Gürcüce

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Gürcüce ქართული Kartuli
Konuşulduğu ülkeler	Gürcistan, Türkiye, İran, Azerbaycan, Rusya
Konuşan kişi sayısı	4,100,000
Dil grubu sınıflandırması	Kafkas dilleri Güney Kafkas dilleri Gürcüce
Resmî durum
Resmî dil olduğu ülkeler	Gürcistan
Dili düzenleyen kurum	-
Dil kodları
ISO 639-1	ka
ISO 639-2	geo
Not: Bu sayfa Unicode ile kodlanmış IPA fonetik sembolleri kullanıyor olabilir.
Vikipedi'nin Gürcüce sürümü
Ayrıca bakınız: Dil – Dil aileleri

Gürcüce (Gürcüce: ქართული ენა / Kartuli ena), bir Kafkas halkı olan Gürcülerin konuştuğu dil.Gürcistan’ın resmî ve öğretim dilidir. Modern Gürcüce, Kartli diyalekti (Doğu Gürcücesi) temelinde gelişmiş ve 5. yüzyıldan itibaren Gürcü edebiyatının tek dili olmuştur.

Gürcistan’da yaşayan 3,9 milyon kişinin (nüfusun yüzde 83’ü) asıl dilidir. Ayrıca yurtdışında, Türkiye, İran, Azerbaycan, Rusya, ABD ve Avrupa’da 500.000 kişi Gürcüce konuşur. Gürcüce, Gürcülerin etnografik gruplarının, diğer Güney Kafkas dilleri olan Svanca, Megrelce ve Lazca konuşan halkın da edebiyat dilidir. Öte yandan Gürcistan Yahudilerinin konuştuğu ve Gruzinik veya Kivruli olarak adlandırılan dili de Gürcistan’da 20.000 kişi ve ayrıca başka yerlerde 65.000 kişi (İsrail’de 60.000 kişi) konuşmaktadır.

Konu başlıkları 1 Sınıflandırma 2 Diyalektleri 3 Tarih 4 Yazı sistemi 5 Birden fazla sessizle başlayan sözcükler 6 Temel söz dağarcığı 7 Dış bağlantılar

[değiştir] Sınıflandırma

Gürcüce Güney Kafkas dillerinin en yaygın dilidir. Güney Kafkas dilleri ise Gürcüce ile birlikte Svanca (Gürcistan’ın kuzeybatı kesiminde, Svaneti’de konuşulur), Megrelce (Gürcistan’ın batı kesiminde, Samegrelo ve Abhazya’da konuşulur) ve Lazca’dan (çoğunluğu Türkiye’de olmak üzere Karadeniz kıyısında konuşulur) oluşur.

[değiştir] Diyalektleri

Gürcüce’nin başlıca diyalektleri şunlardır: İmereti diyalekti, Raça-Leçhum diyalekti, Guria diyalekti, Acara diyalekti, İmerhev diyalekti (Türkiye’de konuşulur), Kartli diyalekti, Kaheti diyalekti, İngilo diyalekti (Azerbaycan’da konuşulur), Tuş diyalekti, Hevsur diyalekti, Mohev diyalekti, Pşav diyalekti, Mtiul diyalekti, Fereydan diyalekti (İran’da konuşulur), Meshet diyalekti.

[değiştir] Tarih

Gürcüce’nin, Lazca ve Megrelce’den İÖ 1. binyılda ayrıldığı sanılır. Dilbilimceler (örn. G. Klimov, T. Gamkrelidze, G. Maçavariani), ortak bir dilden ayrılan ilk dilin Svanca olduğunu ve bu ayrılmanın İÖ 2. binyılda gerçekleştiğini belirtirler. Megrelce ve Lazca, Gürcüce’den yaklaşık olarak bin yıl önce ayrılmıştır.

Gürcüce, zengin bir edebiyat geleneğine sahiptir. Günümüze ulaşan Gürcüce en eski edebi metin, İakob Tsurtaveli’nin 5. yüzyılda yazdığı “Kraliçenin, Azize Şuşanik’in Çilesi”dir (Tsamebay tsmindisa Şuşanikisi, dedoplisa). Gürcü ulusal destanı “Kaplan Postlu Kahraman” (Vephistqaosani) ise, Şota Rustaveli tarafından 12. yüzyılda yazılmıştır.

[değiştir] Yazı sistemi

Gürcüce, tarihi boyunca, genelde Gürcü alfabesi olarak bilinen değişik yazı sistemleriyle yazılmıştır. Bugünkü alfabe olan mhedruli ("askeri") asıl yazı sistemi olmuştur. Diğer yazı biçimleri daha çok tarihsel belgelerde kalmıştır.

Mhedruli, 33 harften oluşur. Bu alfabenin, Gürcüce’nin bütün seslerini karşıladığı söylenebilir. 11. yüzyıl tarihçisi Leonti Mroveli, Gürcü alfabesini İÖ 3. yüzyılda, Kafkas İberyası (Kartli olarak da bilinir) kralı Parnavaz’ın geliştirdiğini yazar. Bu alfabe, İS 4-5. yüzyıllarda yeniden elden geçirilmiş, sonraki yüzyıllarda ise değişikliklere uğrayarak bugünkü biçimini almıştır.

Birbirinden farklı üç Gürcü alfabesi vardır. Bu alfabeler asomtavruli (büyük harfler), nushuri (küçük harfler) ve mhedruli’dir. Ayrıca dinsel metinlerde kullanılan ve hutsuri (dinsel) denen bir yazı biçimi daha vardır.

[değiştir] Birden fazla sessizle başlayan sözcükler

Gürcüce adlar ve sıfatlar iki veya daha fazla sessizle başlayabilir. In

• İki sessizle başlayan sözcükler:
  • წყალი, (tskali), "su"
  • სწორი, (sts'ori), "doğru"
  • რძე , (rdze), "süt"
  • თმა, (tma), "saç"
  • მთა, (mta), "dağ"
  • ცხენი, (tsheni), "at"

• Üç sessizle başlayan pek çok sözcük vardır:
  • თქვენ, (tkven), "siz (çoğul)"
  • მწვანე, (mtsvane), "yeşil"
  • ცხვირი, (tshviri), "burun"
  • ტკბილი, (tkbili), "tatlı"
  • მტკივნეული, (mtk' ivneuli), "sancılı"
  • ჩრდილოეთი, (çrdiloeti), "kuzey"

• Gürcüce’de dört sessizle başlayan sözcük de vardır. İşte birkaç örnek:
  • მკვლელი, (mkvleli), "katil"
  • მკვდარი, (mkvdari), "ölü"
  • მთვრალი, (mtvrali), "sarhoş"

[değiştir] Temel söz dağarcığı

ადამიანი - İnsan	კაცი, მამაკაცი - Erkek	ქალი - Kadın	ცხოველი Hayvan
მცენარე - Bitki	ძაღლი - Köpek	ჩიტი - Kuş	თევზი - Balık
კატა - Kedi	გველი - Yılan	ბაღაღი - Kurbağa	კუ - Kaplumbağa
ობობა - Örümcek	დათვი - Ayı	ცხენი - At	რვაფეხა - Ahtapot
ქათამი - Tavuk	ჭიანჭველა - Karınca	ხე - Ağaç	ყვავილი - Çiçek
ბალახი - Çimen	ხილი - Meyve	მწვანილი - Sebze	პამიდორი - Domates

[değiştir] Dış bağlantılar