Liberteryenizm

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara


Liberteryenizm, en yüksek siyasi amaç olarak özgürlüğü destekleyen politik felsefeler dizisidir.[1][2] Liberteryenler otonomi ve seçme özgürlüğünü maksimize etmeye çalışır; politik özgürlük, gönüllü işbirliği ve bireysel karar önceliğini vurgular.[3][4] Liberteryenler otoriteye şüpheyle yaklaşırken mevcut siyasi ve ekonomik sistemlere muhaliflikte farklılaşır. Liberteryen düşüncenin çeşitli okulları yaygın sosyal kurumları kısıtlamak veya tamamen ortadan kaldırma çağrısıyla devlet ve özel gücün meşru fonksiyonlarına ilişkin görüşlerin bir yelpazesini sunar. Liberteryenizm çağdaş tarih boyunca tekil, sistematik bir teori ya da ideolojinin aksine bazen uyumsuz siyasi fikirleri de kapsayan geniş bir şemsiye terim olarak kullanılmıştır.

Günümüzdeki bazı liberteryenler laissez-faire kapitalizmi ve güçlü özel mülkiyet haklarını savunmasına [5] rağmen arazi, altyapı ve doğal kaynaklar ve diğerleri gibi, özellikle liberteryen sosyalistler, ortak veya kooperatif mülkiyet ve yönetimi lehine kapitalizmi ve üretim araçlarının özel mülkiyetini ortadan kaldırmayı amaçlar.[6][7] Minarkistler, sınırlı bir devletin belirli ihlallere karşı bireyleri ve mülklerini koruması açısından gerekliliğine inanır. Anarşistler tümüyle gayrimeşru bir siyasi sistem olarak tanımladıkları devleti ortadan kaldırmayı önerir.[8][9]

Liberteryenizm terimi başlangıçta özgür iradeye dair felsefi bir inançken daha sonradan anti devlet sosyalizmi ve aydınlanmadan etkilenerek,[10][11] politik hareketler tarafından kurumsal otoritenin toplumsal tahakküm ve adaletsizlik biçimlerine hizmet ettiğine dair eleştiriyi ifade eder oldu. Genellikle liberteryenizm terimi dünyanın birçok yerinde sosyal veya bireyci anarşizmin eşanlamlısı olarak daha önceki siyasi kullanımını muhafaza ederken, ABD’de başlayan anlam değişikliğinden bu yana kavram daha çok pro-kapitalist ekonomik liberalizm ile özdeşleşti. 20. yüzyılda sosyal liberalizmin bireyci muhalifleri liberal kelimesine karşı mesafeli duruş sergiledi, amerikan yazarlar, politik partiler ve düşünce kuruluşları kapitalist serbest piyasa ekonomisi ve minimal devlet savunusunu tanımlamak amacıyla liberteryen kelimesini benimsediler. Modern liberteryenizm, bireysel özgürlüklerin korunmasıyla sınırlandırılmış minimal devlet fikrini güçlü şekilde savunan; serbest ticareti ve serbest piyasa ekonomisini destekleyen; 18. ve 19. yüzyıl klasik liberal fikirlerin kısmen devamı olan bir 21. yüzyıl siyaset felsefesi olarak ifade edilir hale geldi.[12]

Etimoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

Le Libertaire, Journal du Mouvement Social

Terim Fransızca "libertaire" kelimesinden gelmektedir. Devrimci anarşist Joseph Déjacque Le Libertaire, Journal du Mouvement Social dergisini 1858 ile 1861 arasında New York’da çıkardı; “liberteryen komünizm” teriminin kullanımı ise Fransız anarşist kongresinin bunu benimsediği Kasım 1880′e kadar gitmektedir.[13] “Liberteryen” teriminin kullanımı, anarşizm karşıtı yasaları delmek ve halkın aklındaki “anarşi” kelimesinin olumsuz çağrışımından sakınmak üzere Fransa’da kullanılmaya başlandığı 1890′lardan sonra daha da popüler hale geldi. Daha sonra farklı bir kullanım ABD'de ortaya çıkar. Liberalizmin yirminci yüzyılda geçirmiş olduğu anlam değişikliklerinden dolayı ‘sol’ düşünceleri savunanlara ABD'de "liberal" denilmeye başlanmasından beri klasik liberal geleneğin takipçisi olanlar, kendilerini ve düşüncelerini ‘liberaller’den ayırmak için ‘liberteryenizm’ kavramını kullanmaktadır.[14] Bu yeniden canlanmayla birlikte serbest piyasa liberalizmi, düşünce kuruluşları ve siyasi partilerin aracılığı ile Kuzey Amerika dışında yayılmıştır.[15][16]

Türkçede kullanılan "liberter" kavramı "liberteryen" ile aynı anlama sahiptir, bazıları tarafından sıkça kullanılmaktadır.

Felsefe[değiştir | kaynağı değiştir]

Liberteryen felsefeler genellike üç temel konu üzerine yoğunlaşır: hangi eylemlerin ahlaki olduğunun saptanması, özel mülkiyetin meşruluğu ve devletin meşruluğu. Genel olarak aynı kavram altında değerlendirilmelerine rağmen liberteryen düşünürleri çoğunlukla aynı görüşte olan bir bütün ya da grup gibi düşünmemek gerekir. Çünkü bu düşünürler arasında çok önemli farklılıklar bulunmaktadır. Hatta bu filozoflardan herhangi ikisinin bile görüşleri aynı değildir. Yine de bu düşünürlerin hepsine liberteryen öğreti taraftarı denilmesi, onların genel anlamda, hayatın her alanına ilişkin sınırlamaları reddedip özgürlüğü temele alan ortak paydaları olması sebebiyledir.

Liberteryenizm terimi anarko-kapitalizm, liberteryen sosyalizm (anarşizm ve liberteryen marksizm) dahil olmak üzere geniş bir yelpazeyi ifade etmekle birlikte çoğunlukla klasik liberalizmin devamı veya onun radikal biçimi olarak adlandırılır.[17][18][19]

Önemli akımlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Laissez-faire kapitalizmi[değiştir | kaynağı değiştir]

Neo-klasik liberalizm[değiştir | kaynağı değiştir]

Friedrich Hayek

20. yüzyılda Friedrich Hayek ve Milton Friedman [20] sosyal liberalizm ve Keynesyenizme karşı devletin bireysel özgürlüğü sağlamak amacıyla mümkün olduğunda küçülmesi gerektiğini savundu. Klasik liberal fikirlere yönelik bu yeniden geri dönüşe neo-klasik liberalizm dendi.

Anarko-kapitalizm[değiştir | kaynağı değiştir]

Anarko-kapitalizm'in kurucusu Murray Rothbard.

Anarko kapitalizm (ayrıca özel mülkiyet anarşizmi veya serbest piyasa anarşizmi ile ifade edilebilir)[21] özel mülkiyet hakkına,[22] iktidar müdahalesinin reddine ve temel toplumsal etkileşim mekanizması olarak rekabete dayalı serbest piyasanın savunusuna dayanan siyasal düşüncedir.[23] Anarko kapitalizm, özel mülkiyeti şu şartlarda meşru görür: bir emek ürünü ise, ticaret etkinliği nin bir sonucu ise veya hediye olarak elde edilmiş ise.[24] Ekole göre, anarko kapitalist toplumda; serbest piyasa işleyişini, toplumsal kurumları, yasa uygulamalarını, güvenliği ve altyapıyı, devlet yerine kar amaçlı rekabete dayalı şirketlerin, yardım derneklerinin veya gönüllülüğe dayanan birliklerin düzenlemesi öngörülür.[25]

Anarko kapitalizm, piyasa teorisyenleri Gustave de Molinari, Frederic Bastiat ve Robert Nozick ile birlikte Amerikalı bireyciler Tucker ve Spooner gibi düşünürlerin fikirleri ile şekillenmiştir [26] Bir tür bireyci anarşizm biçimi olarak karakterize edilir [27] Fakat, Tucker ve Spooner'ın çizgisinde olan bireyci anarşizmden farklı olarak, anarko kapitalizm emek değer teorisini ve onun normatif uygulamalarını reddeder. Anarko kapitalist düşünceler agorizm ve piyasa merkezli liberteryen sol felsefelerin gelişimine katkılarda bulunmuştur.[28]

Anarko kapitalizm hem doğal haklar[29] hem de faydacı (utilitarian)[30] temelde savunulmuştur. Rothbard uzlaşmaya dayalı değişimi ifade eden serbest piyasa kapitalizmini,[31] onu yoketmek üzere baskıcı yöntemler kullanan hükümet ve büyük şirketler arasında bir birliktelik olarak tanımladığı devlet kapitalizminden ayırır.[32] Bu bağlamda Rothbard "kapitalizm"i anarşizmin en yetkin ifade biçimi ve aynı şekilde anarşizmi de kapitalizmin en yetkin ifade biçimi olarak tanımlamıştır.[33]

Objektivizm[değiştir | kaynağı değiştir]

Dünyayı kaldıran Atlas.

20. yüzyılın ünlü düşünürlerinden Ayn Rand'ın eserleri ilk yayınlandıkları andan itibaren entelektüel alanda önemli bir etki yaratmıştır. Onun ortaya koyduğu yeni ahlak anlayışı (akılcı bencillik ahlakı) zamanın altruist-kolektifçi modasına meydan okumuştur. Objektivizm olarak bilinen felsefesi ünlü romanlarının temasıdır.

Ona göre etik mistik bir fantezi ya da sosyal bir anlaşma değildir, vazgeçilebilir, sübjektif bir lüks de değildir. Etik; doğaüstü güçlerin, insanın komşuları ve kaprislerinin lütfu olarak değil, realite ve hayatın doğasının bir lütfu olarak, bireyin hayatta kalmasının nesnel bir gereksinimidir. Objektivist etik akılcı bencilliği, yani insanı kurban etme ilkelliğinin ötesine asla geçememiş, akılcı olmayan kaba kuvvet kullanıcılarının arzuları, hisleri veya kaprisleri ile üretilen değerleri değil, insan bekasının gerektirdiği değerleri destekler ve savunur.[34]

Sol-liberteryenizm[değiştir | kaynağı değiştir]

Liberteryen sosyalizm[değiştir | kaynağı değiştir]

Liberteryen sosyalizm veya özgürlükçü sosyalizm ( sosyalist anarşizm[35][36] ya da sol liberteryenizm olarak da adlandırılır.[37][38]), güdümsüz, ekonomik ya da toplumsal katmansız, birey özgürlüğüne ve eşitliğine dayalı, her tür bilgiye erişmede ve kullanmada fırsat eşitliği sağlayan, anarşist özelliklere sahip bir sosyalizm anlayışıdır.[39]

Bu eşitlik ve özgürlük, ancak özel mülkiyetin sona erdirilmesiyle mümkün olacaktır.[40] Böylece üretim ve kaynakların, toplumun bütününü kapsayacak biçimde paylaştırılması sağlanır. Bununla birlikte Liberteryen sosyalizm, gayrimeşru otoriteyi tanımlamayı, eleştirisini yapmayı ve sonuçta da toplum yaşamının her yanındaki varlığını ortadan kaldırmayı amaçlar. Libertereyn sosyalistlere göre “gerek ekonomik, politik, dinsel; gerekse cinsiyetçi olarak kurumsallaşan güç, hem özneyi (faîl) hem nesneyi (mefûl) vahşileştirir.”[41]

Diğer yönetsel sosyalizm anlayışları devlette ya da siyasi partilerde egemenlik kurmak üzere ekonomi ve kamu yönetimi alanlarında etkinlik gösterirken; Liberteryen sosyalistler, sendikalar, meslek odaları, işçi konseyleri, belediyeler, yurttaş meclisleri (mahfilleri) vb. bürokratik olmayan, doğrudan demokrasi uygulanabilecek alanlara yönelmektedirler.[42] Liberteryen sosyalistler, devlet yapılanmasını kapitalist sınıf egemenliğinin surları ve kalesi olarak tanımlar.[43]

Liberteryen sosyalizm olarak nitelenen siyasi felsefe, anarko-komünizm, anarko-kolektivizm, anarko-sendikalizm gibi anarşizm varyantlarını,[44] ortaklığı,[45],toplumsal ekolojiyi,[46] özyönetimciliği ve konsey komünizmini kapsamaktadır).[47] Bazı kaynaklar Libertereyn sosyalizmi kısmi ve yan anlamlı olarak anarşizm[48] ve sosyalist anarşizm ile bağdaştırır.[36][49]

Geoliberteryenizm[değiştir | kaynağı değiştir]

Henry George

Geoliberteryenizm, liberteryenizm ile georgizmi sentezleyen politik hareket ve ideolojidir.[50][51]

Geoliberteryenler, georgizm savuncularıdır. Pozisyon olarak tüm doğal kaynakları - en önemlisi toprağı - tüm bireylerin eşit erişim hakkına sahip, ortak varlıklar olarak düşünürler; bu sebepten dolayı onlara göre bireylerin herhangi bir arazi üzerinde özel mülkiyet talep etmesi durumunda topluma kira ödemesi gerekir.

19. yüzyılın sonlarında Georgizm özellikle Amerikalı liberteryenler arasında etkili olmuştur. Georgist felsefe ekonomist Henry George ve yazılarına dayanmaktadır. Georgistler arazi değeri üzerinden vergi ödenmesinin ekonomik, verimli, adil ve hakkaniyete uygun olduğunu ve daha az adil ve verimli diğer vergilerin azaltılabileceğini veya ortadan kaldırılabileceğini, vergilerin zenginler tarafından öncelikle ödeneceğini ve ekonomik eşitsizliğin azalacağını, böylece yeterli gelir elde edilebileceğini savunur. Arazi değeri üzerinden vergi, birçok kişi tarafından ilerici bir vergi olarak tarif edilmiştir.[52]

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Aydınlık Çağ[değiştir | kaynağı değiştir]

John Locke

18. yüzyıl boyunca klasik liberal fikirler Avrupa ve kuzey Amerikada gelişti, liberteryenlerin çeşitli okullarını etkiledi. Felsefi anlamda liberteryen kelimesi ilk olarak determinizm karşıtı, özgür iradeye inanan düşünürler tarafından kullanılmaya başlanmıştır.

John locke'un yazıları bu dönemde etkili olmuştur. Locke, siyaset kuramını toplumsal sözleşme teorisi üzerine kurmuştu. Thomas Hobbes gibi o da insanın doğası gereği bencil olduğuna inanıyordu fakat Hobbes'ın aksine Locke, toplumsal ilişkilerin sağduyu ve hoşgörü üzerine kurulu olduğuna da inanıyordu. Doğal olarak tüm insanlar eşit ve özgürdü. Herkesin kendi "hayat, sağlık, özgürlük ve mülkiyet"ini savunmak için doğuştan sahip olduğu hakları bulunmaktaydı.

Mutualizm[değiştir | kaynağı değiştir]

Mutualizm, 18. yüzyılda İngiliz ve Fransız işçi hareketleri ile ortaya çıktı ve ardından Fransa'da Pierre-Joseph Proudhon, ABD'de diğer bazı düşünürlerle bağlantılı olarak anarşist görünüm kazandı.[53] Birleşik Devletler'de, örneğin Benjamin Tucker ve William B. Greene gibi bireyci anarşistler üzerinde etkisi görüldü.

Mutualizmin önemli kavramları arasında; federasyon, karşılıklılık, özgür ortaklık, gönüllülüğe dayanan sözleşmeler, kredi ve para reformu bulunur. Birçok mutualistin görüşüne göre hükümet müdahalesinin olmadığı bir serbest piyasa - emek değer teorisine göre - kar, kira ve faizi kaldırarak, fiyatları emek maliyetlerine çeker ve şirketler için işçilerin rekabeti yerine; firmaların ücretleri arttırarak işçiler için rekabet ettiği bir düzen sağlanır.[54][55]

Mutualizm, kimi zaman bireyci ve kollektivist anarşizm arasında bir yerlerde bir sentez olarak görülür.[56] Bu düşünce mutualistlerin kendi eserlerinde dile getirilmiştir. "Mülkiyet Nedir?" adlı eserinde Proudhon "özgürlük" kavramına eşdeğer olarak komünizm ve mülkiyetin diyalektik sentezi olan "anarşi" kavramını önerir.[57] Pierre-Leroux'tan esinlenen Greene, mutualizmi üç felsefenin sentezinde arar:“komünizm, kapitalizm ve sosyalizm.[58] Sonraki bireyci anarşistler mutualist terimini “sentez” temasına çok az vurgu yaparak kullandılar.

Proudhon’dan önce, Josiah Warren’de başarısız Owencı deneyimin ardından benzer görüşler [59] öne sürmüştür.[60] 1840 ve 1850’lerde, Charles A. Dana [61] ve William B. Greene, Proudhon’un çalışmalarını ABD’de tanıttı. Greene Proudhon’un mutualizm kavramını ABD koşullarında yeniden değerlendirdi ve Benjamin R. Tucker'a bundan bahsetti.[62]

Bireyci anarşizm[değiştir | kaynağı değiştir]

İlk Amerikalı anarşist olarak kabul edilen ve ilk anarşist dergisi "Barışçıl Devrimci"nin yazarı Josiah Warren.

Farklı geleneklerden oluşan bireyci anarşizm [63] bireysel bilincin ve bireysel çıkarın herhangi bir kollektif organ ya da kamu otoritesi tarafından engellenmemesi gerektiğine inanır.[64] Bireyci anarşizm, sosyal, sosyalist, kollektivist, komünalist akımların ortak mülkiyet düşüncesine karşı mülkiyetin bireylerin elinde bulunması fikrine olumlu yaklaşım sergiler.[65] Bazı önemli temsilcileri: Henry David Thoreau [66], Josiah Warren ve Murray Rothbard’dır. Josiah Warren ilk Amerikan anarşist olarak kabul edilir. 1833 yılı boyunca Barışçıl Devrimci adlı haftalık dört sayfalık yayını kendi kurduğu yayın evinde yayınlamıştır. Ayrıca genelde William Godwin de bireyci anarşist olarak değerlendirilir.[67] Godwin, yardımseverlik düşüncesini savunurken bunun yanında her bireyin, kendi emek ve mülkiyeti üzerinde bireysel söz hakkını dile getirmiş ve sonunda ortadan kalkmasıyla sonuçlanacak olan hükümetin zamanla küçülmesine yol açacak ilerlemeci akılcılığa inanmıştır.

Daha az radikal olmak üzere [68] farklı bir bireyci anarşizm türü, Boston anarşistleri'nce savunuldu. Bunlar, serbest piyasa ve özel mülkiyeti destekliyorlardı.[69] Özgürlüğün ve mülkiyetin korunmasını özel sözleşmelerle sağlama taraftarıydılar.[70] Bunun yanında emeğin, maaş karşılığı takasını öngörüyorlardı,[71] buna rağmen devlet tekelinde kapitalizmin (devlet garantisinde tekel olarak tanımlanır)[72]) emeğin karşılığını sağlamayacağı uyarısını da yapıyorlardı. 19 yüzyılda dahi Amerikalı bireyciler arasında çeşitli konularda görüş ayrılıkları ortaya çıkmıştı ve bu yüzden bireyci anarşizm açısından belirli bir teoriden bahsetmek mümkün görünmemektedir. Örneğin Tucker entelektüel mülkiyet haklarına karşı çkarken; Spooner desteklemekteydi.[73] Tucker sadece kullanıldığı sürece toprak mülkiyetini savunurken, Byington ve Spooner mülkiyet konusunda bu tür bir kısıtlamadan bahsetmiyordu.[74][75]

Önemli bir ayrışma, 19. yüzyılda Tucker ve bazı başka anarşistler, doğal haklar düşüncesini terk edip, Stirner'in felsefesi ışığında "egoizm"i benimsediklerinde görüldü.[76][77] Bu yüzyılın ardından “bireyci anarşizmin doruk dönemi kapandı” [78] Fakat, bireyci anarşizm, daha sonra Murray Rothbard ve 20. yüzyılın ortalarında anarko kapitalistlerce daha geniş bir çerçevede özgürlükçü hareket akımlarından biri olarak çeşitli değişikliklerle benimsendi.[79][80]

Birinci Enternasyonal[değiştir | kaynağı değiştir]

Şiddetli reaksiyoner dönemin takip edeceği 1848 devrimleri sosyalist hareket açısından önemli bir aşamaydı. Devrimci hareketin ikinci en önemli aşaması yaklaşık yirmi yıl sonra 1864’de Uluslararası Emekçiler Birliği’nin kurulması ile başladı. İçinde Fransız Proudhon taraftarları, Blanquistler, İngiliz sendikalistler sosyalist ve sosyal demokratların bulunduğu Birinci Enternasyonal farklı devrimci hareketleri ve dünya işçilerini bir araya getirmek üzere sınırları aşan uluslararası sosyalist bir örgüt olarak kuruldu. İşçi hareketi ile olan doğrudan bağı nedeniyle zamanla önemli bir güç haline geldi. Karl Marx örgütte önde gelen ve Genel Kurul üyelerinden biriydi. Sol siyasetten geniş yelpazede birçok oluşumu içinde barındıran birlik bu özelliğinden dolayı çeşitli görüş ayrılıklarına da sahne olmaktaydı. Proudhon taraftarları, mutualistler, Marx'ın devlet sosyalizmi düşüncesine karşı çıkıyorlar, küçük mülkiyet hakkını savunuyorlardı. Aynı şekilde Enternasyonal’in anti otoriter seksiyonunun yanında 1868 yılında örgüte katılan Bakunin'de, devletin devrimci alaşağı edilmesini ve mülkiyetin kollektifleştirilmesini savunuyordu. Başlangıçta kollektivistler ile marksistler birlikte Enternasyonal’i daha devrimci sosyalist bir eğilime çekmek için çalışmış olsalar da sonraları örgüt, Marx ve Bakunin ile diğer önemli figürler çevresinde kamplara ayrıldı. Bakunin, Marx’ın düşüncelerini otoriter buluyor eğer Marksist bir parti iktidara gelirse, parti liderlerinin, karşısında savaştıkları yönetici sınfın yerini alacağı öngörüsünü ileri sürüyordu.[81] 1872 yılında bu çatışma iki grup arasında doruk noktasına ulaştı ve Lahey Kongresinde ayrılık kesinleşti. Marx’ın girişimleriyle Bakunin ve James Guillaume, Enternasyonal’den ihraç edildi ve yönetim merkezi New York’a taşındı. Buna karşılık Enternasyonal’in anti-otoriter grubu devrimci anarşist bir program kabul ederek St Imier Kongresi'nde anarşist enternasyonali kurdu.[82] Birinci Enternasyonal’in anti otoriter kesimi “ayrıcalıkları ve devlet otoritesini” özgür emek örgütleri ile alaşağı etmek “ isteyen anarko sendikalislerin öncüleri oldular.[83]

Ekonomik liberalizmin dirilişi[değiştir | kaynağı değiştir]

1996, David Nolan

Murray Rothbard, 19. yüzyıl Amerikan bireyci anarşistlerin klasik liberal fikirlerin etkisiyle şekillenmiş çalışmalarından etkilendi. [84] 19. yüzyılda bireycilerin bir emek değer teorisi vardı, fakat Rothbard neokalisk iktasadın bir öğrencisi olarak emek değer teorisini kabul etmedi. Rothbard 19. yüzyıl Amerikan bireycilerinin savunduğu özel savunma ve serbest piyasayı Avusturya İktisat Okulunun ilkeleriyle birleştirmeye çalıştı.[85]

1971 yılında New York Times 17. yüzyıl filozofu Baruch Spinozanın modern liberteryenizmin habercisi olduğunu yazdı. Yazarlar, modern liberteryenizmin 18. ve 19. yüzyıl liberalizminin kısmen devamı olduğunu belirtti.[86] 1950'lerde yazar Ayn Rand adına objektivizm dediği bir felsefi sistem geliştirdi. Rand'ın fikirlerini ifade ettiği Hayatın Kaynağı ve Atlas Silkindi romanları ve diğer çalışmaları birçok liberteryeni etkiledi.[87] Bununla birlikte Rand, liberteryen etiketini reddetmiş ve "sağcı hippiler" olarak tanımladığı liberteryen hareketi sertçe kınamıştır.[88]

1960'larda, Vietnam Savaşı sırasında liberteryenler, anarşistler ve muhafazakarlar bölünmüştü. Bu dönemde ABD'de gençler orduya girmeye zorlanıyordu. Liberteryenler savaşa katılmaya karşı çıktı ve barış hareketlerine katıldı ve Rothbard'ın Liberteryen Forumu [89] gibi kendi yayınlarını kurmaya başladılar. Ayrıca 1960'larda Radikal Liberteryen İttifak [90] ve Bireysel Özgürlük Derneği [91] gibi kuruluşlar kuruldu. 1971 yılında küçük bir Amerikan grup David Nolan liderliğindeki Liberteryen Partiyi kurdu. Yıllar içinde kapitalizmi destekleyen onlarca liberteryen politik partinin dünya çapında ortaya çıktığı görüldü.

Modern liberteryenizm, Harvard Üniversitesi profesörü Robert Nozick'in Anarşi, Devlet ve Ütopya isimli kitabıyla akademik olarak tanınmıştır. Rawls'un adalet teorisini eleştirmek için yazdığı Anarşi, Devlet ve Ütopya kitabı modern liberteryenizmin en önemli kitaplarından biri haline gelmiştir. Bu kitapta Nozick, devletin rolünün, vatandaşları şiddetten ve hırsızlıktan korumak ve sosyal sözleşmelere uyulmasını sağlamakla sınırlı olduğu görüşünü savunmuştur. Anarşi, Devlet ve Ütopya 1975 yılında Ulusal Kitap Ödülünü kazandı.[92][93]

Etkili Liberteryen Düşünürler[değiştir | kaynağı değiştir]

Faydalı Yazılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Rothbard, Murray N. (1979). "Myth and Truth About Libertarianism," LewRockwell.com, [1]
  2. ^ Rothbard, Murray N. (1982). The Ethics of Liberty, Mises.org [2]
  3. ^ Woodcock, George (2004). Anarchism: A History Of Libertarian Ideas And Movements. Peterborough, Ont.: Broadview Press. ss. 16. ISBN 9781551116297. "for the very nature of the libertarian attitude -- its rejection of dogma, its deliberate avoidance of rigidly systematic theory, and, above all, its stress on extreme freedom of choice and on the primacy of the individual judgment" 
  4. ^ "Libertarianism". Encyclopædia Britannica. http://www.britannica.com/EBchecked/topic/339321/libertarianism. Erişim tarihi: 20 May 2014. "libertarianism, political philosophy that takes individual liberty to be the primary political value" 
  5. ^ Hussain, Syed B. (2004). Encyclopedia of Capitalism. Vol. II : H-R.. New York: Facts on File Inc. ss. 492. ISBN 0816052247. http://books.google.com/books?id=FbVZAAAAYAAJ. "In the modern world, political ideologies are largely defined by their attitude towards capitalism. Marxists want to overthrow it, liberals to curtail it extensively, conservatives to curtail it moderately. Those who maintain that capitalism is a excellent economic system, unfairly maligned, with little or no need for corrective government policy, are generally known as libertarians." 
  6. ^ Carlson, Jennifer D. (2012). "Libertarianism". In Miller, Wilburn R., ed. The Social History of Crime and Punishment in America. London: Sage Publications. p. 1007. ISBN 1412988764. "There exist three major camps in libertarian thought: right-libertarianism, socialist libertarianism, and left-libertarianism"
  7. ^ Vallentyne, Peter (September 5, 2002). "Libertarianism". Edward N. Zalta. The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Spring 2009 bas.). Stanford, CA: Stanford University. http://plato.stanford.edu/archives/spr2009/entries/libertarianism/. Erişim tarihi: March 5, 2010. "Libertarianism is committed to full self-ownership. A distinction can be made, however, between right-libertarianism and left-libertarianism, depending on the stance taken on how natural resources can be owned" 
  8. ^ Caplan, Bryan (2008). "Anarchism". In Hamowy, Ronald, ed. The Encyclopedia of Libertarianism. Thousand Oaks, CA: SAGE Publications. ISBN 978-1-4129-6580-4. pp. 10–13. "Libertarianism puts severe limits on morally permissible government action. If one takes its strictures seriously, does libertarianism require the abolition of government, logically reducing the position to anarchism? Robert Nozick effectively captures this dilemma: 'Individuals have rights, and there are things no person or group may do to them (without violating their rights). So strong and far-reaching are these rights that they raise the question of what, if anything, the state and its official may do.' Libertarian political philosophers have extensively debated this question, and many conclude that the answer is 'Nothing'."
  9. ^ Friedman, David D. (2008). "libertarianism". The New Palgrave Dictionary of Economics. 2nd Edition. "Libertarians differ among themselves in the degree to which they rely on rights-based or consequentialist arguments and on how far they take their conclusions, ranging from classical liberals, who wish only to drastically reduce government, to anarcho-capitalists who would replace all useful government functions with private alternatives."
  10. ^ Walia, Shelley (Dec 11, 2005). "The triumph of anarchism". The Hindu. "Chomsky, argues McGilvray, "sees anarchosyndicalism as a modification of the basic Enlightenment conception of the person as a free and responsible agent, a modification required to meet the challenge of private power. Empowering individuals by putting control back into their hands is the best way to meet this challenge and provide a meaningful form of freedom."" 
  11. ^ Edgley, Alison. "Libertarian Socialism". Canterbury Chirst Church University College. http://www.chomsky.info/onchomsky/1999----.pdf. "The classic liberal tradition with its roots in the Enlightenment and its emphasis on freedom is central for Chomsky in any definition of libertarian socialism." 
  12. ^ Chris Matthew Sciabarra, Ayn Rand, The Pennsylvania State University Press, Pennsylvania, 1995, s. 266
  13. ^ Max Nettlau, Anarşizmin Kısa Tarihi, s. 75 ve s. 145
  14. ^ Atilla Yayla, Liberalizm, Turhan Kitabevi, Ankara, 1992, s. XIV
  15. ^ Steven Teles and Daniel A. Kenney, chapter "Spreading the Word: The diffusion of American Conservativsm in Europe and beyond," (pp. 136–169) in Growing apart?: America and Europe in the twenty-first century by Sven Steinmo, Cambridge University Press, 2008, The chapter discusses how libertarian ideas have been more successful at spreading worldwide than social conservative ideas.
  16. ^ Anthony Gregory, Real World Politics and Radical Libertarianism, LewRockwell.com, April 24, 2007.
  17. ^ Boaz, David (1998). Libertarianism: A Primer. "A Note on Labels: Why 'Libertarian'?". Free Press. pp. 22-26.
  18. ^ Hamowy (2008). "Depending on the context, libertarianism can be seen as either the contemporary name for classical liberalism, adopted to avoid confusion in those countries where liberalism is widely understood to denote advocacy of expansive government powers, or as a more radical version of classical liberalism."
  19. ^ Hamowy, Ronald, ed. (2008), "Anarchism", The Encyclopedia of Libertarianism, ss. 296 
  20. ^ Richardson (2001). p. 43
  21. ^ "This volume honors the foremost contemporary exponent of free-market anarchism. One contributor describes Murray Rothbard as 'the most ideologically committed zero-State academic economist on earth'." Review by Lawrence H. White of Man, Economy, and liberty: Essays in honor of Murray N. Rothbard, published in Journal of Economic Literature, Vol XXVIII, June 1990, page 664
  22. ^ Anarcho-capitalism has a theory of legitimacy that supports private property as long as it was obtained by labor, trade, or gift.Rothbard, Murray (1969) Confiscation and the Homestead PrincipleNuvola mimetypes pdf.pngPDF (580 KiB) The Libertarian Forum Vol. I, No. VI (June 15 1969) Retrieved 5 August 2006
  23. ^ "anarcho-capitalism." Oxford English Dictionary. 2004. Oxford University Press
  24. ^ Rothbard, Murray (1969) Confiscation and the Homestead PrincipleNuvola mimetypes pdf.pngPDF (580 KiB) The Libertarian Forum Vol. I, No. VI (June 15 1969) Retrieved 5 August 2006
  25. ^ Hess, Karl. "The Death of Politics". Interview in Playboy Magazine, March 1969
  26. ^ DeLeon, David. The American as Anarchist: Reflections on Indigenous Radicalism. Johns Hopkins University Press, 1978, p. 127 and Blackwell Encyclopaedia of Political Thought, 1987, ISBN 0-631-17944-5, p. 290: "A student and disciple of the Austrian economist Ludwig von Mises, Rothbard combined the laissez-faire economics of his teacher with the absolutist views of human rights and rejection of the state he had absorbed from studying the individualist American anarchists of the nineteenth century such as Lysander Spooner and Benjamin Tucker. (Rothbard himself is on the anarchist wing of the movement.)"
  27. ^ Adams, Ian. 2002. Political Ideology Today. p. 135. Manchester University Press; Ostergaard, Geoffrey. 2003. Anarchism. In W. Outwaite (Ed.), The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought. p. 14. Blackwell Publishing
  28. ^ Konkin, Samuel Edward. New Libertarian Manifesto. KoPubCo year = 2006. ISBN 9780977764921.  (online version)
  29. ^ Murray Rothbard and Hans-Hermann Hoppe
  30. ^ e.g. by David D. Friedman
  31. ^ Rothbard, Murray N. A Future of Peace and Capitalism. In Modern Political Economy. James H. Weaver (ed.). pp 419. Allyn and Bacon.
  32. ^ Murray Rothbard, A Future of Peace and Capitalism; Murray Rothbard, Left and Right: The Prospects for Liberty.
  33. ^ Exclusive Interview With Murray Rothbard The New Banner: A Fortnightly Libertarian Journal (25 February 1972)
  34. ^ Ayn Rand, Bencilliğin Erdemi, S. 1
  35. ^ Ostergaard, Geoffrey. "Anarşizm". A Dictionary Marxist Thought. Blackwell Publishing, 1991. p. 21.
  36. ^ a b Noam Chomsky, Carlos Peregrín Otero. Language and Politics. AK Press, 2004, p. 739
  37. ^ Murray Bookchin and Janet Biehl. The Murray Bookchin Reader. Cassell, 1997. p. 170
  38. ^ Steven V Hicks, Daniel E Shannon. The American journal of economics and sociolology. Blackwell Pub, 2003. p. 612
  39. ^ Baake, David. "Prospects for Libertarian Socialism", Zmag (June 2005).
  40. ^ Mendes, Silva. ‘Socialismo Libertário ou Anarchismo’ Vol. 1 (1896): “Society should be free through mankind's spontaneous federative affiliation to life, based on the community of land and tools of the trade; meaning: Anarchy will be equality by abolition of private property and liberty by abolition of authority”
  41. ^ Ackelsberg, Martha A. (2005). Free Women of Spain: Anarchism and the Struggle for the Emancipation of Women. AK Press. ss. s. 41. ISBN 978-1-902593-96-8. 
  42. ^ Rocker, Rudolf (2004). Anarcho-Syndicalism: Theory and Practice. AK Press. ss. s. 65. ISBN 978-1-902593-92-0. 
  43. ^ Guerin, Daniel, Anarchism: A Matter of Words: " Some contemporary anarchists have tried to clear up the misunderstanding by adopting a more explicit term: they align themselves with libertarian socialism or communism."
    Faatz, Chris, Towards a Libertarian Socialism.
  44. ^ Sims, Franwa (2006). The Anacostia Diaries As It Is. Lulu Press. ss. s. 160. 
  45. ^ A Mutualist FAQ: A.4. Are Mutualists Socialists?
  46. ^ Bookchin, Murray. Post-Scarcity Anarchism AK Press (2004) p.xl
  47. ^ Chomsky, Noam. Chomsky on Democracy and Education Routledge (2002) p.133
  48. ^ Ross, Dr. Jeffery Ian. Controlling State Crime Transaction Publishers (200) p.400
  49. ^ Ostergaard, Geoffrey. "Anarchism". A Dictionary of Marxist Thought. Blackwell Publishing, 1991. p. 21.
  50. ^ "Foldvary, Fred E. Geoism and Libertarianism. The Progress Report". Progress.org. http://www.progress.org/archive/fold251.htm. Erişim tarihi: 2013-03-26. 
  51. ^ Karen DeCoster, Henry George and the Tariff Question, LewRockwell.com, April 19, 2006.
  52. ^ Land Value Taxation: An Applied Analysis, William J. McCluskey, Riël C. D. Franzsen
  53. ^ "A member of a community," The Mutualist; this 1826 series criticized Owen's proposals, and has been attributed to Josiah Warren or another dissident Owenite in the same circles; Wilbur, Shawn, 2006, "More from the 1826 "Mutualist"?"
  54. ^ [3]
  55. ^

    Under the mutual system, each individual will receive the just and exact pay for his work; services equivalent in cost being exchangeable for services equivalent in cost, without profit or discount; and so much as the individual laborer will then get over and above what he has earned will come to him as his share in the general prosperity of the community of which he is an individual member.

    "Communism versus Mutualism", Socialistic, Communistic, Mutualistic and Financial Fragments. (Boston: Lee & Shepard, 1875), William Batchelder Greene

  56. ^ Avrich, Paul. Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America, Princeton University Press 1996 ISBN 0-691-04494-5, p.6
    Blackwell Encyclopaedia of Political Thought, Blackwell Publishing 1991 ISBN 0-631-17944-5, p.11
  57. ^ Proudhon, Pierre-Joseph What is Property? (1840), p. 281
  58. ^ Greene, William B. "Communism — Capitalism — Socialism", Equality (1849)[4], p. 59.
  59. ^ Warren published the periodical The Peaceful Revolutionist in 1833, seven years before Proudhon's "What is Property."
  60. ^ "While more learned men lost faith in utopias and in human nature when the New Harmony experiment failed, Warren became more trusting than before in man's intelligence and perfectibility." - Native American Anarchism, pg. 94, Eunice Schuster
  61. ^ Dana, Charles A. Proudhon and his "Bank of the People" (1848).
  62. ^ Tucker, Benjamin R., "On Picket Duty", Liberty (Not the Daughter but the Mother of Order) (1881-1908); 5 January 1889; 6, 10; APS Online pg. 1
  63. ^ Ward, Colin. Anarchism: A Very Short Introduction. Oxford University Press, 2004, p. 2
  64. ^ Heywood, Andrew, Key Concepts in Politics, Palgrave, ISBN 0-312-23381-7, 2000, p. 46
  65. ^ Woodcock. George. 2004. Anarchism: A History of Libertarian Ideas and Movements. Broadview Press. p 20
  66. ^ Johnson, Ellwood. The Goodly Word: The Puritan Influence in America Literature, Clements Publishing, 2005, p. 138: "…a political theory that has usually been named 'anarchist individualism'…The theory, however, does not advocate anarchism in the sense, for example, of the destruction of institutions; its purpose is only description. Emersonian and Thoreauavian anarchism does not call for any specifiable program of rebellion or destruction of social institutions, but merely asserts one abiding truth…" Encyclopaedia of the Social Sciences, edited by Edwin Robert Anderson Seligman, Alvin Saunders Johnson, 1937, p. 12: "The noblest and most eloquent statement of this essentially anarchist individualism came a generation later in Thoreau's essay on Civil Disobedience" Bool, Henry, Henry Bool's Apology for His Jeffersonian Anarchism, 1901: "I am a believer in the doctrines of the individualistic school of Anarchists, to which Garrison, Emerson, Proudhon, Thoreau, Spooner, Andrews, Warren and Tucker belong."
  67. ^ Woodcock, George. 2004. Anarchism: A History Of Libertarian Ideas And Movements. Broadview Press. p. 20
  68. ^ Levy, Carl. Anarchism. Microsoft® Encarta® Online Encyclopedia 2007. http://uk.encarta.msn.com/encyclopedia_761568770_1/Anarchism.html
  69. ^ "Anarchism is a word without meaning, unless it includes the liberty of the individual to control his product or whatever his product has brought him through exchange in a free market - that is, private property. Whoever denies private property is of necessity an Archist." "ANARCHISM AND PROPERTY", by Benjamin Tucker in "The New Freewoman", November 15 1913
  70. ^ Benjamin Tucker, "defense is a service like any other service; that it is labor both useful and desired, and therefore an economic commodity subject to the law of supply and demand; that in a free market this commodity would be furnished at the cost of production; that, competition prevailing, patronage would go to those who furnished the best article at the lowest price; that the production and sale of this commodity are now monopolized by the State; and that the State, like almost all monopolists, charges exorbitant prices" "Instead of a Book" (1893)
    "Anarchism does not exclude prisons, officials, military, or other symbols of force. It merely demands that non-invasive men shall not be made the victims of such force. Anarchism is not the reign of love, but the reign of justice. It does not signify the abolition of force-symbols but the application of force to real invaders." Tucker, Benjamin. Liberty October 19 1891.
  71. ^ Tucker, Benjamin. Labor and Its Pay, from Individual Liberty: Selections from the Writings of Benjamin T. Tucker
  72. ^ Schwartzman, Jack. Ingalls, Hanson, and Tucker: Nineteenth-Century American Anarchists. American Journal of Economics and Sociology, Vol. 62, No. 5 (November, 2003). p. 325
  73. ^ Spooner, Lysander. The Law of Intellectual Property
  74. ^ Carl Watner. Benjamin Tucker and His PeriodicalNuvola mimetypes pdf.pngPDF (868 KiB), Liberty. Journal of Libertarian Studies, Vol. 1, No. 4, p. 308
  75. ^ Watner, Carl. Spooner Vs. LibertyNuvola mimetypes pdf.pngPDF (1.20 MiB) in The Libertarian Forum. March 1975. Volume VII, No 3. ISSN 0047-4517. pp. 5-6.
  76. ^ Watner, Carl. 1977. "Benjamin Tucker and His Periodical, Liberty." Journal of Libertarian Studies
  77. ^ Brooks, Frank H. 1994. The Individualist Anarchists: An Anthology of Liberty (1881-1908). Transaction Publishers. p. 75.
  78. ^ Avrich, Paul. 2006. Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America. AK Press. p. 6
  79. ^ Levy, Carl. Anarchism. Microsoft Encarta Online Encyclopedia 2007.
  80. ^ Miller, David. Anarchism. The Blackwell Encyclopaedia of Political Thought 1987. p. 11
  81. ^ Bakunin, Mikhail (1991) [1873]. Statism and Anarchy. Cambridge University Press. ISBN 0-521-36973-8. 
  82. ^ Graham, Robert ''Anarchism (Montreal: Black Rose Books 2005) ISBN 1-55164-251-4
  83. ^ Resolutions from the St. Imier Congress, in Anarchism: A Documentary History of Libertarian Ideas, Vol. 1, p.100 [5]
  84. ^ DeLeon, David (1978). The American as Anarchist: Reflections on Indigenous Radicalism. Johns Hopkins University Press. p. 127. "only a few individuals like Murray Rothbard, in Power and Market, and some article writers were influenced by [past anarchists like Spooner and Tucker]. Most had not evolved consciously from this tradition; they had been a rather automatic product of the American environment."
  85. ^ "The Spooner-Tucker Doctrine: An Economist's View, Journal of Libertarian Studies, vol. 20, no. 1, p. 7 (1965, 2000)
  86. ^ Stan Lehr and Louis Rossetto Jr., PAY WALL ARTICLE The New Right Credo – Libertarianism, The New York Times Magazine, January 10, 1971. Quotes: "Baruch Spinoza, the 17th-century philosopher, was a forerunner of modern libertarians.; "Modern libertarianism is thus in some respects a continuation of 18th-century and 19th-century liberalism. On the other hand, modern libertarianism is on a much more solid intellectual footing than old-style liberalism ever was. While many early liberals tried to argue that 'all men are endowed by their Creator with certain inalienable rights,' this was merely reversal of the old divine-right theory of kings, albeit with happier results. Both theories were based on equally spurious premises. In contrast, modern libertarianism argues not from unprovable mysticism, but rather from a scientific appraisal of the nature of man and his needs."
  87. ^ Rubin, Harriet (September 15, 2007). "Ayn Rand's Literature of Capitalism". The New York Times. http://www.nytimes.com/2007/09/15/business/15atlas.html. Erişim tarihi: September 18, 2007. 
  88. ^ "What was Ayn Rand's view of the libertarian movement?". Ayn Rand Institute. http://www.aynrand.org/site/PageServer?pagename=ar_libertarianism_qa. "More specifically, I disapprove of, disagree with and have no connection with, the latest aberration of some conservatives, the so-called "hippies of the right," who attempt to snare the younger or more careless ones of my readers by claiming simultaneously to be followers of my philosophy and advocates of anarchism. [...] libertarians are a monstrous, disgusting bunch of people: they plagiarize my ideas when that fits their purpose, and denounce me in a more vicious manner than any communist publication when that fits their purpose" 
  89. ^ Ronald Lora, William Henry Longton, (1999) Conservative press in 20th-century America, pp. 367–374, Westport CT: Greenwood Publishing Group
  90. ^ Marc Jason Gilbert, The Vietnam War on campus: other voices, more distant drums, p. 35, 2001, Greenwood Publishing Group, ISBN 0-275-96909-6
  91. ^ Rebecca E. Klatch, A Generation Divided: The New Left, the New Right, and the 1960s, University of California Press, 1999 pp. 215–237.
  92. ^ National Book Award: 1975 – Philosophy and Religion
  93. ^ David Lewis Schaefer, Robert Nozick and the Coast of Utopia, The New York Sun, April 30, 2008.