Ahmet Necdet Sezer

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Ahmet Necdet Sezer
Emblem of the President of Turkey.svg
10. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı
Görev süresi
16 Mayıs 2000 – 28 Ağustos 2007
Başbakan Bülent Ecevit
Abdullah Gül
Recep Tayyip Erdoğan
Yerine geldiği Süleyman Demirel
Yerine gelen Abdullah Gül
Türkiye Anayasa Mahkemesi Başkanı
Görev süresi
6 Ocak 1998 – 5 Mayıs 2000
Yerine geldiği Yekta Güngör Özden
Yerine gelen Mustafa Bumin
Kişi bilgileri
Doğum Ahmet Necdet Sezer
13 Eylül 1941 (1941-09-13) (72 yaşında)
Afyonkarahisar, Türkiye
Eşi Semra Sezer (1944 -)

Ahmet Necdet Sezer (d. 13 Eylül 1941, Afyonkarahisar), Türk hukukçu ve devlet adamı. Türkiye Cumhuriyeti'nin 15. Anayasa Mahkemesi başkanı ve 10. cumhurbaşkanıdır.

Hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

İlk yılları ve eğitimi[değiştir | kaynağı değiştir]

1961 yılının Kasım ayında Başbakan İsmet İnönü ve eşi Mevhibe İnönü Ankara Hukuk Fakültesi’ndeki bir tören sırasında Ahmet Necdet Sezer (sağdan üçüncü)

1941'de Afyonkarahisar'da dünyaya geldi, öğretmen Ahmet Hamdi Sezer (ö. 1979) ile ev hanımı Hatice Sezer'in (d. 1918 - ö. 2004) dört çocuğunun tek erkek olanıdır.[1] 1958 yılında Afyon Lisesi'nden, 1962'de Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nden mezun oldu. Aynı yıl Ankara'da hakim adayı olarak göreve başladı. Askerliğini Kara Harp Okulu'nda yedek subay olarak yaptı.[2]

Dicle ve Yerköy Hakimlikleri ve Yargıtay Tetkik Hakimliği görevlerinde bulundu. Dicle Asliye Hukuk Mahkemesi Hakimi olduğu sırada verdiği kararla, 27 Mayıs Darbesi (1960) sonrasında, Güneydoğu Anadolu'da Demokrat Parti'ye (DP) yakın olduğu gerekçesiyle Türkiye'nin batısına sürülen 55 aşiret reisinden (55'ler olayı) biri olan Ensarioğlu Aşireti'nin reisi Şeyh Abdürrezzak Ensarioğlu'nun muhalifleri tarafından el konulan ev ve arsalarının kendilerine iadesini sağladı. Sivil yönetime yeni geçildiği ve Ensarioğlu Aşireti'nin bölgede dışlandığı bir dönemde verdiği bu kararla bölgede kan dökülmesini önlerken, Dicle'de toplumsal barışı da tesis etti.[3]

Medeni Hukuk alanında 1977 ve 1978'de Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nde yüksek lisans öğrenimi yaptı.[2]

Yüksek yargı dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

7 Mart 1983'te Yargıtay üyeliğine seçildi.[2]

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi üyesiyken Yargıtay Genel Kurulu'nca belirlenen üç aday arasından dönemin cumhurbaşkanı Kenan Evren tarafından o güne kadar atanmış en genç üye olarak 27 Eylül 1988'de Anayasa Mahkemesi asil üyeliğine atandı. 6 Ocak 1998'de Anayasa Mahkemesi Başkanı seçildi.[4] Anayasa Mahkemesi Başkanı olarak Nisan 1999'da yaptığı bir konuşma bazı kesimlerce 28 Şubat Süreci'ne de bir eleştiri olarak algılanmış ve bazı gazetelerde manşete taşınmıştı. Bu konuşmada Sezer şunları belirtmişti[5]:

"Düşünce özgürlüğü demokrasinin temeli ve ayrılmaz parçasıdır. Düşünce suç sayılırsa demokrasi olmaz. Eyleme dönüşmeyen düşünce açıklamaları cezalandırılamaz. Anayasa ve yasalardaki düşünce özgürlüğünü kısıtlayan hükümler, altına imza koyulan uluslararası anlaşmalar çerçevesinde değiştirilmelidir. Türkiye insan hakları alanında evrensel normlara uyum sağlamak için yasalarında gerekli değişiklikleri yapmak zorundadır. Düşünceyi açıklama özgürlüğü ile bağdaşmayan yasa kuralları değiştirilmelidir. Anayasa ve yasalar özgürlüğü engelleyen öğelerden arındırılmalı, özgürlük alanı genişletilmelidir. Düşünce özgürlüğü alanında demokratik değerlere yer verilmelidir."

Cumhurbaşkanlığı[değiştir | kaynağı değiştir]

Sezer, cumhurbaşkanı seçilmeden önce Anayasa Mahkemesi Başkanlığı görevini sürdürüyordu ve kamuoyu tarafından tanınan bir isimdi.[5] AnaSol-M koalisyon hükümeti ortaklarının (Bülent Ecevit, Devlet Bahçeli, Mesut Yılmaz) kendileri veya partilerinden birinin adaylığında ortak karara varamamaları sonucu, hepsinin dışında bir aday olan, dönemin Anayasa Mahkemesi Başkanı Sezer, Ecevit'in önerisiyle cumhurbaşkanı adayı olarak ön plana çıkmıştır. 25 Nisan 2000'de, Koalisyon liderlerinin yanı sıra muhalefet liderleri Recai Kutan ve Tansu Çiller de dahil 131 milletvekilinin ortak önergesiyle Sezer cumhurbaşkanlığına aday gösterildi.[5] Sezer, beş partinin ortak adayı olmasına karşın 367 oy gereken ilk iki turda önce 281, sonra da 314 oy aldı. 276 oyun yeterli olduğu son tur 5 Mayıs'ta yapıldı ve Sezer, oylamaya katılan 533 milletvekilinden 330'unun oyunu alarak Türkiye'nin 10. cumhurbaşkanı seçilmiştir.[5] Sezer Cumhurbaşkanlığı görevini 16 Mayıs 2000'de Süleyman Demirel'den devralmıştır.[4]

Sezer, 2000 yılı Haziran ayında AnaSol-M koalisyonu hükümetinin 28 Şubat Kararları içinde yer alan irticai faliyetlere katıldığı saptananların memuriyetten çıkarılmasını kolaylaştıran kanun hükmünde kararnameyi önce uzun süre bekletti. Hükümetin iki kez yazılı açıklama yapıp 'Anayasa'ya uygun' dediği kararnameyi 8 Ağustos'ta "Hukuk devleti ilkesine aykırı" diyerek iade etti.[6] Ecevit'in 'imzalamak zorunda' dediği ve 'yetkisini aşmakla' suçladığı Sezer, KHK'yı, 14 Ağustos 2000'de 14 sayfalık bir gerekçeyle ikinci kez Sezer'e gönderdi. Ancak Sezer, kararnameyi 21 Ağustos'ta ikinci kez Hükümet'e iade etti. Ecevit de kararnameyi yasa tasarısı olarak TBMM'ye sevk etmek zorunda kaldı.[6] Daha sonra Sezer, üç kamu bankasının özelleştirilmesini öngören kararnameyi de iade etti. Bu iadeler AnaSol-M koalisyon hükümeti arasında krize sebep olmuş ve Koalisyon lideri Ecevit "Cumhurbaşkanı kendisini Anayasa Mahkemesi'nin yerine koyuyor. Bakanlar Kurulu ile diyaloğa kapalı olması, kurulumuzda kaygıyla karşılanmıştır. Ekonomik istikrar tehlikededir" açıklaması yapmıştır.

19 Şubat 2001'deki MGK toplantısında dönemin başbakanı Bülent Ecevit'e anayasa kitapçığını fırlatmasıyla başlayan 2001 Türkiye ekonomik krizi, kamuoyunda "Kara Çarşamba" olarak adlandırıldı.[7]

Ahmet Necdet Sezer bir uçak kazasında ölen Polonya Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Lech Kaczyński ile birlikte. (22 Ocak 2007)

3 Kasım 2002 seçimlerinden sonra Anayasa'yı değiştirerek o dönem siyasi yasaklı olan Recep Tayyip Erdoğan'a milletvekili olma yolunu açma tartışmalarında Sezer "Demokrasi ve hukuk devleti ilkeleriyle bağdaşmayacak kişiye özgü düzenlemelerden kaçınarak, hukuku siyasallaştırmak yerine, siyaseti hukuk kurallarına uygun yapmaya özen gösterilmesi gerektiği" uyarısı yaptı. Ancak Erdoğan'ın milletvekili olabilmesini sağlayacak Anayasa değişikliği 13 Aralık 2002'de parlamentodan geçti. Sezer ise 18 Aralık'ta veto etti. Ancak Sezer, ikinci kez önüne gelen Anayasa değişikliğini onayladı ve referanduma gitme hakkını da kullanmadı.[8]

2002 yılında AK Parti hükümeti seçilene kadar türbanlı milletvekilleri eşlerini resepsiyonlara davet etmesine rağmen [6] bu seçimden itibaren Çankaya Köşkü'nün bir kamusal alan [9] olduğunu belirterek Başbakan'ın eşi de dahil [10] hiçbir türbanlı kadını Çankaya Köşkü'ne davet etmemesi ve türbanlı bir eşin ev sahipliğinde yapılan resepsiyonlara katılmaması [11] tartışmalara sebep olmuştur.[12][13][14][15]

Veto hakkını en çok kullanan cumhurbaşkanı olan Sezer, görev süresi boyunca toplam 67 yasa, 22 Bakanlar Kurulu Kararı ve 729 müşterek kararnameyi iade etmiştir.[16][17][18]

16 Mayıs 2007'de görev süresi dolmasına rağmen, Eski Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı Sabih Kanadoğlu'nun toplantı yeter sayısı 367 olduğu tezi ve Anayasa Mahkemesinin benzer bir karar alması sonucu parlamento yeni bir cumhurbaşkanı seçememiş ve erken seçime gitmiştir. Abdullah Gül'ün cumhurbaşkanı seçildiği 27 Ağustos 2007 tarihine kadar Türkiye'nin onuncu Cumhurbaşkanı olarak görev yaptı.

Cumhurbaşkanlığı boyunca Adalet Bakanlığı'nın önerisiyle toplam 190 mahkumu affeden Sezer'in affettiği mahkumların sayısı ve bağlı bulundukları örgütleri ise şöyledir: 40 DHKP-C, 6 PKK, 28 TKP-ML TİKKO, 28 TİKB, 19 Dev-Sol, 17 MLKP, 15 THKP-C, 3 TDP, 2 TKİP, 2 TEKP Leninist Gerillaları, 1 DHP ve 1 Dev-Yol. Sezer'in, mahkumları af gerekçesi, açlık grevine bağlı olarak oluşan Wernicke Korsakoff sendromu adlı bir tür hafıza kaybı hastalığı olarak belirtilmiştir. Sezer ayrıca 20 adi suçlu mahkumu affetmiştir.[19] Sezer tarafından affedilen birçok terör mahkumu daha sonra bazı eylemlerde tekrar yakalanmışlardır.[20][21][22] Affedilen mahkumlardan Ecevit Şanlı,1 Şubat 2013 tarihinde Ankara ABD büyükelçiliğinde intihar saldırısı sırasında ölmüştür.[23]

Ailesi[değiştir | kaynağı değiştir]

1964 yılında Semra Kürümoğlu ile evlenen Sezer; Zeynep (d. 1966), Ebru (d. 1973) ve Levent (d. 1973) adlarında 3 çocuk babasıdır.[2]

Aldığı ödül ve madalyalar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kurdele Ödül ya da nişan Ülke Tarih Şehir Not Kaynak
EST Order of the Cross of Terra Mariana - 1st Class BAR.png Terra Mariana Haç Nişanı  Estonya 7007200204180000000 18 Nisan 2002 Tallin Terra Mariana Nişanı Estonya Devlet Başkanı tarafından verilen en yüksek nişanlardan birisidir. [24]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Çalışkan, dürüst ama biraz sert mizaçlı , Hürriyet, 27 Nisan 2000.
  2. ^ a b c d "Ahmet Necdet Sezer". TCCB.gov.tr. http://www.tccb.gov.tr/sayfa/cumhurbaskanlarimiz/ahmet_necdet_sezer/. Erişim tarihi: 2 Mart 2011. 
  3. ^ Güneydoğu, Sezer'in Dicle'de verdiği kararı unutmadı, Hürriyet, 10 Mayıs 2000.
  4. ^ a b "Çankaya'da Sezer dönemi". Sabah. 14 Nisan 2007. http://arsiv.sabah.com.tr/ozel/cankaya3586/dosya_3596.html. Erişim tarihi: 2 Mart 2011. 
  5. ^ a b c d "Sezer'li 7 yıl (1)". Radikal. 22 Nisan 2007. http://www.radikal.com.tr/haber.php?haberno=219108. Erişim tarihi: 23 Haziran 2012. 
  6. ^ a b c "Sezer'li 7 yıl (2)". Radikal. 24 Nisan 2007. http://www.radikal.com.tr/haber.php?haberno=219183. Erişim tarihi: 23 Haziran 2012. 
  7. ^ "Sezer'li 7 yıl (3)". Radikal. 24 Nisan 2007. http://www.radikal.com.tr/haber.php?haberno=219247. Erişim tarihi: 23 Haziran 2012. 
  8. ^ "Sezer'li 7 yıl (4)". Radikal. 25 Nisan 2007. http://www.radikal.com.tr/haber.php?haberno=219414. Erişim tarihi: 23 Haziran 2012. 
  9. ^ Türban ve Kamusal Alan
  10. ^ Başbakan'a 'eşsiz' davet
  11. ^ "Sezer'li 7 yıl (5)". Radikal. 27 Nisan 2007. http://www.radikal.com.tr/haber.php?haberno=219434. Erişim tarihi: 23 Haziran 2012. 
  12. ^ Ahmet Necdet Sezer küllenmiş bir tartışmayı yeniden başlattı
  13. ^ Türban kritik eşiği geçti
  14. ^ Baykal: Türban dayatması tahrik eder
  15. ^ "Sezer'li 7 yıl (6)". Radikal. 27 Nisan 2007. http://www.radikal.com.tr/haber.php?haberno=219601. Erişim tarihi: 23 Haziran 2012. 
  16. ^ En çok veto eden Sezer
  17. ^ En çok veto eden cumhurbaşkanı
  18. ^ "Sezer'li 7 yıl (7)". Radikal. 28 Nisan 2007. http://www.radikal.com.tr/haber.php?haberno=219694. Erişim tarihi: 23 Haziran 2012. 
  19. ^ "Cumhurbaşkanı Sezer'in affettiği terörist, çatışmada yakalandı". Zaman. 28 Nisan 2007. http://www.zaman.com.tr/haber.do?haberno=525605. Erişim tarihi: 2 Mart 2011. 
  20. ^ "Cumhurbaşkanı Sezer'in affettiği terörist çatışmada öldürüldü". habervitrini.com. 12 Şubat 2013. http://www.habervitrini.com/haber/sezerin-affettigi-terorist-catisma-sirasinda-olduruldu-149785/. Erişim tarihi: 12 Şubat 2013. 
  21. ^ "Cumhurbaşkanı Sezer'in affettiği terörist çatışmada yakalandı". Haber7.com. 12 Şubat 2013. http://www.haber7.com/guncel/haber/233253-sezerin-affettigi-terorist-catismada. Erişim tarihi: 12 Şubat 2013. 
  22. ^ "Cumhurbaşkanı Sezer'in affettiği teröristler". aktifhaber.com. 01 Şubat 2013. http://www.aktifhaber.com/sezerin-affettigi-dhkp-cli-teroristler-730669h.htm. Erişim tarihi: 12 Şubat 2013. 
  23. ^ "Cumhurbaşkanı Sezer'in affettiği terörist canlı bomba eyleminde bulundu". Haberler.com. 01 Şubat 2013. http://www.haberler.com/canli-bombayi-cumhurbaskani-affetmis-4297957-haberi/. Erişim tarihi: 2 Şubat 2013. 
  24. ^ "Sezer: 2002 sonuna kadar AB ile müzakere tarihi bekliyoruz". NTVMSNBC.com. 19 Nisan 2002. http://arsiv.ntvmsnbc.com/news/147683.asp. Erişim tarihi: 20 Nisan 2014. 
Siyasi görevi
Önce gelen:
Süleyman Demirel
Türkiye Cumhurbaşkanı
16 Mayıs 2000 - 28 Ağustos 2007
Sonra gelen:
Abdullah Gül
Hukuki görevi
Önce gelen:
Yekta Güngör Özden
Türkiye Anayasa Mahkemesi Başkanı
6 Ocak 1998 - 5 Mayıs 2000
Sonra gelen:
Mustafa Bumin