I. Justinianos

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
I. Justinianos
Flavius Petrus Sabbatius Iustinianus
Doğu Roma İmparatoru
Meister von San Vitale in Ravenna.jpg
I. Justinianos, Mozaik, St. Vitale Bazilikası, Ravenna, İtalya
Hüküm süresi 1 Ağustos 527 - 13/14 Kasım 565
Önce gelen I. Justin
yeğeni II. Justin
Sonra gelen II. Justin
Tam adı Flavius Petrus Sabbatius Iustinianus
Doğum tarihi 482/483
Doğum yeri Toresium köyü (Bugünkü Makedonya Cumhuriyeti, Üsküp yakınında) [1]
Ölüm tarihi 15 Kasım 565 (yaş 82/83)
Ölüm yeri Konstantinopolis (İstanbul)
Theodora
Hanedan Justinyen Hanedanı
Babası Sabbatius ve dayısı I. Justin
Annesi Helena ve yengesi Eufemia/ Lupicina

I. Justinianos (Latince:Flavius Petrus Sabbatius Iustinianus) , (Grekce: Φλάβιος Πέτρος Σαββάτιος Ἰουστινιανός Flábios Pétros Sabbátios Ioustinianos), (Türkçe: Jüstinyen olarak da bilinir) (d. yak 482, Tauresium (modern Gradište, Makedonya) - ö. 14 Kasım 565, Konstantinopolis (modern [[İstanbul)) 1 Ağustos 527-14 Kasım 565 döneminde Doğu Roma İmparatorluğu'nun imparatoru. Bazı tarih yazarları tarafından kendisine büyük unvanı yakıştırılmaktadır. Saltanat döneminde imparatorluğun eski büyüklüğünü tekrar geri getirmeye ve tarihsel Roma İmparatorluğu'nun elden çıkmış olan Batı kısımlarını kendi topraklarına katmak için büyük gayretler sarfetmiştir.

Klasik antik çağlar sonlarının en önemli kişilerinin başınada gelmektedir ve zamanı Bizans ımparatorluğunun en parlak dönemlerinden biri olmuştur. Latince'yi ana dili olarak konuşan son Doğu Roma İmparatoru olmuştur.[2] Justinianos'un saltanat yılları Roma İmparatorluğu'nun doğuda Bizans olarak devam eden yıllarında çok önemli bir çağ olarak kabul edilmektedir. İmparatorluk yönetiminin etkileri ve kendi yaşadığı zaman ve içinde yaşadığı ülkenin sınırlarını büyük bir ölçüde aşmıştır. Justinianos'un saltanatı dönemindeki gelişmelerin temel taşı "Antik Roma İmparatorluğu'nun restorasyonu" (renovatio imperii) tutkunluğu idi; ama bu ancak kısmen başarmıştır. [3]

Justinianos'un bu "imparatorluk restorasyon" (renovatio ımperii) tutkunluğu dolayısiyla Justinianos'u modern tarihçiler "son Roma imparatoru" olarak anilmaktadır. [4]Justinianos'un bu tutkunluğu yaptığı savaşlarla eski Batı Roma İmparatorluğu yönetimi altında bulunmuş olan batıdaki arazileri çoğunu kendi imparatorluğu sınırları içine alması ile gerçekleşmiştir. Generali olan Belisarius Vandal Savaşı ile kuzey Afrika; Genral Belisarius ve General Narses'in Gotik Savaşı (534-554) ile Dalmaçya ve İtalya ve vali Liberius'un {{İber Savaşı]] ve Hispania Fethi ile güney İberik yarımadası bölgelerini almalari ve Fas Savaşı ile Kuzey Afrika'ye eline alması bu tutkunluk gerçekleşmiştir. Bu askeri kampanyalar Doğu Roma İmparatorluğu'nun batı Akdeniz bölgesinde kontrolunu sağlamıştır. Yine aynı fetihler Doğu Roma İmparatorluğu mali vergilerin yıllık hasılatını 1 milyon solidus altını artırmıştır.[5]

Justınianus'un hala Batı Avrupa'de ve diğer ülkelerde en etkili kalan katkısı bu moderrn devletlerde özel hukukun temeli olan Roma Hukuku, Justinianos'un emirleri ile o zaman Dogu Roma ulkesinide yururlukte olan ama cok degisik donemelrde ortaya koyulmus kaideler ve kanunlara dayanan ozel hukukun tum imparatorluk alaninda tek düzen olarak bütün eski saf haliyle uygulanmasını sağlamak amacıyla yapılan çalışmalar olmuştur. I. Justinianos'un emri ile başlayan bu kanunlaştırma hareketi olan bu çalışmalar sonucu o zamana kadar uygulanan özel Roma Hukuku Corpus Jüris Civilis adi verilen bir kanunlar külliyatı içinde özellikle toplanmıştır. Bu çalışma genellikle "Questor" (sayıştay benzeri Roma merkezi devlet dairesi reisi olarak görevli Romalı devlet memuru) olan Trebonian çabaları ile mümkün olmuştur., [6] [7]

Justinianos döneminde Doğu Roma İmparatorluk arazilerinde birçok önemli mimari yapı yapılmıştir. Hiç şüphesiz bunlardan en önemlisi birçok yüzyıl Konstantinopolis'e gelen herkesin güzelliğine ve yüksek ve geniş kubbesinin haşmetli eşsizliğine hayran kaldığı Doğu Ortodoks Hristiyan mezhebinin merkez kilisesi olarak yapılan Ayasofya olmuştur.

Justinianos döneminde imparatorluğun başına büyük felaketler de gelmiştir. 532'de iki at yarışı için taraf tutucu grub olarak görünen ama gerçekte iki siyasi parti olan "Maviler" ve "Yeşiller"'in Konstantinopolis'te Hipadrom'da İmparatora ve devlete karşı birleşip "Nika!, Nika!" diye bağırıp alkış tutmalarından adlandırılan Nika ayaklanması sırasında isyancı halk güruhu şehri yakıp yıkmış, Doğu Roma devletini kökünden sarsmıştır ama sonunda ancak gayet kanlı bir şekilde bastırılmıştır. Justinianos'un İtalya'yı tekrar Doğu İmparatorluğu'na katma amacı ile açtığı ve bu süreçte Ostrogot Krallığıni yıkılması ve Ostrogotlarin İtalya'dan atılmalarına neden olan Gotik Savaşı İtalya'nın yıkılıp yakılmasına neden olmuştur. Daha sonra 540'li yılların başlarında ülkede başlayan (Justinianos Veba Salgını adı verilen) büyük "vaba salgını" ortaya çıkmıştır. Bu veba salgını başkent Konstantinopolis'in ve ülkenin tümünün nüfusunu kırıp geçirmiştir. Bu salgından büyük nüfus kaybeden Doğu Roma İmparatorluğu ekonomisi ve sosyal hayatı büyük bir gerileme içine girmiştir; bu gerileme ülkenin de arazi kaybetmesine neden olmuş ve gerileme ancak 9. yüzyıl başında durdurabilmiştir.

Procopius Justınianos'un saltanat yıllarında yaşamış bir kronikçi-tarihçi olarak bu dönem için birincil kaynaktır. Aynı dönemde yaşamış ve klasik Süryanice] dilinde kronik-tarih yazmış olan "Efes'li İohannes"'in tarih eseri günümüze kadar gelmemiştir ama yazma nüshaları kaybolmadan önce daha sonraki kronikçi-tarihçiler için birçok ek ayrıntı sağladığı için Justınianos dönemi için önemli bir kaynak olmuştur. Hem Propocius hem de Efesli İohannes Justinianos ve karısı imparatoriçesi Theodora hakkında gittikçe acı tenkitçi olmuşlardır. Procopius hazırlamış olduğu ve Justinianos'un başarılarını göklere çıkarttiği "Savaşlar" ile Justinianos'a özel övgüler için yazdığı özel methiye eseri yanında ona gayet düşman ve alaycı görüşle (sonradan "Gizli Tarih" olarak anılan) Anekdota adlı eser de yazmış ve bu ölümünden sonra yazma eser oalar popüler olarak yayımlanmıştır. Bu eserde Justinianos gaddar, kendini beğenmiş ve becerisiz bir yönetici olark gösterilmiştir. Justınianos dönemi için diğer birincil tarih kaynakları "Agathias Tarihi", "Menander Protector Tarihi", "İohannes Malalas Tarihi", "Paschal Kronikleri", "Marcellinus Comes Kronikleri" ve "Tunnunalı Victor Kronikleri"dir

Justinianos Doğu Ortodoks Hristiyan Kilisesi tarafından bir "aziz" olarak kabul edilmektedir ve "eaziz yortu günü" ölüm günü olan 14 Kasım'dır.

Hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

Justinianos 482 yılında Makedonya'da Tauresium adlı bir köyde dünyaya gelmiştir. [8][9] Ailesi köylü olup babasının ismi Sabbatius ve annesinin ismini Vigilante oldugu bilinmektedir. Aielsei içinde o tarihten 100 kadar sonra kaybolan Trakyaca dili konuşulduğu iddia edilmiştir. Ama aynı zamanda bu aile içinde Latince de konuşulduğu Trakyalı-Romalı veya İliryalı-Romalı asıllı olduğu kabul edilmektedir. Justınianos hazırladığı kanunlarda birkaç kere anadilinin Latince] olduğunu belirtmiştir. Böyle olunca Doğu Roma İmparatorluğu imparatoru olan son anadili Latince olan imparator olmaktadır. [10][11] İmparator olmadan önceki ismi Flavius'du. Iustinianus olarak bilinen adi (yani Cognomeni) sonradan almıştır .Bu ad dayısı olan imparator Justin tarafından evlat olarak kabul edildiğini göstermektedir. [12] Saltanatı sırasında günümüzde güney-doğu Sırbistan'da bulunan doğum köyü yerine "Justiniana Prima" adlı bir şehir kurdurmuştur.[13][14][15] Annesi Vigilante sonradan imparator olan Justin'ın kız kardeşi idi. Justinianos imparator olmadan imparatorun özel muhafız birliği (excubitörs) mensubu idi.

Justinianos yeğenini Konstantinopolis'e yanına getirtmişti. Onun iyi bir eğitim almasına özen vermişti. Bu nedenle Justinianos hukuk, ilahiyat ve Roma tarihi konularında çok iyi eğitim almıştı. Justınianos eğitimden sonra bir zaman için imparatorluk özel muhafız birliğinde görev yapmıştır. Ama gençliğindeki yaptığı işlerin detaylı olarak bilinememektedir.

Justınianos'un saltanat yıllarında yaşamış olan kronik tarihçi "İohannes Malalas" yazdığı tarihinde onu görünüşünü kısa boylu, beyaz tenli, kıvırcık saçlı, yuvarlak yüzlü ve yakışıklı olarak tasvir etmistir. Diğer bir kronikçi-tarihci Procopios Justinianos'un görünüşünü Roma İmparatorluğu yapıp tiran olarak bilinen Domitian'a benzdiğini yazmıştır. Ama bunun bir benzetmenin Justinianos'u küçük düşürmek için bir iftira olması çok muhtemeldir.[16]

İmparator I. Anastasios 518'de öldüğü zaman, Justın Doğu Roma İmparatoru olmuştu ve bunda yeğeni Justinianos'dan aldığı çok emeği geçmişti. Justin'ın saltanat döneminde Justınianos dayısının en yakın sırdaşı olmuştu. Justinianos gayet devlet idaresine büyük bir yeteneklik göstermiştir ve (elimizde kesin belgeler bulunmamakla beraber Justın onu 1 Nisan 527'de ortak imparator yaptığı zaman Jistinianos bir sanal imparatorluk taht naipi gibi görev yapomakta idi.[17] Justin yaşlandıkça ve saltanatının son yıllarını yaşamakta iken bunaklamaya başlamıştı ve Justinianos impartorluğun gerçek "de facto" hükümdarı gibi olmuştu. 521'de Justinianos "Roma Konsülü" görevine getirildi; ve sonra da doğudaki impatörlük orduların başkomutanı olarak görevlendirildi. Bu ordu başkomutanlığı görevi ismendi; çünkü Justinianos'un herhangi bir askerlik tecrübesi bulunmamaktaydı. Justinianos 1 Ağustos 527'de öldüğü zaman o vakte kadar ortak imparator olan Justinianos tek egemen imparator olarak kaldı.

İmparatorluk dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

I. Justinianos döneminde Doğu Roma İmparatorluğu'nun genişlemesi. 527'deki araziler kırmızı renkli ve 565e kadar imparatorluğa eklenen araziler turuncu renkli
I. Justinianos srayli idarecilerlerle. San Vitale Bazilkasi, Ravenna'da bulunan mozayik

Justınyen, memleketi imar etmek ve eski Roma İmparatorluğunu canlandırmak isteğindeydi. Bu amaç için çok çabaladı. Hükümdar olaark Justınios görevinde gayet yüksek enerji sarfetmesi ile tanınmıştı. "Hiçbir zaman uyumaz İmparatorz" cümlesi onun çalışma alıkkanlığı ve stilini niiyi nitlelendirmekteydi. Yüksek unvan ve rutnbesien rağmen Propoçopius tarfından Justınianos her zaman yaklaşılabilir ve dostane tavırlarla konuşulabilir karakterli kişi olarak tavsif edilmiştir. [18]

525'de o zaman metresi olan aşağı sınıftan bir bar sahibinin kızı olan ve bir bar kadını olarak kabul edilen Teodora ile evlendi. O zamana kadar yüyürlükte olan Roma kanunlarına göre senator sinifindan olan birini böyle alçak sınıftan olan bir kadınla evlenmesi, yani sosyal sınıflar arası evlilik, yasaklanmıştı. Justınianos'un bu evliği yapmasına dayısının karısı itiraz etmekte idi. Fakat o ölünce dayısı olan İmparator I. Justın yeni bir kanun çıkartarak sosyal sınıflaar arasında yapılacak evlenmeleri hukuksal olduğunu kabul etti. Böylece Justinianos ile Theodora'nın resmen evlenebilmesi mümkün oldu. Evlenme ayin törenleri eski Ayasofya Kilisesi'nde Patrik tarafından yapıldı. [19][20]

Karısı Theodora ile birlikte ülkeye düzen ve birlik getirdi.

532 yılında çıkan Nika ayaklanmasını bastırdı.

Adam seçmek, görevlendirmek konusunda çok ustaydı. Narses ve Belisarius gibi yetenekli komutanları orduların başına geçirdi. Belisarius Balkanları ve İtalya'yı, Narses Kuzey Afrika'yı fethetmek suretiyle imparatorluğun sınırlarına dahil etti.

Justinianos imparatorluğun her tarafını kiliseler, kaleler ve hastahanelerle donattı. Bunlar arasında en muhteşem eser Ayasofya kilisesidir.

Justinyen ayrıca eski Roma kanunlarını 12 ciltlik bir kitap halinde toplatmıştır. Bunun ardından imparatorluk ozel hukuk kanununu hazırlattı.

İmparatorluğu döneminde en önemli restorasyon çalışmalarından biri de II. Theodosius döneminde yapılan Ayasofya 'nın 532 yılında yıkılışından sonra tekrar yapılmaya başlanmasıdır. 532 yılında yapımına başlanan Ayasofya 5 sene gibi kısa bir sürede bitirilerek şu an bile unvanını koruyan 'Dünya'nın en hızlı inşa edilen katedrali' unvanına sahip olmuştur.[21]

Justinyen tüm bu iyileştirmeleri yaparken halktan ağır vergiler aldı. 565 yılında öldüğü zaman gücünün doruğunda bir imparatorluk, ancak aç bir ülke bırakmıştı.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Britannica Concise Encyclopedia, Encyclopaedia Britannica, Inc., 2008, ISBN 1593394926, p. 1007.
  2. ^ Wickham, Chris (2009), The Inheritance of Rome Londra: Penguin Books Ltd. 2009, İSBN 978-0-670-02098-0
  3. ^ Haldion, J.F. (2003 Byzantium in the seventh century Cambridge: Cambridge University Press, 17–19.
  4. ^ Örneğin Baker, G.F. (1938) Justinian, New York.
  5. ^ H303 /handouts/ Finances.htm "History 303: Finances under Justinian" ((İngilizce)). Tulane.edu. http://www.tulane.edu/~august/ H303 /handouts/ Finances.htm. 
  6. ^ John Henry Merryman ve Rogelio Pérez-Perdomo, (2007)The Civil Law Tradition: An Introduction to the Legal Systems of Europe and Latin America, 3.ed., Stanford: Stanford University Press,, pp.9-11.
  7. ^ Çelebican, Özcan, (2013 16.baskı). Roma Hukuku (Tarihî Giriş-Kaynaklar Genel Kavramlar-Kışîler Hakların Korunması) Ankara: Yetkin Yayınevi ISBN:9754642540
  8. ^ Bu mevkiin Justinianos'doğum yeri olaması tartışmalıdır. Onun doğum yeri olduğunu iddia eden diğer yerleşkeler Güney Sırbistan'da bulunan modern Labane kasabasi yakınında bulunan "Justiniana Prima" antik arkeolojik şehri ve Makedonya'da Üsküp yakınlarındaki olan "Taor" modern kasabası gelmektedir.
  9. ^ Cawley, Charles (14 Şubat 2011). "Medieval Lands: Byzantıum 395–1057". http://www.fmg.ac/Projects/MedLands/BYZANTIUM.htm#_Toc204564466. 
  10. ^ Michael Maas (2005) ((İngilizce)). The Cambridge Companion to the Age of Justinian. Cambridge University Press. http://books.google.com/books?id=9AvjaThtrKYC&pg=PA74&dq=Justinian++latin-speaking+Illyrians&sig=zYSvdt6GBz5kP_raKw6g6XLaFDc. 
  11. ^ {{kitap kaynağı|yazar=Robert Browning||başlık=Justinian and Theodora|yayımcı=Gorgias Press|tarih=2003} url=http://books.google.com/books id=gOIMSWMtow0C&pg=PA21&lpg=PA21&dq=Justinian+I+thracian&source=bl&ots=wRCZjFIgQo&sig=Es-SKoXcI-26zfecE7eFUA5tfE4&&sa=X&oi=book_result&resnum=1&ct=result#PPA23,M1|dil=(İngilizce) }
  12. ^ Justinianos'un tam ismini veren belgesel kaynak 521'de hazırlanmış olan bir Roma konsülleri için hazırlalan iki kısımlı plakadir ve plakada ismi Flavius Petrus Sabbatius Iustinianus ve Flavius Anicius Iustinianus olarak verilmektedir.
  13. ^ Sima M. Cirkoviç (2004). The Serbs (Sırplar). Wiley. 
  14. ^ . 2006. 
  15. ^ Byzantine Constantinople: Mönüments, Topography and Everyday Life. BRİLL. 2001. 
  16. ^ Cambridge Ancient History s. 65
  17. ^ Moorhead (1994), s. 21–22 ve Procopius, Gizli Tarih vııı.ııı.
  18. ^ See Procopius, Secret history, nol. 13.
  19. ^ M. Meier, Justinian, s. 57.
  20. ^ P N Üre, Justinian and his age, s. 200.
  21. ^ Ayasofya İstanbul 'da yer almaktadır. Bin yıla yakın bir süre katedral olarak hizmet vermiş olan Ayasofya , 1453'te Fatih Sultan Mehmet 'in İstanbul'u fethinden sonra Camii olarak hizmet vermeye başlamış daha sonra Türkiye Cumhuriyeti döneminde Mustafa Kemal Atatürk tarafından müzeye çevrilmiştir ve halen müze olarak hizmet vermektedir

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]


Birincil kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Prokopius,
    • Orhan Duru (Tr.cev) (2011) Bizans'ın Gizli Tarihi, İstanbul: Türkiye İş Bankası Yayınları, ISBN:9944884549.
    • Richard Atwater, (İng. cev.) ve Paul Halsall (ed) (1927) Medieval Sourcebook: Procopius of Caesarea: The Secret History [[1]] "Anedtota"'nin Fordsahm Universitesi "Internet History Sourcebook " websitesinde parasız İngilizce çevirisi.
    • J. Haury (editor); G. Wirth (Revisor) . ( 1964-1976. ) Procopii Caesariensis opera omnia. 3 cilt. Leipzig: Teubner, Grekce metin.
    • H. B. Dewin (ed), (1914–40), Procopius. 7 cilt. Loeb Classical Library. Cambridge, Mass.: Harvard University Press and London, Hutchinson, Grekce metin ve İngilizce çevirisi
    • G.A. Williamson (İng çev) 1966. The Secret History, . Harmondsworth: Penguin Books, "Anedtota"'nin poperer olan modern İngilizce çevrisi'.
  • Elizabeth Jeffreys, Michael Jeffreys, Roger Scott et al. (1986), The Chronicle of John Malalas: A Translation, Byzantina Australiensia 4 (Melbourne: Australian Association for Byzantine Studies) ISBN 0-9593626-2-2
  • Edward Walford (Ing. cev.) (1846 yeni baskı 2008) The Ecclesiastical History of Evagrius: A History of the Church from AD 431 to AD 594, Evolution Publishing, ISBN 978-1-889758-88-6.[1]
  • Haury J. (ed.); G. Wirth. (revizyon) (1971-64), Procopii Caesariensis opera omnia. 3 Cilt. Leipzig:Teubner. Procopius tarihi Yunanca.
  • Dewing, H.B. (ed.) (1914-40), Procopius. 7 cilt. Loeb Classical Library. Cambridge, Mass.: Harvard University Press ve Londra: Hutchinson. Procopius tüm eserleri Yunanca metin ve İngilizce çeviri


Resmî unvanlar
Önce gelen:
I. Justin
Bizans İmparatoru
527 – 565
Sonra gelen:
II. Justin
  1. ^ "The Christian Roman Empire series". Evolpub.com. http://www.evolpub.com/CRE/CREseries.html#CRE5.