 10 Ekim 2015. 
  49. ^ a b c d e f "Flight Timetable". jet2.com (İngilizce). 2 Mayıs 2018. 21 Kasım 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Mayıs 2018. 
  50. ^ "İzmir'den Amman'a uçuşlar başlıyor". Milliyet. 31 Mayıs 2018. Erişim tarihi: 2 Temmuz 2018. 
  51. ^ "Pegasus'un Erzincan-İzmir uçak seferleri başladı". Hürriyet. 15 Haziran 2018. Erişim tarihi: 2 Temmuz 2018. 
  52. ^ "Uçuş Planı (4/2015 - 10/2015)" (PDF). sunexpress.com. Erişim tarihi: 10 Ekim 2015. 
  53. ^ "Uçuş Planı (11/2015 - 3/2016)" (PDF). sunexpress.com. Erişim tarihi: 10 Ekim 2015. 
  54. ^ "Yaz Genel Tarife Kitapçığı" (PDF). turkishairlines.com. 13 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Ekim 2015. 
  55. ^ "İzmir'den dünyaya direkt uçuşlar!". turkishairlines.com. 5 Haziran 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Haziran 2019. 
  56. ^ Turkish Airlines Cargo outlines 777 Freighter network in Dec 2017 Routesonline. 11 December 2017.
  57. ^ http://www.therouteshop.com/wp-content/uploads/2016/04/ADB-Brochure.pdf
  58. ^ https://www.dhmi.gov.tr/Lists/IstatistikList/Attachments/339/YOLCU.pdf
  59. ^ https://www.dhmi.gov.tr/Lists/IstatistikList/Attachments/314/YOLCU.pdf
  60. ^ https://www.dhmi.gov.tr/Lists/IstatistikList/Attachments/59/ARALIK%20YOLCU.pdf
  61. ^ https://www.dhmi.gov.tr/Lists/IstatistikList/Attachments/71/YOLCU%20(11).pdf
  62. ^ https://www.dhmi.gov.tr/Lists/IstatistikList/Attachments/83/YOLCU%20(11).pdf
  63. ^ https://www.dhmi.gov.tr/Lists/IstatistikList/Attachments/95/YOLCU%20(11).pdf
  64. ^ https://www.dhmi.gov.tr/Lists/IstatistikList/Attachments/107/YOLCU%20(11).pdf
  65. ^ https://www.dhmi.gov.tr/Lists/IstatistikList/Attachments/120/YOLCU.pdf
  66. ^ https://www.dhmi.gov.tr/Lists/IstatistikList/Attachments/133/YOLCU%20(12).pdf
  67. ^ https://www.dhmi.gov.tr/Lists/IstatistikList/Attachments/146/YOLCU%20(12).pdf
  68. ^ a b https://www.dhmi.gov.tr/Lists/IstatistikList/Attachments/159/yilYolcu.pdf
  69. ^ https://www.dhmi.gov.tr/Lists/IstatistikList/Attachments/339/TÜM%20UÇAK.pdf
  70. ^ https://www.dhmi.gov.tr/Lists/IstatistikList/Attachments/314/TÜM%20UÇAK.pdf
  71. ^ https://www.dhmi.gov.tr/Lists/IstatistikList/Attachments/59/TÜM%20UÇAK%20(11).pdf
  72. ^ https://www.dhmi.gov.tr/Lists/IstatistikList/Attachments/71/TÜM%20UÇAK%20(11).pdf
  73. ^ https://www.dhmi.gov.tr/Lists/IstatistikList/Attachments/83/TÜM%20UÇAK%20(11).pdf
  74. ^ https://www.dhmi.gov.tr/Lists/IstatistikList/Attachments/95/TUM_UCAK%20(10).pdf
  75. ^ https://www.dhmi.gov.tr/Lists/IstatistikList/Attachments/107/TUM_UCAK%20(11).pdf
  76. ^ https://www.dhmi.gov.tr/Lists/IstatistikList/Attachments/120/TUM_UCAK.pdf
  77. ^ https://www.dhmi.gov.tr/Lists/IstatistikList/Attachments/133/TUM_UCAK%20(1).pdf
  78. ^ https://www.dhmi.gov.tr/Lists/IstatistikList/Attachments/146/TUM_UCAK%20(11).pdf
  79. ^ a b https://www.dhmi.gov.tr/Lists/IstatistikList/Attachments/159/yilTumUcak.pdf
  80. ^ https://www.dhmi.gov.tr/Lists/IstatistikList/Attachments/339/KARGO.pdf
  81. ^ https://www.dhmi.gov.tr/Lists/IstatistikList/Attachments/314/KARGO.pdf
  82. ^ https://www.dhmi.gov.tr/Lists/IstatistikList/Attachments/59/KARGO%20(3).pdf
  83. ^ https://www.dhmi.gov.tr/Lists/IstatistikList/Attachments/71/KARGO%20(3).pdf
  84. ^ https://www.dhmi.gov.tr/Lists/IstatistikList/Attachments/83/KARGO%20(3).pdf
  85. ^ a b https://www.dhmi.gov.tr/Lists/IstatistikList/Attachments/95/KARGO%20(3).pdf
  86. ^ a b https://www.dhmi.gov.tr/Lists/IstatistikList/Attachments/120/KARGO.pdf
  87. ^ https://www.dhmi.gov.tr/sayfalar/istatistik.aspx
  88. ^ "İzmir trafiğine çift katlı çözüm". Hürriyet. 16 Ekim 2012. 18 Ekim 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ekim 2015. 
  89. ^ "Metro". adnanmenderesairport.com. 12 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ekim 2015. 
  90. ^ "Ağ Haritası". izban.com.tr. 17 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ekim 2015. 
  91. ^ "Belediye Otobüsü". adnanmenderesairport.com. 3 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ekim 2015. 
  92. ^ "Havalimanına 'üç koldan' ulaşım". eshot.gov.tr. 25 Aralık 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ekim 2015. 
  93. ^ "Havaş Otobüsleri". adnanmenderesairport.com. 7 Nisan 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ekim 2015. 
  94. ^ "Otobüs Servis Noktaları - İzmir". havas.net. 13 Ağustos 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ekim 2015. 
  95. ^ "Taksi". adnanmenderesairport.com. 17 Nisan 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ekim 2015. 
  96. ^ "Araç kiralama". adnanmenderesairport.com. 9 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ekim 2015. 
  97. ^ "İzmir uçağı düştü, 62 kişi öldü". Milliyet. 27 Ocak 1974. ss. 1, 3, 11. 
  98. ^ "İzmir'den gelen THY uçağı Marmara'ya gömüldü". Milliyet. 31 Ocak 1975. ss. 1, 10. 
  99. ^ "Havada infilak". Milliyet. 3 Ocak 1988. ss. 1, 7. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]