Tubalar

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Ana madde: Altayca
Tubalar
Toplam nüfus
1965 [1] (2010)
Önemli nüfusa sahip bölgeler
Diller
Kuzey Altay lehçesi
Din
Şamanizm, Budizm
İlgili etnik gruplar
Türk halkları, Altay Türkleri, Kumandılar, Çalkandular, Teleütler, Telengitler

Tubalar (kendi tanımlamaları: Tuba, çoğul: Tubalar; Rusça: тубалары; Tubaları) Rusya'da Altay Cumhuriyetinde Altay Türkleri arasında bir Türk boyudur. Rusya'da 2002 yılında yapılan nüfus sayımına göre sayıları 2000'e yakın Tuba Türkleri yaşarlar. Tubaların en fazla yoğun nüfusu Artıbash, Iogach, Novotroitsk (Orenburg Oblastı), Tuloi, Tondoshka, Kebezen, Ust-Pyzha, Biyka, Yailu, Chuyka, Torochak, Paspaul, Salganda, Karakoksha, Tunzha, Krasnoselskoye, Uskuch, Uimen, ve Karasuk (Novosibirsk Oblastı) gibi kasaba ve köylerdir.

Tuba ulusu, Eski Rus kaynaklarında bek (Hakas Türkçesinde pig) diye söylenen bir bey tarafından yönetilmekte idi. Kırgız konfederasyon birliğine bağlı olan 4 beylikten biri idi. Sayan Dağları eteklerinde yaşayan Modar (Matorlar) da Tuba ulusundan gelen bir toplum idi. Etnik olarak Modarlar ve Tubalar, Kırgızlar içinde bir kökten gelen kişiler ve aynı boylardı. Tuba ulusu aymak olarak birleşik bir teşkilata sahiptiler. Rusça'da bu aymakların adları şöyledir: Bаykоtоvskiy, Kоlskiy, Uştеrskiy, Kоybаlskiy veya Kаmеnnо-Mоtоrskiy, Yarinskiy, Bоhtinskiy, Аlıtskiy, Bugusskiy, Hаytоnskiy, Kоrnаtskiy, Аlаhаmskiy ve diğerleri.

Tubaların kollarından, Kıştımlar (Kiştımlar, Hakasça: kistim)[2], Doğu ve Batı Sayanlar bölgesini alırlar.

Araştırmacılardan Nikolay Kozmin ve Leonid Potapov, Kiştımların Tubalar ile bağı olabileceği gibi Sayan taygalarında yaşayan Tofalarda olabileceği üzerine durur. Kuzey Altay'da yaşayan Tubaların da olabileceği üzerine durulur. Bu terim Tuba halkının hepsini de kapsayabilir.

1692 yılı Şubat ayında Kan akarsu kıyısındaki Kan (Rusça: Kansk) şehrinde albay Vasiliy Mnogogreşnıy ve Tita Salomatova yönetimlerindeki Rus ordusu yörede yaşayan bütün Kırgız kökünden gelen Türkleri Kan akarsuyu dolayında soykırım yaptılar. Günümüz Krasnoyarsk adı da yörede öldürülen masum Türk soylu insanların anısına Kızıl-Yar (Rusça: Krasno-Yar) olarak bilinir. Savaş günlerce sürdü. Şehirde yaşayan bütün Kırgız beyleri ve Tuba halkı canını kurtarmak için yüksek yerlere, ormanlık alanlara gittiler. 500 Tuba erkeğinin öldüğünü, 600 kadın ve çocuğun da tutsak edildiğini kaynaklar belirtir. Yörede yaşayan Tubalara karşı Ruslar büyük bir soykırıma girişip yöreye Slav kökenlileri yerleştirmeye başlarlar. Krasnoyarsk Oblastı ve dolaydaki bölgelerde çok sayıda Türk soyundan gelen topluluklar tamamen yok edilmiştir. Bundan sonra Tuba Beyliği kalmamıştır.

Toplum yapısı[değiştir | kaynağı değiştir]

Tuba ulusu oluşturan aymaklar :

  • Alaham
  • Alıt,
  • Baykotovlar,
  • Bohtinler,
  • Buguslar,
  • Koyballar ya da Kamenno-Motor,
  • Kol,
  • Kornat,
  • Üşter,
  • Hayton,
  • Yarin.

Faydalı edebiyat[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Bаhruşin S. V. Еnisеyskiе kirgizı v XVII v. // Nаuçnıе trudı III. İzbrаnnıе rаbоtı pо istоrii Sibiri XVI—XVII vv. Ç. 2. İstоriya nаrоdоv Sibiri v XVI—XVII vv. M.: İzdаtеlstvо Аkаdеmii Nаuk SSSR, 1955.
  • Kоzmin N. N. Hаkаsı: ist.-еtnоgr. i hоzyaystv. оçеrk Minusinskоgо krаya. — İrkutsk: İzd. İrkut.sеktsii nаuç. rаbоtnikоv Rаbprоsа, 1925. — H, 185 s. — (Krаеvеdçеskаya sеr. № 4 / pоd rеd. M. А. Аzаdоvskоgо; vıp. V).

Nüfus ve Yerleşim[değiştir | kaynağı değiştir]

Yenisey havzası ortasında adını Tuba Türklerinden alan Tuba akarsuyu

2002 yılı Rusya Federasyonu nüfus sayım istatistiklerine göre federasyon içinde Tubaların nüfusu 1565 kişi olarak kaydedilmiştir. Bunun çoğunluğu Altay Türkleri Cumhuriyetinde olup — 1 533 kişi — bilhassa Çoya bölgesinde. 2010 nüfus sayımında ise 1 965 kişi olarak kayda geçmiştir. Türklerin yaşadığı Altay Cumhuriyeti'ndeki Tuba Türklerinin nüfusu 1 891 kişidir.

2002 yılında Tuba Türklerinin yerlere göre nüfus yerleşimi:[3]

Iogaç köyü 220

Kebezen köyü 198

Tuloy köyü 135

Gorno-Altaysk şehri 117

Eski Kebezen köyü 111

Artıbaş köyü 108

Tubalarca Sibir sedir denilen (dağ selvisi) ağacı mukaddes addedilir, Orman'da yani tayga'da bir güç, güzellik ve yiğitlik simgesidir. Sibir sedir tatili kutlaması vardır.

Dil[değiştir | kaynağı değiştir]

Tubalar Altay ülkesindeki Türkçe''nin[4] kuzey Altay Tuba lehçesini konuşurlar[5].

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ http://www.perepis-2010.ru/results_of_the_census/tab5.xls
  2. ^ Başkortça'da "Кеш", Sahaca'da "Киис", Çuvaşça'da "Кăш" sözleri samuru ifade eder. Samur ile bağlantılı bir ad olabilir.
  3. ^ http://std.gmcrosstata.ru/webapi/opendatabase?id=vpn2002_pert База микроданных Всероссийской переписи населения 2002 года
  4. ^ http://otipl.philol.msu.ru/staff/people/tatevosov/aspectual_composition_tuba.pdf
  5. ^ http://russiasib.ru/tubalarskij-yazyk/

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Literatür[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Тубалары // Сибирь. Атлас Азиатской России. — М.: Топ-книга, Феория, Дизайн. Информация. Картография, 2007. — 664 с. — ISBN 5-287-00413-3
  • Тубалары // Народы России. Атлас культур и религий. — М.: Дизайн. Информация. Картография, 2010. — 320 с. — ISBN 978-5-287-00718-8