İznik İmparatorluğu
Vikipedi, özgür ansiklopedi
 |
Bu sayfa, başka dilde bir Vikipedi'den çevrilmektedir. Siz de yardım etmek istiyorsanız ya da çeviri yarıda kalmışsa, çalışmaya katılan kişilerle iletişime geçip, sayfanın durumunu onlara sorabilirsiniz. Sayfanın geçmişine baktığınızda, sayfa üzerinde çalışma yapanları görebilirsiniz. |
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
İznik İmparatorluğu (Yunanca: Βασίλειον τῆς Νίκαια) Dördüncü Haçlı Seferi'ne çıkmak üzere Latin'lerin 1204 yılında Konstantinopolis'e gelip; şehri kuşatıp; talan edip; kendi Katolik Hristiyanlar idaresinde Latin İmparatorluğu'nu kurduktan sonra, Bizans İmparatorluğu asilleri tarafından kurulan bir seri Bizans devletlerinden en büyüğüdür ve 1204 ile 1261 arasında hüküm sürmüştür. Iznik Rum Imparatorlugunun resmen, kulturel ve dinsel bassehri Iznik (o zamanki Nicaea) olmakla beraber, ikinci hukumdar olan III. Yannis Dukas Vatatzes ve sonraki imparatorlar hukumdar sarayi yerleskesi ve efektif idari merkezi olarak Kemalpasa'yi (o zamanki Nymphhaneum) kullanmislar ve bu imparatorluk Kemalpasa'dan idare edilmistir.
Konu başlıkları |
[değiştir] Kuruluş
Dördüncü Haçlı Seferi orduları, özellikle Franklar, Venedik Dukası Enriko Dondalo tarafından malî ve donanma yardımı ile ikinci defa 1204'de Konstantinopolis şehrini bir kuşatmadan sonra, 9 Nisan 1204de fethedip, talan edip, kendi idareleri altında bir Latin İmparatorluğu kurduktan sonra Ortodoks, Yunanca konuşan Bizanslı asiller, koyu Katolik Latinlerden kaçıp eski sınırlara yakın Bizans topraklarında bir sıra özerk devletler kurmuşlardır. Bunlardan en büyük üç tanesi:
- Adriatik kıyılarında, önce bugünkü Kuzey Yunanistan ve Arnavutluk'ta yerleşik sonradan Makedonya ve Batı Trakya'yi eline geçiren, Arta merkezli, ilk hükümdarı Mikhail Komnenos Dukas olan Epir Despotluğu;
- Anadolu'nun Doğu Karadeniz kıyılarında Trabzon merkezli Gürcü Krallığı'nın yardımlarıyla David Komnenos ve kardeşi Aleksios Komnenos tarafından kurulan Trabzon Rum İmparatorluğu;
- Guney Marmara'da Bitinya'da İznik merkezli olarak I. Teodor Laskaris tarafından kurulan İznik İmparatorluğu'dur.
Eski Bizans'in yerine Frankların idaresi altında Konstantinopolis merkezli Latin İmparatorluğu, ve buna tabî olan yine Frank hükümdarlar altında (Burgunyalı bir sülale idaresinde) Atina Dükalığı, (Frank asıllı Villehardouin sülalesi altında) Mora'da 'Achaeya Dukalığı ve (Frank asıllı Montferrat sülalesi idaresinde) Selanik Kırallığı kurulmuştu. Edirne ve diger Trakya ve Yunanistan kıyılarındaki önemli limanlar ve adalar Venedikliler elinde kalmıştı. Bunların yanında bir de diğer Bizanslılar idaresinde ufak, özerk devletcikler türemişti (örnegin Alaşehir, Menderes vadisi, Milet yakında Sampson kasabası vb.)
1204de İznik (Nikea)'de İmparatorluğu'nu ilan eden I. Teodor Laskaris Haçlıların Konstantinopolis'i kuşatmaları sırasında imparator seçilen V. Aleksius Dukas Murtzupos'un damadı idi. Konstantinopolis'den ailesi ile Boğaz üzerinden kaçıp İznik'e gelmiş ve burada özerk bir devlet kurmaya başlamıştır. Bizans şekilli devlet idaresini ve yeni bir Bizans tipi orduyu bir taşra sehri olan İznik ve etrafında bulunan Bitinya'da aynen kurmak gayretiyle önce büyük zorluklarla karşılaşmıştır.
7 Aralık 1204de Güney Marmara'ya sefere çıkan Latin İmparatorluğu ordusu ile Eski Manyas (Poimaneon)da yaptığı savaşı kaybetmiş; Bursa'ya kadar Güney Marmara kıyılarını Latin İmparatorluğu'na terk etmiştir. Latinlerin bu galibiyetten faydalanamamaları Bulgarların ve Trakya'daki ahalinin isyanına yardımcı olarak Bulgar Çarı Kaloyan idaresinde Trakya'da ilerlemesi nedeni ile olmuştur. Trakya'ya geçen Latin İmparatorluğu ordusu Bulgarlar tarafından 14 Nisan 1205de Edirne (Adrianople) Savaşı'nda maglup edilmis ve Latin İmparatoru I. Baodoin bu savaşta Bulgarlara esir düşmüştür. Bundan faydalanan I. Teodor Laskaris Marmara güneyindeki toprakları tekrar eline geçirmiş ve bu yörelerde Latinlerin elinde sadece Karabiga (Pegae) kalmıştır.
Böylece kuzeyde savunulabilir sınırlara yerleşen I. Teodor İznik'de yeni devlet kurma çabalarını artırmıştır. Bu arada Dimetoka'ya sığınıp oradan ayrılmayı kabul etmeyen eski Konstantinopolis Ortodoks Kilisesi Patriği ölünce, Ortodoks Patrikliği'nin İznik'te kurulup organize edilmesine başlanmış ve Autorianus adlı bir papaz İznik'te Dogu Ortodoks Kilisesi Patriği olarak ilan edilmiştir. Bu yeni Patriğin ilk icraatı 1208 Paskalya yortusu sırasında I. Teodor'u Basileus (imparator) olarak vafiz etmek ve taç giydirmek olmuştur.
Fakat Latinler, yeni imparatorları Henri idaresinde yeniden Iznik aleyhinde faaliyetlere başlamışlardır. Bu arada bu devlete batıdan gelen tehdit Selanik'i kuşatmış olan Bulgar Çarı Kaloyan'in bir Kuman Türk lideri tarafından öldürülmesi ile ortadan kalkmış ve Frank şövalyelere yeni ufuklar açılmıştır. 1209da Latin İmparatoru Henri Konya Selçuklu hükümdarı Sultan I. Keyhüsrev ile bir askerî anlaşma yaparak ona askerî birlik temin etmeyi kabul etmiştir. Bu arada Konstantinopolis'i Haçlı kuşatmasının başlaması ile hemen terkedip kaçan ve tahttan indirilen Angelos hanedanının son İmparatoru olan III. Aleksios Angelos, kuzeni Epir Despot'unun fidye ödemesi ile Latinlerin elinden kurtulup İznik'te tekrar tahta geçmek amacı ile Konya'ya gelip Sultan I. Keyhüsreve sığınıp ondan yardım istemiştir. Latin şövalyeleri ile tahkimli Selçuklu ordusu, I. Teodor idaresi altındaki (içinde birçok paralı asker olarak tutulmuş Latin şövalyeleri bulunan) İznik ordusu üzerine yürümüş ve sonuçsuz bir seri savaş yapılmıştır. Ancak en sonunda 1210da Yalvaç (Anadolu Antioch)'unda yapılan bir savaşta Sultan I. Keyhüsrev atından düşüp (veye efsaneye göre I. Teodor tarafından düşürülüp) ölmüş; Selçuk ordusu dağılmış; bu ordu içinde bulunan eski imparator III. Aleksios İznik ordusuna esir düşmüştür. Hemen sonra İznik İmparatorluğu ile Sultan I. Keyhüsrev yerine Anadolu Selçuklu hükümdari olarak tahta geçen I. Keykavus arasında bir barış anlaşması imzalanmıştır.
Fakat Latin İmparatoru Henri bu sefer İznik güçleriyle doğrudan doğruya savaşa girişmiştir. 15 Ekim 1211de (Rhyndakus) Nehri yanında yapılan savaşta I. Teodor büyük bir yenilgiye uğramış ve Latinler Bergama'yı alıp İznik İmparatorluğu idare merkezi olan Kemalpaşa (Nymphaeum) üzerine hücuma geçmişlerdir. Ancak Doğu Trakya'da Bulgarların hücumu ve Latinler elinde bulunan önemli Trakya merkezlerini ellerine geçirmeleri dolayısıyla Latinler İznik üzerine askerî hücumlarını bırakmak zorunda kalmışlardır.
En sonunda 1214'de İznik İmparatorluğu ile Latin İmparatorluğu arasında Kemalpaşa (Nymphaneum)'da bir barış anlaşması imzalanmıştır. Bu anlaşmaya göre, ellerine geçirdikleri Edremit kuzeyinde Kaz Dağı etrafındakı Kuzey Batı Anadolu bölgesi Latinlerin elinde kalmış ve diger Güney Marmara ve Anadolu Selçuklu devleti sınırlarına kadar Kuzey Batı Anadolu İznik İmparatorluğu arazisi olduğu kabul edilmiştir. 1226'da ölen Henri yerine Latin İmparatoru seçilen Peter'in karısı olan ve Peter'in ölmesi ile Latin İmparatoru olan oğlu II. Bouidin'inin taht naibi olan Latin İmparatoriçesi Yolanda'nın küçük kızı olan Marie ile üçüncü karısı olarak [[1219]da evlenen I. Teodor böylece Latinlerle olan baglarını daha da pekiştirmiştir.
Bu suretle I.Teodor Laskaris hem doğuda hem de batıda güvenli sınırları olan İznik İmparatorluğu'nu kurmuş olmaktaydı ve İznik Bizans kültürünün yeni bir merkezi olarak gelismeye başlamıştır.
[değiştir] Genişleme
1224de Latinler tarafindan idare edilen Selanik Kiralligi Epir Despotlugu tarfindan fethedildi fakat 1230da despotlugun merkezi olan Epir bolgesi Bulgarlarin eline gecti. Boylece guc merkezlerinden uzakta ve gercek askeri gucu zayif olup buyumesi kisitlanan Trabzon Rum Imparatorlugu yaninda en onemli Bizans asilli devlet Iznik Rum Imparatorlugu kaldi. Bu devletin hukumdari III. Yannis ulkenin sinirlarini Ege Denizi yonunde genisletmeye basladi. 1235de III. Yannis Bulgar Cari II. Asen ile bir ittifak pakti imzalayarak nufuzunu Selanik ve Epir uzerinede gecirmis oldu. 1245de Ilhanli Mogol ordulari Anadolu Selcuklu Devleti'ni Kosedag Savasi'nda yenip nufuzlarini Anadolu'da genisletmeye baslamislardi ve III. Yannis bir tarftan Iznik'teki bulunan devletinin de Mogol hakimiyetine girmesinden korkmaktaydi fakat diger taraftan Mogollarin Iznik'e dogudan devamli tehdit doguran Anadolu Selcuklu Devleti'nin zayiflatiklari icin biraz ic rahatligi hissetmekteydi. 1265de III. Yannis Kutsal Roma Cermen Impartorlugu] imparatoru olan II. Frederik'in kizi Heunstaufen'li II. Konstans] ile evlenip bu devlet ile yakin bir ittifak kurdu. 1248de III. Yannis eski mutefiki Bulgarlari da yenip Latin Impartorlugu'nu etrafini sarmayi basardi. 1254de olene kadar Latin Imparatorlugu'ndan arazi alip ulkesine eklemeye devam etti.
III. Yannis'in oglu II. Teodor Laskaris Bulgarlarin Trakya'yi istila tehdidi ile karsilasti; fakat ulkesinin arazisini korumaya muaffak oldu. 1258De Epir de Sicilya'li Manfred]'den destek alatrak isyan etmisti. Ayni yil II. Teodor oldu. Yerine gecen varisi IV. Yannis Laskaris daha cocuktu ve genral Mikhail Palaiologos baskanliginda bir naipler kurulu idareyi ele aldi. Mikhail 1259da kendini VIII. Mikhail adi ile ortak imparator ilan etti. Iznik Rum Imparatorlugu ordulari basinda, Balkanlarda ilerleyen 1259da birlesik Manfred, Epir Despotu ve Latin asilli Achea Prensligi ordularini Pelagoia Savasi'inda yenik dusurdu.
[değiştir] Konstantinopolis'in tekrar alınması
1260da Mikhail kendinden onceki Iznik Rum Imparatorlarinin yapmak istedikleri fakat yetenekleri olmadigi cicin hic girisimde bulunmadiklari, Latiler elinde bulunan Konstantinoplis'e karsi hucuma basladi. Genovalilar ile ittifak yapti. Ordusunun komutani olan Aleksius Strategopulos hucumunu planlamak icin Konstantinopolis'i aylarca gozlem altinda bulundurdu. Temmuz, 1261de Latin'lerin ordusunun cogu Bogaz agzinda buluna Kefken adasini tekrar elerine gecirmek icin seferde bulunurken, Aleksius sehir muhafizlarindan bazilarini sehir kapisini acyirmayi basardi. Iznik Rum ordusu boylece Konstantinoplis'i tekrar Bizans eline gecirdi. Yapilan ilk onemli icraat, Dorduncu Hacli Seferi'nin bu sehre gelip, fethedip, talan edip sehrin en iyi taraflarini ve diger Bizans arazilerini eline gecirmesine onayak olan Venediklilerden oc almak oldu. Sehirdeki Venedik mahallesi yakildi ve zaten kacamayan Venedikliler zorla sehirden atildilar.
Birkac hafta sonra VIII. Mikhail Palaiologos Ayasofya'da Bizans Imparatoru olatak tac giydirilip Bizans Imparatorlugu yeniden ortay cikartildi. Cok gecmeden Latin asilli Achaea Prensligi Bizans'in eline gecip Mora yarimadasinda Bizans'a bagli, hukumdarlari Palaiologos sulalesi asilli bir Mora Despotlugu] kuruldu. Ama bu Palaiologos Hanedani Bizansi onceki Bizans'dan cok degisikti. Balkanlar coktan Bulgarlarin eline gecmisti gitmisti; Epir ve Trabzon ozerk olarak kalmislardi. Batida Anadolu Selcuklu Devleti yerine cok daha dinamik Osmanli Devleti] kurulustu ve bu devlet Bizans'in arazilerini eline gecirip sonunda 1453de Bizans Imparatorlugu'na son verecekti.
[değiştir] Askerî gücü
Dorduncu Hacli Seferi'nden sonra Bulgarlar ve Latinlerin elinde bulunan Trakya haricinde Bizans'in en mumbit ve yuksek nufuslu bolgesi Iznik Rum Imparatarlugu'nun elinde bulunmaktaydi. Bu sekliyele bu devlet en yukselmis oldugu zamanlar olan Latin Imparatorlugunun parcalarina karsi yaptigi harplerde azami 20.000 kisilik bir orduyu ortaya cikarip levazim ve tedarikini yapabilecek gucte idi. Izmit Rum Imparatorlugu ordulari Bizans Komnenos hanedani ordularinin bazi ozelliklerini devam ettirmislerdi ama ulkenin kaynaklarinin kisitli olmasi her zaman, Bizans Imparatoru II. Manuel Komnenos ve daha oncekilerin idaresi altinda bulunan Bizans ordularindan sayica ve kalite bakimindan daha zayif olmasi gercegini ortaya cikarmistir. Iznik Rum Impartorlugu diger ortaya cikan Bizans kalintisi devletler ve Latin Imparatorlugu ile karsilastirildigi zaman Bati Anadolu'nun insan ve tarim zenginlikleri dolayisyla stratejik ve askeri guc kaynagi olarak daha elverisli sartlarla karsilastigi aciktir ve bu firsat Iznik Rum Imparatorlugu imparatorlari, idarecileri ve askerleri tarafindan iyi kullanilmis ve bu devlet Dorduncu Hacli Seferi felaketinden sonra Bizans Imparatorlugu'nu yeniden canlandiran devlet olmayi basarmistir.
[değiştir] İznik İmparatorları
- I. Teodor Laskaris (1204-1222)
- III. Yannis Vatatzes (1222-1254)
- II. Teodor Laskaris (1254-1258)
- IV. Yannis Laskaris (1258-1261)
- VIII. Mikhail Palaiologos (ortak imparator 1259-1261)
