İnsani Gelişme Endeksi

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Bu maddenin parçaları veya kısımlarının artık güncel olmadığı düşünülüyor. Lütfen bu maddeyi yakın geçmişteki olayları yansıtacak şekilde güncelleyin ve bitince bu etiketi kaldırın.

Bu maddenin veya maddenin bir bölümünün gelişebilmesi için konuda uzman kişilere gereksinim duyulmaktadır. Ayrıntılar için maddenin tartışma sayfasına lütfen bakınız. Konu hakkında uzman birini bulmaya yardımcı olarak ya da maddeye gerekli bilgileri ekleyerek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz.

2008 Güncelleme Raporu'na göre her ülkenin İnsani Gelişme Endeksi'ni gösteren dünya haritası.

██ 0,950 ve yukarı ██ 0,900–0,949 ██ 0,850–0,899 ██ 0,800–0,849 ██ 0,750–0,799

██ 0,700–0,749 ██ 0,650–0,699 ██ 0,600–0,649 ██ 0,550–0,599 ██ 0,500–0,549

██ 0,450–0,499 ██ 0,400–0,449 ██ 0,350–0,399 ██ 0,350'dan daha az ██ mevcut değil

(Renk körlüğüne uygun harita).

İnsani Gelişme Göstergesi (Human Development Index), Dünya'daki ülkeler için yaşam uzunluğu, okur yazar oranı, eğitim ve yaşam düzeyi doğrultusunda hazırlanan bir ölçümdür. İnsanların düzgün yaşaması, özellikle çocuk hakları için bir ölçün teşkil eder. Bu araştırma sonucunda bir ülkenin gelişmiş, gelişmekte olan ya da gelişmemiş bir ülke olduğu; bunun yanı sıra ekonomisindeki etkinin yaşam niteliği ne düzeyde etkilediğini gösterir. Dağılım ilk olarak 1990 yılında Pakistanlı ekonomist Mahbub ul Haq tarafından geliştirilmiştir ve 1993 yılından bu yana Birleşmiş Milletler Gelişme Programı tarafından yıllık Gelişme Raporu'nda sunulur.

İnsani Gelişme Göstergesi ülkelerde üç başlıca gelişimleri göz önünde tutar:

• Uzun ve sağlıklı bir yaşam; ölçümü ortalama yaşam süresi ile yapılır.
• Bilgi, ölçümü okur yazar oranı (2/3'ü) ve ilkokul, lise ve üniversite kayıtları yüzdesi (1/3'ü) ile yapılır.
• Ölçünlü yaşam düzeyi, ölçümü kişi başına düşen gelir ve alım gücünün Amerikan Doları'ndan hesaplanmasıyla yapılır.

Alternatif bir ölçüm olarak, ülkelerdeki fakirliği ölçmek için de Beşeri Fakirlik Dağılımı mevcuttur.

[değiştir] Metodoloji

Genel olarak değişken bir sayıyı tanımlamak için, misal olarak x'i 0 ila 1 arasında bir ekonomik dağılım arasında gösterebilmek için aşağıdaki formül kullanılır:

• x-index =

Burada ve ; x'in alabileceği en yüksek (max) ve en az (min) değerdir.

İnsani Gelişim Endeksi bu doğrultuda üç genel veriyi temsil eder ve ortalamasını alır:

• Yaşam uzunluğu dağılımı =
• Eğitim dağılımı (ED) =
  • Yetişkin okur yazar oranı =
  • Okullara kayıtlı öğrenci sayısı =
• Gayri Safi Yurtiçi Hasıla dağılımı =

HU: Yaşam uzunluğu
YOYO: Yetişkin okur yazar oranı
OKÖS: Okullara kayıtlı öğrenci sayısı yüzdesi
GSYHD: Amerikan Doları üzerinden [Gayri Safi Yurtiçi Hasıla]] dağılımı

[değiştir] 2006 Raporu

İnsani Gelişim Endeksi'nin detaylı haritası (2004)

██ 0.950 ve üstü ██ 0.900–0.949 ██ 0.850–0.899 ██ 0.800–0.849 ██ 0.750–0.799 ██ 0.700–0.749

██ 0.650–0.699 ██ 0.600–0.649 ██ 0.550–0.599 ██ 0.500–0.549 ██ 0.450–0.499 ██ 0.400–0.449

██ 0.350–0.399 ██ 0.300–0.349 ██ 0.300'dan aşağısı ██ N/A

2006 raporu Güney Afrika'nın Cape Town şehrinde 9 Kasım 2006 tarihinde açıklandı. Odak noktası güç, fakirlik ve uluslararası su krizi üzerineydi. Kullanılan verilerin büyük bir çoğunluğu 2004 ve öncesine de dayanıyordu, bu vesdil ile 2004'deki rapora benziyordu. Birleşmiş Milletler'e üye ülkeler arasında gerekli istatistikleri veremeyen bazı ülkeler de mevcuttu.

Rapor İnsani Gelişim Göstergesi bazı ilerlemelerin gerçekleşmediğini de ortaya koydu. Bazı gelişmiş ülkeler daha da fazla ilerleme gösterirken, gelişmekte olan ülkeler de gerileme içerisindeydi. Sahara altındaki Afrika'da ve Güney Asya'da önemli bir Beşeri Kalkınmışlık inişi mevcuttu. Diğer gelişmekte olan ülkeler ise az ya da hiç gelişme gösteremediler.

0.5 altındaki bir istatistik, az gelişmiş bir ülkeyi temsil ediyor ve 31 ülkeden 29'u Afrika'da bulunuyor. (Diğer iki ülke de Haiti ve Yemen) En aşağıdaki on ülkenin tamamı Afrika'dadır. Sahara altı ülkeler arasında, Ekvator Gine'si ve Güney Afrika 120 ve 121'inci olmuşlardır. (İkisi de 0.653 ortalamadadırlar)

0.8 üzerindeki bir istatistik de çok gelişmiş bir ülkeyi temsil eder. Bu tüm gelişmiş ülkeleri temsil eder. Bunlar ise Kuzey Amerika, Avrupa, Okyanusya, ve Doğu Asya'nın yanı sıra; gelişmekte olan ülkeler de Batı Avrupa, Güney Amerika, Güneydoğu Asya, Karayipler ve petrol zengini olan Arap Yarımadası'ndadır.

[değiştir] En gelişmiş ilk 30 ülke (0.968 ila 0.910)=

[değiştir] Türkiye'nin durumu

Türkiye İnsani Gelişim Gösterge'sinde gelişmiş bir ülke değildir; araştırılan 179 ülke arasında 76. sıradadır. Ekvador, Kazakistan, Brezilya, Küba, Malezya, Venezuela, Libya, Meksika ve Arjantin gibi ülkeler de bu sıralamada Türkiye'nin üstündedir.Türkiye 1965 yılı İnsani Gelişme Endeksi'inde 0.438 puanla 174 ülke arasından 152. sıradadır. 1998 yılı göstergelerine göre 0.732 puanla 85. sıraya kadar yükselmiştir.Ayrıca 2001 yılı göstergelerine göre Türkiye'de, bazı illerin sıralaması;