İçeriğe atla

Perperene

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Perperene
Perperena
Theodosioupolis
Grekçe: Περπερηνιων veya Περπερήνα
Türkiye üzerinde Perperene
Perperene
Perperene
Türkiye haritasındaki konumu.
Diğer adıPerperon, Parparon, Perpere veya Permere
KonumAşağıbey, Bergama, İzmir,
 Türkiye
Bölgeİç Aiolis, Misya
Koordinatlar39°15′37″N 26°57′47″E / 39.2602°K 26.963°D / 39.2602; 26.963
TürYerleşim yeri
Tarihçe
KuruluşMÖ 5. yüzyıl
Kültür(ler)Hellenistik Dönem, Roma Dönemi
Sit ayrıntıları
Buluntu(lar)Antik tiyatro, akropol, sur kalıntıları, tapınak, hamam, agora, nekropol
Kazı tarihleri1886
ArkeologlarProf.Dr.Engin Beksaç, Erkmen Senan
Kamusal erişimAçık
Perperene
insan yerleşimi, polis, arkeolojik sit
ülkesiTürkiye Değiştir
içinde bulunduğu idari birimİzmir, Bergama, Aşağıbey Değiştir
zaman dilimiUTC+03.00 Değiştir
içinde/üzerinde bulunduğu fiziksel yerEge Bölgesi Değiştir
konum koordinatları39°15′37″K 26°57′47″D Değiştir
korunmuşluk durumukorunmuş Değiştir
Harita
Antik Perperene çevresi fıstık çamları ile doludur.

Perperene (Grekçe: Περπερηνιων) veya Perperena (Grekçe: Περπερήνα), antik dönemde Misya bölgesinde yer alan tarihi bir kenttir. Adramyttium'un (günümüzde Edremit) güneydoğusunda konumlanan yerleşim, antik kaynaklarda zengin bakır madenleri ve verimli bağlarıyla tanınmaktadır. Bir Aiol (Aeolian) kolonisi olarak kurulan kent, bölgenin sosyo-ekonomik dokusunda önemli bir paya sahiptir.[1]

Kente ait sit alanı günümüzde, İzmir ili Bergama ilçesinin sınırları içinde bulunan Kozak Yaylasında yer alan Aşağıbey köyü yakınlarında konumlanır.[2][3]

Yeri

[değiştir | kaynağı değiştir]

Perperene antik kenti Pergamon'un uydusu, eski bir Roma yerleşimi olan Kozak yaylası sırtlarına doğru yayılmıştır.[4]

Konumu ve Çevresel özellikleri

[değiştir | kaynağı değiştir]

İzmir Bergama'nın kuzeybatısında, Kozak yöresinde, Aşağıbey Köyü yakınında olan Perperene antik kenti ile bunun kuzeybatısında yer alan Okçular Köyü'nün üst tarafında yer alan küçük bir antik yerleşim yeridir.[4]

Kalıntılar ve Yerleşim

[değiştir | kaynağı değiştir]

Antik kent yerleşimi hakkında günümüzde yörede yaşayan halkın Çakal Kayası dedikleri tepede her yana saçılmış sütun, duvar malzemesi, kesme taşlar, granit taştan kapı söveleri, tapınağa benzer bir alanın temel izleri, yukarıdan aşağıya doğru zaman zaman muntazam bir şekilde izlenebilen Hellenistik duvar parçaları kent alanını dolaşırken rastlanabilecek kalıntılardandır. Kentin tam karşısına konumlanmış Aşağıbey köyü, sanki yeni yerleşim alanını işaret etmektedir.[4] Tepede temellerini ve kapı sövelerini izlediğimiz tapınak alanı üstüne Bizans döneminde bir kilise inşa edilmiş olabileceğine dair yaklaşımlar bulunmaktadır.

Perperene, Bergama Krallığı döneminde yayladaki verimli tarımsal alanların değerlendirilmesi amacıyla kurulmuş bir kent olarak biliniyor. Kentte, dörtgen planlı agoranın izlerine yukarı tepede konumlanmıştır. Burada izlenen sütun dizileri ve daha ilerideki dinsel amaçlı yapı, agoranın çevresinde yer alır.

Kentin tiyatrosu, bu yapılaşmanın güney batı yönünde çalılar içinde ve doğal bir kayalık zemine yaslanmış olarak uzanır. Bazı oturma sıraları sağlam vaziyette olup, basamaklar şeklinde izlenebiliyor. Kentin tüm yapıları engebeli ve geniş bir alana saçılmış durumda bulunuyor. Modern çağın fıstık çamları ve Kozak yaylası'nın dillere destan üzümünün yetiştirildiği bağlar, çalılardan çitler ve bahçe kapıları kenti ele geçirmiş gibi. Hele bir ağılın iki yanında destek olarak yer alan granit sütunlar, sanki ağılı bir ilk çağ tapınağının girişine çeviriyor.

Günümüzde kentin görkemli geçmişinden yüzeye yansıyan sınırlı ancak nitelikli kalıntılar mevcuttur. Arkeolojik araştırmalar sonucunda tespit edilen bu yapılar; kenti çevreleyen iki farklı sur hattı, bir tapınak kalıntısı, Roma dönemine tarihlenen bir hamam ve yaklaşık 2000 kişi kapasiteli bir antik tiyatrodan oluşmaktadır. Kent ekonomisinin temelini oluşturan bağcılık kültürü, Perperene darphanelerinde basılan sikkeler üzerindeki üzüm salkımı motifleriyle epigrafik ve numizmatik bir kanıt olarak günümüze ulaşmıştır.

Tarihi

[değiştir | kaynağı değiştir]

Roma İmparatoru Septimius Severus zamanında kentin kendi adına sikkeler bastığı biliniyor. Kentin adı Bizans İmparatoru Theodosius'un ziyareti nedeniyle Theodosioupolis olarak değiştirilmiş. Perperene ismi ise Anadolu'nun unutulmuş kadim dillerinden Mysia lisanına ait olasılıklar arasındadır.[4]

William Hazlitt, klasik coğrafya sözlüğünde kenti şu şekilde tanımlar: Perperene, Aiolis bölgesine bağlı olup, antik dünyada yüksek kaliteli bakır madenleri ve eşsiz lezzetteki üzümleriyle şöhret kazanmış bir yerleşimdir. Tarihsel süreç içerisinde ve farklı kaynaklarda kent; Perperon, Parparon veya Bizans dönemindeki idari düzenlemelere atıfla Theodosiopolis isimleriyle de anılmaktadır.

Strabon, kentte çok az değinmektedir;"Pyrrha burnunun ve körfezin dışında terkedilmiş Kisthene kenti bulunur. Bunun yukarısında daha içerilerde bakır madeni, Perperene, Trarion ve bu ikisi gibi diğer yerleşimler de vardır."

Etimoloji ve İsimlendirme

[değiştir | kaynağı değiştir]

Bizanslı Stefanos, kenti Asya kıtasında yer alan bir Aiol yerleşimi olarak tanımlayarak Parparon (Παρπάρων) ismiyle kayda geçirmiş; bununla birlikte yerel halkın burayı Perperene (Περπερηνή) olarak da adlandırdığını not düşmüştür. Stefanos'un detaylandırdığı dilbilimsel verilere göre, kentte yaşayan erkek sakinler genitif (ilgi hâli) formdaki Parparonos (Παρπάρωνος) sözcüğünden türetilen Parparonios (Παρπαρώνιος), kadın sakinler ise Parparonia (Παρπαρωνία) etnik adıyla anılmaktaydı. Öte yandan, ünlü tarihçi Androtion, Atthis adlı eserinin üçüncü kitabında bu yerleşim için Parpariotes etnonimini kullanmıştır. Bu kullanım, kentin özgün isminin Parparon’dan ziyade Parparia (Παρπαρία) formunda bir yer adına dayandığına işaret etmektedir.[1]

Coğrafyacı Batlamyus kenti Perpere veya Permere isimleriyle zikrederken, Suda ansiklopedisi kentin entelektüel tarihine dair önemli bir veriyi günümüze taşımaktadır: M.Ö. 5. yüzyılda yaşamış olan meşhur Grek logograf (vakayinüvis) Lesboslu Hellanikos, 85 yaşında Perperene’de hayata gözlerini yummuştur. Kent, geç antik dönemdeki idari reformlar veya imparatorluk payelendirmeleri neticesinde Theodosiopolis (Θεοδοσιούπολις) ismini alarak tarih sahnesindeki varlığını sürdürmüştür.[5][6]

Kilise Tarihi ve Episkoposluk

[değiştir | kaynağı değiştir]

Geç Antik Çağ ve Bizans döneminde stratejik bir dini merkez haline gelen Perperene, bir episkoposluk makamı statüsündeydi. Kentin bu dini kimliği, bölgedeki idari hiyerarşide önemli bir role sahip olduğunu göstermektedir. Günümüzde bu yerleşim artık yerleşik bir piskoposluk merkezi olma özelliğini yitirmiş olsa da, Roma Katolik Kilisesi'nin hiyerarşik geleneğinde bir "titüler makam" (ünvan piskoposluğu) olarak varlığını sürdürmektedir. Diğer bir deyişle, kentin adı hâlen onursal bir unvan olarak kilise kayıtlarında muhafaza edilmekte ve sembolik bir piskoposluk merkezi olarak yaşatılmaktadır.[7]

Kaynakça

[değiştir | kaynağı değiştir]
  1. ^ a b Stephanus of Byzantium, Ethnica, s.37, 57
  2. ^ Richard Talbert, (Ed.) (2000). Barrington Atlas of the Greek and Roman World. Princeton University Press. s. 56 ve dizin notları eşlik ediyor. ISBN 978-0-691-03169-9. 
  3. ^ Lund Üniversitesi. Digital Atlas of the Roman Empire. 
  4. ^ a b c d GÜN, Tekin (2020). DİRENEN TARİH (2) Bir belgeselcinin gözünden Türkiye'deki Antik Bolge ve Kentleri-Mysia. academia edu. ss. 6,66. 25 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Aralık 2021. 
  5. ^ İeroklis. Sinekdimos. s. 661. 
  6. ^ Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; Barrington isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: Kaynak gösterme)
  7. ^ "Perperene (Titular See) [Catholic-Hierarchy]". www.catholic-hierarchy.org. 28 Eylül 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Mayıs 2026. 
  • Hazlitt W., A dictionary of ancient geography, sacred and profane.

Dış bağlantılar

[değiştir | kaynağı değiştir]
"https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Perperene&oldid=37226902" sayfasından alınmıştır