İçeriğe atla

Bolu

Kontrol Edilmiş
Vikipedi, özgür ansiklopedi
Bolu
Şehir
Türkiye üzerinde Bolu
Bolu
Bolu
ÜlkeTürkiye Türkiye
BölgeKaradeniz Bölgesi
İlBolu
İdare
 • Belediye başkanıMehmet Tuna Özcan (vekâleten) (CHP)
Yüzölçümü
 • Toplam8323 km²
Rakım726 m
Zaman dilimiUTC+03.00 (TSİ)
Alan kodu0374
Plaka kodu14
Resmî site
bolu.bel.tr

Bolu, Bolu ilinin merkezi olan şehirdir.

Tarihçe

[değiştir | kaynağı değiştir]

MÖ 1200'lü yıllarda bütün Hitit toprakları gibi Bolu da Friglerin elindeydi. MÖ 6. asırda Persler bölgeye hakim oldular. MÖ 336'da Büyük İskender Persleri yenerek Anadolu'nun birçok yeri gibi Bolu'yu da ele geçirdi. Büyük İskender'in ölümü üzerine Makedonya yıkılınca Bolu bölgesinde Bitinya Krallığı kuruldu. Yazılı belgeler, o dönemlerden kalan arkeolojik eserler ve tarihî kaynaklara göre, Trak göçleri sonunda Sakarya ve Filyos Nehri'nin yayı içine yerleşen halk "Bithyn" ismi ile anılıyordu. Bu yüzden Bolu'nun da içinde bulunduğu Kuzeybatı Anadolu'ya "Bithynia" denilmiştir. Bithynler tarafından Salonia Campus denilen Bolu Ovası ve çevresinin adı Romalılar tarafından "Claudio Polis" olarak değiştirilmiştir. Bolu isminin de "Polis"ten geldiği sanılmaktadır. Üç tepe üzerinde kurulmuş olan şehir içte ve dışta surlara sahipti. Şehrin kuzeyinde Halı Hisarı bölgesinde bu surların kalıntıları görülebilmektedir. 1071 Malazgirt zaferinden sonra batıya yayılan Türkmenler 3 yıl sonra Bolu’ya yerleştiler. Selçuklu Devleti’nin komutanları Artuk, Tutuk, Danişmend, Karateki ve Saltuk Beyler Süleyman Şah’ın emrinde İstanbul sınırına dayandılar. Bu akınlar sırasında Bolu, Horasanlı Aslahaddin tarafından fethedilmiştir.

Bolu Yöresine Osmanlı akını ilk kez Osman Gazi tarafından başlatılmıştır. Bolu yöresinin tümüyle fethedilmesi ise Orhan Gazi döneminin ilk yıllarına (1324-1326) rastlar. Bir başka rivayete göre Osmanlılar zamanında bölgede, bol olarak Uluğ - Alim olması nedeniyle önceleri "Bol Uluğ", zamanla "BOLU" olarak isimlendirilmiştir. Yıldırım Beyazid'in ölümü ile başlayan şehzadeler savaşına Bolu, birçok kez sahne oldu. Bolu, Ankara Savaşı sonrası Timur'un talan ettiği bölgelerin dışında kaldığı gibi, bu tehlike bitinceye kadar, Osmanlı Devleti'nin ikinci kurucusu sayılan Mehmed Çelebi'yi de Kızık Yaylasında barındıran belde oldu. Mehmed Çelebi'nin Osmanlı Devleti'nin birliğini sağlamasından sonra ise Bolu, düzenli bir yönetime kavuştu.

1324-1692 yılları arasında Bolu, 36 kazası olan bir sancak beyliği idi. XVI. Yüzyılda Bolu, ikinci derece Şehzade sancaklarından biri oldu. II. Bayezid döneminde Şehzade Süleyman (Kanuni) buraya atandı. 1683-1792 yılları arasında Bolu, Voyvodalıkla yönetildi. II. Mahmud zamanında (1811) ise mutasarrıflığa dönüştürüldü. Tanzimat sonrası 1864'te Bolu, Kastamonu eyaletine bağlandı. 1909 yılında ise tekrar mutasarrıflığa dönüştürüldü.

Mondros Mütarekesi'nin yürürlüğe girmesi ve İzmir'in işgal edilmesinin ardından Bolu yöresinde ilk Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Gerede'de örgütlendi. Bolu I. Dünya Savaşı'nda ve sonrasında düşman işgaline uğramadı fakat maddi zarar gördü. Mustafa Kemal Paşa önderliğinde yapılan milli mücadele döneminin sonunda Bolu, 10 Ekim 1923'te mutasarrıflık devrini tamamladı ve vilayet haline getirildi.

Coğrafya

[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkiye yüz ölçümünün %1,015'lik bölümünü kaplayan Bolu ili, 8.323 km²[1] yüz ölçümü ile Karadeniz Bölgesi'nin Batı Karadeniz bölümünde yer alır. İl arazisinin yaklaşık %18'ini tarım alanları oluşturmaktadır. Orman alanları ise %64'lük bir oran ile Türkiye ormanları içinde %2,55'lik paya sahiptir. Çayır ve meraların kapladığı alan yaklaşık %15'tir. Geriye kalan %8 dolayında alan ise tarım dışı alanlardır.

Ortalama rakım 1.000 m, merkez ilçe rakımı ise 725 m civarındadır.[2] Bolu'nun matematiksel konumu, 30°32′ ile 32°36′ doğu boylamları ve 40°06′ ile 41°01′ kuzey enlemleri arasındadır.

Bolu il merkezine göre; Dörtdivan, Yeniçağa ve Gerede ilçeleri doğuda, Mengen kuzeydoğuda, Göynük ve Mudurnu ilçeleri güneybatıda, Seben ve Kıbrıscık ilçeleri ise güneyde yer almaktadır. Bolu'nun, batısında Düzce ve Sakarya, güneybatısında Bilecik ve Eskişehir, güneyinde Ankara, doğusunda Çankırı, kuzeyinde Zonguldak ve kuzey doğusunda Karabük illeri yer alır.

Düzce'nin 584 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile (09.12.1999 tarih ve 23901 sayılı Resmi Gazete) il olmasıyla, Bolu'nun denizle bağlantısı kalmamıştır.

Dağlar: Dağlar il topraklarının %56'sını kaplamaktadır. Bolu Dağları, güneybatı-kuzeydoğu doğrultusunda uzanır; en yüksek noktası 1.980 m ile Çele Doruğu'dur. Bu sırada Abant Dağları (1.748 m), Gerede'nin kuzeyinde Arkot Dağı (1.877 m) ve Göl Dağları (1.112 m) yer alır. En güneyde ilk iki sıradan daha yüksek olan ve genel olarak Köroğlu Dağları (en yüksek noktası 2.499 m) olarak adlandırılan volkanik dağlar uzanır. Bolu'nun güneyindeki uzantısı Seben Dağları 1.854 m, Mudurnu civarında Ardıç Dağları 1.443 m ve güneydeki Çal Tepesi ise 1.640 m yüksekliğindedir.

Ovalar: İl yüzölçümünün %8'ini kaplayan ovalar genel olarak batı – doğu istikametinde uzanırlar. 725 m yükseltideki Bolu Ovası ve 1.300 m yükseltideki Gerede Ovaları en genişleridir. Diğer ovalar ise Yeniçağa Ovası, Mudurnu Ovası ve Göynük ilçesinin güneyinde bulunan Himmetoğlu Ovasıdır.

Akarsular: Bolu'da en önemli akarsular Büyüksu, Mengen Çayı, Aladağ Çayı, Mudurnu Çayı, Göynük Suyu, Çatak Suyu ve Gerede Çayıdır.

Göller: Yörede morfolojik yapının karmaşıklığı, akarsu sayısının çokluğu, yükselti farklılıkları ve eğimin fazlalığı gibi faktörler çok sayıda gölün oluşmasına neden olmuştur. Havzaların ve çanakların yüzölçümlerinin küçüklüğü göllerin de küçük alanlı olması sonucunu doğurmuştur. Abant Gölü, Yeniçağa, Çubuk, Sünnet, Yedigöller, Karagöl, Sülüklügöl, Karamurat en önemli göllerdir.

İklim: Bolu genellikle Batı Karadeniz ve Karadeniz iklim tiplerinin içinde yer almaktadır. Bunun yanında güneybatı bölümlerinde Marmara ve İç Anadolu iklim tipleri de görülmektedir. Son 52 yıllık verilere göre ortalama günlük güneşlenme süresi 5 saat 49 dakika, yıllık yağış 536 mm yıllık ortalama yağışlı gün sayısı ise 137 gündür.

Bitki örtüsü: Bolu'da hakim bitki örtüsü ormanlardır. İl topraklarının %55'i ormanlarla kaplıdır. Karadere, Seben ve Aladağ Ormanları yurdumuzun en zengin ormanlarındandır. Hakim ağaç türleri kayın, gürgen, ıhlamur, dişbudak, meşe, kızılağaç, karaağaç, kavak, köknar ve sarıçamdır.

Ulaşım: Ankara–İstanbul karayolu üzerinde bulunan Bolu'ya sadece kara yolu ile ulaşım sağlanabilmektedir. Bolu'da tren garı ve havalimanı bulunmamakla birlikte, en yakın tren ve hava ulaşımı noktalarına Ankara, Eskişehir ve İstanbul üzerinden ulaşılıp kara yoluyla Bolu'ya geçiş yapılabilir.

Nüfus

[değiştir | kaynağı değiştir]
İzzet Baysal Caddesi'nden bir görünüm.
Yıl Toplam Şehir Kır
1927[3]55.9917.21548.776
1935[4]61.0367.83553.201
1940[5]62.0408.10353.937
1945[6]63.5517.21456.337
1950[7][a]43.4927.95435.538
1955[8]49.00212.27136.731
1960[9]54.88813.74541.143
1965[10]63.18221.70041.482
1970[11]69.20026.94442.256
1975[12]77.07832.81244.266
1980[13]87.25738.28348.974
1985[14]100.91050.28850.622
1990[15]113.59660.78952.807
2000[16]135.00984.56550.444
2007[17]156.498107.85748.641
2008[18]156.100120.00136.099
2009[19]159.070120.02139.049
2010[20]160.500119.89840.602
2011[21]167.343125.84241.501
2012[22]172.355131.26441.091
2013[23]174.687140.13134.556
2014[24]177.855144.86432.991
2015[25]186.275153.78332.492
2016[25]195.209163.01832.191
2017[25]199.702168.18731.515
2018[25]205.525171.18034.345
2019[25]212.358178.03834.320
2020[25]212.641179.22333.418
2021[25]217.935184.68233.253
2022[25]219.476186.07833.398
2023[25]219.913186.03833.875
2024[25]222.340188.98633.354
2025[25]222.589189.70432.885

Belediye başkanları

[değiştir | kaynağı değiştir]
Demokrasi Meydanı'ndan bir görünüm.

Osmanlı dönemi

[değiştir | kaynağı değiştir]
№ŞehreminiGörev BaşlangıcıGörev Bitişi
1Çarıkçıoğlu Mustafa Bey (Özveren)18801886
2Ahmet Mazhar Efendi18861887
(1)Çarıkçıoğlu Mustafa Bey (Özveren)18871904
3Ahmet Süreyya Efendi (Karamanoğlu)19041906
(1)Çarıkçıoğlu Mustafa Bey (Özveren)19061914
4Taşhancızade Mustafa Bey19141916
5Ahmet Vasfi Nuhoğlu19161920
Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi logosu.

Cumhuriyet dönemi

[değiştir | kaynağı değiştir]
№Belediye BaşkanıGörev BaşlangıcıGörev BitişiParti
1Hüseyin Hüsnü Alpagut19201921Cumhuriyet Halk Partisi
2İsmail Hakkı Gülez19211924
3Mehmet Tahir Hitit19241930
4Vasıf Kulçak19301934
5Reşat Aker19341946
6Cemil Özbilen19461950
7M. Hulusi Tüzmen19501957Demokrat Parti
(3)Mehmet Tahir Hitit19571958
8Necip Varlık19581960
9Fahri Çıvgın (Vali)19601963Askerî
10İsmail Özer19631968Cumhuriyet Halk Partisi
11Muzaffer Süreyya Işın19681980Adalet Partisi
12Adnan Darendeliler (Vali)19801982Askerî
13Hasan Bülbül19821984
14Muzaffer Süreyya Işın19841989Anavatan Partisi
15Necdet Gören19891995Sosyaldemokrat Halkçı Parti
19951999Cumhuriyet Halk Partisi
16Yüksel Ceylan19992004Demokratik Sol Parti
17Alaaddin Yılmaz28 Mart 20045 Nisan 2019Adalet ve Kalkınma Partisi
18Tanju Özcan5 Nisan 201926 Eylül 2022Cumhuriyet Halk Partisi
26 Eylül 202213 Haziran 2023Bağımsız
13 Haziran 202326 Temmuz 2023Cumhuriyet Halk Partisi
26 Temmuz 202327 Kasım 2023Bağımsız
27 Kasım 20233 Mart 2026Cumhuriyet Halk Partisi
-Mehmet Tuna Özcan (vekâleten)6 Mart 2026Görevde

Kaynak:[26]

Notlar

[değiştir | kaynağı değiştir]
  1. ↑ Seben ilçesinin kurulması ile nüfus azalmıştır.

Kardeş şehirler

[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça

[değiştir | kaynağı değiştir]
  1. ↑ "Arşivlenmiş kopya". 8 Haziran 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Haziran 2022.
  2. ↑ "Page 32 - Stratejik Plan (2011 - 2014)". www.bolu.bel.tr. 11 Aralık 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Kasım 2025.
  3. ↑ "Fasikül I: Mufassal Neticeler İcmal Tabloları" (PDF). 28 Teşrinevvel 1927 Umumî Nüfus Tahriri. DİE. Erişim tarihi: 28 Mayıs 2021.
  4. ↑ "1935 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). 20 İlkteşrin 1935 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 2 Haziran 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021.
  5. ↑  . "Vilâyetler, kazalar, Nahiyeler ve Köyler İtibarile Nüfus ve Yüzey ölçü" (PDF). 20 İlkteşrin 1940 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 20 Ekim 2016 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ekim 2016.
  6. ↑  . "1945 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). 21 Ekim 1945 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021.
  7. ↑  . "Vilayet, Kaza, Nahiye ve Köyler itibarıyla nüfus" (PDF). 22 Ekim 1950 Umumi Nüfus Sayımı. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021.
  8. ↑  . "1955 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). 23 Ekim 1955 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 2 Haziran 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021.
  9. ↑  . "İl, İlçe, Bucak ve Köyler itibarıyla nüfus" (PDF). 23 Ekim 1960 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Şubat 2021.
  10. ↑ "1965 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
  11. ↑ "1970 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
  12. ↑ "1975 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
  13. ↑ "1980 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
  14. ↑ "1985 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
  15. ↑ "1990 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
  16. ↑ "2000 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
  17. ↑ "2007 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
  18. ↑ "2008 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
  19. ↑ "2009 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
  20. ↑ "2010 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
  21. ↑ "2011 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
  22. ↑ "2012 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Şubat 2013 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Mart 2013.
  23. ↑ "2013 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014.
  24. ↑ "2014 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Şubat 2015.
  25. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11
    • "Merkezi Dağıtım Sistemi" (html) (Doğrudan bir kaynak olmayıp ilgili veriye ulaşmak için sorgulama yapılmalıdır). Türkiye İstatistik Kurumu. Erişim tarihi: 13 Nisan 2016.
    • "Merkez Nüfusu - Bolu". nufusu.com. Erişim tarihi: 5 Şubat 2021.
    • "Bolu Merkez Nüfusu". nufusune.com.
  26. ↑ "Eski Başkanlar". 16 Eylül 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Nisan 2024.

Dış bağlantılar

[değiştir | kaynağı değiştir]
"https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Bolu&oldid=36873794" sayfasından alınmıştır