Vietnam Savaşı

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Vietnam Savaşı
Soğuk Savaş
VietnamMural.jpg
Saat yönüyle; ABD'ye ait helikopterlere binen askerler. Vietnam'da yanan bir ev. My Lai katliamına ait bir görüntü ve çatışmada olan ABD askerleri
Tarih 1 Kasım 1955 - 15 Mayıs 1975
Bölge Kuzey Vietnam, Güney Vietnam, Kamboçya, Laos
Sonuç Kuzey Vietnam zaferi
Taraflar
Güney Vietnam Güney Vietnam
Amerika Birleşik Devletleri ABD
Filipinler Filipinler
Güney Kore Güney Kore
Kamboçya Khmer Cumhuriyeti
Laos Laos Krallığı
Tayland Tayland
Avustralya Avustralya
Yeni Zelanda Yeni Zelanda
Çin Cumhuriyeti Çin Cumhuriyeti
Kuzey Vietnam Kuzey Vietnam
FNL Flag.svg Vietkong
Çin Halk Cumhuriyeti Çin Halk Cumhuriyeti
Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği Sovyetler Birliği
Kuzey Kore Kuzey Kore
Flag of Democratic Kampuchea.svg Kızıl Kmerler
Laos Pathet Lao
Komutanlar
Güney Vietnam Nguyen Van Thieu
Güney Vietnam Ngo Dinh Diem
Amerika Birleşik Devletleri John F. Kennedy
Amerika Birleşik Devletleri Lyndon Johnson
Amerika Birleşik Devletleri Robert McNamara
Amerika Birleşik Devletleri William Westmoreland
Amerika Birleşik Devletleri Richard Nixon
Amerika Birleşik Devletleri Gerald Ford
Amerika Birleşik Devletleri Creighton Abrams
Filipinler Ferdinand Marcos
Güney Kore Park Chung-hee
Kuzey Vietnam Ho Chi Minh
Kuzey Vietnam Le Duan
Kuzey Vietnam Nguyen Chi Thanh
Kuzey Vietnam Vo Nguyen Giap
Kuzey Vietnam Truong Nhu Tang
Kuzey Vietnam Van Tien Dung
Kuzey Vietnam Tran Van Tra
Kuzey Vietnam Duong Van Nhut
Kuzey Vietnam Đồng Sỹ Nguyên
Kuzey Vietnam Le Duc Anh
FNL Flag.svg Trần Văn Trà
FNL Flag.svg Nguyen Van Linh
Güçler
~1.830.000 (1968)
Güney Vietnam: 850.000
ABD: 536.100
Güney Kore: 50.000
Tayland & Filipinler: 10.450
Avustralya: 7,672
Yeni Zelanda: 3.890
Diğer Batı İttifakı Güçleri: 65.000
~461.000
Kuzey Vietnam: 287.465 (Ocak 1969)[1]
Çin Halk Cumhuriyeti: 170.000
Sovyetler Birliği: 3.000
Kuzey Kore: 300-600
Kayıplar
Flag of South Vietnam.svg Güney Vietnam
220,357-316,000 ölü, 1,170,000 yaralı
Amerika Birleşik Devletleri ABD
58,220 ölü, 303,635 yaralı, 1,687 kayıp
Güney Kore Güney Kore
5,099 ölü, 10,962 yaralı, 4 kayıp
Avustralya Avustralya
521 ölü, 3,000 yaralı
Yeni Zelanda Yeni Zelanda
37 ölü, 187 yaralı
Tayland Tayland
1,351 ölü
Laos Laos Krallığı
30,000 ölü, yaralı sayısı bilinmiyor

Toplam ölü: 315,384-412,000
Toplam yaralı: 1,490,000+

Flag of Vietnam.svg FNL Flag.svg

Kuzey Vietnam & Vietkong
1,176,000 ölü/kayıp (en yüksek tahmin), 600,000+ yaralı
Flag of the People's Republic of China.svg Çin Halk Cumhuriyeti
1,446 ölü, 4,200 yaralı
Flag of the Soviet Union (1955-1980).svg Sovyetler Birliği
16 ölü

Toplam ölü: 1,177,462 (en yüksek tahmin)
Toplam yaralı: 604,200+

Vietnamlı sivil ölü sayısı (her iki taraftan): ~2,000,000
Kamboçyalı sivil ölü sayısı: 700,000–1,000,000
Laoslu sivil ölü sayısı: ~50,000
Toplam sivil ölü sayısı: ~2,750,000 – 3,050,000

Vietnam Savaşı ya da İkinci Çinhindi Savaşı, Doğu Bloğu ülkeleri olan Kuzey Vietnam, Çin Halk Cumhuriyeti ve Sovyetler Birliği ile ABD destekçisi olan anti-komünist Güney Vietnam ve başta ABD arasında yaşanan savaştır. Kore Savaşı'ndan sonra Soğuk Savaş'ın ikinci sıcak çatışması olmuştur. ABD birlikleri 1963 yılından 1973 yılına kadar savaşa dahil olmuş ve 60.000 kadar askeri ölmüştür.

Viet Minh'in Kuruluşu[değiştir | kaynağı değiştir]

Çinhindi; İngiliz ve Fransız sömürgesiydi. III. Napolyon döneminde Fransızlar Annam, Kamboç, Koşen ve öteki bazı bölgeleri ellerine geçirmişler ve bu arada Hindistan ve Birmanya yoluyla Çinhindi'ne giren İngilizlerle Mekong'da çatışmışlar ve sonunda bu akarsuyu sınır yapmışlardır.

II. Dünya Savaşı'nda Çinhindi, Japonya'nın eline geçti. Bu devlet, 1945 yılında yenileceğini anlayınca buradaki milliyetçi duyguları körüklemiş ve bölge halkını silahlandırmıştır. Çinhindi'nde üç bağımsız devletin (Vietnam, Laos ve Kamboçya) kurulduğunu ilan ederek Vietnam'ı İmparator Bao Dai'nin yönetimine bırakmıştır.

1945 yılında Fransız Çinhindi'ne gelen ilk birlikler İngiltere'ninkilerdi. Bunlar Saygon'a geldiklerinde durumu karışık buldular. Çünkü, milliyetçi gruplar savaş sonu düzensizliğinden yararlanarak denetim kurmak için çaba gösterirken,1946 yılının sonuna gelindiğinde "Hür Fransa"ya bağlı birlikler de bölgedeki Fransızların hayatını korumak için mücadeleye başlamışlardı.

Truman ve Vietnam[değiştir | kaynağı değiştir]

Truman domino teorisi uyarınca Vietnam'da komünist bir iktidarın çevre bölgelere sıçrayacağını düşünerek bunu engellemek istemiştir. Truman'ın başkan olduğu dönemde, Fransızlar Vietnam'da hakim durumdaydı ve Ho Chi Minh liderliğindeki komünistlere karşı savaş vermekteydiler. ABD ise Fransa'ya cephane yardımında bulunuyordu.

Eisenhower ve Vietnam[değiştir | kaynağı değiştir]

Dwight Eisenhower döneminde Fransızlar Vietnam'dan çekilmişti ve Vietnam'da Komünistler ve milliyetçiler arasında iç savaş vardı. ABD de Fransa Vietnam'dan çekilince, Birleşmiş Milletler'le beraber, 17. paraleller sınır olmak üzere Kuzey ve Güney olarak ikiye ayrılmasını sağlamıştır. O dönemde Eisenhower'ın politikası barışçıl yollarla çözüldü. Eisenhower, başkanlığı döneminde her zaman barışçıl bir politika yürütmüştür; öte yandan Vietkong (komünist gerillalar) Güneye saldırınca bölgeye asker göndermiş ancak bu askerler sadece Güney askerlerini eğitmek amacıyla orada bulunmuş, herhangi bir mücadeleye girmemişlerdir. John F. Kennedy döneminde asker sayısı 16 bini aşmış ancak yine mücadaleye girmemişlerdir. Başkan Lyndon Baines Johnson ve Richard Milhous Nixon döneminde mücadeleye girmiştir.

SEATO'nun Kurulması[değiştir | kaynağı değiştir]

Dünyadaki birçok yerde, II. Dünya Savaşı sonrasında ortaya çıkan alt-bölgesel örgütlerin büyük bir çoğunluğu ise, sıkı iki kutuplu sistemde batı blok lideri ABD’nin, doğu blok lideri SSCB’yi çevreleme politikası doğrultusunda oluşturulmuşlardır. 1949 NATO, 1954 Balkan İttifakı, 1955 Bağdat Paktı örgütleri ile müttefiklerden bir hat oluşturma yolundaki stratejinin Uzakdoğu ayağını da, 1954 yılında kurulan Güneydoğu Asya Antlaşması Teşkilatı (SEATO) oluşturmuştur.

Tırmanma[değiştir | kaynağı değiştir]

ABD Deniz Piyade Kolordusu'na bağlı genç er (Da Nang, Vietnam, 8 Mart 1965).

Vietnam'ın 20. yüzyıl tarihinin otuz senesinde savaş hüküm sürdü. Komünistlerin Fransız koloni kuvvetlerine karşı 1945'te başlattıkları mücadele, Saygon ve ülkenin tamamının kontrolünün 1975'te ellerine geçmesine dek sona ermedi. Kuzeyde mevzilenmiş komünist güçler, komünist lider Ho Şi Minh liderliğinde 1954 yılında Fransızları bozguna uğrattılar. Ülke, yapılan anlaşmalarla komünist kuzey ve Amerikan yanlısı güney olmak üzere ikiye bölündü, arada askerden arındırılmış bir bölge vardı. Kalıcı bir çözüm için ülke çapında seçim sözü verildi ama bu asla gerçekleşmedi. Beş yıl içinde komünistler, güneyde gerilla savaşı başlattılar.

1964 Brinks Hotel bombalı saldırısı sonrası ABD başkanına bombalama seçeneği sunulsa da başkan bunu reddetti, fakat 1965 yılında Kuzey Vietnam devriye botlarının Tonkin Körfezi'nde seyretmekte olan Amerikan savaş gemisi 'Maddox'a ateş açmış olmaları gerekçe gösterilerek Amerika da Kuzey'i bombalamaya başladı. Bu saldırı hikâyesi sadece Kuzey'i bombalamak gibi bir avantaj sağlamakla kalmadı, ABD Kongresi'nin, Başkan'a yeni yetkiler veren 'Tonkin Körfezi Kararnamesi'ni onaylamasını da sağladı. Buna göre, Amerikan başkanı saldırganları püskürtecek ve yayılmasını engelleyecek her türlü yetkiyle donatılmış bulunuyordu. Amerika'nın Vietnam Savaşındaki komploları bundan ibaret değildi. Kasım 1963'te Güney Vietnam devlet başkanı Diem askeri bir darbe sırasında öldürüldü. Bu cinayetin ABD istihbarat örgütü CIA tarafından işlendiği sonra kanıtlandı.

Komünistlerle savaşmak üzere bölgeye yüz binlerce Amerikan askeri gönderildi. Bu, nihayetinde pahalı ve başarısız olacak, sivil huzursuzluğa ve uluslararası şaşkınlığa yol açacak bir süreçti. Amerika Birleşik Devletleri bilhassa domino teorisine dayanarak komünizmin yayılacağı yönündeki Soğuk Savaş kaygısıyla hareket etmişti.

Vietnam Savaşı'nda on iki yaşında bir çocuk asker.

Vietnam savaşı çok çetin geçtiği kadar iki tarafın da birbirine acımadığı bir savaş olarak akıllara kazınmıştır. Vietkonglar akla gelebilecek her türlü işkenceyi ele geçirdikleri Amerikan askerlerine yapmaktan geri kalmamış, keza Amerikan askerleri de yakaladıkları Vietkonglar'ı diri diri helikopterle alçaktan (ölümleri geç ve can çekişerek olsun diye) atmışlardır. Toplu halde yapılan işkenceler, insanları canlı canlı yakmalar, biyolojik saldırılar, napalm bombaları, köy baskınları, toplu cinayetler ve yağmalar sıradan hale gelmiştir.

ABD'den 19.000 km uzakta cereyan eden savaş, televizyon sayesinde Amerikalıların oturma odalarına taşınmıştır. Savaş görüntüleri olarak ölen, yaralanan, acı çeken asker görüntüleri, savaş sırasında mağdur olan sivil halkın durumu, özetle kan ve gözyaşı, insanları savaştan soğutmuş ve böylece ABD kamuoyunun savaşa olan desteği her geçen gün azalmıştır. Zaten, 1960'lardan itibaren Vietnam Savaşı yaygın halk muhalefetini ortaya çıkartmış ve Amerikalı gençler arasında haksız bir savaşa karşı bir duruş ortaya çıkmıştı. 1970’lere gelindiğinde ise nüfusun %60'ı savaş karşıtı olmuştur.

Ülkenin dağlık orta bölgelerinde bir kasaba olan Buon Ma Thuot'nın ele geçirilişiyle savaşın kaderi değişmiş ve Kuzey Vietnam güçleri iyice güçlenmiş ve moral kazanmış, ve nihayet iki ay sonra 30 Nisan 1975 tarihinde Güney'in başkenti olan, o zamanki adıyla Saygon'a girmiştir.

'Vietnam Savaşı' uzun ve kanlı bir savaş oldu. Hanoi hükümeti, 21 yıl süren çatışmalarda Kuzey ve Güney'de toplam dört milyon sivil ile bir milyondan fazla komünist savaşçının hayatını kaybettiğini söylüyor. ABD'nin verilerine göre ise , 220 ile 320 bin Güney Vietnamlı asker ile 60 bin Amerikan askeri öldü ya da kayboldu. Saygon artık bugünün Vietnam'ının kurucusu ve o savaşın kahramanı ve lideri Ho Şi Min'in adını taşıyor.

Sonuçları[değiştir | kaynağı değiştir]

Vietnam 1,5 milyon yurttaşını ve zehirlenerek kullanılamaz hale gelen topraklarının üçte birini yitirmesine rağmen savaştan galip çıktı. Amerikalılar ise bölgede 58 bin ölü bırakırken, savaş sonrası Vietnam'dan ülkelerine dönen askerlerin önemli bir kısmı da intihar ederek yaşamlarına düşman kurşunlarıyla değil de kendi elleri ile son verdiler.[kaynak belirtilmeli] Amerika ayrıca savaş boyunca, yarısına yakınının Vietnam uçaksavarları tarafından düşürüldüğü 2196 hava aracını da yitirdi. Vietnam Savaşının başlangıcında Çin-Sovyet ilişkilerinin düzeleceği varsayılıyordu. Fakat algı farklılıkları ilişkilerin daha da bozulmasına sebep olmuştur. Sovyet-Çin farklılıklarının derinleşmesi, çok kutupluluğu güçlendirerek yumuşama sürecinin hızlanmasına sebep olmuştur. Böylece, ABD'nin Vietnam'ı bölme planı suya düşerken, Kuzey Vietnam ve Güney Vietnam 1975 yılında birleştiler.

İlgili filmler[değiştir | kaynağı değiştir]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Notlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Vietnam War After Action Reports, BACM Research, 2009, sayfa 430