Zimbabve

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Zimbabve Cumhuriyeti
Republic of Zimbabwe
Bayrak Arma
Bayrak Arma
Slogan: "Birlik, Özgürlük, İş"
Ulusal Marş: Simudzai Mureza wedu WeZimbabwe(Shona)
Kalibusiswe Ilizwe leZimbabwe(Sindebele)
"Zimbabve arazisi yücedir"
Konum
Konum
Başkent

ve en büyük

Harare
17°50′G 31°3′D / 17.833°G 31.05°D / -17.833; 31.05
Resmî dil(ler) İngilizce, Shonaca, Ndebelece
Milliyet Zimbabveli
Yönetim biçimi Cumhuriyet
 - Devlet Başkanı Robert Mugabe
 - Başbakan Morgan Tsvangirai
 - Başkan Yardımcısı Joice Mujuru
 - Başbakan Yardımcıları Thokozani Khuphe
Arthur Mutambara
Kuruluş
 - Güney Rodezya 1901
 - İlanı 11 Kasım 1965
 - Kabul Edilişi 18 Nisan 1980
Yüzölçümü
 - Toplam 390.757 km²  (61.)
151 mil²
Nüfus
 - 2012 tahmini 12.844.097[1] (68.)
 - Yoğunluk 30/km²  (170.)
12/mil²
GSYİH (SAGP) 2008
 - Toplam 1,925 milyar $ (167.)
 - Kişi başına 100 milyar $ (194.)
GSYİH (düşük) 2008
 - Toplam 3,145 milyar$ (144.)
 - Kişi başına 268 $ (176.)
Gini (2003) 56.8 (high
İGE  artış 0.513 (medium)  (2007)
Para birimi ABD doları, Avro, Botsvana pulası, İngiliz sterlini ve Güney Afrika randı (eskiden Zimbabve doları).[DN 1][2] (ZWD)
Zaman dilimi Central Africa Time
 - Yaz Not observed
Trafik akışı sol
Internet TLD .zw
Telefon kodu +263

Zimbabve ya da resmî adıyla Zimbabve Cumhuriyeti (İngilizce: Republic of Zimbabwe), Afrika kıtasının güneyinde, denize kıyısı olmayan bir kara ülkesidir. Shona diline çevirildiğinde Taş evler anlamına gelen Zimbabve'nin ismi günümüzde Büyük Zimbabve olarak adlandırılan ve ülke içerisinde bulunan güney Afrika bölgesinin en büyük tarihi eser kalıntılarına rastlanan sömürge dönemi öncesi taş yapıtların bulunduğu bölgeye verilen isimden esinlenerek oluşmuştur. Eski adı Güney Rodezya olan ülkenin doğusunda Mozambik, kuzeyinde Zambiya, batısında Botsvana ve güneyinde ise Güney Afrika Cumhuriyeti sınır komşularını oluşturmaktadır.

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Büyük Zimbabve ziyaretçileri

Ülkenin kara ülkesi olması nedeniyle denize kıyısı yoktur. Ülkenin toplamda sahip olduğu 3,066 km sınırın 813 km'si Botsvana, 1,231 km'si Mozambik, 225 km'si Güney Afrika Cumhuriyeti ve 797 km'si Zambiya devleti ile oluşmaktadır. Ayrıca Namibya'nın da içerisinde olduğu, dünya üzerinde tek dörtgen sınır bölgesinde Zimbabve'nin bu ülke ile bağlantısını sağlayan 100 m'lik sınır çizgisi tartışmalıdır. Söz konusu sınıra bağlantısı olan Botsvana, Zambiya, Zimbabve ve Namibya ülkelerinin sınır anlaşmaları ile sınırlarına karşılıklı olarak resmiyet kazandırmadıkları için kabul görmeyen bir sınır noktası konumunda olan bu bölge belirsizliğini korumaktadır.[3] Ülkenin Zambiya ile olan kuzey sınırını Zambezi Nehri belirlemektedir. Ülkenin toplam yüz ölçümü olan 390.757 km²'sinin 3910 km²'sini sulak alanlar oluşturmaktadır. Ülkenin doğu kesiminde Mutare şehrinin kuzeyinde, Mozambik sınırına yakın bir konumda bulunan Nyangani dağı 2592 m ile ülkenin en yüksek noktası konumundadır.

İklim[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülke genel itibariyle tropikal bir iklime sahiptir. Yazları 35 °C üzerine çıkabilen değerler ile nemli ve aşırı sıcak geçebilmektedir. Kış dönemlerinde ise kuru ve 25 °C civarı değerler ile daha ılıman hava koşullarına sahip olabilmektedir. Ülkenin büyük bir bölümünü kaplayan yüksek kesimlerde ise yaz aylarında ki sıcaklık 25 °C ile 30 °C arasında olup, kış aylarında gece –5 °C dereceye kadar düşebilen sıcaklıklar ile don olayları görülebilmektedir. Ülkenin başkenti Harare ve civarında ise yıllık sıcaklık ortalaması 20 °C dolayında seyretmektedir. Yağmur sezonu olarak adlandırılan Kasım - Mart ayları arasındaki dönemde, ülkenin yıllık yağışının %90'ı yağabilmektedir. En son 2007/2008 kış döneminde de yaşandığı üzere belli dönemlerde yağan şiddetli yağışlar can kaybına sebebiyet verebilmekte ve ekili alanlara büyük zarar vererek mahsule zarar getirebilmektedir.

Bitki örtüsü ve Yaban hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülkenin genel bitki örtüsünü kuru çayırlar meydan getirmektedir. Az da olsa ufak ağaçlık alanlar görülebilmektedir. Bu ağaçlık alanlarda da ağaçların çok büyük bir bölümün Baobab ağaç türünden olan Afrika baobabıları oluşturmaktadır. Savana bölgesindeki otlaklar kurak dönemde kurumuş ve kahverengi bir görünüme sahipken, yağmur dönemlerinde canlı, yeşil renge sahip olarak, 2 metre uzunluğa erişebilmektedir. Özellikle otlakların bu döneminde çimenler, Afrika kıtasının bu bölgesinde yaşayan yaban hayvanlarına beslenme imkanı sağlamaktadır.

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

Zimbabve Shonalı yerli büyücü doktor

Ülke nüfusunun %98 gibi büyük bir oranda Afrika topluluklarından oluşturmaktadır. Bu grup içerisindenen büyüğünü %80 gibi bir oran ile Shona halkı oluşturmaktadır. Bunun haricinde Ndebele halkı da %13'lük bir oran ile ülke içerisinde önemli bir yere sahiptir. Chewa grubuna dahil nüfus %6'lık bir dilim oluştururken, ülke içerisinde Avrupalı beyaz nüfusun oranı ise %1 düzeyindedir.[4] Ülkenin bölgeye daha sonra ismini veren Cecil Rhodes'in keşfetmesi ile başlayan, İngiliz sömürge sisteminin de kurulması ile de devam eden beyaz Avrupalıların gelişi hızla artmış ve bölgede toplam nüfusun %5 değerlerine kadar çıkmıştır. Ancak ülkenin bağımsızlığını kazanması neticesinde bu oran giderek düşmüş ve %1 dolaylarına kadar inmiştir. İlk geldikleri andan itibaren bölge için ve daha sonra da kurulan Zimbabve devleti ekonomisi için önemli katkılar sağlayan beyaz Avrupalı nüfus, bölgeyi terk etmesi ile ülke içerisindeki ekonomik verilerde olumsuz yönde etkilenmiş ve bir dönemin zengin ülkesi zor süreçler atlatmıştır. Bu dönemde diğer komşu Afrika ülkelerine göç etmek durumunda kalan beyaz nüfus, bu ülkelerin ekonomisine katkı sağlamaya devam etmişlerdir.[5]

Geçmiş yıllarda yaşanan hızlı nüfus artışı, son dönemlerde ülke içerisinde yaşanana ekonomik çöküntüler ve AIDS hastalığı nedeniyle neredeyse durma noktasına gelmiştir. Bu durum yaşanan göçün de etkisiyle 2005 yılında toplam nüfusun bir yıl içerisinde gerilemesine kadar gitmiştir. Bu dönemde üç milyona yakın Zimbabve vatandaşının yasadışı yollarla Güney Afrika Cumhuriyeti'ne geçtiği tahmin edilmektedir.[6] Yine aynı ülke 2012 verilerine göre %4'ün de üzerinde bir nüfus büyüme oranı yakalayarak bu oran ile dünya üzerinde nüfusu bir yıl içerisinde en hızlı artan ikinci ülke konumuna getirmiştir.[7] Zimbabve harici başka hiçbir ülkede ortalama yaşam süresi bu kadar kısa sürede bu kadar keskin bir düşüş yaşamamış, 2006 verilerine göre ortalama yaşam süresi 55 yıldan 44 yıla düşmüştür.[8] Yetişkin ülke nüfusunun beşte biri resmi verilere göre AIDS hastalığına yakalanmış bir konumdadır.[9]

Ülke 2008 verilerine göre %10'un da altında olan okuma yazma bilmeyenlerin oranı ile Afrika kıtasında en düşük orana sahiptir.[10]

Dil[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülkenin İngilizce dilinin yanı sıra iki resmi dili daha vardır, bunlar Shona dili ve Ndebele dilidir. Ülkenin resmi dillerinden biri olan resmi yazışmalarda da kullanılan İngilizce, sadece %2,5'ine denk gelen beyaz Avrupalılar ile melez nüfus tarafından anadili olarak kullanılmaktadır. Nüfusun geri kalanı Bantu dil ailesine ait olan Shona dilini (%70) ve Ndebele dilini (%20) anadili düzeyinde konuşmaktadır. Bunların haricinde de yerel olarak Venda, Tsonga, Shangaan, Kalanga, Sotho, Ndau ve Nambya dilleri de konuşulmaktadır.[11] Şehirlerde İngilizce konunşma oranı yüsek seviyelerde olup, kırsal alanlarda daha çok diğer diller konuşulmaktadır.

Din[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülke nüfusunun %85'i Hristiyan inancına göre yaşamakta olup, bu topluluğun %62'si dini görevlerini kilise ziyaretleri gerçekleştirerek yerine getirmektedir. Bunun haricinde hristiyan inancı ile birlikte karışmış yerel dinlere inanan nüfusta mevcuttur.[12] Zimbabve içerisinde İslami inancına göre yaşayan nüfusun oranı %1'in de altındadır. Azınlık konumunda olan bu topluluğun oranı 100.000 - 120.000 kişi arasında değişmektedir.[13] Bu toplulukta çoğunluğu İngiliz sömürge döneminde Hindistan ve Pakistan'dan gelen müslümanlar oluştururken, Mozambik ve Malavi gibi komşu ülkelerden göç ederek Zimbabve'ye yerleşen müslümanlarda mevcuttur. Ülkede en çok cami 18 adet ile ülkenin başkenti Harare'de bulunmaktadır.

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Zimbabve tarihi

Sömürge dönemi öncesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Yaklaşık olarak 2000 yıl önce ilk Bantu ailesine mensup yerlilerin bu bölgelere gelmesi ve yerleşmesi ile yaşam bulan bölgede, gelenler arasında günümüzde nüfusun %80'ini oluşturan Shona halkının da ataları bulunmaktaydı. Shonaların atalarının çabaları ile oluşturulan medeniyet kalıntıları günümüzde Zimbabve sınırları içerisinde bulunan ve Büyük Zimbabve olarak adlandırılan tarihi eser kalıntılarından gözlemlenebilmektedir. Bu zenginliğin en önemli nedenlerinden bir tanesi de doğu Afrika kıyılarında daha sonradan bu bölgelere yerleşen müslüman tüccarlar ile yapılan alışverişler oluşturmaktaydı. Kıyı kesimlerde bu yerleşim ile oluşan Swahili kültürü ile ticaretine devam eden Swahili tüccarları zamanla Portekizliler tarafından yerlerinden edilerek bölgeden gönderilmişlerdir. Bu dönemde Portekiz bölgenin belli bir kısmını elde etmeye çalışsa da bunda başarılı olamamıştır. 1837 yılında Shona topluluklarının oluşturduğu şehir devletleri, Güney Afrika'dan gelen Ndebeleler tarafından yıkıma uğratılmıştır.

Sömürge dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

1893 yılında bölgeyi satın alan Cecil Rhodes, bölgedeki tüm madenlerin, yer altı zenginliklerinin, verimli toprakların kullanımını ve yerlilerin iş gücü olarak kullanılma hakkını İngiltere'den gelen göçmenlere vererek, bu bölgenin işletmesini elinde tutmayı hedeflemiştir. Bu şekilde isminden de esinlenerek bölgenin denize uzak iç kesimlerinde Rodezya ismi ile sömürge sistemi kurulmuş, bu sistem bölgenin 1911 yılında Kuzey Rodezya (günümüzde Zambiya) ve Güney Rodezya (günümüzde Zimbabve) olarak ikiye ayrılmasına kadar devam etmiştir. Özellikle Güney Rodezya 1922 yılından sonra iklim şartlarının da uygun olması nedeniyle sömürge ülkesi sahibi Birleşik Krallık tarafından yerleşim kolonisi olarak kullanılmış, bu şekilde Birleşik Krallık içerisindeki fazla nüfus, suçlular vb. halk bu bölgeye göç ettirilerek yaşamak zorunda bırakılmıştır. Bu şekilde bölgeye gelen beyaz Avrupalıların kendi kendine oluşturdukları kendi kendine yönetim şekli ile bölge içerisindeki verimli toprakların kullanımı tamamen İngiliz göçmenlerin eline teslim edilmiş, yerel Afrikalı halk ise verimsiz bölge topraklarına zorunlu göçe tabi tutulmuştur. Bu yönetim şeklinin başında bulunan kişiler anavatan Birleşik Krallık'tan kimlerin bölgeye gelip gelmeyeceğine tayit etme yetkisine sahip bir konumdaydır.

Rodezya ve Nyasaland Federasyonu[değiştir | kaynağı değiştir]

Zimbabwe, Rodezya ve Nyasaland Federasyonu haritasında Güney Rodezya olarak gösterilmiş

1 Ağustos 1953 ile 31 Aralık 1963 yılları arasında var olan bu yapıda Kuzey Rodezya (günümüzde Zambiya), Güney Rodezya (günümüzde Zimbabve) ve Nyasaland (günümüzde Malavi) birleştirilerek federasyon haline getirilmiştir. 1964 yılında Kuzey Rodezya ve Nyasaland'ın günümüzde var olan isimleri ile bağımsızlıklarını kazanması ile dağılan yapı sonrası Güney Rodezya 1964 ile 1965 yılları arasında İngiliz sömürge sisteminin bir parçası olmayı sürdürmüştür.

Tek taraflı bağımsızlık ilanı[değiştir | kaynağı değiştir]

Komşu ülkeler Kuzey Rodezya ve Nyasaland'da siyahi Afrikalıların çoğunlukta olduğu gruplar hükumetleri oluştururken, Güney Rodezya'da, ayrımcı Apartheid politikalar izleyen Güney Afrika'nın da etkisiyle, Ian Smith beyazlardan oluşan azınlık bir grup ile hükumet kurmuş ve 11 Kasım 1965 tarihinde ise bölgenin Rodezya adı ile bağımsızlığını ilan etmiştir. İlk dönem İngiliz krallığına bağlı olan ülkenin bağımsızlığı Birleşik Krallık tarafından ayrımcı politika izlendiği ve yerel siyahi Afrika halkının yeterli düzeyde temsi edilmediği gerekçesiyle bağımsızlığı tanımamış ve bu ilanı yasadışı olarak nitelendirmiştir.

(Güney) Rodezya'da diğer tüm sömürge ülkelerinde olduğu gibi biçimsel olarak parlamenter demokrasi ile yönetilmekteydi. Ancak bu yönetim şeklinde siyahi yerlilerin hiçbir katılımı, katkısı bulunmamaktaydı. 1978 yılıda yapılan değişiklikler ile ilk defa siyahi halk, beyaz halk ile eşit siyasi haklara sahip olabilmiştir. Bağımsızlık ilanı sonrası ülkenin başbakanı seçilirken, devlet başkanı, ülkede Officer Administering the Government of Rhodesia adı ile temsil edilen hali hazırda Birleşik Krallık kraliçesiydi.

Bölgenin Rodezya olarak bağımsızlığının kabul edilmemesi neticesinde Zimbabve-Rodezya ismi ile aynı bölgede yeni bir devletin oluşumunun ilanının gerçekleştiği 1 Haziran 1979 tarihinden 31 Aralık 1979 tarihine kadar varlığını sürdüren bu yeni devlet, tıpkı bir önceki Rodezya girişiminde de olduğu gibi Birleşik Krallık tarafından kabul edilmeyerek bölgenin Güney Rodezya olarak Birleşik Krallık'a bağlı bir bölge olduğunu belirtmiştir.

Bağımsızlık[değiştir | kaynağı değiştir]

Devlet başkanı Robert Mugabe (1991)

18 Nisan 1980 tarihinde tam bağımsızlığına kavuşan ülke, ilk dönemlerinde sömürge sonrası dönüşümü huzurlu ve rahat bir şekilde geçiren ülke olarak görülmekteydi. Ancak olumsuz sosyal ve siyasi gelişmeler neticesinde 1991 yılından itibaren kötüleşen durum nedeniyle, 1991 - 2009 yılları arasında dört ile beş milyon Zimbabve vatandaşı ülke dışına çıkmak ve sürgün hayatı yaşamak zorunda kalmıştır.

Bağımsızlık sonrası parlamenter sistemi benimsemeye devam eden ülke, 1987/88 döneminde gerçekleştirdiği anayasa değişikliği ile yarı başkanlık sistemine geçmiştir. Bu döneme kadar Canaan Banana başkanlığında, başbakan olarak görev alan Robert Mugabe'nin başkanlığı devralması ile geçilen sistem neticesinde, Mugabe yıllar içerisinde tek taraflı diktatör bir rejim oluşturmuş ve ülkeyi günümüze kadar da yönetmiştir. Görev süresinin ilk yıllarında küçük çiftçileri koruyan yasalar çıkaran, sağlık ve eğitim alanlarında önemli adımlar atan Mugabe, bu sayede birçok alanda verilerin iyileşmesine ve ülkenin kalkınmasına etki etmiştir. Bu bağlamda çocuklarda yetersiz beslenmeden dolayı gerçekleşen ölüm oranlarını %22'den (1980) %12'lere (1990), çocuk ölüm oranlarını 86'dan (her bin doğumda) 49'a (her bin doğumda), ortalama yaşam süresini de 1980'e göre yükselterek ülkede önemli başarılara imza atmıştır.[14]

Mugabe'nin 2000 yılında referanduma sunduğu anayasa değişiklik teklifi halkın büyük bir kısmı tarafından reddedilmesi, Mugabe ve partisi tarafından ülke içerisindeki etkilerinin bağımsızlıktan bu yana ilk defa bu kadar azaldığı izlenimi ile tedirginlikle karşılanmış, bu sonuç neticesinde birçok muhalefet partisi yetkililerine, sivil toplum kuruluşlarına, derneklere ve çiftliklere baskınlar ve saldırılar düzenlenmiştir. Bu dönemde gerçekleştirilen zulüm, baskı ve ölümler neticesinde ülkedeki diğer gruplara ve topluluklara hakimiyetini hissettiren Mugabe görevde kalmayı sürdürmüştür.

Ülkeyi 2008 yılına kadar yöneten Mugabe, 29 Mart 2009 tarihinde gerçekleştirilen genel seçimlerde 84 yaşında olmasına rağmen altıncı bir dönem ülkeyi yönetebilmek adına adaylığını koymuş, seçimleri tartışmalı bir şekilde kazanarak bu görevini sürdürmüştür. Bu dönemde devlet başkanlığı için güçlü bir aday olan muhalefet partisi adayı Morgan Tsvangirai, ikinci tur öncesi Mugabe yanlılarının gerçekleştirdiği şiddet olayları neticesinde geri çekilerek Mugabe'nin kazanmasının yolunu açmıştır.

İdari yapılanma[değiştir | kaynağı değiştir]

Zimbabve idari yapılanması

Zimbabve kendi içerisinde sekiz ile ve iki il statüsüne sahip şehire bölünmüş konumdadır. Toplamda var olan 10 il, kendi içerisinde 59 ilçeye ve 1200 beldeye ayrılmış durumda olup, beldelerde kendi içerisinde köylere ayrılmıştır. Aşağıdaki tabloda belirtilen nüfus sayıları 18 Ağustos 2002 tarihinde gerçekleştirilen resmi nüfus sayım sonuçlarını içermektedir.

Nr. İl Yüz ölçümü (km²) Nüfus Nüfus yoğunluğu (km²)
1 Bulawayo 479 676.787 1.413
2 Harare 872 1.903.510 2.183
3 Manicaland 36.459 1.566.889 43
4 Mashonaland Merkez 28.437 998.265 35
5 Mashonaland Doğu 32.230 1.125.355 35
6 Mashonaland Batı 57.441 1.222.583 21
7 Masvingo 56.566 1.318.705 23
8 Matabeleland Kuzey 75.025 701.359 9
9 Matabeleland Güney 54.172 654.879 12
10 Midlands 49.166 1.466.331 30
Zimbabve toplam 390.757 11.634.663 30

Şehir[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülke genelinde en kalabalık şehri, başkent konumunda da olan Harare oluşturmaktadır. Zimbabve'nin toplam nüfusunun neredeyse %10'u başkent bölgesinde yaşamaktadır. Ülkenin nüfus bakımından en kalabalık altı şehri şu şekildedir: Harare 1.444.534 kişi, Bulawayo 676.787 kişi, Chitungwiza 321.782 kişi, Mutare 170.106 kişi, Gweru 141.260 kişi ve Epworth 113.884 kişi.

Siyasi hayat[değiştir | kaynağı değiştir]

Zimbabve Cumhuriyetinde parlamento Senato ve Temsilciler Meclisinden meydana gelir. Senato 40, Temsilciler Meclisi ise 100 üyelidir. Senatonun 10, meclisin 20 üyesi devlet başkanı tarafından seçilir. Zimbabve 1980’den itibaren Birleşmiş Milletlere üyedir.

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

Zimbabve ekonomisi çeşitlilik arz eder. Tarım, madencilik ve imalat sektörlerinin hepsi önemlidir. Çalışan nüfusun %35’i tarımla, %30’u sanayi ve ticaretle, %20’si hizmetlerle, %15’i hükümet işleriyle uğraşır.

Ülkenin belli başlı tarım ürünleri tütün, şeker, pamuk, mısır ve buğdaydır. Giyim, kimya sanayileri ve hafif endüstri gelişmiştir. İmalat için gerekli enerjinin çoğu Kariba Hidroelektrik Santralinde üretilir.

Ticari ilişkilerde bulunduğu ülkelerin başlıcaları Güney Afrika, Birleşik Krallık, ABD ve Almanya’dır.

Para birimi[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülkenin para birimi olan Zimbabve doları, 1980 yılında bağımsızlık ile tedavüle girmiş bir para birimidir. 2009 yılında ülkede yaşanan hiper enflasyon neticesinde kullanılmaya başlanan yabancı para birimleri nedeniyle değerini ve önemini büyük ölçüde yitiren para birimi, 12 Nisan 2009 tarihinde alınan karar ile bir yıl süreyle tedavülden kaldırıldığı açıklanmıştır. Günümüzde hala ekonomik verilerin para biriminin kullanılmasına uygun olmadığı gerekçesiyle Zimbabve doları resmi ödeme aracı olarak kullanılmamaktadır. Ülke genelinde bu süreçte ABD Doları, Avro, Güney Afrika Randı, İngiliz Sterlini gibi para birimleri kullanılmış ve ticaretin, ödemelerin birçoğu bu para birimleri üzerinden gerçekleştirilmiştir ve hala da gerçekleştirilmeye devam edilmektedir.

Enflasyon[değiştir | kaynağı değiştir]

1990'lı yılların başlarında iki haneli sayılar ile ifade edilen enflasyon oranı, 2001 yılında üç haneli sayılara ulaşmış, 2003-2004 döneminde ise %600 ile zirve yapmıştır. Yapılan iyileştirmeler ile 2005 yılının başında %125'e kadar düşen enflasyon oranı, bu tarihten itibaren hızlı bir yükselişe geçmiş ve 2006 yılında %1000 ile rekor kırmıştır. Bunun neticesinde para biriminde 1:1000 oranında dönüşüm gerçekleşen ülkede, 2006 yılının sonlarında hızla beş haneli enflasyon rakamları doğru gitme eğilimi meydana gelmiştir.[15] 2007 yılının ortalarında %7000 olan enflasyon neticesinde, hükumet polis gücü ile fiyatları kontrol altına alma eğilimini göstermiş, bu dönemde mağaza kapatma, esnaf tutuklamaları yoğun bir şekilde uygulanmıştır. Bu çözümünde herhangi bir katkı sağlamaması neticesinde 2008 Ocak ayında %10000 ile beş haneli rakamlara erişilmiştir. Aynı yılın Temmuz ayında enflayon %231 milyon olarak yeni bir rekora imza atmıştır. Bu aydan sonra resmi verileri açıklamayan Zimbabve'de, ekonomist Steven H. Hanke'nin tahminlerine göre aynı yıl içerisinde enflasyon %90 trilyon oranlarına kadar artış göstermiştir. Bu oranlar sonrasında ticaretin yapılmadığı ülke birimi tamamen bitme noktasına gelmiş, enflasyon oranları dünya üzerinde 1946'da Macar para birimi olan Pengő'nun ardından en yüksek oran olarak kayıtlara geçmiştir.[16]

Günlük enflasyonları bile çoğu ülkenin aylık hatta yıllık enflasyonundan yüksek seviyelere ulaşan ülkede, halk 1 kilo et için 1 bavul dolusu para taşımak durumunda kalmış, bir ürün alabilmek adına yaklaşık 11 kg ağırlığında paranın transfer edildiği söylentileri gerçekleştirilmiştir. 500.000.000.000.000 (beşyüz trilyon) Zimbabve Doları sadece 1,8 Amerikan Dolarına karşılık gelmektedir (Kasım 2009). Ülkedeki enflasyon oranı %158.000.000 civarında tahmin edilmektedir. Bu, dünyanın en büyük enflasyon oranıdır (Temmuz 2009). Ülkede tedavülde olan en küçük para 100.000.000 Zimbabve Dolarıdır.

Ekonomi verileri[değiştir | kaynağı değiştir]

Gayri safi yurtiçi hasıla, enflasyon, bütçe ve dış ticaret değerlerinin yıllar içerisinde değişimini gösteren bilgiler şu şekile sıralanmaktadır:

Gayri Safi Yurtiçi Hasıla (GSYH), gerçek
bir önceki yıla göre yüzde
Yıl 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011
Bir önceki yıla göre yüzdesel değişim -3,1 +1,4 -8,9 -17,0 -5,8 -5,7 -3,5 -3,7 -17,7 +6,0 +9,6 +9,4
Kaynak: Dünya Bankası [17]
GSYH gelişimi (nominal)
total (Milyar USD) kişi başı (1.000 USD)
Yıl 2004 2005 2006 Yıl 2004 2005 2006
GSYH Milyar USD 4,7 ? ? GSYH kişi başı
(1.000 USD)
0,4 ? ?
Kaynak: bfai [18]
1997 - 2008 arası enflasyon gelişimi
 % olarak bir önceki aya göre (Yıl ortalaması)
Yıl 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008
Enflasyon oranı 18,9 31,7 58,5 55,9 71.9 133 365 350 238 1017 6724 100.580,2
Kaynak: Reserve Bank of Zimbabwe [19] Zimbabwe Central Statistics Office [20]
2008 enflasyon gelişimi
 % olarak bir önceki yılın aynı ayına göre değişim  % olarak bir önceki yıla göre değişim
Yıl Ocak 2008 Şubat 2008 Mart 2008 Nisan 2008 Mayıs 2008 Haz. 2008 Tem. 2008 29.8.
2008
26.9.
2008
24.10.
2008
14.11.
2008
Enflasyon oranı 101 Trilyon 165 Trilyon 418 Trilyon 651 Trilyon 2,23 Milyon 11,3 Milyon 231 Milyon 9,69 Milyar 471 Milyar 26,1 Bilyon 89,7 Trilyon
Kaynak: Reserve Bank of Zimbabwe [19] Kaynak: Steve H. Hanke[21]
Bütçe gelişimi
 % olarak GSYH'de oranı
(„eksi“ = Bütçe açığı)
Yıl 2003 2004 2005 2006
Bütçe -0,4 -7,1 ~ -7,7 ~ -6
Kaynak: bfai [18] ~ = tahmini
Ana ticaret ülkeleri (2005)
İhracat (Yüzde olarak) ülkesi İthalat (Yüzde olarak) ülkesi
Güney Afrika Cumhuriyeti 30,0 Güney Afrika Cumhuriyeti 65,2
Çin Halk Cumhuriyeti 6,8 Çin Halk Cumhuriyeti 4,1
İsviçre 6,6 Botsvana 3,5
Japonya 5,8 Zambiya 2,9
Hollanda 4,4 Kuveyt 2,1
Italya 3,9 Mozambik 2,0
Zambiya 3,8 Almanya 1,5
diğer ülkeler 38,7 diğer ülkeler 18,7
toplam Avrupa Birliği 20,3 toplam Avrupa Birliği 5,7
Kaynak: bfai [18]
Önemli dış ticaret kalemleri (2005)
İhracat ürünleri (Yüzdesel olarak oranı) İthalat ürünleri (Yüzdesel olarak oranı)
Tarım ürünleri 22,8 Yakıt ve Enerji 23,2
Altın 15,8 Makina ve Taşımacılık ekipmanları 20,2
Platin 10,4 Kimyasal ürünler 20,2
Nikel 5,7
Feroalaşımlar 10,1
Pamuk kumaşlar 7,2
Kaynak: bfai [18]
Dış ticaretin gelişimi
Milyar USD olarak ve bir önceki yıla göre % değişim
2003 2004 2005 2006
Milyar USD  % Gg. Vj. Milyar USD  % Gg. Vj. Milyar USD  % Gg. Vj. Milyar USD
(1. Hj.)
 % Gg.Vj.
İhracat 1,78 -2,2 1,99 11,8 2,75 38,2  ??  ?
İthalat 1,67 19,3 1,68 0,6 2,12 26,2  ?  ?
Sonuç -0,11 -0,31 -0,63  ?
Kaynak: bfai [18]

Ulaşım[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülke genelinde var olan irili ufaklı 404 havaalanından sadece 17 tanesinin pisti asfaltlanmış konumdadır. Başkent Harare'de bulunan havaalanı ise uluslararası standartlara uygun tek havaalanıdır.

Tüm ülkede var olan toplam 97.440 km karayolundan 18.514 km'si asfaltlanmış bir konumdadır.

Ülkede ayrıca 3077 km uzunluğunda demiryolu mevcut olup, bağlantıların neredeyse tamamı devlet demiryolu olan National Railways of Zimbabwe (NRZ) tarafından sağlanmaktadır.

Galeri[değiştir | kaynağı değiştir]

Notlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Hiper enflasyondan dolayı Nisan 2009'da Zimbabve doları belirsiz bir süre için kullanımdan kaldırılmıştır. Bunun yerine ABD doları, Güney Afrika randı, Botsvana pulası, İngiliz sterlini ve Avro gibi para birimler kullanılmaktadır. ABD doları, bütün hükümet muameleleri için resmî para birimi olarak seçilmiştir.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]