İlham Aliyev

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
İlham Aliyev
4. Azerbaycan Cumhurbaşkanı
Görevde
Makama geliş
31 Ekim 2003
Başbakan Artur Rasizade
Yardımcı Mihriban Aliyeva
Yerine geldiği Haydar Aliyev
Azerbaycan Başbakanı
Görev süresi
4 Ağustos 2003 - 4 Kasım 2003
Başkan Haydar Aliyev
Yerine geldiği Artur Rasizade
Yerine gelen Artur Rasizade
Kişisel bilgiler
Doğum 24 Aralık 1961 (1961-12-24) (56 yaşında)
Bakü, Azerbaycan SSC, SSCB
Partisi Yeni Azerbaycan Partisi
Evlilik(ler) Mihriban Aliyeva
Çocukları Arzu, Leyla, Heyder
İmzası
Resmî site İlham Aliyev

İlham Haydar oğlu Aliyev (Azerice: İlham Heydər oğlu Əliyev; d. 24 Aralık 1961; Bakü, Azerbaycan SSC), Azerbaycan'ın dördüncü ve mevcut Cumhurbaşkanı. Önceki Cumhurbaşkanı Haydar Aliyev'in oğludur. Ayrıca Yeni Azerbaycan Partisi'nin başkanıdır.[1]

Eğitimi[değiştir | kaynağı değiştir]

1967-1977 yılları arasında Bakü'de ilk, orta ve lise eğitimi aldı. 1977 yılında Moskova Devlet Uluslararası İlişkiler Enstitüsü'nü kazandı. 1982 yılında Moskova Devlet Uluslararası İlişkiler Enstitüsü'nü başarıyla bitirerek aynı okulda doktoraya başladı. 1985 yılında doktorasını başarıyla tamamlayarak tarih doktoru unvanı aldı. 1985-1990 yılları arasında Moskova Devlet Uluslararası İlişkiler Enstitüsü'nde öğretim görevlisi olarak çalıştı. 1990-1994 yılları arasında iş hayatına atıldı. Birtakım ithalat-ihracat şirketlerinin yönetim kurulu başkanlığını yaptı.

Siyasal yaşamı[değiştir | kaynağı değiştir]

1994-2003 yılları arasında Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet Petrol Şirketi'nin başkan yardımcılığını yaptı. Haydar Aliyev'in yeni petrol stratejisinnin hayata geçirilmesinde önemli bir rol üstlendi. Azerbaycan Cumhuriyeti’nin petrol politikasının jeopolitik yönleriyle ilgili birçok araştırması bulunmaktadır. Bilimler doktorudur.

İlk olarak 1995 yılında daha sonra ise 2000 yıllında Azerbaycan Millî Meclisi'ne yapılan seçimlerde milletvekili seçildi. 2003 yılında Azerbaycan Cumhurbaşkanı tarafından Başbakanlık görevine tayin edilmesiyle milletvekilliği sona erdi.

1997-1999 arası[değiştir | kaynağı değiştir]

1997 yılından itibaren Azerbaycan Milli Olimpiyat Komitesi başkanlığını yürütmektedir. Sporun gelişmesinde büyük hizmetler gösterdiği için Uluslararası Olimpiyat Komitesi Şeref Madalyası'yla taltif edildi. 1990 yılında Yeni Azerbaycan Partisi'nin başkan yardımcılığına, 2001 yılında birinci yardımcılığına, 2005 yılında ise başkanlığına seçildi.

2000'ler[değiştir | kaynağı değiştir]

2001-2003 yılları arasında Avrupa Konseyi Parlamenterler Meclisi'nde Azerbaycan Millî Meclisi delegasyonunun başkanı oldu ve Ocak 2003 tarihinde Avrupa Parlamenterler Asamblesi'nin başkan yardımcısı ve Büro üyesi seçildi. Avrupa Parlamenterler Asamblesi'nin çalışmalarına aktif katılımı ve Avrupa ilkelerine uyumundan dolayı Avrupa Parlamenterler Asamblesi'nin fahri üyesi diploması ve Avrupa Parlamenterler Meclisi madalyonuyla Nisan 2004 tarihinde taltif edildi.

Cumhurbaşkanlığı[değiştir | kaynağı değiştir]

4 Ağustos 2003 tarihinde parlamento tarafından onaylandıktan sonra Azerbaycan Cumhuriyeti'nin Başbakanı tayin edilmiş, 15 Ekim 2003 tarihinde yapılan cumhurbaşkanlığı seçimlerinde Azerbaycan Cumhuriyeti'nin Cumhurbaşkanı seçildi. Resmi sonuçlara göre oyların %76'sını aldı. 31 Ekim 2003 tarihinde görevine başladı.

15 Ekim 2008 tarihinde yapılan cumhurbaşkanlığı seçimlerinde yeniden Azerbaycan Cumhuriyeti'nin Cumhurbaşkanı seçildi. Resmi açıklamaya göre seçimlere katılan halkın yüzde 85'inden fazlası İlham Aliyev'e oy verdi. 24 Ekim 2008 tarihinde görevine başladı.

9 Ekim 2013 tarihinde yapılan Azerbaycan cumhurbaşkanlığı seçimlerinde oyların 84,54%'le bir kez daha Azerbaycan Cumhuriyyetinin Cumhurbaşkanı seçilmiştir.[2]

11 Nisan 2018 tarihinde yapıla Azerbaycan cumhurbaşkanlığı seçimini İlham Aliyev yüzde 86'lık oy oranıyla kazandı. Seçime katılma oranının yüzde 74’ün üzerinde olduğu bildirilmiştir. Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan İlham Aliyev’i cumhurbaşkanlığı seçimini kazanmasından dolayı tebrik eden ilk lider oldu.[3]

Dış siyaset[değiştir | kaynağı değiştir]

Birleşmiş Milletler[değiştir | kaynağı değiştir]

Azerbaycan Cumhurbaşkanı olarak İlham Aliyev ilk defa Eylül 2004'te Birleşmiş Milletlerin (BM) 59-cu genel kurulunda müzakerelere katılmış ve o zaman ki BM genel sekreteri Kofi Annanla görüşmüştür.[4] Eylül 2010'da BM'in 65-ci genel kuruluna ve Eylül 2017'de BM'in 72-ci genel kuruluna katılmış ve Azerbaycan ülke olarak İlham Aliyevin Cumhurbaşkanlığı döneminde BM İnsan Hakları Konseyine (2006-2009), BM Güvenlik Konseyine (2012-2013) ve BM Ekonomik ve Sosyal Konseyine (2017-2019) üye olmuştur.[5][6]

Türkiye[değiştir | kaynağı değiştir]

2010 yılında İlham Aliyevin Cumhurbaşkanlığı döneminde Türkiye ve Azerbaycan arasında Yüksek Düzeyli Stratejik İşbirliği Konseyi (YDSK) mekanizması tesis edilmiştir.[7] 13 Kasım 2013´te o zamanki Başbakan Recep Tayyip Erdoğan ile Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev´in liderliğinde yapılan Türkiye-Azerbaycan Yüksek Stratejik Konseyi 3. Toplantısı´nda, iki ülke arasında teknolojik işbirliği protokolü, bilim, teknoloji, sanayi ve girişimcilik alanında işbirliğini güçlendirmeye yönelik mutabakat zaptı, uluslararası kombine yük taşımacılığı anlaşması, güvenlik işbirliği anlaşması, iş gününü karşılıklı istihdamına dair anlaşma başta olmak üzere 7 protokol ve anlaşma imzalandı.[8]

Türkiye ile Azerbaycan arasındaki Bakü'de yapılması planlanan Yüksek Düzeyli Stratejik İşbirliği Konseyi 5. Toplantısı, Ankara'da 17 Şubat 2016'da bombalı araçla meydana gelen saldırıya denk gelmiş ve Erdoğan Azerbaycan ziyaretini erteleme durumunda kalmıştır. Bunun üzerine, İlham Aliyev'in önerisiyle toplantı Bakü yerine Ankara'da yapılmıştır. Erdoğan Türkiye'yle somut dayanışma sergileme çerçevesinde yapılan bu öneriyi kabul ederek, bu jestten dolayı İlham Aliyev'e teşekkürlerini iletmiştir.[9]

ABD[değiştir | kaynağı değiştir]

İlham Aliyev ve Mihriban Aliyeva Donald Trump ev sahipliğindeki resepsiyonda, 2017 New York.

Cumhurbaşkanı oldukdan sonra İlham Aliyev ABD ile ilişkileri genişletmeye çalışmıştır. Bu bağlamda, 25-28 Nisan 2006'da eski ABD Başkanı George W. Bush'un daveti üzerine Washington'a ilk resmi ziyaretini yaptı. Toplantıda petrol ve gaz endüstrisi, bölgesel ve küresel enerji güvenliği konuları ele alınmıştır.[10]

24 Eylül 2010'da İlham Aliyev, BM Genel Kurulu 65. toplantısı için ABD ziyareti sırasında New York'ta o zamanki ABD Cumhurbaşkanı Barack Obama ile bir araya gelmiştir. 31 Mart - 1 Nisan 2016 tarihlerinde Barack Obama'nın daveti üzerine Nükleer Güvenlik Zirvesine katılmıştır.[11]

Son olarak, İlham Aliyev, 20 Eylül 2017'de New York'ta ABD'nin şu anki, cumhurbaşkanı Donald Trump ile bir araya gelmiştir.[12] Donald Trump İlham Aliyeve Güney Gaz Koridoru projesinin ABD tarafından desteklendiyini ve bu projenin Avrupanın enerji güvenliyi açısından çok önemli olduğuna vurgu yapmıştır.[13]

Vladimir Putin ile birlikte

Rusya[değiştir | kaynağı değiştir]

İlham Aliyev Rusyanı stratejik ortak olarak nitelendirmiştir.[14] 11 Ağustos 2004'te İlham Aliyev Putin tarafından 2005 yılının "Rusya'da Azerbaycan yılı" düzenlenmesi kararı sonrasında 2006 yılında "Azerbaycan'da Rusya yılı"nın düzenlenmesi kararını kabul etmiştir.[15]

Avrupa Birliği[değiştir | kaynağı değiştir]

Cumhurbaşkanı oldukdan sonra İlham Aliyev Avrupa Birliği ile ilişkileri genişletmeye başlamıştır. İlham Aliyev Cumhurbaşkanı oldukdan sonra Azerbaycan 2004'te Avrupa Birliğinin (AB) dış politika programı olan Avrupa Komşuluk Politikasına katılmıştır.[16] 2 yıl sonra, 2006'da, Azerbaycan adına İlham Aliyev, Avrupa Devlet ve Hükûmet Başkanları Konseyi adına dönem başkanı Matti Vanhanen ve Avrupa Birliği Komisyonu adına dönem başkanı José Manuel Barroso, Azerbaycan'la Avrupa Birliği arasında Stratejik Enerji Mutabakat Zaptı'nı imzaladılar.[17]

2009'da Azerbaycan Avrupa Birliğinin Doğu Ortaklığı politikasına katıldı.[18] 2011'de İlham Aliyev ve Avrupa Birliği dönem başkanı José Manuel Barroso Azerbaycanın başkenti Bakü'de Güney Gaz Koridoru ortak deklarasyonu'nu imzaladılar.[19] Bununla Şah Deniz 2. Faz sahasından yılda 16 milyar metreküp gaz üretilmesi ve bu gazın 6 milyar metreküpünün Türkiye’ye, 10 milyar metreküpünün de Türkiye üzerinden transit geçerek Avrupa pazarlarına satılması planlanmaktadır.[20]

Olaylar[değiştir | kaynağı değiştir]

İtirazlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülkenin ana muhalefet partileri 2003, 2005 (parlamento seçimleri), 2008 seçimlerinde yolsuzluk yapıldığını iddia etmektedir. 2003 cumhurbaşkanlığı seçim sonuçlarını tanımayan muhalefet, seçim sabahı kitlesel gösteriler düzenlemiş, çok sayıda protestocu tutuklanmıştır.

WikiLeaks[değiştir | kaynağı değiştir]

WikiLeaks tarafından açıklanan Amerika Birleşik Devletleri diplomatik belge sızıntısında eşi Mihriban Aliyeva ile ayrıntılı bilgiler yer almakta, ülkeyi yöneten az sayıda güçlü ailenin Orta Çağ'daki gibi feodal bir biçimde ülkeyi yönettiği iddia edilmektedir.[21]

Ayrıca İlham Aliyev'in Türkiye'nin bölgedeki enerji merkezi olmasını istemediği ve bunu engellemek için Rusya ile gaz anlaşması yaptığı da Wikileaks belgelerinde ileri sürülen iddialar arasındadır.[22]

Özel hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

Mihriban Aliyeva ile evlidir, üç çocuk babasıdır ve üç torun sahibidir. Çok iyi derecede Rusça, İngilizce, Türkçe ve Fransızca bilmektedir.[23]

Ödül ve madalyaları[değiştir | kaynağı değiştir]

Ulusal[değiştir | kaynağı değiştir]

İlham Aliyev'e Polonya ziyareti sırasında verilen Liyakat Nişanı.

Dış[değiştir | kaynağı değiştir]

Uluslararası Organizasyonlar
  •  BDT – Sınırları Koruma ve Güç ve İş Birliği Anlaşması Madalyası (2008) °[28]
Diğer

Fahrî Doktoralar[değiştir | kaynağı değiştir]

° işareti aldığı ödül ve unvanların resmi web sitesinde olduğunu gösterir[32]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ http://www.yap.org.az/view.php?lang=az&menu=5
  2. ^ Azerbaycanda Cumhurbaşkalığı seçimlerinin sonuçlarıyla ilgili Azerbaycan Merkezi Seçim Komisyonunun açıklaması. Erişim tarihi: 2 Şubat 2018.
  3. ^ Aliyev 4. kez cumhurbaşkanı seçildi. Erişim tarihi: 17 Nisan 2018.
  4. ^ "Speeches of the President of Azerbaijan Ilham Aliyev - library of President's Administration". Erişim tarihi: 2 Şubat 1988
  5. ^ "World of Diplomacy Journal of Ministry of Foreign Affairs". Erişim tarihi: 5 Şubat 2018
  6. ^ FS. "The Republic of Azerbaijan was elected a member of the United Nations Economic and Social Council (ECOSOC) for the period of 2017-2019". mfa.gov.az. Retrieved 2017-11-15.
  7. ^ Türkiye - Azerbaycan Siyasi İlişkileri. Erişim tarihi: 14.02.2017.
  8. ^ T.C Başbakanlık Kamu Diplomasisi Koordinatörlüğü. Yüksek Düzeyli İşbirliği Mekanizmaları. Erişim tarihi: 14.02.2018
  9. ^ Büyük Jest! Erdoğan Gidemedi, Aliyev Geldi. Erişim tarihi: 14.02.2018
  10. ^ President Bush Welcomes President Aliyev of Azerbaijan to the White House. Erişim tarihi: 22 Şubat 2018.
  11. ^ Official web-site of President of Azerbaijan Republic - NEWS» Events Ilham Aliyev attends fourth Nuclear Security Summit in Washington. Erişim tarihi: 22 Şubat 2018.
  12. ^ "President of Azerbaijan Ilham Aliyev met President Donald Trump | U.S. Embassy in Azerbaijan". U.S. Embassy in Azerbaijan. 2017-09-21. Erişim tarihi: 28 Şubat 2018.
  13. ^ "Official web-site of President of Azerbaijan Republic - DOCUMENTS» Letters From Donald J. Trump, President of the United States of America". Erişim tarihi: 24 Şubat 2018.
  14. ^ Official web-site of President of Azerbaijan Republic - NEWS » Interviews Ilham Aliyev was interviewed by “Russia-24” television channel. Erişim tarihi: 24 Şubat 2018.
  15. ^ "352 - 2005-ci ildə Rusiya Federasiyasında Azərbaycan Respublikası İlinin və 2006-cı ildə Azərbaycan Respublikasında Rusiya Federasiyası İlinin keçirilməsi haqqında". www.e-qanun.az. Erişim tarihi: 24 Şubat 2018.
  16. ^ EU-Azerbaijan relations, Bruxelles, 01/11/2017.
  17. ^ Memorandum of Understanding on a Strategic Partnership between the European Union and the Republic of Azerbaijan in the Field of Energy. 7 november 2006 Brussels. Erişim tarihi: 29 Mart 2018.
  18. ^ Eastern Partnership, EU relations with Region. 19 Ekim 2016 Brüssel. Erişim tarihi: 30 Mart 2018.
  19. ^ Joint Declaration on the Southern Gas Corridor. 13 Ocak 2011 Bakü. Erişim tarihi: 31 Mart 2018.
  20. ^ Güney Gaz Koridoru Projesi. Erişim tarihi: 31 Mart 2018.
  21. ^ 12 Aralık 2010 tarihli The Guardian haberi (İngilizce) 14 Aralık 2010 tarihinde erişilmiştir
  22. ^ 1 Aralık 2010 tarihli Hürriyet haberi (Türkçe) 27 Mayıs 2011 tarihinde erişilmiştir
  23. ^ "President Biography". Government of Azerbaijan. 29 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Ocak 2013. 
  24. ^ Указ Президента України № 458/2008 від 19 травня 2008 року «Про нагородження І. Алієва орденом князя Ярослава Мудрого»(Ukraynaca)
  25. ^ "Official State visit of Azerbaijan (Photo)". Presidency of Republic of Turkey. 12 November 2013. 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2013. 
  26. ^ Указ Президента України № 639/2013 від 18 листопада 2013 року «Про нагородження І.Алієва орденом Свободи»(Ukraynaca)
  27. ^ [1]
  28. ^ "Ильхам Алиев награжден высшими наградами Совета командующих пограничными войсками СНГ" (Rusça). Regionplus.az. 11 Ağustos 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Aralık 2010. 
  29. ^ a b c "ПРЕЗИДЕНТ АЗЕРБАЙДЖАНА". Посольство Азербайджанской Республики в Республике Беларусь. 
  30. ^ "Ильхаму Алиеву присвоено звание почетного профессора Белорусского госуниверситета". The First News. 12 Kasım 2009. 
  31. ^ "Студенты ФГП приняли участие во встрече с Президентом Азербайджана И.Г. Алиевым". Факультет глобальных процессов МГУ имени М.В. Ломоносова. 22 Şubat 2008. 
  32. ^ http://en.president.az/president/biography

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Wikimedia Commons'ta İlham Aliyev ile ilgili çoklu ortam kategorisi bulunur.

Siyasi görevi
Önce gelen:
Haydar Aliyev
Azerbaycan Cumhurbaşkanı
2003-günümüz
Sonra gelen:
Görevde
Önce gelen:
Artur Rasizade
Azerbaycan Başbakanı
2003
Sonra gelen:
Artur Rasizade