Nasyonal Sosyalizm

Başlığın diğer anlamları için Nasyonal Sosyalist Alman İşçi Partisi sayfasına bakınız.

Siyaset serisinden
Faşizm
Temel ilkeler Milliyetçilik Totaliterlik Tek parti devleti Diktatörlük Otoriter demokrasi Sosyal Darwinizm Militarizm Karma ekonomi Yeni İnsan Sınıf işbirliği Üçüncü sıra
Başlıklar Tanım Ekonomi Faşizm ve ideoloji Dünya çapında Faşizm Sembolizm
Fikirler Otarşi Sınıf işbirliği Korporatizm Proleter ulus Senkretik siyaset Totaliterlik
Kişiler Corneliu Zelea Codreanu Adolf Hitler Wang Jingwei Ikki Kita Benito Mussolini Hassan Ngeze José Antonio Primo de Rivera Plínio Salgado
Edebiyat The Doctrine of Fascism Fascist manifesto Hutu Ten Commandments Mein Kampf My Autobiography The Myth of the Twentieth Century Zaveshchanie russkogo fashista
Organizasyonlar Mihver güçleri 1934 Montreux Faşist Konferansı
Tarih Fascio Roma Yürüyüşü Birahane Darbesi Aventine Secession Verona Kongresi İspanya İçi Savaşı
Listeler Ülkelere göre faşistler
İlgili konular Anti-faşizm Kilise faşizmi Faşist Faşist İtalya Sözlüğü Oligarşinin demir yasası Neo-Faşizm Irkçılık Sosyal faşizm Palingenetik ultranasyonalizm
Faşizm portalı Siyaset portalı

Nasyonal Sosyalizm ya da Nazizm, Almanya'da Adolf Hitler tarafından kurulan yönetim sistemi ve siyasi bir akımdır. Aşırı milliyetçi sağ düşünüşe bağlıdır. Temel felsefesi milliyetçilik, sosyalizm, ırkçılık, anti-semitizm ve popülizm üzerine kuruludur. Bunların yanını sıra antikomünizm ve antikapitalizm sunmaktadır. Nasyonal sosyalizm beyaz ırkın diğer ırklardan (siyah-melez) üstün olduğunu ve ırklar arasında varolup süregelen mücadelenin (ırksal kazanımlarını fark edip kullanabilirlerse) üstün olan beyaz ırkın kazanacağını savunur. Aşırı sağ bir ideoloji olsada ekonomik açıdan sosyalizmin benimsenip kapitalizmin reddedilmesi bu ideolojinin ve Nasyonal Sosyalist Alman İşçi Partisi'nin ekonomik açıdan sol'da olup, milliyetçi ve sosyalist olduğunu ortaya koyar. Fakat Nazilerin uyguladığı sosyalizm biçimi Marksizm'i reddetmekte ve komünizmin Alman ulusu için büyük bir tehdit oluşturduğu düşüncesini içermekteydi.

Nasyonal Sosyalizm doktrininin ilanı 1898'in Mayıs ayında, ilk teorisyeni Maurice Barrès tarafından yapıldı. Fransız Barrès, sosyalist bir milliyetçilik fikrini, yabancı egemen Almanya'ya karşı, seçmenleri kazanmak üzere yaymıştı ve sosyalizm'in "liberal bir zehir" olduğunu, ancak nasyonal sosyalizmin, kollektif milliyetçiliği gerçekleştirmenin aracı olduğunu açıklamıştı. Barrès'e göre, işçiler kendi uluslarından işverenlere karşı değil, yabancı işverene ve Yahudi sermayesine karşı mücadele etmeliydi.

"Nazi" Kelimesinin Kökeni

Nazi Partisi'nin Almanca adı, Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei, kısaca NSDAP idi. Aslen Avusturya vatandaşı olan Adolf Hitler tarafından faaliyete geçirildi. Nasyonal Sosyalizm'i benimseyen kişi ve kurumlara "Nasyonal Sosyalist", "Nazi" veya "Nazist" denir. Nazi kelimesi köken olarak "National" ve "Sozialismus" kelimelerinden meydana gelmektedir. (Almanca: Nationalsozialismus)

DAP'tan NSDAP'a

Ayrıca bakınız: Nasyonal Sosyalist Alman İşçi Partisi

DAP amblemi

Nasyonal Sosyalist Alman İşçi Partisi'nin ilk adı Alman İşçi Partisi (DAP) idi. Adolf Hitler, Alman İşçi Partisi'nin lideri olmadan önce parti milliyetçi ve sosyalist ilkelere sahipti. Henüz partinin ideolojisi Nasyonal Sosyalizm değildi. Hitler'in düşünceleri Alman İşçi Partisi'nin ilkelerine ve düşüncelerine uymakta, hatta onları daha da ileri bir seviyeye taşımaktaydı. DAP'a üye olan kişiler Hitler'in düşüncelerinden etkilendiler. Hitler'in parti önderi olması üzerine üyeler Nasyonal Sosyalizmi benimsediler. Bunun üzerine partinin adı "Alman İşçi Partisi" iken "Nasyonal Sosyalist Alman İşçi Partisi" olarak değiştirildi. DAP'ın ambleminde de Gamalı Haç vardı. Partide Nasyonal Sosyalizmin benimsenmesiyle Hitler'in öngördüğü bilindik Gamalı Haç modeli amblem olarak uygulamaya kondu.

Alman Nasyonal Sosyalizmi

1933'te Nasyonal Sosyalist Alman İşçi Partisi'nde örgütlenen Nasyonal Sosyalistler Weimar Cumhuriyeti'nin (Almanya) seçimlerini kazanıp hükümeti kurarak III. Reich'ı ilan ettiler. Bu yeni Alman Nazi devletinin resmi adı Büyük Alman İmparatorluğu'ydu. Alman Nasyonal Sosyalizmi Almanya'nın pek çok cephede birden zorlu bir savaşa girmesine sebebiyet vererek, Almanya'nın II. Dünya Savaşı sonlarında teslim olduğu 8 Mayıs 1945 tarihine kadar yaşayabilmiştir. Büyük Alman İmparatorluğu'nun kurulmasına engel olduğu iddia edilen tüm insanlar (Yahudiler, sosyalistler, komünistler, çingeneler, eşcinseller ve başka rejim muhalifleri) ağır bir şekilde cezalandırılarak öldürüldüler. Daha sonra dünya bu idamları soykırım (Genocide) olarak adlandırdı.

Nazizmin Doğuşu ve Gelişimi

Nasyonal Sosyalist Alman İşçi Partisi'nin amblemi olan Gamalı Haç

1918'de I. Dünya Savaşı'ndan yenik çıkan Almanya'da Alman imparatoru olan II. Wilhelm tahtı bırakmış ve cumhuriyet kurulmuştu. Bu yeni Alman Cumhuriyetinin adı Weimar Cumhuriyeti idi. Seçime dayalı bu yeni yönetim biçimi, Almanlar için daha önce alışık oldukları monarşi yönetiminden farklı, daha demokratik bir deneyimdi. Seçimler sonucu değişik siyasal parlamentoya girdi. Bu sırada I. Dünya Savaşı'nın getirdiği büyük altüstlüklere, haksızlıklara ve savaştan yenik çıkmanın vermiş olduğu manevi eziklik de eklenmişti. Naziler bu koşullarda savaşı izleyen işsizlik, yoksulluk ve enflasyondan demokratik kurumların, komünistlerin ve beceriksiz siyaset adamlarının sorumlu olduğunu öne sürüyorlardı. I. Dünya Savaşı'nın sonunda sömürgelerini, ordusu dağıtılıp yerine "Reichswehr" isimli yalnızca gönüllülerden oluşan küçük bir kara ve deniz askeri birliği bulundurmasına izin verilen Almanya, savaş sonrasında bir türlü aşamadığı bu siyasal ve ekonomik bunalım nedeniyle daha da güç durumda kaldı. Böyle bir ortamda ortaya çıkan Naziler, yenilginin verdiği ezikliği üzerinden atamayan ve ekonomik durumu iyice bozulan Alman halkına iş, ekmek ve güçlü bir Almanya vaat ettiler. Almanlar'ın üstün bir ırk olduğunu ve başlarına gelen tüm kötülüklerin sorumlusunun başta yahudiler olmak üzere çingeneler, komünistler ve sosyal demokratlar olduğunu söylüyorlardı.

Eski bir asker olan Adolf Hitler, Alman İşçi Partisi isimli siyasi partiye girdi ve 1921'de partinin önderi oldu. Partinin adını Nasyonal Sosyalist Alman İşçi Partisi olarak değiştirdi. Parti, milliyetçi ve sosyalist bir partiydi. Politikada aşırı Alman milliyetçisi, ekonomide ise sosyalist bir devletçi ekonomi programı benimsenmişti. Nasyonal Sosyalist Alman İşçi Partisi kısaca "Nazi Partisi" olarak adlandırıldı. Parti üyeleri asker üniforması giyer, asker gibi davranır ve Hitler'in ordusuymuş gibi davranırdı. Hitler'in 1921'de kurduğu ve 1925'te yeniden örgütlediği Sturmabteilung (Fırtına Bölüğü), kısa ismiyle SA, kendilerinden olmayan herkesi sindirmek için zor kullandılar.

Adolf Hitler

Adolf Hitler, Almanya'yı Avrupa'nın efendisi yapma isteğini gizleyemiyordu. Ülke geliştikçe ve halkın durumu iyileştikçe Nazi düşünceleri Almanlar arasında yeterince ilgi görmedi. Ama 1929-1932 yılları arasında tüm dünyayı etkisi altına alan Büyük Buhran Almanya'yı büyük ölçüde sarstı. Sonunda %20'leri bulan işsizlik Nazi ülkülerinin yeniden canlanmasını sağladı ve Nazi Partisi ilk büyük başarısını 1930 seçimlerinde kazandı. Ama iktidara gelmelerini sağlyacak yeterli oyu henüz alamamışlardı.

1932 seçimlerinde Nazi Partisi'nin aldığı oylar biraz gerilediyse de başka bazı milliyetçi önderler Hitler'i denetleyebileceklerini düşünerek başbakan olmasında anlaştılar. 1933'te Alman cumhurbaşkanı Paul von Hindenburg, Hitler'i başbakan olarak atadı. 1934'te Hindenburg'un vefatıyla birlikte Hitler, cumhurbaşkanlığı makamını da üstlendi. Böylece Hitler'in diktatörleşme süreci de başlamış oldu.

Nazi Almanyası'ndaki uygulamalar ve sosyal yaşam

Nürnberg Yasası

Yeni Nazi hükûmeti Çingeneleri, eşcinselleri ve özellikle Yahudileri fişlemeye başladı ve farklı etnik kökenlerden olanların evlenmesini veya ticari ilişkide bulunmasını yasakladı. İdeolojik düşmanları gördükleri komünistleri ve sosyal demokratları siyasetten çıkarıp hapse mahkum ettirdiler ya da öldürdüler.

Kristallnacht

9 Kasım 1938 gecesi Naziler, Yahudiler'e ve Polonyalılar'a ait işyerlerini, evleri ve sinagogları yağmaladı. Ardından bunu Propaganda Bakanlığı'nı kullanarak hükûmete karşı bir ayaklanma girişimi gibi gösterdi. Pek çok Yahudi sınırdışı edildi veya toplama kamplarına gönderildi. Holokost'a giden yolun ilk adımı atıldı.

Yangın sırasında görüntülenen Reichstag.

Reichswehr'den Wehrmacht'a

Reichswehr, Hitler'e göre bir utanç kaynağıydı. Çünkü Reichswehr zorunlu askere alma işlemi gerçekleştiremiyor, kurmay subay yetiştiremiyor veya İtilaf Devletleri'nin sahip olduğu ağır silahlardan daha ağır bir silah üretemiyordu. Ülkenin asker sayısı jandarma kuvvetleride dahil olmak üzere 100.000 ile sınırlı tutulmuştu. Hitler öncelikle gelecek vaad eden subayları gizlice yurtdışına Kurmay Eğitimi için yolladı. Ardından 1936 yılında Rhein havzasının silahlandırılması ile Versay Antlaşması'nı reddettiğini açıkladı. Hemen ardından ordunun ismini Reichswehr'den Wehrmacht'a çevirdi. Wehrmacht'a hızlı bir sanayi altyapısı sağladı. Wehrmacht'ın araç ihtiyacını Krupp ve Porsche ikilisi karşılarken top gibi ağır silahlar için Rheinmetal'i kullandı. IG Farben tıbbi ve lojistik ihtiyaçları karşılarken, Siemens gibi firmalarda yeni gelişmekte olan elektronik/radar/haberleşme gibi ihtiyaçlara karşılık verdiler. Üç yıl gibi kısa bir sürede Wehrmacht Panzer, Mekanize Piyade, Motorize Piyade tümenlerine sahip oldu. Eski topları ve anti-tank silahlarını PAK serisi ile yenilemeye girişti.^{[kaynak belirtilmeli]}

Kriegsmarine

Hitler ve kurmaylarına göre deniz kuvvetleri olası bir savaşta Müttefik kuvvetler ile başa baş mücadele edebilecek bir kapasiteye gelemeyecekti. Esas amacı düşmanı oyalamak ve kaynaklarının ulaşımını engelleyecek bir donanma kurmak istedi bunun için de Plan Z'yi yürürlüğe koydu. Böylece yeni deniz kuvvetlerinin belkemiği ağır ve hafif kruvazörler ile denizaltılar üzerine kuruldu. Buna rağmen Plan Z, iki adet zırhlı kruvazör içermekte ve Ferdinand von Zeppelin gibi bir uçak gemisi yapılmasını da öngörmekteydi.

Luftwaffe

Versay Antlaşması Almanya'nın hava kuvvetleri bulundurmasını yasaklamaktaydı. Ancak anlaşma Hitler tarafından reddedilince kurmaylarının da tavsiyesi ile Luftwaffe'yi kurdu ve güçlendirmeye başladı. Öncelikle kara kuvvetlerinden büyük bir subay transferi gerçekleştirdi. Ardından bazılarına Naziler'inde öncelik ettiği Junkers, Heinkel, Messerschmitt Focke-Wulf gibi firmalardan hava kuvvetleri için planlar çizmesini ve uçaklar üretmesini istedi. Luftwaffe aynı deniz ve kara kuvvetlerinde olduğu gibi dakik savaşabilecek şekilde tasarlanmıştı. Bunun için Junkers Ju 87 gibi pike bombardıman uçağı ve yakın muharebe araçlarının üretimine öncelik verdi.

Kültürel hayat ve sosyal yaşam

Alman halkının günlük ihtiyaçlarını genel anlamda parti düzenliyordu. Genç Alman erkekleri için Hitler Gençliği, Alman kızları için ise Genç Bayanlar Birliği kurulmuştu. Gençlerin bu kulüplere üye olması zorunlu tutuluyordu. Alman halkı için kurulmuş Volkswagen gibi firmalar ise üretilen malları ihraç etmek yerine Alman halkına ucuz bir biçimde satıyordu. Sportif faliyetler için neredeyse her kasabaya bir yüzme havuzu açılmış, atletik sporlar desteklenmiştir. 1936 Yaz Olimpiyatları ise Almanya'da yapılmıştır.

Savaş başladıktan sonra Alman halkında kamuoyu yönlendirmeleri için ise Joseph Goebbels tarafından Propaganda Bakanlığı kurulmuştur.

• 

  Hitler Gençliği (Hitlerjugend) spor organizasyonu.

Ekonomi

Alman Ekonomisi, Hitler tarafından bazı özel programlar ile oldukça hızlı bir şekilde denge altına alındı. Büyük Buhran'da %15'lerde olan işsizlik, %0'lara çekildi. Ayrıca Fransa, Belçika ve Danimarka'dan sayıları milyonları geçen işçiler ülke içinde istihdam edildi. Hitler büyük patronlara gerektiğinde döviz ve ucuz hammadde sağlıyor, buna karşılık onların politik desteğini alıyordu. Savaş başladıktan sonra esirleri de işgücü olarak yine belli başlı patronlara verdi. Almanya'nın oldukça büyük petrol ve metal açığı vardı. Demir ihtiyacını İsveç ve Norveç'ten, kromu Sovyet Rusya ve Türkiye'den, petrolü ise genellikle Romanya ve Bavyera'dan karşılıyordu. Savaşın sonlarına doğru Romanya'nın düşmesi, Türkiye ve İsveç'in ambargosu ve Norveç ile ticaretin İngiltere Filosu tarafından kesilmesi nedeniyle büyük hammadde sıkıntıları yaşanmıştır. Hitler'in emri ile batıda bulunan sanayi kuruluşlarında sadece üretim kısıtlayıcı önlemler alınırken Sovyetler'e geçebilecek olan sanayi kuruluşları toptan imha edilmiştir.

Nazizmin II. Dünya Savaşı'ndan Sonraki Durumu

I. Dünya Savaşı'nın hemen ardından ortaya çıkan bu ideoloji, bugün milletlerarası siyasi ve toplumsal alanda kabul görmemektedir. Ancak günümüz bireylerinin bazıları Adolf Hitler'e sempati ile yaklaşılmakta, Hitler'in bazı düşüncelerinde haklı olduğu görüşünü belirtmektedir. Bugün halen açık veya gizli eylemlerle faaliyetini çeşitli ülkelerde sürdürmeye çalışmaktadır. Bunlar arasında Almanlar'ın Almanya Milliyetçi Demokratik Partisi ve Neonazileri, İngiliz Skinhead ve holiganları yanında Amerika'da Ku Klux Klan üyeleri gibi daha birçok ufak tefek grup ve akımlar mevcuttur. Almanya başta olmak üzere birçok ülkede Nazilerin açıkça siyasi ve dernek çalışmaları sınırlandırılmış veya yasaklanmıştır. Nazizm ve Hitler hakkındaki tartışmalar günümüzde de halen devam etmektedir.

İlgili filmler

• Steven Allan Spielberg, Schindler's List (Schindler'in Listesi) (1993)
• Roman Polanski, The Pianist (Piyanist) (2002)
• Bernd Eichinger, Downfall (Çöküş) (2004)
• Zwartboek, aka Black Book (2006)
• Stefan Ruzowitzky, Karl Markovics (Kalpazanlar) (2007)
• Bryan Singer, Operation Valkyrie (Operasyon Valkyrie) (2008)
• Mark Herman, The Boy in the Striped Pyjamas (Çizgili Pijamalı Çocuk) (2008)
• Quentin Tarantino, Inglorious Basterds (Soysuzlar Çetesi) (2009)

Dış bağlantılar (İngilizce)

Wikimedia Commons'ta

Nasyonal Sosyalizm ile ilgili çoklu ortam kategorisi bulunur.

• Nürnberg Mahkemeleri ( Nuremberg Trials )
• Nazi Sembolizmi ( Nazi symbolism )
• Nazi Almanyasında Mistisizm ( Nazi mysticism )
• Dazlaklar ( Nazi-Skinheads )
• Neo-Nazizm ( Neo-Nazism )
• Japon Milliyetçiliği ( Japanese Radical Right-Nationalist Local Ideology from the World War II era to the present days )
• Avusturya Nasyonal Sosyalizmi (Austrian National Socialism )
• Çek Nasyonal Sosyalizmi (Czech National Socialism )
• II. Dünya Savaşı ve Türk-Müslüman Nazi Lejyonu