Türkiye-PKK çatışması

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Türkiye-PKK çatışması
Tarih 27 Kasım 1978 – günümüz
Bölge Türkiye, Kuzey Irak
Sonuç Ateşkes yapıldı ve müzakereler devam ediyor[1]
  • 21 Mart 2013'te PKK ateşkes ilan etti.[2]
  • Abdullah Öcalan PKK'ya silah bırakma çağrısı yaptı.[3]
Taraflar
Türkiye Türkiye Cumhuriyeti
Kürdistan İşçi Partisi (PKK)
Komutanlar
Türkiye Recep Tayyip Erdoğan

Türkiye Ahmet Davutoğlu
Türkiye Necdet Özel


Eski komutanlar
Türkiye Abdullah Gül
Türkiye Ahmet Necdet Sezer
Türkiye Süleyman Demirel
Türkiye Turgut Özal
Türkiye Kenan Evren
Türkiye Bülent Ecevit
Türkiye Mesut Yılmaz
Türkiye Necmettin Erbakan
Türkiye Tansu Çiller
Türkiye Işık Koşaner
Türkiye İlker Başbuğ
Türkiye Yaşar Büyükanıt
Türkiye Hilmi Özkök
Türkiye Hüseyin Kıvrıkoğlu
Türkiye İsmail Hakkı Karadayı
Türkiye Doğan Güreş
Türkiye Necip Torumtay
Türkiye Necdet Üruğ
Türkiye Nurettin Ersin
Türkiye Osman Pamukoğlu

Murat Karayılan

Bahoz Erdal
Cemil Bayık
Mustafa Karasu
Duran Kalkan
Rıza Altun
Ali Haydar Kaytan
Zübeyir Aydar


Eski komutanlar
Abdullah Öcalan #
Şemdin Sakık #
Osman Öcalan
Mahsum Korkmaz 
Nizamettin Taş
Mazlum Doğan #
Kani Yılmaz
Hüseyin Yıldırım
Haki Karer 
Halil Atac

Güçler
Ordu: 514.850[34]

Jandarma: 148.700[35]
Polis: 225.000
Köy korucusu: 60.000[36]

4.000[37]-10.000[38]
Kayıplar
5821 TSK mensubu
775 emniyet görevlisi
1350 köy korucusu[39]
41.828 militan [40]
4.828 sivil[39]

Türkiye-PKK çatışması, PKK ve Türk Silahlı Kuvvetleri arasında 1984 yılından beri süren çatışmaları kapsamaktadır.

Arka Plan[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkiye-PKK çatışmasının temeli farklı çevreler tarafından farklı sebeplere dayandırılmıştır. Bir görüş, sorunun Kürt milliyetçiliği ile alakalı olmadığı ve PKK'nın Kürtlerin sosyo-ekonomik geri kalmışlığına bir tepki olarak ortaya çıktığıdır. Diğer bir kesim ise sorunu Kürt kimliğine dayandırarak çatışmanın bir Kürt İsyanı olduğunu ifade etmektedir.[41] Bir kesim ise sorunu Türk-Kürt çatışmasına dayandırmaktadır.[42] Başka bir görüşe göre ise PKK'nın Kürt kimliği ile bir alakası yoktur ve tamamen farklı bir yapılanmadır ve Kürt milliyetçiliğini bahane etmektedir.[43]

Türk ve Kürt halkları, Osmanlı İmparatorluğu boyunca tüm Müslüman halklar gibi eşit statüde yer almışlardır.[44] Osmanlı İmparatorluğu'nun dağılışından sonra ise Türkiye Cumhuriyeti ulus-devlet ilkesine göre kurulunca Osmanlı İmparatorluğu'nda kurulmuş olan düzen bozulmuştur. 1924 Anayasasına göre Türk olmak vatandaşlık bağına bağlanmıştır.[45] Bu durumun 1920'li ve 1930'lu yıllardaki Kürt ayaklanmalarını ise ne derecede etkilediği tartışmalıdır. 1921'deki Koçgiri İsyanı ilk önemli Kürt ayaklanması olmuştur. Ne var ki, milliyetçi bir ayaklanmadan ziyade bir aşiret ayaklanması şeklindedir.[46] 1925'deki Şeyh Said ayaklanması ise daha çok İslami bir ayaklanma olmuştur.[47] Ağrı ayaklanmaları sırasında ise bir Kürt devleti kurma girişimi olmuş fakat Türk Ordusu tarafından bastırılmıştır. 1937 yılında Dersim'de gerçekleştirilen ayaklanma da Kürt milliyetçisi bir ayaklanmadan ziyade devlet ile karşı karşıya gelen Kürt-Zaza Dersim aşiretlerinin ayaklanmalarıdır. Cumhuriyetin ilk yıllarında devlete karşı ayaklanmalar Kürt milliyetçiliği veya Marksist-Leninist çizgiden ziyade, daha çok aşiretler üzerinden gerçekleştirilmiştir.

1980 darbesi sonrası azalan sağ-sol çatışması ile Türk solcuları ile Kürt solcularının yolları ayrışmaya başlamıştır. Türk solcular milliyetçi sola ve ulusalcı akıma doğru kayarken, Kürt solcularının bir kısmı merkez solda kalmışsa da, bir kısmı ise Abdullah Öcalan'ın bağımsız ve Marksist-Leninist bir Kürt devleti kurma fikirlerinden etkilenmeye başlamışlardır.[48] Bu durumda Kürtlerin ülkedeki geri kalmışlığı ve Kürtçe'nin yasaklanması gibi sebepler de etkili olmuştur. Soğuk Savaş'ın bittiği ve milliyetçiliğin güç kazandığı 1990'lı yıllarda PKK faaliyetlerini arttırmış ve hedefini bağımsız bir Kürt devleti kurmak olarak belirlemiştir.[49]

Çatışma Yılları (1984-2013)[değiştir | kaynağı değiştir]

Türk Silahlı Kuvvetleri, PKK ile 1980'li yıllardan beri mücadele etmektedir. Millî Savunma Bakanlığı verilerine göre 1984-2009 arasında 5821 TSK askeri, 775 emniyet görevlisi, 1350 köy korucusu, 4.828 sivil çatışma ve saldırılarda hayatını kaybetmiş, yaklaşık 28.000 PKK militanı öldürülmüştür.[50]

Bu mücadele çerçevesinde PKK'nın iki numaralı adamı Şemdin Sakık 14 Nisan 1998'de, elebaşı Abdullah Öcalan ise 15 Şubat 1999'da yakalanmışlar, yargılama süreçlerini takiben vatana ihanet suçundan müebbet hapis cezası ile cezalandırılarak cezaevine konulmuşlardır.

Türk Silahlı Kuvvetleri 1991 yılından beri Kuzey Irak'taki PKK kamplarına yönelik Süpürge, Kazıma, Atmaca, Çelik, Tokat, Çekiç, Şafak, Sandviç ve Güneş kod adlı sınır ötesi harekâtlar düzenlemiştir.

Ateşkes Sonrası (2013-günümüz)[değiştir | kaynağı değiştir]

21 Mart 2013 tarihinde Diyarbakır'da düzenlenen Nevruz mitinginde, halka PKK lideri Abdullah Öcalan'ın mektubu okunmuştur. Abdullah Öcalan, PKK'ya silahlı güçlerinin yurtdışına çıkması çağrısında bulunmuştur.[51] 23 Mart tarihinde ise PKK'nın silahlı kanadının lideri Murat Karayılan, Abdullah Öcalan'ın çağrısına uyacaklarını belirtmiş ve 21 Mart'tan itibaren PKK'nın ateşkes yaptığı duyurmuştur.[52] Bu karardan itibaren bir kaç münferit olay[53] dışında iki taraf da ateşkese uymuş ve Türkiye Ordusu ile PKK arasında silahlı bir çatışma yaşanmamıştır.

Kobani eylemleri sırasında polis ile PKK sempatizanları arasında pek çok şehirde çatışmalar yaşanmış ve ateşkesin sona ereceği kaygısı yaşanmıştır. Fakat, Abdullah Öcalan ve HDP başta olmak üzere Kürt kanadı ile hükümet yetkilileri ile yapılan görüşmeler sonrasında tansiyon düşürülmüştür.[54]

28 Şubat 2015 tarihinde AK Parti ile HDP arasında yapılmakta olan görüşmeler sonuç vermiş ve Abdullah Öcalan, PKK'ya silah bırakması için kongre çağrısı yapmıştır.[55]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ http://www.aktifhaber.com/hdp-akp-ile-pkk-muzakere-taslaginda-anlasti-1093915h.htm
  2. ^ http://www.dw.de/pkk-ate%C5%9Fkes-ilan-etti/a-16695150
  3. ^ http://www.ntv.com.tr/turkiye/ocalandan-pkkya-silah-birakma-cagrisi,BHOmzXNFpEivkQa6-U9QaQ
  4. ^ Lee, Martin A (1999). The Beast Reawakens: Fascism's resurgence from Hitler's Spymasters to Today's Neo-Nazi Groups and Right Wing Extremists. Routledge. ISBN 0415925460. 
  5. ^ Combs, Cindy C.; Slann, Martin (2007). Encyclopedia of terrorism. New York: Facts On File. ss. 110. ISBN 9781438110196. "In 1992, when it emerged again as the MHO, it supported the government's military approach regarding the insurgency by the Kurdistan Worker's Parry (PPK) in southeast Turkey and opposed any concessions to Kurdish separatists. ....The Grey Wolves, the unofficial militant arm of the MHP, has been involved in street killings and gunbattles." 
  6. ^ a b Gonzalez-Perez, Margaret (2008). Women and Terrorism: Female Activity in Domestic and International Terror Groups. Routledge. ss. 85. ISBN 9781134040087. "Throughout the 1990s, the PKK was engaged in ongoing guerrilla warfare with the PUK and the Democratic Kurdistan Party (Ahmed and Parker 2007; Harding 2003). In fact, the Iraqi Kurds prefer to see Turkey's PKK not only disbanded but banned from Iraq." 
  7. ^ a b "Armed Conflicts Report Iraq – Kurds (1961 – first combat deaths)". Project Ploughshares. 2005. 2007-06-20 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20070620191013/http://www.ploughshares.ca/libraries/ACRText/ACR-IraqK.html. Erişim tarihi: 7 August 2013. 
  8. ^ a b "Armed Conflicts Report Turkey (1984–2002)". Project Ploughshares. March 2003. 2010-07-05 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20100705114444/http://www.ploughshares.ca/libraries/ACRText/ACR-Turkey.html. Erişim tarihi: 7 August 2013. 
  9. ^ "PKK'ya karşı TSK-Peşmerge işbirliği". on5yirmi5.com GençHaber. 20 March 2012. http://www.on5yirmi5.com/haber/guncel/olaylar/83604/pkkya-karsi-tsk-pesmerge-isbirligi.html. Erişim tarihi: 26 October 2014. 
  10. ^ Mynet. "İki Büyük Aşiret Pkkya Karşı Birleşti Haberi ve Son Dakika Haberler Mynet". Mynet Haber. http://www.mynet.com/haber/guncel/iki-buyuk-asiret-pkkya-karsi-birlesti-648192-1. Erişim tarihi: 26 October 2014. 
  11. ^ "ABD'li Komutandan PKK'ya Karşı Destek Sözü". Haberler.com. 26 October 2008. http://www.haberler.com/abd-li-komutandan-pkk-ya-karsi-destek-sozu-haberi/. Erişim tarihi: 26 October 2014. 
  12. ^ "Takke düştü şapka giyindi". http://www.aydinpost.com/pkkya-karsi-destek-65631h.htm. Erişim tarihi: 26 October 2014. 
  13. ^ "Group Denial: Repression of Kurdish Political and Cultural Rights in Syria". Human Rights Watch. November 2009. http://www.hrw.org/sites/default/files/reports/syria1109webwcover_0.pdf. Erişim tarihi: 14 November 2013. "Syria was a supporter of Kurdish groups in Turkey and Iraq in the 1970s and 1980s, but it no longer allows Kurds in Syria to express public support or sympathy for Kurdish groups in these two countries, in particular the PKK in Turkey. According to a Kurdish activist in the PYD, a Syrian Kurdish party that is an offshoot of the PKK, "pressure increased on us after the Adana agreement between Syria and Turkey in October 2008 [sic]," pursuant to which Syria agreed to recognize the PKK as a terrorist organization and to cease all aid to the PKK. The two countries also agreed to cooperate on security matters related to the PKK." 
  14. ^ Phillips, Christopher (2007). "Turkey and Syria". London School of Economics. http://www.lse.ac.uk/IDEAS/publications/reports/pdf/SR007/syria.pdf. Erişim tarihi: 15 January 2014. "In 2007 Erdogan launched an invasion of Iraqi territory to destroy newly built PKK bases. Almost immediately, Assad rushed to support the action. Syria, who had quashed its own Kurds emboldened by the freedom they saw in Iraq in 2004, provided Turkish intervention with international support." 
  15. ^ [1][ölü/kırık bağlantı]
  16. ^ "Kürt yönetiminden PKK'ya karşı destek". http://www.haber5.com/guncel/kurt-yonetiminden-pkkya-karsi-destek. Erişim tarihi: 26 October 2014. 
  17. ^ http://edition.presstv.ir/detail/74950.html
  18. ^ "Terrorism in Turkey: An Analysis of the Principal Players". 212.150.54.123. 16 March 1999. http://212.150.54.123/articles/articledet.cfm?articleid=74. Erişim tarihi: 15 April 2011. 
  19. ^ Tension high as heinous attack leaves unanswered questions behind
  20. ^ "III. International Sources of Support". http://www.fas.org/irp/world/para/docs/studies3.htm. Erişim tarihi: 26 October 2014. 
  21. ^ a b c d Faucompret, Erik; Konings, Jozef (2008). Turkish Accession to the EU: Satisfying the Copenhagen Criteria. Hoboken: Taylor & Francis. ss. 168. ISBN 9780203928967. "The Turkish establishment considered the Kurds' demand for the recognition of their identity a threat to the territorial integrity of the state, the more so because the PKK was supported by countries hostile to Turkey: Soviet Union, Greece, Cyprus, Iran and especially Syria. Syria hosted the organization and its leader for twenty years, and it provided training facilities in the Beka'a Valley of Syrian-controlled northern Lebanon." 
  22. ^ Bal, İdris (2004). Turkish Foreign Policy In Post Cold War Era. Boca Raton, Fl.: BrownWalker Press. ss. 359. ISBN 9781581124231. "With the explicit supports of some Arab countries for the PKK such as Syria..." 
  23. ^ a b Mannes, Aaron (2004). Profiles In Terror: The Guide To Middle East Terrorist Organizations. Lanham, Maryland: Rowman & Littlefield Publishers. ss. 185. ISBN 9780742535251. "PKK has had substantial operations in northern Iraq, with the support of Iran and Syria." 
  24. ^ "Ocalan: Greeks supplied Kurdish rebels". BBC News. 2 June 1999. http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/358115.stm. Erişim tarihi: 21 July 2013. 
  25. ^ "Turkey says Greece supports PKK". Hürriyet Daily News. 1 July 1999. http://www.hurriyetdailynews.com/default.aspx?pageid=438&n=turkey-says-greece-supports-pkk-1997-07-01. Erişim tarihi: 21 July 2013. 
  26. ^ Shapir, Yiftah (1998). The Middle East Military Balance, 1996. Jerusalem, Israel: Jaffee Center for Strategic Studies, Tel Aviv University. ss. 114. ISBN 9780231108928. "The PKK was originally established as a Marxist party, with ties to the Soviet Union" 
  27. ^ "N. Iraq: A New Page in Foreign Policy". Hurriyet Daily News. 15 November 1998. http://www.hurriyetdailynews.com/default.aspx?pageid=438&n=n.-iraq-a-new-page-in-foreign-policy-1998-11-15. Erişim tarihi: 17 October 2012. 
  28. ^ Phillips, David L. (2009). From Bullets to Ballots: Violent Muslim Movements in Transition. New Brunswick, N.J.: Transaction Publishers. ss. 129. ISBN 9781412812016. "Iran's Revolutionary Guards (Pasdaran) trained the PKK in Lebanon's Beka'a Valley. Iran supported the PKK despite Turkey's strict neutrality during the Iran-Iraq War (1980–1988)." 
  29. ^ "Syria and Iran 'backing Kurdish terrorist group', says Turkey". The Telegraph. 3 September 2012. http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/turkey/9518194/Syria-and-Iran-backing-Kurdish-terrorist-group-says-Turkey.html. Erişim tarihi: 17 October 2012. 
  30. ^ Turkey in World Politics: An Emerging Multiregional Power, 2001. Page 58
  31. ^ Bilgin, Fevzi; Sarihan. Ali (2013). Understanding Turkey's Kurdish Question. Lexington Books. ss. 96. ISBN 9780739184035. "The USSR, and then Russia, also supported the PKK for many years." 
  32. ^ "Russian newspaper: Russia provided money for PKK". Hurriyet Daily News. 28 February 2000. http://www.hurriyetdailynews.com/default.aspx?pageid=438&n=russian-newspaper-russia-provided-money-for-pkk-2000-02-28. Erişim tarihi: 17 October 2012. 
  33. ^ "Turkey devises action plan to dry up PKK’s foreign support". Today's Zaman. 30 September 2010. http://www.todayszaman.com/news-223048-102-turkey-devises-action-plan-to-dry-up-pkks-foreign-support.html. Erişim tarihi: 23 July 2013. 
  34. ^ "Turkey's Armed Forces, CSIS (Page 32)" (PDF). 2006-07-25. http://www.csis.org/media/csis/pubs/060626_asia_balance_powers.pdf. 
  35. ^ "Turkey's Paramilitary Forces, ORBAT (Page 33)" (PDF). 2006-07-25. http://orbat.com/site/gd/cwpf_2006/cwpf_display%20version.pdf. 
  36. ^ "Turkey's 'village guards' tired of conflict". My Sinchew. 2010-04-19. http://www.mysinchew.com/node/37882. 
  37. ^ Pike, John (2004-05-21). "Kurdistan Workers' Party (PKK)". Federation of American Scientists. http://fas.org/irp/world/para/pkk.htm. 
  38. ^ Australian Government Kurdistan Workers Party, September 2009
  39. ^ a b Çalışlar, Oral (5 Eylül 2009). "En çok 'şehit' Şırnak'tan". Radikal. http://www.radikal.com.tr/Default.aspx?aType=RadikalYazarYazisi&ArticleID=953006&Yazar=ORAL%20%C7ALI%DELAR&Date=05.09.2009&CategoryID=98. Erişim tarihi: 7 Eylül 2012. 
  40. ^ http://www.internethaber.com/iste-turkiyenin-26-yilda-verdigi-sehit-sayisi-264256h.htm?interstitial=true
  41. ^ http://arsiv.taraf.com.tr/yazilar/nese-duzel/cengiz-candar-pkk-olayi-bir-kurt-isyani-dir/16717/
  42. ^ http://www.turksolu.com.tr/88/basyazi88.htm
  43. ^ http://www.yenimesaj.com.tr/?artikel,12007535/
  44. ^ http://dergi.aljazeera.com.tr/2014/10/15/ortadogunun-kurt-tarihi/
  45. ^ http://www.bianet.org/bianet/diger/133206-vatandaslikta-turkluk-tanimi-1924-te-basladi
  46. ^ http://www.radikal.com.tr/yazarlar/ayse_hur/sene_1921_kocgiri_isyani_aliser_ve_zarife-1124483
  47. ^ http://yakintarihimiz.org/seyh-said-dinci-naksi-ayaklanmasiydi.html
  48. ^ http://www.aljazeera.com.tr/dosya/pkk-nasil-kuruldu-ve-guclendi
  49. ^ http://www.aljazeera.com.tr/portre/portre-abdullah-ocalan
  50. ^ Çalışlar, Oral (5 Eylül 2009). "En çok 'şehit' Şırnak'tan". Radikal. http://www.radikal.com.tr/Default.aspx?aType=RadikalYazarYazisi&ArticleID=953006&Yazar=ORAL%20%C7ALI%DELAR&Date=05.09.2009&CategoryID=98. Erişim tarihi: 12 Şubat 2010. 
  51. ^ http://www.cnnturk.com/2013/guncel/03/21/ocalanin.nevruz.mesaji/701058.0/
  52. ^ http://www.radikal.com.tr/turkiye/pkk_ateskes_ilan_etti-1126444
  53. ^ http://www.dw.de/t%C3%BCrkiye-ate%C5%9Fkesi-ihlal-etti/a-17995559
  54. ^ http://www.radikal.com.tr/yazarlar/murat_yetkin/davutoglu_pkk_eylemlerini_ocalan_mektubu_ile_bitirdi-1217972
  55. ^ http://www.hurriyet.com.tr/gundem/28322373.asp