Nursultan Nazarbayev

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Elbasy (Elbaşı)
Nursultan Nazarbayev
Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев
Nazarbayev, 2021
1. Kazakistan Devlet Başkanı
Görev süresi
1 Aralık 1991 - 19 Mart 2019
Yerine geldiği Makam oluşturuldu
Yerine gelen Kasım Cömert Tokayev
Nur Otan Partisi Genel Başkanı
Görevde
Makama geliş
4 Temmuz 2007
Yerine geldiği Bakhytzhan Zhumagulov
Kazakistan Güvenlik Konseyi Başkanı
Görevde
Makama geliş
21 Ağustos 1991
Başkan Kasım Cömert Tokayev
Yerine geldiği Makam oluşturuldu
Kazakistan SSC Yüksek Sovyeti Başkanı
Görev süresi
22 Şubat 1990 - 24 Nisan 1990
Başbakan Uzakbay Karamanov
Yerine geldiği Kilibay Medeubekov
Yerine gelen Yerik Asanbayev
Kazakistan SSC Komünist Partisi Merkez Komitesi Birinci Sekreteri
Görev süresi
22 Haziran 1989 - 14 Aralık 1991
Yerine geldiği Gennady Kolbin
Yerine gelen Makam kaldırıldı
Kazakistan SSC Başbakanı
Görev süresi
22 Mart 1984 - 27 Temmuz 1989
Yerine geldiği Bayken Ashimov
Yerine gelen Uzakbay Karamanov
Kişisel bilgiler
Doğum Nursultan Äbişulı Nazarbayev
6 Temmuz 1940 (1940-07-06) (81 yaşında)
Almatı, Kazakistan SSC
Vatandaşlığı Kazakistan
Milliyeti Kazak
Partisi Sovyetler Birliği Komünist Partisi (1962-1991)
Bağımsız (1991-1999)
Nur Otan (1999-günümüz)
Evlilik(ler) Sara Nazarbayeva (e.1962)
Çocuk(lar) Dariga (d. 1962)
Dinara (d. 1966)
Aliya (d. 1977)
Mesleği Mühendis, siyasetçi, yazar
Dini İslam
İmzası
Resmî site www.elbasy.kz
Askerî hizmeti
Bağlılığı  Sovyetler Birliği
 Kazakistan
Branşı Kazakistan Silahlı Kuvvetleri
Hizmet yılları 1991-2019
Rütbesi Погон верховного главнокомандующего Казахстана.png Başkomutan
George W. Bush ile birlikte Beyaz Saray'da, Eylül 2006

Nursultan Äbişulı Nazarbayev (KazakçaНұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев Kazakça telaffuz: [nʊrsʊlˈtɑn æbəʃʊˈlɯ nɑzɑrˈbɑ.jɪf]; RusçaНурсултан Абишевич Назарбаев Rusça telaffuz: [nur.suɫˈtan ɐˈbʲi.ʂɨ.vʲɪt͡ɕ nə.zɐrˈba.jɪf]); (6 Temmuz 1940), Kazak siyasetçi, Kazakistan Cumhuriyeti'nin ilk cumhurbaşkanı. 24 Aralık 1990'da başladığı cumhurbaşkanlığı görevinden 19 Mart 2019'da istifa etti.[1] Günümüzde Türk Keneşi ömür boyu onursal,[2] Kazakistan Güvenlik Konseyi ve Nur Otan partisi başkanıdır.

1989 yılında Kazakistan Komünist Partisi Birinci Sekreteri seçildi ve Sovyetler Birliği'nin dağılması sonrası bağımsızlığını ilan eden Kazakistan'ın ilk cumhurbaşkanı oldu. Ayrıca "Ulusun Lideri" (Elbaşı) unvanına sahiptir.[3]

Hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

Nazarbayev, 6 Temmuz 1940'ta Kazakistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'nin başkenti Almatı yakınlarındaki kırsal bir kasaba olan Çemolgan'da doğdu.[4] Babası, 1930'larda Josef Stalin'in kollektifleştirme politikası sırasında ailenin tarım arazisine el konana kadar zengin bir aile için çalışan fakir bir işçiydi.[5] Aile İslam dininin Sünnilik mezhebine mensuptu.[kaynak belirtilmeli]

II. Dünya Savaşı sonunda aile Çemolgan'a döndü ve Nazarbayev Rusça öğrenmeye başladı. Okuldaki başarıları nedeniyle Kaskelen'deki yatılı bir okula gönderildi.[6] Okuldan ayrıldıktan sonra Nazarbayev, Temirtau'daki Karağandı Çelik Fabrikası'nda devlet tarafından finanse edilen bir yıllık burs aldı. Yirmi yaşına geldiğinde, yüksek fırında "inanılmaz derecede ağır ve tehlikeli işler" yaparak nispeten iyi bir ücret kazanıyordu.[7]

Nazarbayev Sovyetler Birliği Komünist Partisi'ne 1962'de katıldı ve Genç Komünist Ligi'nin (Komsomol) önde gelen bir üyesi oldu.[7] 1972 yılında Karaganda Metalurji Kombinat Komünist Parti Komitesi sekreterliğine atandı ve dört yıl sonra Karaganda Bölgesel Parti Komitesi İkinci Sekreteri oldu.[8]

Bürokrat olarak Nazarbayev, yasal meseleleri, lojistik sorunları ve endüstriyel anlaşmazlıkları ele alıp bireysel sorunları çözmek için işçilerle görüştü. Daha sonra "sermaye yatırımının merkezi tahsisi ve fonların dağıtımı" altyapısının zayıf olduğu, işçilerin moralsizleştirildiği, çok çalıştıkları ve merkezi olarak belirlenen hedeflerin gerçekçi olmadığı anlamına geldiğini yazdı; demir-çelik tesisinin sorunlarını bir bütün olarak Sovyetler Birliği için bir mikro kozmos olarak gördü.

Kişisel hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

Nazarbayev kendisini Müslüman olarak tanımlamaktadır.[9] 1962 yılından beri Sara Nazarbayeva ile evlidir. Bu evliliklinden Dariga, Dinara ve Aliya adlarında üç kızları vardır. SSCB'de yetişen Nazarbayev, Kazak Türkçesi olduğu kadar akıcı bir şekilde Rusça ve İngilizce'de bilmektedir.[10] Ayrıca Satybaldy (1947-1980) ve Bolat (1953) adında iki erkek kardeşi ve Anip adında bir kız kardeşi[11] vardır.[12][13] 16 Ağustos 2020'de Nazarbayev'in torunu Aysultan Nazarbayev'in Londra'da kalp durmasından öldüğü bildirildi. Bundan önce Aysultan, sosyal medyada Nazarbayev'in babası olduğu ve hayatının sürekli tehdit edildiğine dair birkaç açıklama yaptı.[14][15] Ayrıca dedesinin ortaklarını komplo kurmakla suçladı.[15]

Haziran 2020'de kurucu cumhurbaşkanının internet sitesinden Nazarbayev'in COVID-19 testinin pozitif çıktığı ve "Endişeye gerek yok. Nursultan Nazarbayev, uzaktan çalışmaya devam ediyor." açıklaması yapıldı.[16][17][18] 3 Temmuz 2020'de ise Nazarbayev iyileşti ve pozitif testten üç hafta sonra ayağa kalktı.[19] Dindar bir Müslüman olan Nazarbayev, maneviyatının, felsefesi aydınlanmış bir İslam'a dayanan bir Kazak şairi olan Abay Kunanbayoğlu'nun sözlerine dayandığını açıkladı. Nazarbayev'e göre, Abay'ın "Bilgelik Sözleri", Sovyetler Birliği'nin çöküşünden sonra modern bir Kazakistan inşa etme girişiminde ona yardımcı oldu.[20]

İktidara yükseliş[değiştir | kaynağı değiştir]

Almatı Anlaşması'nın imzalanmasında Nazarbayev, Aralık 1991

1984 yılında Nazarbayev, Kazakistan Komünist Partisi Birinci Sekreteri Dinmuhammed Kunayev yönetiminde Kazakistan SSC Başbakanı oldu.[21] Ocak 1986'da Kazakistan Komünist Partisi'nin on altıncı oturumunda Nazarbayev, Bilimler Akademisi başkanı Askar Kunayev'i bölümünde reform gerçekleştirmediği için eleştirdi. Buna öfkelenen Kunayev Moskova'ya gitti ve Nazarbayev'in görevden alınmasını talep ederken, Nazarbayev'in destekçileri Kunayev'in görevden alınması ve Nazarbayev'i desteklemek için kampanya yürüttüler.

Kunayev 1986 yılında görevden alındı ​​ve yerine, Kazakistan'da çok az yetkisi olan bir Rus, Gennady Kolbin geçti. Nazarbayev 22 Haziran 1989'da parti lideri seçildi ve Kunayev'den sonra bu makama gelen ikinci Kazak oldu.[21] 22 Şubat - 24 Nisan 1990 tarihleri ​​arasında ise Kazakistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti Yüksek Sovyeti (devlet başkanı) oldu.[kaynak belirtilmeli]

24 Nisan 1990'da Nazarbayev, Yüksek Sovyet tarafından Kazakistan'ın ilk cumhurbaşkanı seçildi. Rus Cumhurbaşkanı Boris Yeltsin'i 1991 Sovyetler Birliği darbe girişimine karşı destekledi.[7] SSCB Devlet başkanı Mihail Gorbaçov kendisini Sovyetler Birliği Başkan Yardımcısı görevinde görecek kadar yakındı; ancak Nazarbayev bu teklifi reddetti.[22]

Sovyetler Birliği'nin dağılması sonrasında bağımsızlığını kazanan Kazakistan'da1 Aralık'ta yapılan ilk cumhurbaşkanlığı seçiminde, tek adaydı ve oyların %95'ini alarak ilk cumhurbaşkanı seçildi.[23] 21 Aralık'ta Kazakistan Bağımsız Devletler Topluluğu üyesi olarak Almatı Protokolünü imzaladı.[7]

Cumhurbaşkanlığı[değiştir | kaynağı değiştir]

Nazarbayev, eski Devlet Savunma Komitelerini Savunma Bakanlığı olarak yeniden adlandırdı ve 7 Mayıs 1992'de Sagadat Nurmagambetov'u Savunma Bakanı olarak atadı. Yüksek Kurul Başkanı, Konuşmacı Serikbolsyn Abdilin önderliğinde, Haziran 1992'de bir anayasa taslağı üzerinde çalışmaya başladı. Anayasa, yürütme gücü üzerinde sınırlı kontrolleri olan güçlü bir yürütme dalı oluşturdu.[24]

Muhalefetteki siyasi partiler Azat, Zheltoqsan ve Cumhuriyetçi Parti, 10-17 Haziran tarihleri arasında Almatı'da bir koalisyon hükûmeti kurulmasını, Başbakan Sergey Tereshchenko ve Yüksek Konsey hükûmetinin istifasını isteyen gösteriler düzenledi. Ülke bağımsızlığını kazanmasından bu yana henüz seçimde bulunmayan Komünist Parti meclis üyelerinden oluşan Kazakistan Parlamentosu, 28 Ocak 1993 tarihinde anayasayı kabul etti.[24]

Nisan 1995 referandumuyla beraber Nazarbayev'in görev süresi 2000 yılına kadar uzatıldı. 1999 yılının Ocak ayında ve Aralık 2005'te tekrar seçildi.[25] Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı son cumhurbaşkanlığı seçimini uluslararası demokratik standartların altında kaldığı için eleştirdi.[25]

Nazarbayev, 4 Mayıs 2001'de Marat Tazhin yerine Kazakistan Güvenlik Konseyi Sekreteri Kültür, Enformasyon ve Concord Bakanı olarak görev yapan Altynbek Sarsenbayev'i atadı. Musayev Cumhurbaşkanlığı Güvenlik Hizmetinin başına getirildi.[26]

Nazarbayev yönetimindeki Kazakistan İslam İşbirliği Teşkilatı üyesi olmasında rağmen, İsrail ile iyi ilişkilere sahipti. 1992 yılında diplomatik ilişkiler kuruldu ve Başkan Nazarbayev 1995 ve 2000 yıllarında İsrail'e resmi ziyaretlerde bulundu.[27] 1994'te başkentin Almatı'dan Astana'ya (günümüzdeki adı Nur-Sultan) taşınmasını önerdi ve resmi değişim 10 Aralık 1997'de gerçekleşti.[28]

4 Aralık 2005'te yeni Kazakistan cumhurbaşkanlığı seçimi yapıldı ve Nazarbayev %91,15'lik bir oranla seçimleri tekrar kazandı.[29] 2009 yılında İngiltere eski Bakanı Jonathan Aitken, Kazakistan'ın Efsanevi Lideri Nazarbayev adlı biyografi kitabını yayınladı. Kitap genel olarak Nursultan Nazarbayev'in gençliğinden itibaren siyaset sahnesinde yaşadıklarını ve modern Kazakistan'ın kurulmasındaki rolünü anlatmaktadır.[30]

Nazarbayev, eğitimin ulusun sosyal gelişimindeki rolünü her zaman vurgulamıştır. Eğitimi uygun hale getirmek için 13 Ocak 2009'da Kazakistan'ın yetenekli gençleri için "Orken" eğitim bursunu tanıttı. Bu karar 23 Eylül 2016 tarihinde değiştirilmiştir.[31]

Aralık 2011'de Nazarbayev muhalifleri, BBC tarafından iktidardaki zamanının en büyük muhalefet hareketi olarak tanımlanan Mangistav'da ayaklandı. 16 Aralık 2011'de petrol şehri olan Zhanaozen'deki göstericiler ülkenin Bağımsızlık Günü'nde polisle çatıştı. On beş kişi güvenlik güçleri tarafından vurularak öldürüldü ve yaklaşık 100 kişi yaralandı.[32] Protestolar hızla diğer şehirlere yayıldı, ancak bir süre sonra sona erdi.

Avrasya Vakfı Başkan Yardımcısı Daniel Witt, 11 Haziran 2011'de Nazarbayev'in rolünü ve siyasi reformlarını kabul etti:

"Başkan Nazarbayev Kazakistan'ı zor zamanlar geçirerek refah ve büyüme çağına sürükledi. ABD ve Batı ittifaklarına değer verdiğini ve demokratik yönetişim sağlamaya kendini adadığını gösterdi."[33]

Aralık 2012'de Nazarbayev, Kazakistan 2050 Stratejisi adı verilen ileriye dönük bir ulusal strateji belirledi.[34] 2014 yılında, Kazakistan'ın adının "Kazakistan Eli" ("Kazakların Ülkesi") olarak değiştirilmesi gerektiğini, ülkenin daha iyi ve daha fazla yabancı yatırım çekmesini önerdi. -stan ekinin turistlere ve yatırımcılara itici geldiğini belirtti.[35] Nazarbayev, Moğolistan'ın Kazakistan'dan daha fazla yatırım aldığını, çünkü aynı coğrafyada olmasına ve Kazakistan kadar istikrarlı olmamasına rağmen bir "devlet" ülkesi olmadığına dikkat çekti. Ancak ülkenin adının değiştirilmesini halkın oylamasına sunmayı tercih etti.[kaynak belirtilmeli]

Yolsuzluk iddiaları[değiştir | kaynağı değiştir]

Başkanlığı boyunca kendisine ve çevresine karşı yolsuzluk ve kayırmacılık suçlamaları yöneltildi. Eleştirmenler, ülke hükûmetinin bir klan sistemine benzediğini söylüyor.[36]

New Yorker'a göre, 1999 yılında İsviçreli bankacılık yetkilileri Nazarbayev'e ait bir hesapta 85.000.000 dolar keşfetti; Kazakistan hazinesine yönelik olan para kısmen James Giffen'e bağlı hesaplardan aktarılmıştı.[37] Kazak muhalefet gazetesi Respublika, 2002'de Nazarbayev'in 1990'ların ortalarında İsviçre banka hesaplarında gizlice 1.000.000.000 dolarlık devlet petrol gelirini gizlediğini bildirdiğinde, bir karkas, gazete ofisinin önüne bırakıldı. daha sonra karkas, editör Irina Petrushova'nın evinin önüne, "Son kez olmayacak" yazısıyla bırakıldı.[38] Mayıs 2007'de Kazakistan Parlamentosu, Nazarbayev'in istediği kadar yeniden seçilmesini sağlayacak anayasa değişikliğini onayladı. Bu değişiklik özel olarak ve sadece Nazarbayev için geçerlidir, çünkü ilk cumhurbaşkanının göreve kaç kez aday olabileceği konusunda hiçbir sınırlaması olmayacağını belirtmektedir, ancak sonraki başkanlar beş yıllık bir dönemle sınırlandırılacaktır.[39]

Mayıs 2018'de Kazakistan Parlamentosu, Nazarbayev'in Güvenlik Konseyi Başkanı olmasına izin veren anayasa değişikliğini kabul etti. 28 Haziran'da Anayasa Konseyi tarafından onaylanan bu reformlar, Güvenlik Konseyi'nin yetkilerini genişleterek anayasa organı statüsünü de verdi.[40]

Ekonomik meseleler[değiştir | kaynağı değiştir]

Avrasya Ekonomi Birliği[değiştir | kaynağı değiştir]

Kazakistan 2050'nin logosu

1994 yılında Nazarbayev, Moskova Devlet Üniversitesi'nde bir konuşma sırasında bir "Avrasya Birliği" oluşturma fikrini önerdi.[41] 29 Mayıs 2014'te Rusya, Belarus ve Kazakistan, 170.000.000 kişilik tek bir ekonomik alan yaratan ve Ocak 2015'te yürürlüğe giren bir Avrasya Ekonomik Birliği oluşturmak için bir anlaşma imzaladılar.[42] Nazarbayev, anlaşmanın imzalanmasından kısa bir süre sonra, "Bunu açık bir alan ve Avrupa ve Asya'nın büyüyen ekonomileri arasında yeni bir köprü olarak görüyoruz" dedi.[42] Nazarbayev, Mayıs 2019'da Yüksek Avrasya Ekonomi Konseyi Onursal Başkanı seçildi.[43]

Kazakistan 2050 Stratejisi[değiştir | kaynağı değiştir]

Nazarbayev, Kazakistan'ın gelecekteki büyüme beklentilerini sağlamak için uzun vadeli bir strateji olan Kazakistan 2050 Stratejisi'ni tanıttı ve Kazakistan'ı dünyanın en gelişmiş 30 ülkesinden biri olarak konumlandırdı.[44]

Nurly Zhol (Nurlu Yol)[değiştir | kaynağı değiştir]

Cumhurbaşkanı Nazarbayev, 2014 yılında Nurly Zhol - Geleceğe Giden Yol olarak adlandırılan milyar dolarlık yerel bir modernizasyon ve reform planını açıkladı.[45]

Dijital Kazakistan[değiştir | kaynağı değiştir]

Nazarbayev, dijital ekosistem gelişimi yoluyla Kazakistan'ın ekonomik rekabet gücünü artırmak için bu teknolojik modernleşme girişimini açıkladı.[46]

Çevre sorunları[değiştir | kaynağı değiştir]

1998 otobiyografisinde Nazarbayev, “Aral Gölü'nün daralmasının, bugün gezegenimizin karşı karşıya kaldığı en ciddi ekolojik felaketlerden biri olduğunu yazdı. Özbekistan, Türkmenistan, Tacikistan, Kırgızistan ve daha geniş bir alanı Sovyetler Birliği döneminde meydana gelen çevresel zararı tersine çevirmek için daha fazlasını yapmaya çağırdı.[7]

Nükleer silahlara karşı tutumu[değiştir | kaynağı değiştir]

Kazakistan, Sovyetler Birliği'nden dünyanın dördüncü büyük nükleer silah stoğunu devraldı. Yeni hükûmetin ilk büyük kararlarından birisi de, Sovyet ordusu tarafından 456 nükleer testin yapıldığı Semey'de bulunan nükleer deneme sahasını kapatılması oldu.[47] Sovyet döneminde, Kazakistan bölgesindeki bilim adamları tarafından, çoğunlukla Semey test sahasında, radyasyon hastalığı ve doğum kusurlarına neden olan 500'den fazla askeri deney yapıldı.[7] "Proje Safir" olarak adlandırılan projede, Kazakistan ve Amerika Birleşik Devletleri, ülkedeki eski Sovyet silahlarını kaldırmak için birlikte çalıştılar ve Amerikalılar ulaşım ve tazminat maliyetlerinde $800.000.000'dan fazla fon sağlamayı kabul etti.[7]

Nazarbayev, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nu 29 Ağustos'u Uluslararası Nükleer Testlere Karşı Günü olarak belirlemeye teşvik etti. Makalesinde yeni bir Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması'nı "imzalayan hükümetler açısından net yükümlülükleri garanti edecek ve anlaşmanın şartlarına uymayanlar için gerçek yaptırımlar belirleyecek" önerisinde bulundu.[kaynak belirtilmeli] Dışişleri bakanı 8 Eylül 2006'da Orta Asya Nükleer Silah Serbest Bölgesine yetki veren bir anlaşma imzaladı.[48] The Washington Times'ta yer alan bir görüşte, Nazarbayev, Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması'nın modernize edilmesini ve daha iyi dengelenmesini istedi.[49]

Mart 2016'da Nazarbayev "Manifesto: Dünya. 21. yüzyıl"ı yayınladı.[50] Bu manifestoda Kazakistan Cumhurbaşkanı, mevcut nükleer silahsız bölgelerin genişletilmesi ve çoğaltılması çağrısında bulundu ve mevcut uluslararası silahsızlanma anlaşmalarının modernize edilmesi gerektiğini vurguladı.[51]

27 Ağustos 2020'de ise Birleşmiş Milletler tarafından "Nükleer Denemeler Yapılmayan bir Dünyanın Savunucusu" statüsüne layık görüldü.[52][53][54]

Din[değiştir | kaynağı değiştir]

Aktöbe merkez camii ziyareti
Nazarbayev Vladimir Putin ve Şevket Mirziyoyev ile birlikte

Nazarbayev Nur-Sultan'da dünya ve geleneksel dinlerden oluşan bir forum düzenleme girişimini ortaya koydu. Daha önce benzer olayların organizatörleri sadece önde gelen dinlerin ve mezheplerin temsilcileriydi. Uluslararası diyalog kurmayı amaçlayan diğer benzer etkinliklerin yanı sıra, Ekim 1986 ve Ocak 2002'de İtalya'nın Assisi kentinde düzenlenen dünya dinleri ve mezheplerinin temsilcilerinin toplantıları da vardı.[55] 2003 yılında toplanan ilk Dünya ve Geleneksel Dinler Kongresi, tüm büyük dinlerin liderlerinin karşılıklı işbirliği beklentileri geliştirmesine olanak sağladı.[kaynak belirtilmeli]

Nazarbayev başlangıçta Sovyet döneminde din karşıtı görüşleri savundu;[56] Ancak daha sonra Hac görevini yerine getirdi ve camilerin yenilenmesini destekleyerek Müslüman mirasını korunmasına katkıda bulundu.[56]

Nazarbayev önderliğinde, Kazakistan vatandaşları arasında çeşitli etnik gruplardan ve hatta insan kaynaklarını koordine etmek için ülke ile işbirliği bağları geliştiren uluslardan yetenekleri korumak için bazı derecelerde çok kültürlülük yürürlüğe koydu. Kazak liderinin bu prensibi, ona "Bozkırların Singapur'u" adını kazandırdı.[57] Ancak 2012 yılında Nazarbayev, daha sonra parlamento tarafından çıkarılan ve dini uygulamalara sıkı kısıtlamalar getiren reformlar önerdi. Bu reformlar aşırılıkçılıkla mücadele girişimi olarak açıklandı. Yerel düzeyde var olabilmek için, bir grubun 50'den fazla üyesi olmalıdır: bölgesel düzeyde 500'den fazla ve ulusal düzeyde 5.000'den fazla üyesi bulunmalıdır.[kaynak belirtilmeli] Nazarbayev, Türk mirasına açık bir atıfta bulunarak "Biz Türküz, Arap değiliz" diyerek Türk geleneklerini İslam üzerinde vurgulamayı seçerek, perdeye karşı eleştirel açıklamalar yaptı.[kaynak belirtilmeli]

Milliyetçilik[değiştir | kaynağı değiştir]

2014 yılında Vladimir Putin'in Kazakistan'ın tarihselliği ile ilgili açıklamalarında, Nazarbayev'in "hiç devleti olmayan bir bölgede bir devlet yarattığını..."[58][59][60] sözleri Nazarbayev'den ciddi bir tepki aldı.[61][62]

İnsan hakları[değiştir | kaynağı değiştir]

Bakü'de gerçekleşen 7. Türk Keneşi zirvesi

Nazarbayev yönetimindeki Kazakistan'ın insan hakları durumu, bağımsız gözlemciler tarafından eşit olarak yoksul olarak tanımlanmaktadır. İnsan Hakları İzleme Örgütü, "Kazakistan'ın toplanma, konuşma ve din özgürlüğünü büyük ölçüde kısıtladığını söylüyor. 2014 yılında yetkililer, barışçıl ama onaylanmamış protestolardan sonra gazeteleri kapattı, hapse attı veya para cezasına çarptırdı ve dini kontrolleri devlet kontrolleri dışında uyguladıkları için para cezasına çarptırdı veya gözaltına aldı. Muhalefet lideri Vladimir Kozlov da dahil olmak üzere hükûmet eleştirmenleri haksız yargılamalardan sonra tutuklu kaldı. 2014 yılının ortalarında, Kazakistan yeni ceza, ceza infaz, ceza muhakemesi usulleri ve idari kodları ve sendikalarla ilgili temel özgürlükleri kısıtlayan ve uluslararası standartlarla uyumlu olmayan yeni bir yasa kabul etti. Gözaltı yerlerinde işkence yaygın olmaya devam ediyor." şeklinde bir açıklama yaptı.[63]

Dış politika[değiştir | kaynağı değiştir]

Nazarbayev başkanlığı sırasında Kazakistan'ın uluslararası ilişkilerinin ana ilkesi, yabancı ortaklarla dostane ilişkiler kurma girişimlerine dayanan çoklu vektör dış politikasıydı.[64] 2001 yılında Kazakistan Şanghay İşbirliği Örgütü'nün kurucu üyesi oldu.[65] ABD Başkanı Donald Trump, Nazabayev'in liderliğine övgüde bulundu ve Kazakistan'ın cumhurbaşkanlığı altındaki başarılarını 30 Kasım 2016'daki telefon görüşmeleri sırasında "mucize" olarak nitelendirdi.[66]

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, Kazakistan'a ilk ziyaretini Aralık 2016 ortalarında Nazarbayev ile bir araya geldiğinde gerçekleştirdi. İki ülke araştırma ve geliştirme, havacılık, kamu hizmeti komisyonları ve tarımsal işbirliği konulu anlaşmaların yanı sıra tarımsal konsorsiyum kurulması hakkında bir anlaşma imzaladı.[67]

Ocak 2019'da Zimbabwe Cumhurbaşkanı Emmerson Mnangagwa, Afrikalı bir liderin ülkeye yaptığı ilk ziyarette Nazarbayev ile görüşmek üzere Nur-Sultan'a bir devlet ziyaretinde bulundu.[68]

Türk Dünyası Kültür Mahallesi'nde yer alan, Nursultan Nazarbayev tarafından Recep Tayyip Erdoğan'a hediye edilmiş olan yurt
Ankara'da bulunan anıtı

Türk dünyası[değiştir | kaynağı değiştir]

1992'den itibaren Türkiye'nin girişimleriyle yapılan Türk Dili Konuşan Ülkeler Zirvesinde ilk kez 2006'da Nazarbayev tarafından Türk devletleri arasında bir işbirliği örgütü kurulması önerildi. Önerisi üzerine Nahçıvan Anlaşmasıyla birlikte 3 Ekim 2009'da Türk Keneşi kuruldu. Günümüzde birçok yayın organında Nazarbayev'in Mustafa Kemal Atatürk'ü kendisine örnek aldığına[69] ve Türk devletlerinin Türk kültürünü yaşatmak adına birlik içinde hareket etmelerine sebep olduğu belirtilmektedir.[70]

İstanbul Topkapı'daki Topkapı Türk Dünyası Kültür Mahallesi'nde, Nursultan Nazarbayev tarafından dönemin Türkiye başbakanı Recep Tayyip Erdoğan'a hediye edilmiş bir otağ bulunmaktadır.[71] Ayrıca Kazakistan'ın başkenti Nur-Sultan'da yaptırılmasını istediği Mustafa Kemal Atatürk anıtına karşılık olarak Ankara'da Nursultan Nazarbayev anıtı bulunmaktadır.[72]

İstifası[değiştir | kaynağı değiştir]

19 Mart 2019'da, Nazarbayev, Kazakistan Cumhurbaşkanı olarak istifa ettiğini ve "yeni nesil liderlere" ihtiyaç duyulduğunu açıkladı.[73][74] İstifa kanalı canlı olarak televizyonlarda yayınlandı ve ardından 20 Mart 2019 tarihinden itibaren yetkilerini sona erdiren bir kararname imzaladı.[74] Parlamentonun üst meclisinin başkanı Kasım Cömert Tokayev, cumhurbaşkanlığı döneminin sonuna kadar cumhurbaşkanı olarak atandı.

Cumhurbaşkanı olarak istifa etmesine rağmen, iktidardaki Nur Otan Partisi'nin genel başkanlığı, Anayasa Konseyi üyeliği ve ömür boyu görevini Güvenlik Konseyi başkanı olarak görevine devam etmektedir. Nazarbayev'in çeşitli meslektaşları duyuru saatlerinde tepki gösterdi, Özbekistan devlet başkanı Şevket Mirziyoyev, Nazarbayev ile telefon görüşmesi yaparak ona "büyük politikacı" dedi.[75] Nazarbayev'e mesaj gönderen diğer dünya liderleri arasında Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, Belarus Cumhurbaşkanı Aleksandr Lukaşenko ve Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'da bulunuyordu.[76]

Başkanlığı sonrası[değiştir | kaynağı değiştir]

9 Mayıs Zafer Günü günü kutlamaları sırasına Vladimir Putin ile birlikte, 2019

The Economist'e göre istifasına rağmen Nazarbayev, hala ülkenin liderliğinin arkasında.[77] İstifadan bu yana, Güney Kore Cumhurbaşkanı Moon Jae-in ve Macaristan Başbakanı Viktor Orbán ile Kazakistan'ı ziyaretleri sırasında bir araya geldi. Özellikle, Nazarbayev ile yaptıkları toplantılar, devlet başkanı Kasım Cömert Tokayev ile yaptıkları toplantılardan ayrı olarak düzenlendi. Görevden ayrıldıktan iki gün sonra sivil nüfus tarafından karşılandığı Nevruz kutlamalarına katıldı.[78] İlk cumhurbaşkanı olarak konaklama konusunda, kişisel ofisinin başkanlık sarayından farklı bir yere taşındığı bilinmektedir. Nisan 2019'un sonlarında Nazarbayev'in resmi ve özel ziyaretler için özel bir jet tuttuğu da bildirildi.[79] Görevden ayrıldıktan sonra Pekin ve Moskova'yı ziyaret etti. Mayıs ayı sonunda Mevlüt Çavuşoğlu, Türkiye cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın önerisi üzerine Nazarbayev'in Türk Keneşi onursal Başkanı olduğunu duyurdu.[80] Azerbaycan'ın başkenti Bakü'ye yaptığı ziyarette ev sahibi Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'e babasının eski Cumhurbaşkanı Haydar Aliyev'in başkentin gelişmesinden "çok memnun olacağını" söyledi.[81]

Ekim 2019'da, Savunma Bakanı, İçişleri Bakanı ve Dışişleri Bakanı hariç, tüm potansiyel bakan adaylarının Kasım Cömert Tokayev tarafından atanmadan önce Nazarbayev'in onayına ihtiyacı olduğu açıklandı.[82]

Başkentin yeniden isimlendirilmesi[değiştir | kaynağı değiştir]

İstifasının ardından Kazakistan cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev, başkent Astana'nın adının Nur-Sultan (Kazakça: Нұр-Сұлтан) olarak adlandırılmasını önerdi. Kazakistan parlamentosu resmi olarak başkentin adlandırılmasını oylayarak onayladı.[83]

COVID-19[değiştir | kaynağı değiştir]

Nazarbayev, Mart 2020'de "COVID-19 pandemisi ile etkin bir şekilde mücadele ederken ekonomiyi de destekleyen" Biz Birgemiz Fonu'nu oluşturdu.[84] Haziran 2020 itibarıyla fon, fonun üç yardım dalgasının bir parçası olarak 23 şehirde 470.000'den fazla aileye mali yardım sağlamak için 28 milyar tenge (69,3 milyon Amerikan doları) topladı.[84] Haziran ortasında Nazarbayev'e COVID-19 teşhisi konması üzerine, Rusya devlet başkanı Vladimir Putin, Ürdün kralı II. Abdullah,[85] Türkiye cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Cumhuriyet Halk Partisi lideri Kemal Kılıçdaroğlu[86] ve eski Hırvatistan cumhurbaşkanı Stjepan Mesić dahil olmak üzere dünya liderlerinden telefon ve destek telgrafları aldı.

80. yaş günü[değiştir | kaynağı değiştir]

Nazarbayev, COVID-19 hastalığını doğum günü olan 9 Temmuz'dan önce yendi.[87] Aynı zamanda 9 Temmuz, Kazakistan'da Başkent Günü olarak kutlanmaktadır. Tebrik veren liderler arasında Ermenistan cumhurbaşkanı Armen Sarkisyan,[88] Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, eski Tataristan cumhurbaşkanı Mintimer Şeymiyev,[89] Türkiye cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve eski Cumhurbaşkanı Abdullah Gül de vardı.[90][91] Eski Rusya Federasyonu Dışişleri Bakan Yardımcısı Grigory Karasin, doğum gününü onurlandıran bir röportajı Nazarbayev'i "siyasi süreçler vizyonu olan birkaç dünya siyasetçisi" olarak nitelendirdi.[92] Ayrıca Ulusal Savunma Üniversitesi'nde askeri üniformalı bir Nazarbayev heykeli de açıldı.[93][94]

2021 parlamento seçimleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Nur Otan partisinin Genel başkanı olarak Nazarbayev, 4 Haziran 2020'de 2021 parlamento seçimlerinin hazırlanmasında parti içinde "açık ve siyasi rekabet, siyasi sürece sivil katılımı teşvik etmek ve kapalı ön seçimlerin yapılacağı tarihi belirleyen bir kararnameyi imzaladı. "Kadınları ve ülkenin gençlerini güçlendirin" diyen partinin listesinde kadınların %30'unu ve 35 yaş altı kişilerin %20'sini listeye alması talimatını verdi.[95] Ön seçimler, Nazarbayev'in kendisinin çevrimiçi oy kullandığı 17 Ağustos-3 Ekim 2020 tarihleri ​​arasında yapıldı.[96][97]

Nur Otan, 25 Kasım 2020 tarihinde düzenlenen 20. Nur Otan Olağanüstü Kongresi'nde parti adaylarının listesini ve delegeler tarafından onaylanan seçim platformlarını açıkladı. Nazarbayev de kongrede konuştu:

"Cumhurbaşkanımız [Kasım-Jomart Tokayev] tarafından bugün açıklanan parti programı iddialı ve aynı zamanda hesaplı, mali ve insan kaynakları tarafından destekleniyor. Bağımsızlık yıllarım boyunca her zaman net hedefler belirledim ve bu hedeflere ulaşmak için çok çalışmak gerektiğini söyledim. Başkanın önerdiği bu programı destekliyorum ve ortak görevimiz onun etrafında toplanıp birlikte çalışmaktır. Kendinize inanmalı, vatanınızı sevmeli ve ilerleme için mümkün olan her şeyi yapmalısınız."[98]

10 Ocak 2021'de yapılan Mazhilis seçimlerinin ardından, iktidardaki Nur Otan partisi, 2016 seçimlerinin aksine sekiz sandalye kaybetmesine rağmen 76 sandalyenin rahat çoğunluğunu aldı. Nazarbayev, partinin seçim zaferini kutlayarak, "Kazakistanlılar ülkemizin daha da gelişmesini, refahın yükselmesini partimizle ilişkilendiriyor" dedi.[99]

Nobel Adaylığı[değiştir | kaynağı değiştir]

2010'da Dünya Türkleri Asamblesi Genel Başkanı Ermentay Sultanmurat'ın yaptığı açıklama ile DTA tarafından Nursultan Nazarbayev Nobel Barış Ödülü'ne aday gösterildi.

Ödüller[değiştir | kaynağı değiştir]

Kurdele Ödül Ülke Tarih Kaynak
Ord.GoldenEagle-ribbon.gif
Altın Kartal Nişanı  Kazakistan 2019 [100]
OrdenNazar.png
Nazarbayev Madalyası
MedalAstana.png
Astana Madalyası
Medal10RK.png
Kazakistan Cumhuriyeti'nin Bağımsızlığının 10. Yılı Madalyası
Medal10VSRK.png
Kazakistan Cumhuriyeti Silahlı Kuvvetleri'nin 10. Yıldönümü
Medal10Konstitution.png
Kazakistan Cumhuriyeti Anayasasının 10. Yıldönümü
Medal100JDRK.png
Kazakistan Demiryollarının 100. Yıldönümü Anısına
Medal10Parlm.png
Kazakistan Cumhuriyeti Parlamentosu'nun 10. Yıldönümü
Medal50Celina.png
Bakir Toprakların 50. Yıldönümü
60 victory rib.png
"1941-1945 Büyük Vatanseverlik Savaşı'nda 60 Yıllık Zafer" Jübile Madalyası
Medal10Astana.png
Astana Şehri'nin 10. Yılı Madalyası
Medal20RK.png
Kazakistan Cumhuriyeti'nin Bağımsızlığının 20. Yılı Madalyası
Decoration without ribbon - en.svg
Algys Nişanı [101]
Orderredbannerlabor rib.png
Kızıl Bayrak İşçi Nişanı  Sovyetler Birliği
SU Order of the Badge of Honour ribbon.svg
Onur Rozeti Nişanı
Reclamining the virgin lands rib.png
Bakir Toprakların Gelişimi Madalyası
70 years saf rib.png
"SSCB Silahlı Kuvvetlerinin 70 Yılı" Jübile Madalyası
OOSA.jpg
Aziz Andrew Nişanı  Rusya [102]
Order of Alexander Nevsky 2010 ribbon.svg
Aleksandr Nevski Nişanı [103]
1000 anniversary of Kazan rib.png
"Kazan'ın 1000. Yıldönümü Anısına" Madalyası
Ribbon Medal 300 years Saint-Petersburg.png
"Saint Petersburg'un 300. Yıldönümü Anısına" Madalyası
Ribbon Medal 850 Moscow.png
"Moskova'nın 850. Yıldönümü Anısına" Madalyası
Медаль «Умар Димаев» (лента).png
Ahmet Kadirov Nişanı  Çeçenistan
Орден за заслуги перед Республикой Татарстан.png
"Anavatana Haklar İçin" Nişanı  Tataristan [104]
Ghazi Amanullah Khan Medal (Afghanistan) - ribbon bar.png
Amir Amanullah Han Ödülü  Afganistan [105]
AUT Honour for Services to the Republic of Austria - 1st Class BAR.png
Avusturya Cumhuriyeti'ne Hizmetler için Onur Nişanı  Avusturya
"Heydər Əliyev" ordeninin döş nişanının lenti.png
Haydar Aliyev Nişanı  Azerbaycan [106]
Order friendship of peoples rib.png
Halkların Dostluk Nişanı  Belarus
Grand Crest Ordre de Leopold.png
Leopold Nişanı  Belçika
Order Zayed rib.png
Zayed Nişanı  Birleşik Arap Emirlikleri
UK Order St-Michael St-George ribbon.svg
Aziz Michael ve Aziz George Nişanı  Birleşik Krallık
Decoration without ribbon - en.svg
Dostluk Madalyası  Çin [107]
EST Order of the Cross of Terra Mariana - 1st Class BAR.png
Terra Mariana Haç Nişanı  Estonya
FIN Order of the White Rose Grand Cross BAR.png
Finlandiya Beyaz Gül Nişanı  Finlandiya [108]
FIN Order of the Lion of Finland 1Class BAR.png
Finlandiya Aslanı Nişanı
Legion Honneur GC ribbon.svg
Légion d'honneur (Büyük Haç)  Fransa
Grand Order of Mugunghwa (South Korea) - ribbon bar.gif
Büyük Mugunghwa Nişanı  Güney Kore
Ribbon of an order of king Tomislav.png
Büyük Kral Tomislav Nişanı (Büyük Haç)  Hırvatistan
Order of Isabella the Catholic - Sash of Collar.svg
Isabella Katolik Nişanı  İspanya 2017 [109]
ITA OMRI 2001 GC-GCord BAR.svg
İtalya Cumhuriyeti Liyakat Nişanı (Yakada Şövalye Büyük Haçı)  İtalya
JPN Daikun'i kikkasho BAR.svg
Krizantem Nişanı  Japonya [110]
Order of Independence (Qatar) - ribbon bar.gif
Bağımsızlık Nişanı  Katar
KRG Order Manas.png
Altın Manas'ın 1000. Yıldönümü Nişanı  Kırgızistan [111]
LVA Order of the Three Stars - Commander BAR.png
Üç Yıldız Nişanı  Letonya [112]
LTU Order of Vytautas the Great - Grand Cross BAR.png
Büyük Vytautas Nişanı  Litvanya 5 Mayıs 2000 [113]
Ordre de la couronne de Chene GC ribbon.svg
Meşe Taç Nişanı  Lüksemburg
HUN Order of Merit of the Hungarian Rep (civ) 1class Collar BAR.svg
Macar Liyakat Nişanı  Macaristan
EGY Order of the Nile - Grand Cordon BAR.png
Nil Nişanı  Mısır
MCO Order of Saint-Charles - Grand Cross BAR.png
Saint-Charles Nişanı  Monako [114]
Goldel Medal of Uzbekistan.gif
Altın Özbekistan Madalyası  Özbekistan
POL Order Orła Białego BAR.svg
Beyaz Kartal Nişanı  Polonya
Order of the Star of Romania - Ribbon bar.svg
Romanya Yıldızı Nişanı  Romanya
Order of the Republic of Serbia - 1st Class - ribbon bar.png
Sırbistan Cumhuriyeti Nişanı  Sırbistan [115]
SVK Rad Bieleho Dvojkriza 1 triedy BAR.svg
Beyaz Çifte Haç Nişanı  Slovakya 2007 [116]
Order Ismoili Somoni Rib.png
Ismoili Somoni Nişanı  Tacikistan
Order of the State of Republic of Turkey.png
Türkiye Cumhuriyeti Devlet Nişanı  Türkiye 22 Ekim 2009 [117]
Order of Liberty (Ukraine) ribbon bar.svg
Özgürlük Nişanı  Ukrayna
Order of Prince Yaroslav the Wise 1st 2nd and 3rd Class of Ukraine.png
Bilge Prens Yaroslav Nişanı
GRE Order Redeemer 1Class.png
Kurtarıcı Nişanı  Yunanistan

Yazdığı kitaplar[118][değiştir | kaynağı değiştir]

N. Nazarbayev'in dünya ekonomisi, Kazakistan ekonomisi, sosyal, siyasi ve tarih hakkında eserleri bulunmaktadır:

  • «Важнейшее условие интенсификации» (А., 1983), Rusça
  • «Стальной профиль Казахстана» (А., 1984), Rusça
  • «Экономика Казахстана: реальность и перспектива становления» (А., 1988), Rusça
  • «Без правых и левых» (М., 1991), «Стратегия развития Казахстана как суверенного государства» (А., 1992), Rusça
  • «Стратегия ресурсосбережения и переход к рынку» (М., 1992), Rusça
  • «Идейная консолидация общества как условие прогресса Казахстана» (А., 1993), Rusça
  • «Narık jane alevmettik-ekonomikalık damuv » (А., 1994), Kazakça
  • «Ğasırlar toğısında» (А., 1996), Kazakça
  • «Евразийский союз: идеи, практика, перспективы» (М., 1997), Rusça
  • «Tarih tolkınında» (А., 1997), Kazakça
  • «О времени, о судьбах, о себе...» (Лондон, 1997), Rusça
  • «Стратегия трансформации общества и возрождение евразийской цивилизации» (М., 2002), Rusça
  • «Beybitşilik kindigi» (А., 2002), Kazakça
  • «Sındarlı on Ýıl » (А., 2002), Kazakça
  • «Evraziya Ýüreginde» (А., 2005). Kazakça

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "SON DAKİKA: Kazakistan Cumhurbaşkanı Nazarbayev istifa etti". NTV. 19 Mart 2019. 3 Haziran 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  2. ^ "Türk Keneşi'nin 10. yılı: Kazanımlar, sorunlar, beklentiler". Anadolu Ajansı. 17 Ekim 2019. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  3. ^ "Kazakhstan election avoids question of Nazarbayev successor". The Guardian. 24 Eylül 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  4. ^ Nursultan Nazarbayev (1998). Nursultan Nazarbayev: My Life, My Times and My Future... Pilkington Press. s. 11. ISBN 1899044191. 
  5. ^ Nursultan Nazarbayev (1998). Nursultan Nazarbayev: My Life, My Times and My Future... Pilkington Press. s. 16. ISBN 1899044191. 
  6. ^ Nursultan Nazarbayev (1998). Nursultan Nazarbayev: My Life, My Times and My Future... Pilkington Press. s. 23. ISBN 1899044191. 
  7. ^ a b c d e f g Nursultan Nazarbayev (1998). Nursultan Nazarbayev: My Life, My Times and My Future... Pilkington Press. ISBN 1899044191. 
  8. ^ "PROFILE - Nursultan Nazarbayev: First president of Kazakhstan". Anadolu Ajansı. 19 Mart 2019. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  9. ^ BAYER, Yalçın. "Nazarbayev'den dersler..." www.hurriyet.com.tr. Erişim tarihi: 28 Temmuz 2021. 
  10. ^ "Назарбаев показал свое знание английского. Это было забавно". Kaktus.media. 11 Mayıs 2017. 29 Ekim 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  11. ^ "Семья президента: Нурсултан Назарбаев". Рамблер/новости (Rusça). Erişim tarihi: 28 Temmuz 2021. 
  12. ^ "Болат Назарбаев судится в Америке со своей бывшей женой". Радио Азаттык (Rusça). Erişim tarihi: 28 Temmuz 2021. 
  13. ^ "Семья президента: Нурсултан Назарбаев". rambler.ru. 28 Ağustos 2018. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  14. ^ "Внук Назарбаева заявил, что он — не внук, а сын". EADaily (Rusça). Erişim tarihi: 28 Temmuz 2021. 
  15. ^ a b "Nursultan Nazarbayev's grandson claims somebody wants to kill him". akipress.com. Erişim tarihi: 28 Temmuz 2021. 
  16. ^ "Eski Kazakistan Cumhurbaşkanı Nazarbayev'in Koronavirüs testi pozitif çıktı". T24. 18 Haziran 2020. Erişim tarihi: 20 Haziran 2020. 
  17. ^ "Kazakistan eski lideri Nazarbayev'de corona çıktı". Sözcü. 18 Haziran 2020. Erişim tarihi: 20 Haziran 2020. 
  18. ^ "Kazakistan'ın eski Cumhurbaşkanı Nazarbayev'in koronavirüs testi pozitif çıktı". CNN Türk. 18 Haziran 2020. Erişim tarihi: 20 Haziran 2020. 
  19. ^ July 2020, Assel Satubaldina in Society on 3 (3 Temmuz 2020). "Nazarbayev Recovers From Coronavirus, Back On His Feet After Three Weeks". The Astana Times (İngilizce). 5 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ağustos 2020. 
  20. ^ October 2020, Aidana Yergaliyeva in Nation on 8 (8 Ekim 2020). "Nazarbayev Publishes Article On Abai's Influence On His Own Life and In Shaping Contemporary Kazakhstan". The Astana Times (İngilizce). Erişim tarihi: 28 Temmuz 2021. 
  21. ^ a b Sally N. Cummings (2002). Power and change in Central Asia (İngilizce). Psychology Press. ss. 59-61. ISBN 978-0-415-25585-1. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  22. ^ Jonathan Aitken (2009). Nazarbayev and the Making of Kazakhstan (İngilizce). Bloomsbury Academic. s. 100. ISBN 9781441153814. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  23. ^ James Minahan (1998). Miniature EmpiresHistorical Dictionary of the Newly Independent States (İngilizce). Routledge. s. 136. ISBN 9781135940102. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  24. ^ a b Karen Dawisha; Bruce Parrott (1994). Russia and the new states of Eurasia: the politics of upheaval (İngilizce). Cambridge University Press. ss. 317-318. ISBN 978-0-521-45895-5. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  25. ^ a b "Kazakh President Re-elected; Voting Flawed, Observers Say". The New York Times. 6 Aralık 2005. 18 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  26. ^ Robert D'A. Henderson (21 Temmuz 2003). Brassey's International Intelligence Yearbook 2003 (İngilizce). Potomac Books. s. 272. ISBN 9781574885507. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  27. ^ "About the Kazakhstan–Israeli relations". Embassy of Kazakhstan in Israel. Haziran 2006. 17 Mart 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  28. ^ "Astana - the capital of the Republic of Kazakhstan". Akorda. 4 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  29. ^ "January 11. Kazinform's timeline of major events". inform.kz. 11 Ocak 2018. 23 Mart 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  30. ^ Jonathan Aitken (2009). Nazarbayev and the Making of Kazakhstan (İngilizce). Bloomsbury Academic. ISBN 9781441153814. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  31. ^ "Kazakh President amends decree on educational grant for talented youngsters". inform.kz. 23 Eylül 2016. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  32. ^ "The Stable State Of Nursultan Nazarbayev's Kazakhstan". Forbes. 17 Şubat 2017. 7 Kasım 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  33. ^ "Kazakhstan's Presidential Election Shows Progress". Huffpost. 11 Haziran 2011. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  34. ^ "Kazakhstan 2050 Strategy Leads to Government Restructuring". Carnegie Endowment for International Peace. 21 Şubat 2013. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  35. ^ "Nazarbayev: Kazakistan'ın adı Kazak Eli olsun". BBC. 7 Şubat 2014. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  36. ^ Martha Brill Olcott (1 Eylül 2010). Kazakhstan: Unfulfilled Promise. Carnegie Endowment. ss. 27-28. ISBN 978-0-87003-299-8. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  37. ^ "The Price of Oil". The New Yorker. 9 Temmuz 2001. 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  38. ^ "Kazakhstan Goes After Opposition Media in New York Federal Court". The Diplomat. 7 Ağustos 2015. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  39. ^ "Kazakhstan lifts term limits on long-ruling leader". Los Angeles Times. 19 Mayıs 2007. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  40. ^ "Kazakh President given right to head National Security Council for life". The Astana Times. 13 Temmuz 2018. 2 Nisan 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  41. ^ Mikhail Alexandrov (1999). Uneasy Alliance: Relations Between Russia and Kazakhstan in the Post-Soviet Era, 1992-1997. Greenwood Press. s. 229. ISBN 978-0-313-30965-6. 
  42. ^ a b "Russia, Belarus, Kazakhstan sign 'epoch' Eurasian Economic Union". RT. 29 Mayıs 2014. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  43. ^ "Nazarbayev named Honorary Chairman of Supreme Eurasian Economic Council". kazinform.com. 29 Mayıs 2019. 29 Mayıs 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  44. ^ Sieff, Martin. "Strategy 2050: Kazakhstan's Road Map to Global Success". edge.kz. 22 Kasım 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  45. ^ Kushkumbayev, Sanat (22 Eylül 2015). "Kazakhstan's Nurly Zhol and China's Economic Belt of the Silk Road: Confluence of Goals". The Astana Times. 11 Ekim 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  46. ^ Shayakhmetova, Zhanna (10 Kasım 2017). "Digital Kazakhstan initiative presented at Web Summit 2017". The Astana Times. 31 Ocak 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  47. ^ Vladimir Socor, Richard Weitz, Daniel Witt (22 Nisan 2016). "Kazakhstan and US Renew Nonproliferation Partnership". The Diplomat. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  48. ^ "CENTRAL ASIA NUCLEAR-WEAPON-FREE-ZONE (CANWFZ)". nti.org. 8 Eylül 2006. 17 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  49. ^ "NAZARBAYEV: Kazakhstan president asks world leaders to advance nuclear security". The Washington Times. 24 Mart 2014. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  50. ^ Nursultan Nazarbayev (31 Mart 2016). "Manifesto: The World. The 21st century". Akorda. 1 Temmuz 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  51. ^ "Manifest by Kazakh President Calls for Global Nuclear Disarmament, Steps to End Global Conflicts". The Astana Times. 5 Nisan 2016. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  52. ^ August 2020, Staff Report in International on 27 (27 Ağustos 2020). "UNGA Recognizes Leading Role of Kazakhstan in Worldwide Anti-Nuke Testing Efforts". The Astana Times (İngilizce). 30 Ağustos 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ağustos 2020. 
  53. ^ "BM'den Nursultan Nazarbayev'e "Nükleer Denemeler Yapılmayan bir Dünyanın Savunucusu" statüsü". www.trtavaz.com.tr. 30 Ağustos 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ağustos 2020. 
  54. ^ "Nazarbayev, 'nükleer testlerin olmadığı bir dünya şampiyonu' statüsüne layık görüldü". Sabah. 30 Ağustos 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ağustos 2020. 
  55. ^ "About Congress of leaders of world and traditional religions". Congress of World Religions. 7 Kasım 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  56. ^ a b Ideology and National Identity in Post-Communist Foreign Policies By Rick Fawn, p. 147
  57. ^ Pretson, Peter (19 Temmuz 2009). "How Nursultan became the most loved man on Earth". The Guardian. 5 Mart 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  58. ^ Michel, Casey (3 Eylül 2014). "Putin's Chilling Kazakhstan Comments". The Diplomat. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  59. ^ Traynor, Ian (1 Eylül 2014). "Kazakhstan is latest Russian neighbour to feel Putin's chilly nationalist rhetoric". The Guardian. 12 Ocak 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  60. ^ Trilling, David (30 Ağustos 2014). "As Kazakhstan's Leader Asserts Independence, Did Putin Just Say, 'Not So Fast'?". Eurasia.net. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  61. ^ "Russian and Kazakh Leaders Exchange Worrying Statements". CACI Analyst. 17 Eylül 2014. 7 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  62. ^ Najibullah, Farangis (3 Eylül 2014). "Putin Downplays Kazakh Independence, Sparks Angry Reaction". rferl.org. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  63. ^ "World Report 2015: Kazakhstan". İnsan Hakları İzleme Örgütü. 28 Ekim 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  64. ^ "Nazarbayev's trust-based relations with foreign partners help promote Kazakhstan's interests". kazinform.kz. 5 Temmuz 2016. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  65. ^ Gill (30 November 2001). "Shanghai Five: An Attempt to Counter U.S. Influence in Asia?". Brookings.
  66. ^ "Kazakhstan: Trump talked up leader's 'miracle' in call". The Hill. 1 Aralık 2016. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  67. ^ "PM Netanyahu meets with Kazakhstan President Nursultan Nazarbayev". Israel Ministry of Foreign Affairs. 14 Aralık 2016. 30 Aralık 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  68. ^ "Mnangagwa arrives in Kazakhstan". The Zimbabwe Mail. 19 Ocak 2019. 20 Mart 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  69. ^ "Nazarbayev, Atatürk'ü Kendisine Örnek Aldı (Özel)". Akşam. 1 Aralık 2012. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  70. ^ Erol, M. Seyfettin. "Türk Dünyasının Bütünleşmesinde Kazakistan ve "Aksakal Faktörü"". Milli Gazete. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  71. ^ "Başbakan'ın otağı Topkapı'ya taşındı". Yeni Şafak. 7 Temmuz 2011. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  72. ^ "Ankara'ya Nazarbayev heykeli yapıldı". Haber 7. 23 Haziran 2010. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  73. ^ "Kazakistan Cumhurbaşkanı Nazarbayev istifa etti". Anadolu Ajansı. 19 Mart 2019. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  74. ^ a b Auyezov, Olzhas (19 Mart 2019). "Kazakhstan's leader Nazarbayev resigns after three decades in power". Reuters. 20 Mart 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  75. ^ "Shavkat Mirziyoyev Talks with the First President of Kazakhstan on the Phone". Özbekistan Cumhurbaşkanlığı. 19 Mart 2019. 20 Mart 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  76. ^ "Erdoğan'dan görevi bırakan Kazak lider Nazarbayev'e telefon". NTV. 21 Mart 2019. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  77. ^ "The people of Kazakhstan wonder who their next president will be". The Economist. 11 Nisan 2019. 12 Nisan 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  78. ^ "Nauryz celebrated throughout the country". The Astana Times. 26 Mart 2019. 31 Mart 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  79. ^ Auyezov, Olzhas (29 Nisan 2019). "Kazakhs, foreign investors puzzled by power-sharing leaders". Reuters. 10 Mayıs 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  80. ^ "Türkiye'nin önerisiyle Nazarbayev 'Türk Konseyinin Ömür Boyu Onursal Başkanı' oldu". Anadolu Ajansı. 24 Mayıs 2019. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  81. ^ https://en.president.az/articles/34439 [ölü/kırık bağlantı]
  82. ^ "Kazakhstan's Nazarbayev to Confirm Ministers, Governors: Decree". US News. 21 Ekim 2019. 6 Kasım 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  83. ^ "İşte Kazakistan'ın başkentinin yeni ismi!". Sözcü. 20 Mart 2020. Erişim tarihi: 3 Haziran 2020. 
  84. ^ a b June 2020, Assel Satubaldina in Nation on 27 (27 Haziran 2020). "Nazarbayev's Biz Birgemiz Fund Dedicates Funds to Help 80,000 Struggling Rural Families". The Astana Times (İngilizce). 27 Haziran 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ağustos 2020. 
  85. ^ "Telegram addressed to Nursultan Nazarbayev from King of Jordan Abdullah II". Official website of the First President of the Republic of Kazakhstan - Elbasy Nursultan Nazarbayev (İngilizce). 5 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ağustos 2020. 
  86. ^ "Kılıçdaroğlu, Kovid-19'a yakalanan Nazarbayev'e geçmiş olsun dileğinde bulundu". CNN Türk. 18 Haziran 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ağustos 2020. 
  87. ^ INFORM.KZ (3 Temmuz 2020). "Nursultan Nazarbayev addresses people of Kazakhstan". www.inform.kz (İngilizce). 6 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ağustos 2020. 
  88. ^ INFORM.KZ (5 Temmuz 2020). "President of Armenia congratulates Nursultan Nazarbayev on his 80th birthday". www.inform.kz (İngilizce). 5 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ağustos 2020. 
  89. ^ July 2020, Mintimer Shaimiev in Op-Ed on 2 (2 Temmuz 2020). "Nursultan Nazarbayev: Looking Back At a Legacy of Friendship and Cooperation With Tatarstan". The Astana Times (İngilizce). 5 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ağustos 2020. 
  90. ^ AA. "Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'dan Nazarbayev'e doğum günü tebriği". www.hurriyet.com.tr. 9 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ağustos 2020. 
  91. ^ "Телефонный разговор с экс-Президентом Турецкой Республики Абдуллой Гюлем". Официальный сайт Первого Президента Республики Казахстан - Елбасы Нурсултана Назарбаева (Rusça). 5 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ağustos 2020. 
  92. ^ Andrei Beloborodov in International on 4 July 2020 (4 Temmuz 2020). "Nazarbayev's Legacy: Forging a Path For an Independent Kazakhstan as a Leader in Central Asia". The Astana Times (İngilizce). 5 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ağustos 2020. 
  93. ^ "В Нур-Султане открыли памятник Назарбаеву, облаченный в военную форму. Видео". Sputnik Кыргызстан (Rusça). 5 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ağustos 2020. 
  94. ^ "Новый памятник Назарбаеву открыли в канун его 80-летия в столице". Радио Азаттык (Rusça). 5 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ağustos 2020. 
  95. ^ # (4 Haziran 2020). "Nursultan Nazarbayev signs decree on holding primary election". Информационный портал: Toppress.kz (Rusça). Erişim tarihi: 28 Temmuz 2021. 
  96. ^ INFORM.KZ (2 Ekim 2020). "Nursultan Nazarbayev votes in Nur Otan primaries". www.inform.kz (İngilizce). Erişim tarihi: 28 Temmuz 2021. 
  97. ^ October 2020, Assel Satubaldina in Nation on 8 (8 Ekim 2020). "Over 10,000 Candidates Participate in Nur Otan Party Primaries, as Party Concludes First Stage". The Astana Times (İngilizce). Erişim tarihi: 28 Temmuz 2021. 
  98. ^ "Nur Otan утвердила партийный список кандидатов в мажилис на внеочередном съезде". informburo.kz (Rusça). Erişim tarihi: 28 Temmuz 2021. 
  99. ^ "Назарбаев поздравил "Нур Отан" с победой на выборах в мажилис Казахстана". Interfax.ru (Rusça). Erişim tarihi: 28 Temmuz 2021. 
  100. ^ "О присвоении звания «Халық Қаhарманы» НАЗАРБАЕВУ Н.А. — Официальный сайт Президента Республики Казахстан". Akorda.kz (Rusça). Erişim tarihi: 29 Temmuz 2021. 
  101. ^ "Nursultan Nazarbayev awarded Algys Order". www.inform.kz. Erişim tarihi: 29 Temmuz 2021. 
  102. ^ "Президент России". web.archive.org. 29 Ekim 2013. Erişim tarihi: 29 Temmuz 2021. 
  103. ^ "Указ Президента Российской Федерации от 08.06.2015 № 290 ∙ Официальное опубликование правовых актов ∙ Официальный интернет-портал правовой информации". publication.pravo.gov.ru. Erişim tarihi: 29 Temmuz 2021. 
  104. ^ "Встреча с Президентом Республики Татарстан Рустамом Миннихановым — Официальный сайт Президента Республики Казахстан". Akorda.kz (Rusça). Erişim tarihi: 29 Temmuz 2021. 
  105. ^ "Рабочий график Главы государства | Номад | 10.07.2015". nomad.su. Erişim tarihi: 29 Temmuz 2021. 
  106. ^ "Официальный сайт президента Азербайджанской Республики - ДОКУМЕНТЫ » Распоряжения". ru.president.az (Rusça). Erişim tarihi: 29 Temmuz 2021. 
  107. ^ "Си Цзиньпин наградил Назарбаева Орденом дружбы". ТАСС. Erişim tarihi: 29 Temmuz 2021. 
  108. ^ "Suomen Valkoisen Ruusun ritarikunnan suurristin ketjuineen ulkomaalaiset saajat". web.archive.org. 27 Eylül 2020. Erişim tarihi: 29 Temmuz 2021. 
  109. ^ "BOE.es - BOE-A-2017-7271 Real Decreto 677/2017, de 23 de junio, por el que se concede el Collar de la Orden de Isabel la Católica a Su Excelencia señor Nursultán Nazarbáyev, Presidente de la República de Kazajstán". www.boe.es. Erişim tarihi: 29 Temmuz 2021. 
  110. ^ "The Embassy of the Republic of Kazakhstan in Japan". web.archive.org. 15 Kasım 2009. Erişim tarihi: 29 Temmuz 2021. 
  111. ^ "УКАЗ ПРЕЗ. КР "О ВРУЧЕНИИ ПАМЯТНОГО ЗОЛОТОГО ОРДЕНА "МАНАС-1000" И ПА…". archive.is. 16 Temmuz 2012. Erişim tarihi: 29 Temmuz 2021. 
  112. ^ "President of the Latvian Republic Valdis Zatlers Pays His First Official Visit to Kazakhstan at President Nursultan Nazarbayev' s Invitation — Official site of the President of the Republic of Kazakhstan". web.archive.org. 27 Mart 2019. Erişim tarihi: 29 Temmuz 2021. 
  113. ^ "Lietuvos Respublikos Prezidentė". web.archive.org. 19 Nisan 2014. Erişim tarihi: 29 Temmuz 2021. 
  114. ^ "N° 8141 du VENDREDI 4 OCTOBRE 2013 * Ordonnance Souveraine n° 4.491 du 27 septembre 2013 portant élévation dans l'Ord". www.legimonaco.mc. Erişim tarihi: 29 Temmuz 2021. 
  115. ^ "Встреча с Президентом Республики Сербия Александром Вучичем — Официальный сайт Президента Республики Казахстан". Akorda.kz (Rusça). Erişim tarihi: 29 Temmuz 2021. 
  116. ^ "» State Honours | Slovak-Republic.org" (İngilizce). Erişim tarihi: 29 Temmuz 2021. 
  117. ^ "Wayback Machine". web.archive.org. 22 Mart 2014. Erişim tarihi: 29 Temmuz 2021. 
  118. ^ http://personal.akorda.kz/kz/category/knigi

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]