Pygela

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Pygela
Πύγελα
Pygela Kent Surları.jpg
37°51′32″K 27°15′05″D / 37.85889°K 27.25139°D / 37.85889; 27.25139Koordinatlar: 37°51′32″K 27°15′05″D / 37.85889°K 27.25139°D / 37.85889; 27.25139
Antik Kentin Türkiye'deki ve Avrupa'daki konumu
Antik Kentin Türkiye'deki ve Avrupa'daki konumu
Antik Kentin Türkiye'deki ve Avrupa'daki konumu
Antik Kentin Türkiye'deki ve Avrupa'daki konumu
Antik Kentin Türkiye'deki ve Avrupa'daki konumu
Pygela (Avrupa)
Diğer adı Phygela, Phygella, Puygela
Konum Kuşadası, Aydın, Türkiye
Koordinatlar 37°51′32″K 27°15′05″D / 37.85889°K 27.25139°D / 37.85889; 27.25139
Parçası İyonya, Delos Birliği
Yüzölçümü 100km2
Tarihçe
Kurucu Agamemnon (yerleşik mite göre)
Kuruluş Erken Tunç Çağı
Terk ediliş Geç Orta Çağ
Devir(ler)

Yunan Karanlık Çağından

Orta Bizans Dönemine
İlgili kişi(ler) Pygelalı Demokles
Sit ayrıntıları
Buluntu(lar) villa, üç nefli kilise, su kemeri kalıntıları ve kent surları
Kazı tarihleri 1974-1978, 2009
Arkeologlar Ekrem Akurgal

Pygela (Grekçe: Πύγελα) ya da Phygela (Φύγελα), Efes'in güneyinde Kuşadası Körfezi kıyısında, küçük bir antik İyonya kasabasıydı. Tarihte sağlık şehri olarak kurulan ilk kentlerden biri olma özelliğini taşıyan kentin Yunan mitolojisinde kuruluşu Miken Kralı Agamemnon'a atfedilir.[1] İlk yerlilerini Troya Savaşı sonrasında Agamemnon önderliğindeki Aka ordusunun bir bölümünün oluşturduğu söylenir. Ancak 1974 ve 1978 yılları arasında yapılan kazılarda kentte, M.Ö. 3000-2500 yıllarına tarihlenen Erken Tunç Çağı’ndan Orta Bizans dönemine kadar kesintisiz bir yerleşimin olduğu tespit edilmiştir.[2][3][4][5]

Bir polis (şehir devleti) ve Delian Ligi'nin bir üyesi olan kentte Artemis Munychia tapınağı bulunmaktaydı.[6]

Konum[değiştir | kaynağı değiştir]

Efes yakınlarında su kemeri harabeleri gravürü – Mayer Luigi – 1810

18 . yüzyılda Richard Chandler, Ephesus ve Scala Nova arasında kalan bir tepede kente ait olduğunu düşündüğü kalıntılardan bahsetmiştir.[7]

Kuşadası - Yılancı burnunun literatürde çoğu kez Pygela olarak görülmesi uzun süre devam etmiştir. Ancak 1975 yılında Efes - Kuşadası yolu üzerinde 6–7 km. uzaklıkta, zamanın Eski Eserler ve Müzeler Genel Müdürü Hikmet Gürçay ve Ekrem Akurgal tarafından yapılan kazılara sonrasında, Pygela'nın gerçek yeri saptanmıştır. Roma ve Bizans dönemlerinde kentin yerleşim yerinin bugün üzerinde Kuştur tatil köyünün bulunduğu düzlükte yer aldığı ve kentin limanının ise plajın kuzey ucunda Tusan oteli ve arkasında konumlandığı bilinmektedir.

Günümüz perspektifinden bakıldığında Kuşadası’nın ilk yerleşim yerlerinden biri olan kentin ve limanının üzerinde Tusan oteli ve Kuştur tatil köylerinin inşa edilmesi turizmin ihtiyaç duyduğu alanlarda dahi mekânsallaşarak rant üretebilmesine örnek olarak verilebilmektedir.[8]

Kazı çalışmaları[değiştir | kaynağı değiştir]

Yapılan ilk kazılarda kentte yerleşmenin Hellenistik çağa dek uzandığı görülmüştür. Daha sonraki kazılarda iseprehistorik çanak - çömleğin saptandığı H. Gürçay tarafından duyurulmuştur. 1983 yılında yörede yapılan kazılar sırasında Cengiz İçten tarafından bir üzengi kulplu Miken vazo (kanne) parçası bulunmuştur.[9] Ayrıca J. M. Cook, Kuşadası, Pygela yakınlarında Protogeometrik çağa tarihlenen seramik parçalarının ele geçtiğinden söz etmektedir.[10]

Pygela kentinde 1975 ve 1978 yılları arasında yapılan saha araştırmaları ve kazılarda gün yüzüne çıkan bulgulara göre kentte bulunan tarihi yerleşim alanı plajın güney sınırını kaplayan tepenin üzerindedir. Bu tepe Helenistik dönemde Akropol iken, Roma döneminde burada, suru andıran güçlü duvarların koruduğu kale görünümlü bir villa yer almıştır. Kentin günümüzde Tusan otelin bulunduğu bölgede yer alan limanı Roma ve Bizans dönemlerinde dar ve kısa bir kanalla denize bağlanmakta olduğu tespit edilmiştir. Yapılan kazılarda Gürçay ve Akurgal tarafından kentin surlarının 40 metrelik bir kesiti temizlenmiş ve gün yüzüne çıkarılmıştır.

Kentin Helenistik dönemde Akropol olarak kullanılan tepesinde bulunan ve Roma dönemine tarihlenen villanın kalıntıları.

Roma ve Bizans dönemlerinde kentin yerleşim yerinin, bugün Kuştur tatil köyünün bulunduğu düzlükte Efes Müzesi Müdürlüğü tarafından yürütülen kazı çalışmalarının giderleri daha sonraki yıllarda antik kentin üzerine inşa edilmiş olan Kuştur tatil köyü yönetimince karşılanmıştır. Dönemin kazılardan sorumlu Efes Müzesi Müdürü Selahattin Erdemgil, kazılarda ele geçen mermer ve seramik eselerin işletmenin yetkilileri tarafından kendi özel ticarethanelerinde toplu olarak sergilenmekte olduğundan bahsetmiştir.[11]

Pygela kalıntılarında kentinin isminin yazılı olduğu bir yazıta ulaşılamamış ve yapılan kazılarda Pygela’da bir antik kentte bulunması gereken tiyatro, stadyum hatta büyük cadde kalıntısı bulunamamıştır. Efes'e su gönderen ve kenti de beslediği düşünülen dört büyük su kemerlerinden biri olan Değirmendere su kemeri kentin hemen doğusundaki dağın eteğinden geçmektedir.

Aydın Arkeoloji Müzesi Müdürlüğü tarafından 2009 yılında kentte bir kurtarma kazısı yürütülmüştür.[12] Yapılan kurtarma çalışmalarında çıkarılan eserler, taş olanları müzenin bahçesinde olmak üzere, Aydın Arkeoloji Müzesi'nde sergilenmektedirler.[13]

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

MÖ. 350-300 civarlarına tarihlenen Pygela madeni parası. Solda Artemis Munychia başı, sağda yan profil boğa figürü ile altında geven otu tasviri görülmekte.

Miletos 4. yüzyılda birçok kentin yanında Pygela ile de şehir devletler arası karşılıklı denk vatandaşlık hakları antlaşması olan isopoliteia imzalamıştır.

Büyük İskender'in Pers kuvvetlerine karşı M.Ö. 334 Granikos Savaşı'ndaki zaferi sonrası Ahameniş İmparatorluğu egemenliğinden kurtarılan Antik Yunan kentlerinden biri olan Efes'e ziyareti sırasında birliklerinin kentin güneyindeki Pygela'da konakladıklarından söz edilmektedir.[14]

İyon sahil şeridindeki şehir devletler (poleis) arasında yalnızca Pygela'nın Klasik periyotta kenti halihazırda 12 İyon kentinden (dodekapolis) ayrı konumlandıran bir kuruluş mitine sahip olduğu bilinmektedir. Theopompos'un bahsettiği üzere Agamamnon'un birliklerinden rahatsızlıkları seyahat etmelerine olanak tanımayan bir kısmı tarafından kurulan kentteki vatandaşlık altbölümlerinden biri olan phyle Agamemnonis (Agamemnon klanı) da büyük olasılıkla kuruluş mitinin bir yansımasıdır.[15]

Pygela, birlikteki diğer şehir devletlerin siyası nüfuzunda olmadığı MS. 4. yüzyılda dahi kent İyon Birliği'nin merkezi Panionia'da temsil edilmemiş, kentin toplantı ve festivallere kendi adına katılımına rastlanmamıştır.

Pygela'nın bağımsızlığının, daha güçlü komşularından, özellikle Samos ve Ephesos'un sürekli tehdidi altında olduğu görülmektedir. Helenistik dönemde Pygela sakinlerinin Efesli vatandaşlar olarak anılması kentin açıkça absorbe edildiğini göstermektedir.[16]

Etimoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

Kente verilen Pygela isminin kökenine dair Antik çağ yazarları tarafından sunulan iki farklı kuruluş öyküsüyle temellendirilmiş iki farklı görüş vardır.

"... daha sonra, Agamemnon tarafından kurulan ve askerlerinin bir kısmının mesken tuttuğu Artemis Munychia (Ἄρτεμις Μουνυχία veya Ἀρτέμιδος τῆς Μουνιχίας) tapınağına sahip küçük bir kasaba olan Pygela gelir. Askerlerinden bazılarının bir kalça hastalığına (πυγαλγία; Romanize pygaglia) yakalandığı ve "ağrılı kalçalar" (pygagleis) olarak adlandırıldıkları ve bu hastalıktan muzdarip oldukları için orada kaldıkları söylenir. Kent bu nedenden ötürü bu uygun adı almıştır." Strabo, Geōgraphika, b.14, chap. 1, sect. 20

Romalı coğrafyacı Pomponius Mela (M.S. 1. yüzyıl ortaları) ve Pliny the Elder'a göre (muhtemelen bilgilerinin en azından bir kısmını Mela'dan alıyordu) Phygela (Φύγελα) olarak bahsettikleri firariler tarafından kurulduğunu söyledikleri kent adını Grekçe firari ya da kaçış anlamına gelen phyle (φυλὴ) kelimesinden alıyordu.[17][18]

Orada söylenenlere göre kaçaklar tarafından kurulmuş, (ve adı bu görüşü onaylayan) Phygela bulunur. Efes ve Asya'nın hükümdarları Amazonların tanrıçaya adadığı Diana'nın en ünlü tapınağı oradadır. Pomponius Mela, de Chorographia, Kitap 1, bölüm 87-88

Pygela sakinleri, Delia Birliği'nin MÖ 5. yüzyıl Atinalı haraç listelerinde Pygeles (Πυγελες) olarak anılır.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Müjgan Şavkay, Kuşadası. 1996. s. 21. 
  2. ^ Ksenofon. Hellenica. 1.2.2.
  3. ^ Strabon. Coğrafya. xiv. s.639
  4. ^ Bizanslı Stephanos. Ethnica. s.v. Πύγελα.
  5. ^ Harpocrat. s.v. Πύγελα
  6. ^ I.Ephesos 3111.5–6 (yazıt)
  7. ^ Richard Chandler, Travels in Asia Minor. 1764-1765. s. 176. 
  8. ^ Gürdal Tut, Neoliberal Ekonomide Turizm ve Rant: Kuşadası Kruvaziyer Limanı Özelleştirilmesi Örneği
  9. ^ Coşkun Özgünel, Batı Anadolu ve İçerilerinde Miken Etkinlikleri. Türk Tarih Kurumu. Temmuz 1983. ss. 697-743. 
  10. ^ John Manuel Cook, Greek Archaeology in Western Asia Minor. 1959–1960. 
  11. ^ Selahattin Erdemgil, Sempozyum yayını, s.93
  12. ^ "Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü, 2009 Yılı Müze Kurtarma Kazıları". 
  13. ^ "Aydın Arkeoloji Müzesi bilgilendirme sayfası". 
  14. ^ Müjgan Şavkay, Kuşadası. 1996. s.25. 
  15. ^ I.Ephesos 3111 (yazıt)
  16. ^ I.Ephesos 1408.2, 4–5 (yazıt)
  17. ^ Pomponius Mela, de Chorographia, Book 1, sections 87-88. 
  18. ^ Pliny the Elder, Natural History, Book 5, chapter 31.