Karakalpakça

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Karakalpakça
Telaffuz Qaraqalpaq tili
Ana dili olanlar Özbekistan
Dönem 1993[1]
Dil aileleri
Dil kodları
ISO 639-1 -
ISO 639-2 kaa
ISO 639-3 [[ISO639-3:kaa|kaa]]

Karakalpakça (Qaraqalpaq tili / Қарақалпақ тили), Türk dillerinin Kıpçak grubuna bağlı bir dildir. Aynı gruba mensup olduğu Kazakça ile aralarında karşılıklı anlaşılabilirlik vardır.

Alfabe[değiştir | kaynağı değiştir]

Karakalpakça için Özbek-Latin alfabesi de kullanılır.

Kiril Latin IPA     Kiril Latin IPA     Kiril Latin IPA
Аа Aa [a]     Ққ Qq [q]     Фф Ff [f]
Әә A‘a‘ [æ]     Лл Ll [l]     Хх Xx [x]
Бб Bb [b]     Мм Mm [m]     Ҳҳ Hh [h]
Вв Vv [v]     Нн Nn [n]     Цц* Cc [ʦ]
Гг Gg [g]     Ңң N‘n‘ [ŋ]     Чч* ch [ʧ]
Ғғ G‘g‘ [ɣ]     Оо Oo [o]     Шш SHsh [ʃ]
Дд Dd [d]     Өө O‘o‘ [œ]     Щщ* sh [ʃ]
Ее Ee [e]     Пп Pp [p]     Ъъ*    
Ёё* yo [jo]     Рр Rr [r]     Ыы I‘i‘ [ɯ]
Жж Jj [ʒ]     Сс Ss [s]     Ьь*    
Зз Zz [z]     Тт Tt [t]     Ээ Ee [e]
Ии Ii [i]     Уу Uu [u]     Юю* yu [ju]
Йй Yy [j]     Үү U‘u‘ [y]     Яя ya [ja]
Кк Kk [k]     Ўў Ww [w]          

Kazak alfabesiyle farkları[değiştir | kaynağı değiştir]

Kazak alfabesinde bulunan "Ii" harfi Karakalpak Kirilinde görünmemektedir. Ayrıca Karakalpaklar'ın Özbek latinine geçme eğilimleri vardır. Karakalpakça'da "Ii" yerine "Ии" vardır.

Özellikler[değiştir | kaynağı değiştir]

  • y>j (c) olayı bu lehçede de görülebilir. жазыўшы (jazıwşı)- yazar, yazıcı
  • Eski Türkçe'deki "ğ"'lerin y'ye dönüştüğü söylenebilir. Mesela eski Türkçe mastar eki olan "-ığ" Karakalpakça'da "-ıw" şeklindedir.
  • Özbekçe'den Arapça-Farsça kelimeler almıştır.
  • Çoğul eklerinde Kazakçadaki gibi -lar, -ler'in dışında -dar, -der, -tar, -ter şekilleri yoktur. Yani Karakalpakçada bu ek sadece -lar, -ler şeklindedir. Örneğin Kazakça'da "kendilerinin" anlamındaki "өздерінің (özderiniñ)" Karakalpakça'da "өзлериниң (özleriniñ)" şeklindedir.
  • Bazı değişmeler Kazakçadan farklı olarak olmamıştır. Mesela Kazakça'da "söylesetin" "konuşacak" anlamdadır. Mesela "söylesetin adam", "konuşacak, söyleşecek adam". Bu kelimedeki -tin kısmı Eski Türkçe'deki -tuğın şeklindeki ekten gelir. Karakalpakçadaysa bu ek değişmemiştir ve tek şekillidir: "söylesetuğın"
  • Karakalpakça'da ş>s değişmesi de vardır: söyleş->söyles- gibi...
  • Karakalpakça'da ç>ş değişmesi de görülür: qança>qanşa...

Ayrıca Vikipedi'nin Karakalpakça sürümü de bulunmaktadır.

1 - bir 2 - ici 3 - uc 4 - dord 5 - bess 6 - alty 7 - yedi 8 - sekiz 9 - doguz 10 - on 20 - yigrima 30 - ottuz 40 - kirk 50 - ellu 60 - altmus 70 - yedmus 80 - seksen 90 - dogsan 100 - yuz 1000 - min

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]