Süryanice

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Süryanice
Syriac - Estrangelo Nisibin Calligraphy.png
Süryani alfabesi ile yazılmış bir yazı.
Telaffuz Leššānā Suryāyā
bölge Mezopotamya, Ortadoğu
Etnik köken Süryaniler
Konuşan sayısı [1]
Dil aileleri
Yazı sistemi Süryani alfabesi
Dil kodları
ISO 639-2 syc
ISO 639-3 syc
Syriac distribution.svg
  Süryanicenin bölgesel dil olduğu ülkeler
  Süryanice konuşan nüfusun yaşadığı ülkeler
Syriac Sertâ book script.jpg
Süryanicenin Lehçeleri

Süryanice (ܣܘܪܝܝܐ Suryoyo/Suryāyā) bir Arami dili. Kadim/Antik Aramca, Arami diline dayanmakta olup eski dillerden Akadca, Asurca ve Babilce'yle, çağdaş dillerden de Arapçayla akrabadır.

Günümüzde Süryanice yok olma tehlikesiyle karşı karşıyadır.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Urfa merkezinde bulunan Süryanilerin 2. asırda Hıristiyanlığı kabul etmeleriyle Süryani kültürü Yunan kültürüyle de harmanlanıp güçlü ve zengin bir edebiyat meydana geldi. En önemli eser, Kutsal Kitap'ın Peşitta adı verilen Süryanice çevirisidir.

Lehçeleri[değiştir | kaynağı değiştir]

431 Efes ve 451 Kadıköy Konsilleri ile farklı mezheplere bölünen Süryanilerin dil ve alfabeleri de Doğu ve Batı olmak üzere iki ayrı kola ayrılmışlardır.

Süryani alfabesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Süryani alfabesi sağdan sola doğru yazılır ve 22 harften oluşur. İbrani Alfabesi'nin tersine harfler bitiştirildiğinden bu harflerin başta, sonda ve ortada yazılışları farklıdır.

Estrangelâ Yazısı[değiştir | kaynağı değiştir]


Harf Unicode Okunuşu
'Âlaph ܐ E
sessiz
Bêth ܒ B
(V)
Gâmal ܓ G (Gh)
Dâlath ܕ D (Dh)
ܗ H
Waw ܘ W (U, O)
Zain ܙ Z
Hêth ܚ H (Gırtlaktan)
Têth ܛ T
Yôdh ܝ Y (İ, E)
Kâph ܟ K (H (Boğazdan))
Lâmadh ܠ L
Mîm ܡ M
Nûn ܢ N
Semkath ܣ / ܤ S
ܥ Sessiz
ܦ P (F)
Tsâdhê ܨ TS
Qôph ܩ Q
Rêš ܪ R
Šîn ܫ Ş
Taw ܬ T (Th)

Klasik Süryanice lehçeleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Batı Süryanicesi: Bizans'ın etkisinde kalan Monofizit; İsa'nın tek ve ayrılmaz bir tabiatı olduğuna inanan Yakubiler, 680 yılında bunlardan ayrılan ve Monothelitizmi benimseyen (İsa'nın tek tanrısal karekteri olmakla beraber insanî iradesinin de olduğu görüş), daha sonra 1182 yılında Katolikliği benimseyen Lübnanlı Maruniler ve şimdi Katolik olup Bizans ayin biçimine göre ibadet eden Melkitler oluşturur.

Doğu Süryanicesi ise Diofizit (İsa'nın birbirinden bağımsız çift tabiatı olduğunu savunan görüş) Nasturiler (ya da Aramiler) ve daha sonra bunlardan ayrılıp Katolikliği benimseyen Keldanileri oluşturur. Nasturiler Doğu Aramicesi'ni Çin'e kadar taşımış ve yaymışlardır. Her iki grupta sesli harflerin okunuşları farklılıklar gösterir.

Günümüzde kullanılan Süryani lehçeleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Çağdaş Süryanicenin birçok yerel şive ve ağzı olup zamanla dile birçok Arapça, Türkçe, Kürtçe kelime eklenmiştir.[kaynak belirtilmeli] Çağdaş dünya düzeninin etkisiyle yavaş yavaş Fransızca, Almanca ve İngilizce kelimeler de dile eklenmektedir.

  1. Turoyo ܛܘܪܝܐ: Yakubi Süryanilerce konuşulan Çağdaş Batı Süryani lehçesidir. Tur-Abdin bölgesi ve İstanbul'da, Suriye, Lübnan ve göçlerle bazı Avrupa ülkelerinde, Amerika kıtasında ve Avustralya'da en az 200.000 kişi tarafından konuşulmaktadır.
  2. Mlahsö ܡܠܚܬܝܐ: Diyarbakır'da bu dili konuşabilen son kişi 1998 yılında öldüğünden kullanıcısı kalmamıştır. Kelime yapısı bakımından Klasik Süryanice'ye Turoyo'dan daha yakındır.
  3. Surit ܣܘܪܬ Hristiyanlarınca konuşulan çağdaş Doğu Süryani lehçesidir. 210.000 kişi tarafından İran, Irak, Suriye, Türkiye, Kıbrıs, Ermenistan, Gürcistan, Azerbaycan, Lübnan, Avrupa ülkeleri, Amerika Birleşik Devletleri ve Kanada’da konuşulur.
  4. Yeni Doğu Keldanicesi (ܟܠܕܝܐ Kaldaya): Doğu Kilisesi'nden kopmuş katolik Asûrîler (Keldaniler) tarafından kullanılan çağdaş Doğu Asurice lehçesidir. İran, Irak, Türkiye, Suriye, Lübnan, Avrupa Ülkeleri, Amerika Birleşik Devletleri ve Kanada'da 1.000.000'dan fazla kişi tarafından konuşulur. Bu dili konuşanlar ile Surit konuşanlar, rahatlıkla anlaşabilirler.
  5. Hertvin: Siirt civarında 1.000 kadar kişi tarafından konuşulur. Surit’e yakın bir lehçedir.

Süryani lehçelerini konuşanlar büyük sayıda azaldığından ciddi bir yok olma tehlikesiyle karşı karşıyadır.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]