Kıpçak grubu

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Kıpçak dilleri yayılım haritası
  Kıpçak-Bulgar
  Kıpçak-Kuman
  Kırgız–Kıpçak ve Kıpçak–Nogay

Kıpçak grubu veya Kıpçak dilleri, Türk dillerinin bir koludur. Yaklaşık 30 milyon kişi bu gruba ait dillerden birini konuşur. Avrupa, kuzey Orta Asya, Kafkasya, Sibirya ve Kırım, Kıpçak dillerinin konuşulduğu bölgelerin başında gelir. Adını Kıpçakların dili Kıpçakça'dan alır.

Sınıflandırma[değiştir | kaynağı değiştir]

Eski Kıpçakça[değiştir | kaynağı değiştir]

13-17 yüzyıllarda üç kolda ilerleyen Eski Kıpçakça geriye dönük Kıpçak dilleri sınıflandırmasında Kıpçak-Kuman kolunda ele alınır :

1. Kumanca ya da Altınordu Kıpçakçası veya Bozkır Kıpçakçası
2. Memlûk Kıpçakçası ya da Arap harfli Kıpçak Türkçesi
3. Ermeni Kıpçakçası ya da Ermeni harfli Kıpçak Türkçesi

Yeni Kıpçakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Yeni Kıpçakça dönemi çağdaş Kıpçak dilleri üç ana kolda sınıflandırılır:

Tasnif tarihi[değiştir | kaynağı değiştir]

Türk dillerinin sınıflandırması (tasnifi) henüz tam olarak yerine oturmuş değildir. Çok çeşitli lehçe ve şivelere ayrılan, yeryüzünde yaklaşık 200 milyondan fazla bir nüfusa sahip Türk boyları tarafından konuşulmakta olan Türkçenin fonetik ve morfolojik özelliklere göre tam bir sınıflandırmasının yapılabilmesi için karşılaştırmalı dil araştırmalarının derinleştirilmesi, her lehçe ve şivenin özelliklerinin tam olarak ortaya konulması gerekmektedir.[1]

Türk dili araştırmaları tarihinde Kıpçak dillerinin sınıflandırılması:[1]

  • Wilhelm Radloff (1882), Kırgız, Kazak, Karakalpak, Tatar, Başkurt dillerini Batı diyalektleri; Karaçay, Balkar, Kumuk, Karaim dilleri ise Oğuz dilleri ile birlikte Güney diyalektleri adı altında sınıflandırır.
  • Aleksandr Samoyloviç (1922), Tav grubu (Kıpçak-Kuzeybatı) adı altında ele alır.
  • Lajos Ligeti, Kıpçak dilleri olarak sınıflandırır.
  • Nikolay Baskakov, Batı Hun kolunun Kıpçak grubu içinde Tatar, Başkurt, Kuman, Karaim, Kumuk, Nogay, Kazak, Karakalpak dillerini, Doğu Hun kolunun Kırgız-Kıpçak grubu içinde ise Kırgız ve Altay dillerini ele alır.
  • Reşid Rahmeti Arat, tav-grubu içinde sınıflandırır.
  • Johannes Benzing ve Karl Heinrich Menges, Batı Türkçesi (Kıpçak-Kuman dilleri) olarak sınıflandırır.

Karakteristik özellikleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Kıpçak Türkçesinin karakteristik özelliklerinden biri de ünlüler arasında bulunan /-t-/ seslerinin tonlulaşmamasıdır. (yani tonlulaşıp /-d-/ sesine dönüşmemesidir)[2]

Konuşanların sayısı[değiştir | kaynağı değiştir]

Türk dilleri gruplarının pasta grafiği
Dil Konuşanların sayısı konuşulduğu ülkeler ve konuşan sayısı
Karaimce ölmek üzere †  Litvanya 20

 Ukrayna <10

 Polonya <10

Kumukça 280.000  Rusya (Dağıstan)
Karaçay-Balkarca 250.000  Rusya (Karaçay-Çerkesya, Kabardey-Balkarya)
Kırım-Tatarcası 500.000  Ukrayna 200.000

 Özbekistan 190.000

 Kırgızistan 40.000

Tatarca 7,5 milyon  Rusya 5.500.000

 Özbekistan 470.000

 Kazakistan 330.000

 Kırgızistan 70.000
 Tacikistan 80.000

 Türkmenistan 50.000

 Ukrayna 90.000

 Azerbaycan 30.000
Etnik olarak Tatarlar: 6,6 milyon

Başkurtça 2.2 milyon  Rusya 1,7 milyon

 Özbekistan 35.000

 Kazakistan 20.000

Nogayca 70.000  Rusya (Kuzeykafkas)
Karakalpakça 400.000  Özbekistan
Kazakça 14-16 milyon  Kazakistan 8 milyon

 Çin 1 milyon

 Özbekistan 800.000

 Rusya 650.000

 Moğolistan 100.000

Kırgızca 5.4 milyon  Kırgızistan 3,3 milyon

 Özbekistan 200.000

 Çin 200.000

Sıbırca 210.000  Rusya (Tümen, Omsk ve Novosibirsk oblastları)

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b Tavkul, Ufuk (2003). Türk lehçelerinin sınıflandırmasında bazı kriterler 28 Aralık 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. Kırım Dergisi, 12 (45), 2003, 23-32.ss
  2. ^ Eker, Süer (1998). Kıpçak Grubu Türk Dillerinin Karşılastırmalı Ses Bilgisi, Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ankara 1998

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]