Bu madde Tunceli il sınırları içindeki tüm bölgeyi kapsamaktadır. Başlığın diğer anlamları için
Tunceli (anlam ayrımı) sayfasına gidiniz.
Tunceli, Türkiye Cumhuriyeti'nin Doğu Anadolu Bölgesi'nin Yukarı Fırat bölümünde yer alan bir ildir.
Kuzeyde ve batıda Munzur Dağları ile Karasu Irmağı, doğuda Bingöl Dağları ve Peri Suyu, güneyde Keban Baraj Gölü ile çevrilidir. Anadolu'nun pek çok yerinde olduğu gibi bu bölgede de çağlar boyunca pek çok uygarlık yaşamıştır. Orta Çağdan kalma ve bugün hâlâ iyi durumda bulunan Pertek Kalesi ve Munzur Vadisi Millî Parkı görülmeye değer güzellikleridir.
Tunceli'nin yerleşimleri: Tunceli (merkez), Çemişgezek, Hozat, Mazgirt, Nazımiye, Ovacık, Pertek ve Pülümür'dür. 2010 TUIK verilerine göre ilimizde merkez ilçeyle beraber 8 ilçe, 2 belde ve 342 köy vardir.
Yörede Dêrsım diye telaffuz edilen aslında bugünkü Tunceli'yi değil, o yörenin adını belirler. Tunceli şehrinin eski ismi Mameki veya Mamekiye'dir. Bu isim 25 Aralık 1935’de çıkarılan Tunceli Kanunu ile değiştirilmiştir. Tunceli'nin yöresel adı Dêrsım, Dêsım veya Kalan'dır.
[değiştir] I. Dünya Savaşı
Dersim I. Dünya Savaşı'nda önemli rol oynadı. Dersim aşiretleri 5 bin kişilik bir kuvvetle Dersimin bir bölgesi olan Erzincan'ın, Ruslardan kurtarılması için Seyid Riza öncülüğünde savaştı ve Erzincan kurtarıldı.
[değiştir] Cumhuriyet dönemi
İlin eski adı Dersim'dir. Dersim ili 26 Haziran 1926'da TBMM'de alınan kararla ilçeye dönüştürülerek Elazığ'a bağlandı. 25 Aralık 1935 tarihinde çıkarılan Tunceli Kanunu ile tekrar il oldu ve Dersim tarihsel yöresi içinde yer alan ve Munzur çevresini kapsayan bölgenin adı Tunceli olarak değiştirildi. Cumhuriyet döneminde Seyit Rıza önderliğinde Dersim İsyanı'na tanıklık eden Tunceli, 1937-38 yıllarında gerçekleşen Dersim tenkil harekâtı sırasında büyük zarar gördü.[kaynak belirtilmeli]
2000 Yılı Nüfus Sayımı sonuçlarına göre toplam 93.548 kişilik nüfusa sahip olan Tunceli, aynı zamanda Türkiye'nin en az nüfusa sahip ilidir.
| Tunceli İli 2010 Genel Nüfus Sayımı |
| İl ve İlçeler |
Şehir |
Köy |
Toplam |
| Merkez |
33.079 |
5.882 |
38.961 |
| Çemişgezek |
3.685 |
6.088 |
9.773 |
| Hozat |
6.589 |
2.554 |
9.143 |
| Mazgirt |
3.060 |
10.250 |
13.310 |
| Nazımiye |
3.046 |
2.989 |
6.035 |
| Ovacık |
6.309 |
2.939 |
9.248 |
| Pertek |
9.737 |
7.962 |
17.699 |
| Pülümür |
2.793 |
2.670 |
5.466 |
| Toplam |
71.298 |
41.334 |
112.632 |
|
| İl nüfus verileri |
| Yıl |
1960 |
1965 |
1970 |
1975 |
1980 |
1985 |
1990 |
1997 |
2000 |
2005 |
2007 |
| Toplam |
140.468 |
154.175 |
157.293 |
164.591 |
157.974 |
151.906 |
133.584 |
86.268 |
93.584 |
79.176 |
84.022 |
| Şehir |
19.645 |
- |
- |
- |
- |
- |
50 799 |
55 405 |
54 476 |
- |
54 369 |
| Köy |
120.823 |
- |
- |
- |
- |
- |
82 785 |
30 863 |
39 108 |
- |
29 653 |
|
|
Tunceli belediye ünvanını 1945 yılında almıştır. 2004'e kadar CHP Belediyeleri kazanmıştır. Tunceli Milletvekili Sayısı 2'dir. 24. Dönem'de Tunceli'yi CHP'li Kamer Genç ve Hüseyin Aygün temsil etmektedir.
[değiştir] Kültür ve sanat
Yunan tarihi ve coğrafyacılarının Dersim bölgesine Daranis ve Derksene adını verdikleri söylenir. Bölgede konuşulan diller Zazaca ve Türkçe'dir. Bazı ilçelerinde Kurmanci de konuşulmaktadır.
1990 yılına kadar Tuncelispor adını taşıyan bir futbol takımı vardı. Bu takım, 2008-2009 sezonunda Dersimspor olarak geri döndü. 2010 Bölgesel Amatör Lig 1.Grup Lideri [1]
[değiştir] Ayrıca bakınız
[değiştir] Dış bağlantılar
