Gürcüce

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Git ve: kullan, ara
Gürcüce
ქართული Kartuli
Konuşulduğu ülkeler Gürcistan, Türkiye, İran, Azerbaycan, Rusya
Konuşan kişi sayısı 4,100,000
Dil grubu sınıflandırması Kafkas dilleri
Güney Kafkas dilleri
Gürcüce
Resmî durum
Resmî dil olduğu ülkeler Flag of Georgia.svgGürcistan
Dili düzenleyen kurum -
Dil kodları
ISO 639-1 ka
ISO 639-2 geo
Not: Bu sayfa Unicode ile kodlanmış IPA fonetik sembolleri kullanıyor olabilir.
Vikipedi'nin Gürcüce sürümü
Ayrıca bakınız: DilDil aileleri

Gürcüce (Gürcüce: ქართული ენა / Kartuli ena), bir Kafkas halkı olan Gürcülerin konuştuğu dil.Gürcistan’ın resmî ve öğretim dilidir. Modern Gürcüce, Kartli diyalekti (Doğu Gürcücesi) temelinde gelişmiş ve 5. yüzyıldan itibaren Gürcü edebiyatının tek dili olmuştur.

Gürcistan’da yaşayan 3,9 milyon kişinin (nüfusun yüzde 83’ü) asıl dilidir. Ayrıca yurtdışında, Türkiye, İran, Azerbaycan, Rusya, ABD ve Avrupa’da 500.000 kişi Gürcüce konuşur. Gürcüce, Gürcülerin etnografik gruplarının, diğer Güney Kafkas dilleri olan Svanca, Megrelce ve Lazca konuşan halkın da edebiyat dilidir. Öte yandan Gürcistan Yahudilerinin konuştuğu ve Gruzinik veya Kivruli olarak adlandırılan dili de Gürcistan’da 20.000 kişi ve ayrıca başka yerlerde 65.000 kişi (İsrail’de 60.000 kişi) konuşmaktadır.

Konu başlıkları

[değiştir] Sınıflandırma

Gürcüce Güney Kafkas dillerinin en yaygın dilidir. Güney Kafkas dilleri ise Gürcüce ile birlikte Svanca (Gürcistan’ın kuzeybatı kesiminde, Svaneti’de konuşulur), Megrelce (Gürcistan’ın batı kesiminde, Samegrelo ve Abhazya’da konuşulur) ve Lazca’dan (çoğunluğu Türkiye’de olmak üzere Karadeniz kıyısında konuşulur) oluşur.

[değiştir] Diyalektleri

Daha çok bilgi için: Gürcüce'nin diyalektleri

Gürcüce’nin başlıca diyalektleri şunlardır: İmereti diyalekti, Raça-Leçhum diyalekti, Guria diyalekti, Acara diyalekti, İmerhev diyalekti (Türkiye’de konuşulur), Kartli diyalekti, Kaheti diyalekti, İngilo diyalekti (Azerbaycan’da konuşulur), Tuş diyalekti, Hevsur diyalekti, Mohev diyalekti, Pşav diyalekti, Mtiul diyalekti, Fereydan diyalekti (İran’da konuşulur), Meshet diyalekti.

[değiştir] Tarih

Gürcüce’nin, Lazca ve Megrelce’den İÖ 1. binyılda ayrıldığı sanılır. Dilbilimceler (örn. G. Klimov, T. Gamkrelidze, G. Maçavariani), ortak bir dilden ayrılan ilk dilin Svanca olduğunu ve bu ayrılmanın İÖ 2. binyılda gerçekleştiğini belirtirler. Megrelce ve Lazca, Gürcüce’den yaklaşık olarak bin yıl önce ayrılmıştır.

Gürcüce, zengin bir edebiyat geleneğine sahiptir. Günümüze ulaşan Gürcüce en eski edebi metin, İakob Tsurtaveli’nin 5. yüzyılda yazdığı “Kraliçenin, Azize Şuşanik’in Çilesi”dir (Tsamebay tsmindisa Şuşanikisi, dedoplisa). Gürcü ulusal destanı “Kaplan Postlu Kahraman” (Vephistqaosani) ise, Şota Rustaveli tarafından 12. yüzyılda yazılmıştır.

[değiştir] Yazı sistemi

Gürcüce, tarihi boyunca, genelde Gürcü alfabesi olarak bilinen değişik yazı sistemleriyle yazılmıştır. Bugünkü alfabe olan mhedruli ("askeri") asıl yazı sistemi olmuştur. Diğer yazı biçimleri daha çok tarihsel belgelerde kalmıştır.

Mhedruli, 33 harften oluşur. Bu alfabenin, Gürcüce’nin bütün seslerini karşıladığı söylenebilir. 11. yüzyıl tarihçisi Leonti Mroveli, Gürcü alfabesini İÖ 3. yüzyılda, Kafkas İberyası (Kartli olarak da bilinir) kralı Parnavaz’ın geliştirdiğini yazar. Bu alfabe, İS 4-5. yüzyıllarda yeniden elden geçirilmiş, sonraki yüzyıllarda ise değişikliklere uğrayarak bugünkü biçimini almıştır.

Birbirinden farklı üç Gürcü alfabesi vardır. Bu alfabeler asomtavruli (büyük harfler), nushuri (küçük harfler) ve mhedruli’dir. Ayrıca dinsel metinlerde kullanılan ve hutsuri (dinsel) denen bir yazı biçimi daha vardır.

[değiştir] Birden fazla sessizle başlayan sözcükler

Gürcüce adlar ve sıfatlar iki veya daha fazla sessizle başlayabilir. In

  • İki sessizle başlayan sözcükler:
    • წყალი, (tskali), "su"
    • სწორი, (sts'ori), "doğru"
    • რძე , (rdze), "süt"
    • თმა, (tma), "saç"
    • მთა, (mta), "dağ"
    • ცხენი, (tsheni), "at"
  • Üç sessizle başlayan pek çok sözcük vardır:
    • თქვენ, (tkven), "siz (çoğul)"
    • მწვანე, (mtsvane), "yeşil"
    • ცხვირი, (tshviri), "burun"
    • ტკბილი, (tkbili), "tatlı"
    • მტკივნეული, (mtk' ivneuli), "sancılı"
    • ჩრდილოეთი, (çrdiloeti), "kuzey"
  • Gürcüce’de dört sessizle başlayan sözcük de vardır. İşte birkaç örnek:
    • მკვლელი, (mkvleli), "katil"
    • მკვდარი, (mkvdari), "ölü"
    • მთვრალი, (mtvrali), "sarhoş"

[değiştir] Temel söz dağarcığı

[değiştir] Dış bağlantılar

Vikikitap
Vikikitapta bu konu hakkında daha fazla bilgi var: