Özbekistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Özbekistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti
Ўзбек Совет Социалистик Республикаси
O`zbek Sovet Sotsialistik Respublikasi
—  Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti  —

 

 

1924-1991
Bayrak Arma
Slogan
Butun dunë proletarlari, birlašingiz!
Бутун дунё пролетарлари, бирлашингиз!
"Dünya'nın bütün işçileri, Birleşin!"
Ulusal marş
Özbekistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti Marşı
Özbekistan SSC'nin Sovyetler Birliği'ndeki yeri (kırmızı).
Başkent Semerkand
(1924-1930)
Taşkent
(1930-1991)
Dil(ler) Özbekçe, Rusça
Yönetim Sosyalist cumhuriyet
Tarihi
 - Kuruluş 27 Ekim 1924
 - Yıkılış 25 Aralık 1991
Yüzölçümü
 - 1989 447.400 km2
Nüfus
 - 1989 19.906.000 
     Yoğunluk 0 /km2

Özbekistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti (Özbekçe: Ўзбекистон Совет Социалистик Республикаси, O'zbekiston Sovet Sotsialistik Respublikasi; Rusça: Узбекская Советская Социалистическая Республика, Uzbekskaya Sovetskaya Sotsialisticheskaya Respublika), diğer ismiyle Özbekistan SSC Sovyetler Birliği cumhuriyetlerinden biriydi. Cumhuriyet, 1924 yılında oluşturuldu. 1991 yılında Özbekistan Cumhuriyeti adıyla bağımsızlığını ilan ederek Sovyetler Birliği'nden ayrıldı.

Tarihi[değiştir | kaynağı değiştir]

1925 yılında, Orta Asya'da siyasi birimlerin sınırları Vladimir Lenin'in Milliyetler Komiseri Joseph Stalin tarafından belirlenen etnik unsurlara göre değiştirildi. Türkistan Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti, Buhara Halk Cumhuriyeti ve Harezm Halk Cumhuriyeti kaldırıldı ve bu topraklarında 27 Ekim 1924 tarihinde Özbekistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti (Özbekistan SSC) oluşturuldu. Bölge, beş ayrı Sovyet Sosyalist Cumhuriyetine bölündü. Bir sonraki yıl Özbekistan SSC, Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği cumhuriyetlerinden biri oldu.

1929 yılına kadar Tacikistan Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti bağlı olan Özbekistan SSC o yıl bu cumhuriyetten bağımsız hale getirildi. 1930 yılında başkent, Semerkand şehrinden Taşkent şehrine taşındı. 1936 yılında, Sovyetler Birliği'ndeki ulusal sınırlandırılmanın son aşamalarında Kazakistan SSC'den alınan Karakalpak Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti, Özbekistan SSC'ye katıldı. II. Dünya Savaşı'ndan sonra bazı toprak ve araziler, Kazakistan SSC ve Özbekistan SSC arasında birkaç kez el değiştirdi.

1928 yılında başlayan arazileri devlet çiftlikleri haline kollektifleştirme, 1930'ların sonunda kadar devam etti.

1937-38 yıllarındaki Büyük Temizlik sırasında sözde milliyetçi bir grup insan, "ilk başbakan Feyzullah Hocayev de dahil olmak üzere" idam edildi.

II. Dünya Savaşı sırasında, birçok sanayi kuruluşu güvende tutulmak için, SSCB'nin batı bölgelerindeki savunmasız yerlerden Özbekistan SSC'ye taşındı. Ruslar, Ukraynalılar ve diğer milletlerden çok sayıda cumhuriyetin nüfus değiştirerek bölgeye geldi. Özbekistan SSC, Mihver güçleri ile işbirliği şüphelenilen bazı etnik grupların Joseph Stalin tarafından tehcir ettirildiği yer oldu. Bu etnik gruplara Koreliler, Kırım Tatarları, Çeçenler ve çok sayıda etnik grup dahildi. Sovyet döneminde, Komünist yetkililerin din karşıtı çalışmaları için bir odak noktası oldu. Hükümet camileri kapattı ve din okullarını din karşıtı müze haline getirdi. Okuma-yazma kırsal kesimler de dahil olmak üzere her yere yayıldı. 1917 yılında nüfusunun çok küçük bir bölümü okuma yazma bilen ülkede okuma yazma yüzdesi Sovyetler Birliği döneminde %100'e ulaştı.

Bir başka önemli gelişme, gelecekte felakete etkisi olan pamuk üretimi artırmak için 1960'ların başında başlatılan çalışmalar oldu. Pamuğun suya ihtiyaç duyması ve suyun Amu Derya ve Aral Denizi'nden karşılanması ekolojik felakete giden yolu açtı.

Komünist Parti 1990 yılına kadar Özbekistan SSC'nin tek yasal partisi oldu. Özbekistan Komünist Partisi birinci sekreteri, ya da başkanı sürekli bir Özbek oldu. Şerif Raşidov, 1958-1983 yılları arasında bu görevi en uzun süre yürüten lider oldu. İslam Kerimov, 1989 yılından bu yana Özbekistan Komünist Partisi lideri ve bu partinin değişmesinden de sonra ortaya çıkan Demokratik Halk Partisi (PDP) başkanı olarak 1990 yılında Özbekistan SSC başkanı oldu.

1 Eylül 1991 tarihinde ülkenin ismi, resmen 26 Aralık 1991 tarihine kadar Sovyetler Birliği'nin bir parçası olarak kalan Özbekistan Cumhuriyeti olarak değiştirildi. Sovyetler Birliği'nin çöküşü ile Özbekistan adıyla bağımsız ülke oldu. Kerimov, ülkenin bağımsızlığından beri görevini sürdürmektedir.