Salarca

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Wikimedia Incubator
Wikimedia Incubator'de Salarca Vikipedi deneme projesi bulunmaktadır.
Salarca
Ana dili olanlar Çin
Bölge Çinghay ve Kansu
Konuşan sayısı 70.000[1]  (2002)
Dil ailesi
Dil kodları
ISO 639-3 slr
Glottolog sala1264[2]
Bu sayfa UFA fonetik Unicode semboller içerir. Doğru bir görüntüleme desteğiniz bulunmadığı takdirde, soru işaretleri, kutular veya diğer Unicode karakterleri görebilirsiniz. IPA sembolleri ile ilgili rehberi okumak için, bakınız Yardım:IPA.

Salarca Çin'de yaşayan Salarların konuştuğu Oğuz grubuna ait Türk dilidir. Kökenleri Salur boyundan olan Salarlar kendilerine Salır, dillerine de Salırça derler.

Salarca yaygın olduğu bölgenin etrafında bulunan büyük Türk dillerinden farklı olarak Uygur grubuna değil Oğuz grubuna aittir. Konuşulan iki ayrı lehçesi vardır. Bunlar Çince ve Tibetçeden etkilenen Kinhay lehçesi, Uygurca ve Kazakçadan etkilenmiş İli lehçeleridir.

Konuşucu sayısı ve yayılımı[değiştir | kaynağı değiştir]

Salarcanın 1982 yılında 55.000 kişi tarafından ana dil olarak konuşulduğu bilinmektedir. Çin`de 2000 yılında yapılan nüfus sayımında 104.500 kişinin bu etnik halka ait olduğu tespit edilmiştir.

Günümüzde konuşulan Oğuzcanın en doğuda konuşulan örneğini temsil eder. Salarların (Salur boyu); İpek Yolu üzerinde ipek ticaretinin canlı olduğu zamanlarda batıdan, ipeğin o zamanlar kaynağı olan doğuya, bugünkü yaşadıkları bölgeye yerleştikleri varsayılmaktadır. Göçebe değil yerleşik bir hayat sürdürmüşler ve genelde ipekçilik ve ipek ticareti ile uğraşmışlardır.

Salarların yerleşim yerleri Çin Cumhuriyeti sınırları içinde Qinghai ilinin Xunhua Salar özerk bölgesinde ve Hualong Hui özerk bölgesinde bulunur.

Konuşucuları genelde birden fazla diller konuşur. Salarcanın yanında Çince ve çoğu ayrıca Uygurca konuşur.

Salarlar birçok sınıflandırmalarda komşuları ve diğer bir Türk halkı olan Yugurların üçte biri ile birlikte bir dil birliği olarak gösterilmektedir.

Alfabe[değiştir | kaynağı değiştir]

Salarca 10’uncu yüzyıldan sonra uzun süre Arap alfabesi ile yazılmıştır.

1969-1970 yıllarında Latin alfabesi kullanılmaya başlanmıştır. Bu alfabe Uygurların Latin alfabesine benzemekteydi. Günümüzde Salarlar Latin alfabesi kullanmaktadırlar. Dil kodu: SLR' dir.

Salar Latin alfabesi (Salır Latin Oğuş)[değiştir | kaynağı değiştir]

А а B b C c Ç ç D d Е е F f G g
Ğ ğ H h I ı İ i J j K k L l M m
N n Ñ ñ O o Ö ö Р р Q q R r S s
Ş ş T t U u Ü ü V v X x Y y Z z

Metin örneği[değiştir | kaynağı değiştir]

Aşağıdaki hikâye The folklore of China's Islamic Salar nationality adlı eserde yer alan kiš yiγen ġadïn kiš (Türkçe: insan yiyen kadın) hikâyesinden bir parçadır.[3][4]

oholdï bir ninor vumiš
aŋa kiǰičix anor vara
bir gunor ninačux anasini parlïǰani ziden yanbar(r)
yarïm yoldï ulïr xari ġadïnkïšor učiramiš
xari ġadïnkiščix daš išdende zoğziba(r)
bu ninačix yana varǰani aŋnišmiš
e xari nina sen eyiŋ bir kiščuγïŋ munda natburi dimiš

Eskiden bir nine varmış.
Onun küçük bir kızı varmış.
Bir gün ninecik kızıyla pazardan dönmüş.
Yarı yolda yaşlı bir kadınla karşılaşmışlar.
Bu yaşlı kadın bir taş üzerinde oturuyormuş.
Bu ninecik ona yanaşmış:
"Hey yaşlı nine burada tek başına ne yapıyorsun?" demiş.

Söz varlığı[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Alfabe: İlipbe
  • Altın: Altun
  • Anne: Ana
  • Ayak: Ayax
  • Büyük: Beyik
  • Ben: Men
  • Çocuk: Bala
  • Devlet :Dövlet
  • Deniz: Deñiz
  • Deve: Döye
  • Düşman: yağı
  • Evlat: Övlat
  • Fayda: Faydı
  • Güvercin: Gurğincix
  • Gök: Göx
  • Göre: Göre
  • Güzel: Güzel
  • Gündoğan: Gündogan
  • Gümüş: Kümiş
  • Gökdeniz: Göxdeñiz
  • Hoş geldiniz: Xoş geldiñiz
  • Hüküm: Höküm
  • Hemen: Heme
  • Hizmet: Hızmat
  • İş: İş
  • İpek: İpex
  • İlan:İlan
  • İş görür:Revan olur
  • Küçük :Kiçi
  • Kara: Qara
  • Kılıç: Qılıç
  • Kulak: Qulax
  • Koyun: Qoyun
  • Kuyruk: Quyrux
  • Kızıl: Qızıl
  • Kişi: Kişi
  • Moğol:Mongol
  • Millet:Millet
  • Mülk:Mülk
  • Nerede:Nirede
  • Nüfus:Nüfus
  • Nereye:Nandeki
  • Payidaht: Paytagdı
  • Palto:Palta
  • Ramazan:Rözı
  • Onaltı:Onaltı
  • Olur:Ular
  • Onbir:On bir
  • Oğuz:Oğuz
  • Oğul:Oğul
  • Orta:Orta
  • Öz: Öz
  • Ömür: Ömür
  • Önem: Önem
  • Sağır: Sagır
  • Seksen:Seksen
  • Şehir:Şehir
  • Tarih:Tarix
  • Tırnak:Tırnax
  • Tarafından: Tarapından
  • Tuz: Tuz
  • Uzak: Uzıx
  • Unvan: Unvan
  • Üzerinde: Üzerinde
  • Ülke: Guojia
  • Vatan: Vatan
  • Yok: Yox
  • Yakın: Yaxın
  • Yanak: Yanax
  • Zaman: Zaman

Dipnotlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Lewis, M. Paul; Gary F. Simons; Charles D. Fennig, (Edl.) (2015). Ethnologue: Languages of the World (18th bas.). Dallas, Texas: SIL International. 
  2. ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, (Edl.) (2017). "Salar". Glottolog 3.0. Jena, Germany: Max Planck Institute for the Science of Human History. 
  3. ^ Ma, Wei (2001). The folklore of China's Islamic Salar nationality. E. Mellen Press. OCLC 606504539. 
  4. ^ Robbeets, Martin; Cuyckens, Hubert (2013). Shared grammaticalization : with special focus on the transeurasian languages. Benjamins. ss. 248-9. ISBN 978-90-272-0599-5. OCLC 875771914. 

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Dwyer, Arienne M. 1998. The Turkic strata of Salar: An Oghuz in Chaghatay clothes? Turkic Languages 2, 49–83.
  • Chen ZONGZHEN, Nurbeg, ZHao Xiangru, (1990). Türkiy Tillarning Selişturma Lugiti, Bei Jing.
  • LIN Lianyun, (1985). Sa-la-yu Jian-Zhi, `Ana Çizgileriyle Salarca` Pekin.
  • Salarca-Çince, Çince-Salarca Sözlük, CHengdu 1992.

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

İncubator’daki diğer Türk dilleri Vikipedi’leri[değiştir | kaynağı değiştir]