İzmir Körfezi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
İzmir Körfezi'nin Uluslararası Uzay İstasyonu'ndan çekilen görüntüsü.

İzmir Körfezi, Türkiye'de Karaburun Yarımadası ile Foça arasından başlayarak İzmir'i merkezden çevreleyen ve Ege Denizi'nin devamı olan bir körfezdir.

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

İzmir Körfezi, Karaburun Yarımadası'ndaki Kanlıkaya Burnu ile Foça'daki Aslan Burnu arasındaki 13 deniz mili açıklıktan başlar.[1] Körfez şekil konum itibarıyla üç kesime sahiptir. Birincisi iç körfez olarak adlandırılan ve Çiğli'deki eski dalyan ile Balçova arasında kalan kısımdır. İkincisi orta körfez olarak nitelendirilen ve Çiğli'deki tuzla ile Güzelbahçe arasındaki bölümdür. Üçüncüsü ise bu alanın batısında kalan dış körfezdir.[1]

İzmir Körfezi'nde yer alan Uzunada, Türkiye'nin en büyük dördüncü adasıdır. Körfez içerisinde konumlanan diğer başlıca adalar Hekim Adası ve Karantina Adası'dır. Foça açıklarında yer alan Foça Adaları, dokuz ada ve kayalıktan oluşmaktadır. Bunların en büyüğü Orak Adası'dır. Büyükada, Karaburun kıyılarında bulunan birkaç adadan biridir.

Körfeze dökülen on yedi akarsu mevcuttur.[1] Bunlar arasında Gediz Nehri ve Meles Çayı yer almaktadır. Körfezin kuzeydoğusunda Gediz Nehri'nin taşıdığı alüvyonlarla oluşan Gediz Deltası yer almaktadır. 19. yüzyılın sonlarında nehrin körfezi dolduracağı endişesiyle yeni bir nehir yatağı oluşturulmuş ve nehrin akış yönü değiştirilmiştir. Taşlıtepe, Değirmentepe ve Üçtepeler, eskiden birer adayken Gediz'le birlikte gelen malzeme ile karaya bağlanmıştır.[1] Gediz Deltası'nda bulunan Çamaltı Tuzlası, Türkiye'nin en büyük tuzlasıdır. Yine burada bulunan Homa Dalyanı, körfezdeki beş dalyandan günümüze ulaşan son dalyandır.[2]

Körfez, konumu sayesinde şiddetli rüzgârlardan korunaklıdır (Karaburun Yarımadası'ndaki Akdağ, kuzeyde Yamanlar Dağı ve güneyde Balçova tepeleri rüzgârı kesmektedir). Güney kıyısında, Levent Marina yat ve yelken sahipleri için sığınma imkanı sağlar. Dış körfez rüzgâra açık daha geniş ve daha derindir.

İzmir Körfezi'nin su sirkülasyonunu artırmak ve su kalitesini iyileştirmek amacıyla bir rehabilitasyon projesi hayata geçirilmektedir. Proje kapsamında 9,5 milyon m2'lik alanda dip taraması yapılması, 13,5 kilometre uzunluğunda, 250 metre genişliğinde ve 8 metre derinliğinde sirkülasyon kanalı açılması ve çıkarılan malzeme ile körfezin kuzeyinde iki adet doğal yaşam adası oluşturulması planlanmaktadır.[3]

Jeoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

İzmir Körfezi, Kuaterner jeolojik zamanında oluşmuştur.[1] Körfezin doğu batı yönlü çukurluğu fayların kırılmasıyla meydana gelmiştir.[1]

Flora ve fauna[değiştir | kaynağı değiştir]

Körfezin kuzeydoğu kıyıları Akdeniz foklarına barınak durumundadır (Foça-Sasalı kıyıları). Körfezde kefal, levrek, çipura, barbun, kalamar bolca yakalanır. Ayrıca dış körfezde laos, vatoz, kalkan balığının yanı sıra fok ve yunus gibi memeli canlılara da sıkça rastlanır. Körfezin kuzeyindeki İzmir Kuş Cenneti ve güneyindeki Çakalburnu Lagünü, kuşların üreme alanıdır. 2019 yılında yeni bir tür olarak değerlendirilen bir boru kurdu körfezde tespit edildi.[4][5]

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Pîrî Reis tarafından çizilen, İzmir Körfezi'ni ve körfezi çevreleyen alanları gösteren harita.

Körfez çevresinde ilk yerleşimlerin Neolitik dönemde olduğu kabul edilmektedir.[1] En bilinen yerleşim yeri MÖ 3300'lerde Bayraklı civarında kurulan Smirni antik kentidir.[1]

Ankara Savaşı'nın ardından İzmir'e gelen Timur, Aralık 1402'de İzmir Liman Kalesi ve çevresini ele geçirmiş ve kalenin yıkılması emrini vermiştir.[1]

I. Dünya Savaşı sırasında Mart 1915'te Sancakburnu Kalesi ile Urla açıklarında ve Mayıs 1916'da Uzunada çevresinde deniz savaşları yaşanmıştır.[6]

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

İzmir Limanı, körfezin doğusunda yer alan bir yük ve yolcu limanıdır. Ülkenin konteyner hacmi bakımından yedinci, kargo tonajı bakımından on üçüncü büyük limanıdır.[7][8]

Derinlik itibarıyla iç körfez deniz taşımacılığına uygundur. Körfezdeki dokuz iskeleden vapur ve arabalı vapur seferleri yapılmaktadır. İç körfez İzmir'in ulaşımı açısından önemli bir yere sahiptir. Dış körfezde sadece yaz aylarında beş iskeleye yolcu taşınmaktadır. Dış körfez kıyısındaki Mordoğan, Karaburun ve Foça gibi yerleşimlerde balıkçılık gelişmiştir.[9] Karaburun Yarımadası'nın körfez kıyılarında çiftlik balıkçılığı ve süngercilik yapılır. Açık deniz balıkçılığı Mordoğan-Karaburun-Foça üçgeninde yaygındır.

Körfezin iki yakasının köprü ve tüp geçit ile birleştirilmesini öngören İZKARAY projesi, Balçova ve Çiğli ilçeleri arasında karayolu ve demiryolu bağlantısı öngörmektedir.

Batıklar[değiştir | kaynağı değiştir]

İzmir Körfezi'nde bilinen beş batık vardır.[10] Sancakburnu Kalesi açıklarında 16,4 metre derinlikte, 1957'de birbirine çarparak batan biri 118 metre diğeri 86 metre uzunluğunda iki geminin enkazı bulunmaktadır. En son 2017'nin başında keşfedilen, 1800'lerin sonunda batan bir yük gemisi olduğu düşünülen, Güzelbahçe açıklarında 42 metre derinlikte bulunan ve 78 metre uzunluğunda olan bir batık daha mevcuttur.[10][11] Ayrıca I. Dünya Savaşı sırasında körfezde bir ila dört geminin batırıldığı belirtilmektedir.[6][12] Sancakburnu Kalesi önünde bulunan onlarca batık 1967'de ve sonraki yıllarda denizden çıkarılmıştır.[13]

Kirlilik[değiştir | kaynağı değiştir]

Körfez çevresinde 200.000 kişinin yaşadığı dönemde atık suların körfeze boşaltılması belirgin bir soruna yol açmıyordu.[1] Ancak nüfusun 500.000'i geçmesi ve sanayileşme ile birlike körfezin kendisini yenileme kapasitesinin üzerinde bir atık körfeze karışmaya başladı.[1] Bu dönemde kirlilik fark edilir bir hâl aldı ve halk denize giremez oldu.[1] 1990'larda nüfusun 1,7 milyonu aşmasıyla kirlilik seviyesi çok yükseldi ve balıklarda ağır metal izlerine rastlandı.[1] 1992'de İZSU tarafından Büyük Kanal Projesi adı verilen arıtma ve kanalizasyon sistemi kurulmaya başladı.[1] Ekim 2002'de devreye giren sistem ile körfeze atık su boşaltımının önüne geçildi.[14] 2010'lu yıllara gelindiğinde körfezdeki kirliliğin giderildiği ve deniz yaşamının normale döndüğü gözlendi.[1][15]

Etkinlikler[değiştir | kaynağı değiştir]

Yelkencilik iç körfezde iki ayrı İzmir kulübüyle (Karşıyaka SK ve Göztepe SK) desteklenen önemli bir spor dalıdır. 2017'den beri her yıl düzenlenen İzmir Körfez Festivali ile körfezde yat, yelken, kano, kürek ve dragon yarışları yapılmaktadır.[16] Körfez kıyılarında İzmir Müze Gemiler ve Zübeyde Hanım Eğitim ve Müze Gemisi bulunmaktadır. Körfezde dördü Foça'da, üçü Karaburun'da ve biri Urla'da olmak üzere sekiz tane Mavi Bayraklı plaj vardır.[17][18] Körfezde on iki noktada kültür ve tabiat varlıklarının korunması amacıyla dalış yasağı uygulaması mevcuttur.[19]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c d e f g h i j k l m n o Tekeli, İlhan. "İzmirlilerin Denizle İlişkisini Güçlendirmekte Uygulanacak Tasarım Stratejisi". academia.edu. 26 Temmuz 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Temmuz 2019. 
  2. ^ http://www.hurriyet.com.tr/ege/homa-dalyani-balik-cenneti-olacak-26996684
  3. ^ http://www.imo.org.tr/resimler/ekutuphane/pdf/18342_53_40.pdf
  4. ^ https://www.aa.com.tr/tr/bilim-teknoloji/izmir-korfezinde-yeni-boru-kurdu-turu/1497443
  5. ^ http://www.hurriyet.com.tr/gundem/izmir-korfezinde-ilk-kez-goruntulendi-yeni-tur-41235974
  6. ^ a b https://www.yeniasir.com.tr/izmir/2015/09/24/korfezde-4-dusman-batigi-var
  7. ^ "Yük İstatistikleri". Deniz Ticareti Genel Müdürlüğü. 7 Mayıs 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Mayıs 2018. 
  8. ^ "Konteyner İstatistikleri". Deniz Ticareti Genel Müdürlüğü. 7 Mayıs 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Mayıs 2018. 
  9. ^ https://dergipark.org.tr/download/article-file/57863
  10. ^ a b http://www.hurriyet.com.tr/gundem/izmir-korfezinde-batik-gemi-buldular-40478703
  11. ^ https://dergipark.org.tr/download/article-file/334649
  12. ^ "Avusturya-Macaristan Gazetelerine Göre 1915-1916'da İzmir'in Savunulması ve Kösten Adası'nın Fethi". Düşünce ve Tarih Dergisi, 37. Eylül 2017. 27 Temmuz 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Temmuz 2019. 
  13. ^ Ürük, Yaşar. "Martı Sevdalısı Bergama Vapuru'nun 50. Yaşına Merhaba". izmirkitap.com. 25 Temmuz 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Temmuz 2019. 
  14. ^ http://v3.arkitera.com/v1/haberler/2002/09/23/izmir.htm
  15. ^ https://www.posta.com.tr/izmir-korfezi-yeniden-canlandi-haber-fotograf-162838
  16. ^ https://www.trthaber.com/haber/yasam/izmir-korfez-festivalinde-yaris-heyecani-385946.html
  17. ^ https://www.blueflag.global/beaches2
  18. ^ https://www.yeniasir.com.tr/izmir/2019/05/14/mavi-bayrak-ayibi
  19. ^ "Su Altında Korunması Gerekli Kültür ve Tabiat Varlıkları ile İlgili Olarak Kültür Bakanlığı'nca Tespit Edilen ve Koordinat Listesi ve Haritalarda Belirtilen Bölgelerde Dalış Yasağının Uygulanması Hakkındaki 89/14235 ve 98/11087 Sayılı Kararnamelerin Yürürlükten Kaldırılması Hakkında Karar". T.C. Resmî Gazete. 24 Eylül 2001. 12 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Temmuz 2019. 

Wikimedia Commons'ta İzmir Körfezi ile ilgili çoklu ortam kategorisi bulunur. Koordinatlar: 38°29′K 26°49′D / 38.483°K 26.817°D / 38.483; 26.817